Chương 1 CƠ SỞ LÝ LUẬN VẺ ĐẶC ĐIỂM TÂM LÝ CỦA BỊ CAN. 111 Một số khái niệm.11 Khái niệm bị can “háin mà bị can Trong những năm đầu thành lập nước Việt Nam dân chi công hòa, thuật ngữ "bị can” mặc dù chưa được chính thức ghi nhận vé mất pháp ly, nhưng đã được dé cập đến trong một sé văn bản pháp luật TTHS. Đến BLTTHS nim 2015 quy đính tại khoản 1 Điều 60 “Bi can là người hoặc pháp nhiên bi Khôi tổ về hình se Quyền và nghĩa vụ của bị can là pháp nhân được thực hiện Thông qua người đại diễn theo pháp luật cũa pháp nhân theo uy đmh cũa Bộ Tuật này, ” Khoản 1 Điều 179 của bộ luật nay quy định “Khi có đũ căn cứ để xác định một người hoặc pháp nhân đã thực hiện hành vi ma bộ luật hình sự quy định là tội pham thi cơ quan điểu tra ra quyết định khối tổ bị can”. Như vậy để có đủ căn cứ ra quyết định khởi tổ bị can, cơ quan diéu tra phải xem.
xét các chứng cứ chứng minh bảnh vi mà người hoặc pháp nhên thực hiện phải pham vào mét tôi danh cụ thể được quy đình trong bộ lu hình sự. Trên co sở đó, cơ quan điều tra ra quyết định khởi tổ bị can để điều tra, xử lý theo quy định pháp luật Vige sắc định một người có tư cách bi can từ khi nào là điều rất quan trong Bởi lẽ khi một người phát sinh tư cách bi can đồng nghĩa với việc ho sé có các quyền va nghĩa vụ của bị can Một người được coi là bị can khi người. đó có đủ năng lực va trách nhiệm hình sự, thực hiện một hảnh vi nguy hiểm cho xã hội đến mức phải xử lý bằng hình sự vả có quyết định khởi tố bị can. của cơ quan cỏthẩm quyển và được viện kiểm sát phê chuẩn khởití can.
Ngay sau khi co quyết định khởi tô bị can sẽ phát sinh một số quyển đối với người khởi tổ như: được biết mình khởi tô vẻ tôi gi; giải thích về quyền va nghĩa vu; được trình bay lới khai, được đưa tai liệu, dé vat, yêu Với tư cách là bị can họ có thể bị áp dụng các biện pháp cưỡng chế nghiêm khắc như biên pháp tam giam néu ho pham tôi đặc biết nghiêm trọng, Pham tôi rắt nghiệm trọng, Phạm tội nghiêm trong, pham tội ít nghiêm trong mà BLTTHS quy định!) Đây là biên pháp cách ly bị can với zã hội trong thời gian nhất định nhằm ngăn chăn hành vi trấn tránh pháp luật, cân trở việc điều. tra, truy tổ, xét xử được thuận lợi. Biến pháp cưỡng chế nghiêm khắc, ảnh. hưởng trực tiếp đến quyên tư do thân thể của công dân "Từ những phân tích trên, có thể đưa ra khái niệm bị can như sau: Bi can là người bi tinh nghĩ thực hiện hành vi nguy hiễm cho xã hôi được ght nhận trong pháp luật hình sue đã bị cơ quan có thẩm quyền khởi tổ và có quyết dink phê chuẩn của Viện kiém sát để điều tra làm rõ hành vi pham tội, phải chịu sự tác động về mặt pháp If và có thé áp đụng những biên pháp cưỡng ché cân thiết được quy định trong pháp luật tổ tung hình sự.2 Khái niệm đặc điểm tâm lý.
