Đánh Giá Tác Động Môi Trường Dự Án Quy Hoạch Thủy Điện Bậc Thang Trên Sông Srepok

Đánh giá tác động môi trường của dự án quy hoạch thủy điện bậc thang trên sông Srepok, phân tích lợi ích và rủi ro cho hệ sinh thái.

• Tác giả: Trieäu Vaên Moân
• Người hướng dẫn: TS. Hoaøng Höng
• Trường học: Đại Học Quốc Gia TP Hồ Chí Minh
• Chuyên ngành: Bảo vệ, sử dụng hợp lý và tái tạo tài nguyên thiên nhiên
• Đề tài: Tác Động Môi Trường Dự Án Thủy Điện Bậc Thang Sông Srepok
• Loại tài liệu: luận văn
• Năm xuất bản: 2006
• Địa điểm: TP Hồ Chí Minh

Mục lục chi tiết

• 1. CHƯƠNG 1: MỞ ĐẦU
• 1.1. Giới thiệu chung
• 1.2. Sự cần thiết của dự án
• 1.3. Các nghiên cứu
• 1.4. Mục đích, phạm vi của đề tài
• 1.5. Tình hình số liệu
• 1.6. Các văn bản liên quan
• 1.7. Phương pháp tổ chức
• 2. CHƯƠNG 2: HIỆN TRẠNG MÔI TRƯỜNG DỰ ÁN
• 2.1. Lưu vực sông Srepok
• 2.1.1. Hiện trạng môi trường lưu vực thường Srepok
• 2.1.2. Hiện trạng môi trường vật lý
• 2.1.2.1. Hiện trạng môi trường khí hậu
• 2.1.3. Hiện trạng môi trường đất
• 2.1.4. Hiện trạng môi trường nước
• 3. CHƯƠNG 3: ĐÁNH GIÁ TÁC ĐỘNG MÔI TRƯỜNG CỦA DỰ ÁN
• 3.1. Các tác động tích lũy và xuyên biên giới
• 3.1.1. Các tác động tích lũy
• 3.1.2. Các tác động môi trường xuyên biên giới
• 3.2. Các tác động đến môi trường vật lý
• 3.3. Các tác động đến địa hình, địa chất, khoáng sản
• 3.4. Các tác động đến khí hậu
• 3.5. Các tác động đến môi trường đất
• 3.6. Các tác động đến môi trường nước
• 3.7. Các tác động đến môi trường sinh thái
• 3.8. Các giá trị sử dụng của con người
• 3.9. Các giá trị chất lượng cuộc sống
• 3.10. Các tác động tích lũy đến hài lưu của dự án
• 3.11. Các tác động môi trường xuyên biên giới
• 3.12. Các tác động làm thay đổi hình thái sông
• 3.13. Bồi lắng và tuổi thọ công trình
• 4. CHƯƠNG 4: GIẢI PHÁP GIẢM THIỂU MÔI TRƯỜNG VÀ CHƯƠNG TRÌNH GIÁM SÁT
• 4.1. Các biện pháp giảm thiểu
• 4.2. Kế hoạch tái định cư
• 4.3. Kế hoạch quản lý lưu vực
• 4.4. Giám sát môi trường
• 4.5. Kế hoạch giám sát môi trường
• 4.6. Hệ thống khí tượng thủy văn cho quan trắc và dự báo
• LỜI CẢM ƠN
• TÀI LIỆU THAM KHẢO
• PHỤ LỤC
• LỜI MỞ ĐẦU
• KẾT LUẬN VÀ KIẾN NGHỊ

Tóm tắt

I. Tổng Quan Về Tác Động Môi Trường Dự Án Thủy Điện Bậc Thang Sông Srepok

Dự án thủy điện bậc thang trên sông Srepok đã thu hút sự chú ý lớn từ cộng đồng và các nhà nghiên cứu. Tác động môi trường của dự án này không chỉ ảnh hưởng đến hệ sinh thái mà còn đến đời sống của người dân địa phương. Việc hiểu rõ về tác động này là rất cần thiết để có những biện pháp bảo vệ môi trường hiệu quả.

1.1. Đặc Điểm Sinh Thái Của Sông Srepok

Sông Srepok là một nhánh của sông Mekong, có hệ sinh thái đa dạng với nhiều loài động thực vật quý hiếm. Việc xây dựng thủy điện có thể làm thay đổi dòng chảy và ảnh hưởng đến sự sinh trưởng của các loài này.

1.2. Tầm Quan Trọng Của Dự Án Thủy Điện

Dự án thủy điện bậc thang không chỉ cung cấp điện năng mà còn góp phần phát triển kinh tế địa phương. Tuy nhiên, cần cân nhắc giữa lợi ích kinh tế và bảo vệ môi trường.

II. Vấn Đề Môi Trường Liên Quan Đến Dự Án Thủy Điện

Dự án thủy điện bậc thang trên sông Srepok đối mặt với nhiều thách thức về môi trường. Các vấn đề như ô nhiễm nước, biến đổi khí hậu và sự suy giảm đa dạng sinh học đang ngày càng trở nên nghiêm trọng.

2.1. Ô Nhiễm Nước Từ Dự Án Thủy Điện

Việc xây dựng và vận hành thủy điện có thể dẫn đến ô nhiễm nước do chất thải từ các công trình xây dựng và hoạt động sản xuất. Điều này ảnh hưởng trực tiếp đến chất lượng nước và sức khỏe cộng đồng.