Dé nhận biết một cách đây đũ hơn vé sự vật, hiện tượng, để giải quyết tình huông trong diéu kiên thiếu thông tin, đôi khi chúng ta phải tưởng tương, thêm những điều ma chúng ta không thể trực tiếp nhin thấy, nghe thay hoặc chưa bao giờ gặp phải. Nhân biết, suy nghĩ, đánh giá vẻ sự vật rồi, chúng ta phải ghi nhớ những điều đã biết để trau dồi kinh nghiệm, tích lũy kiến thức. Tat cả những hiện tương nhìn, nghe, quan sat, suy nghĩ, tưởng tượng, ghi nhớ déu là những hiện tượng tâm lý. Chúng hợp thánh finh vực hoạt động nhân thức của con người "Trong tâm lý học tư pháp, khải niệm “đặc điểm tâm ly” thường được sử dụng hi những tính cách, zu hướng tinh thân, hoặc đấc trưng cá nhân cia một người mà tác đông dén tâm trang, hành vì và cảm xúc của họ.
Các đặc điểm tâm lý có thể anh hưởng đến cách ma một người đối phó với căngth xử lý mỗi quan hệ "em thâm Điều 119 BLTTHS 2015 Các đặc điểm tâm lý nay cùng tác đông đến hành vi va tải nghiệm của mỗi người. Đặc điểm tâm lý có thể thay đổi theo thời gian vả được ảnh hưởng, '°bởi môi trường và kinh nghiệm cá nhân Việc hiểu va nhân biết các đặc điểm. tâm lý có thé giúp trong việc tự nhận thức va phát triển ban thân, cũng như: trong việc hiểu người khác và xây dung mồi quan hệ. Từ những phân tích trên có thé đưa ra khái niệm đặc điểm tâm lý như sau: Đặc điểm tâm If là những nết nỗi bật về trh thần mà con người thé hiên trong mot thời diém hay một giai đoạn 1.3 Khái niệm đặc điểm tâm lý của bị can.
Bị can l người đã bi khối tô về vụ án hình sự có nghĩa lả khí một công dân đã thực hiền (hoặc bị cho là thực hiện) hanh vi nguy hiểm cho sã hội, xâm hai đến các quan hệ xã hội được luật hình sự bảo vệ, bi cơ quan nhà nước có thẩm quyển khởi tổ về vụ án hình sự thì họ trở thanh bi can. Bi can thường có trang thái tâm lý rất căng thẳng va phức tạp. Trạng thải tâm lý gây ảnh hưởng lớn đến bảnh vi va thái độ. Hanh vi xử sự của bị can được quy định bằng các yếu tổ sau: Những thiểu sot tâm lý - xã hội của.
nhân, Các đặc điềm tâm lý của tô pham đã zy ra, Kinh nghiện iếp xúc cia bi can đối với cơ quan điều tra, Hệ thống xúc cụ thể và các mỗi quan hệ trong hoat đông điều tra, Tac đông của điều tra viên đến bị can, Sự tác đồng của hoạt động điều tra đổi với tâm lý bị can được hình thành trên cơ sở tâm ly và quá trình phát triển của cá nhân bị can Đổi với công tac điểu tra, các yếu điểm về tâm ly xã hội của bi can có ý nghĩa rất quan trọng. Những yếu điểm nảy thường được bộc 16 trong quả tình hảnh động cla bi can, hoặc trong quan hệ giữa bị can với người khác. Cách xử xự của bị can trong điều tra rất đa dạng Nó có thí tích cực hoàn toàn, có thể tiêu cực hoặc pha trộn tích cực và tiêu cực. Những biểu hiện nay phụ thuộc rất nhiều và những yếu tổ sau đây: (Loại hệ thân kinh, Thái độ với tôi pham đã xảy ra, sự ăn nin vẻ hậu quả đã gây ra, Khí chất của cá nhân, Kế hoạch hành động, Loi ich của cá nhân, muc đích) 1 “Xử xư tích cực của bi can tùy thuộc vào những nguyên nhân nhất định, có thé tao điều kiện thuận lợi cho hoạt động điều tra hoặc kìm hãm quá tình nay.
Chẳng han khi bi can nhân rõ lỗi lâm của mình, hỏi hân vẻ hành vi đã gay ra va mong muồn bồi thường thiệt hại. Ở trường hợp này, bị can tích cực. giúp đỡ điều tra viên thu thập chứng cứ Đồng thời chủ động chỉ nơi cắt giấu tang vat pham pháp, tai sản đã chiêm đoạt. Su bộc 16 tính tích cực của bị can trong trường hợp nay rất cần sự tác động, uốn nin kịp thời của cơ quan điều tra, Sự chủ đông tích cực của bị can còn phụ thuộc vào quá trình chuẩn bị điều tra và xử lý các tinh huồng mới xuất hiện trong khi điều tra.
thường đối với các tôi phạm mà lỗi của bị can là lỗi cổ ý trực tiếp hoặc lỗi có. Ý gần tiếp thi bi can thường tìm mọi cách che dầu tội phạm, vả chống lại hoạt đồng của các cơ quan điều tra Trong suốt quá trình điều tra bị can luôn có những trạng thái tâm lý hết sức phức tap. Trạng thái tâm lý nảy thường dẫn đến những biển động đặc biệt khi tiép nhân thông tin, hoạt động từ duy của bi can hết sức phức tap và can thưởng xuất hiện mâu thuẫn nội tam, Một mất, bi can muốn tiếp súc với điều tra viên để thăm do, tìm hiểu thông tin vẻ vụ án. Mặt khác, bi can lại rat sợ tiếp xúc với điều tra viên , cố tình lần tránh tiếp xúc.
bởi vì ho sợ bị trừng. phat đồng thời họ muốn có thời gian để tim cách đối phó, lựa chọn cách xử sự. cho mình, Sau khi bị điều tra viên buộc tôi, trang thải tâm lý của bi can có thể nhẹ nhõm, thoải mai. Điểu này chỉ xy ra khi họ ing mình bj buộc tội vi lý do gi, số phận của họ sẽ kết thúc ở đâu.
Do xuất phát từ nhận thức rằng kết quả của hoạt đông điểu tra phụ thuộc rất nhiều vào điểu tra vién xong cũng phụ thuộc rất nhiễu vào lời khai của họ, cho nên bi can hay ba hoa, nhiều lời về tình tiết vụ án vả cho rằng. tra viên ngoai chức năng điều tra còn cúchức năng chứng nhân vì vây ho thường kể lễ một cach dai dòng về ban thén với mục dich là làm cho diéu tra viên đảnh những xác nhân có lợi cho ho? Tir những phân tích trên ta có thể đưa ra khái niêm đặc điểm tâm lý bị can như sau: Đặc điểm £m I tủa bị can là nhiững nét nỗi bật vé tinh thần ma bị can thé hiện trong giai đoan điều tra sam khi cỏ uy 12 Tâm lý đặc trưng Đôi với người bi tinh nghĩ các dầu hiệu hành vi phạm tôi cia ho của họ côn chưa đc làm sing tỏ, Song, đổi với bi can, các dâu hiệu đó đã phẩn nào được cũng cổ, làm sáng rố. Lúc nay, người phạm tôi hiểu rằng, cơ quan điều tra đã phát giác ra hảnh vi pham tội của họ ở mốt mức độ nhất định, và như vây, một hình phat nhất định đang chữ đón họ ở phía trước. Trong diéu kiện như vậy, diễn biển tâm lý bi can sẽ như thé nao? Phân tích tâm lý bị can đó chính là phân tích tâm lý người pham tội, nhưng chi trong giai đoạn ho bị bất tam giữ trong nhà tủ (hoặc tại ngoại) va bi cơ quan diéu tra đang tiến hảnh các hoạt động diéu tra để làm rõ nội trạng, ‘Nov vậy có thé thay rằng tâm lý bị can không chỉ là sự diễn biển tiếp theo của.
tâm lý tội pham trong điều kiện mới, mà còn lé sự hình thành xuất hiện những, hiện tượng tâm lý mới trong điểu kiên mới đó là điều kiên bị bit tam giữ (hoặc tại ngoại).