2.2. Biến Đổi Khí Hậu Và Tác Động Đến Hệ Sinh Thái

Biến đổi khí hậu có thể làm thay đổi lượng mưa và dòng chảy của sông Srepok, ảnh hưởng đến hoạt động của thủy điện và sinh kế của người dân địa phương.

III. Phương Pháp Đánh Giá Tác Động Môi Trường

Đánh giá tác động môi trường là một bước quan trọng trong quá trình triển khai dự án thủy điện. Các phương pháp đánh giá cần được áp dụng để đảm bảo rằng các tác động tiêu cực được nhận diện và giảm thiểu.

3.1. Phương Pháp Đánh Giá Tác Động Môi Trường

Sử dụng các phương pháp như phân tích SWOT và mô hình mô phỏng để đánh giá tác động môi trường của dự án. Điều này giúp xác định các yếu tố rủi ro và cơ hội.

3.2. Tham Gia Của Cộng Đồng Trong Đánh Giá

Cộng đồng địa phương cần được tham gia vào quá trình đánh giá tác động môi trường để đảm bảo rằng tiếng nói của họ được lắng nghe và các mối quan tâm được giải quyết.

IV. Giải Pháp Bảo Vệ Môi Trường Trong Dự Án Thủy Điện

Để giảm thiểu tác động môi trường từ dự án thủy điện bậc thang, cần áp dụng các giải pháp bảo vệ môi trường hiệu quả. Những giải pháp này không chỉ bảo vệ hệ sinh thái mà còn đảm bảo sự phát triển bền vững.

4.1. Các Biện Pháp Giảm Thiểu Tác Động

Áp dụng các biện pháp như xây dựng hệ thống xử lý nước thải và bảo vệ các khu vực nhạy cảm sinh thái để giảm thiểu tác động tiêu cực đến môi trường.

4.2. Giám Sát Môi Trường Liên Tục

Thiết lập hệ thống giám sát môi trường liên tục để theo dõi các chỉ số môi trường và kịp thời điều chỉnh các hoạt động của dự án.

V. Ứng Dụng Thực Tiễn Và Kết Quả Nghiên Cứu

Nghiên cứu về tác động môi trường của dự án thủy điện bậc thang trên sông Srepok đã chỉ ra nhiều kết quả quan trọng. Những kết quả này có thể được áp dụng để cải thiện các dự án tương lai.

5.1. Kết Quả Nghiên Cứu Về Tác Động Môi Trường

Nghiên cứu cho thấy rằng việc xây dựng thủy điện đã làm thay đổi đáng kể dòng chảy và chất lượng nước của sông Srepok, ảnh hưởng đến sinh kế của người dân.

5.2. Ứng Dụng Kết Quả Nghiên Cứu Vào Thực Tiễn

Các kết quả nghiên cứu có thể được sử dụng để điều chỉnh các chính sách và quy định liên quan đến phát triển thủy điện, nhằm bảo vệ môi trường và sinh kế của cộng đồng.

VI. Kết Luận Và Tương Lai Của Dự Án Thủy Điện

Dự án thủy điện bậc thang trên sông Srepok cần được xem xét một cách toàn diện để đảm bảo rằng các tác động môi trường được quản lý hiệu quả. Tương lai của dự án phụ thuộc vào sự cân bằng giữa phát triển kinh tế và bảo vệ môi trường.

6.1. Tương Lai Của Dự Án Thủy Điện

Cần có các chiến lược dài hạn để đảm bảo rằng dự án thủy điện không chỉ mang lại lợi ích kinh tế mà còn bảo vệ môi trường và sinh kế của người dân.

6.2. Đề Xuất Chính Sách Phát Triển Bền Vững

Đề xuất các chính sách phát triển bền vững để quản lý tài nguyên nước và bảo vệ môi trường, đồng thời thúc đẩy sự phát triển kinh tế địa phương.

Nội dung chính

Tổng quan nghiên cứu

Lưu vực sông Srepok sở hữu tổng diện tích tự nhiên khoảng 30.000 km2 với chiều dài dòng chính đạt 640 km và độ hạ thấp cao độ dòng chảy xấp xỉ 800 m. Phần lưu vực thuộc lãnh thổ Việt Nam chiếm 60% diện tích (khoảng 18.200 km2), trải dài trên địa bàn hai tỉnh Đắk Lắk và Đắk Nông, bắt nguồn từ độ cao 800 m đến 2.400 m trước khi hợp lưu với sông Mê Kông tại vị trí cách Stung Treng 35 km về phía thượng lưu. Việc phát triển chuỗi thủy điện bậc thang quy mô lớn gồm các dự án trọng điểm như Đức Xuyên, Buôn Tou Srah, Chư Pông Krông, Buôn Kuốp, Dray H'ling, Srepok 3 và Srepok 4 đóng vai trò then chốt trong cung cấp năng lượng quốc gia nhưng đồng thời đặt ra thách thức môi trường nghiêm trọng.

Vấn đề nghiên cứu trọng tâm xuất phát từ sự phân hóa chế độ thủy văn cực đoan giữa mùa mưa (chiếm 80% đến 90% tổng lượng dòng chảy năm) và mùa khô (chỉ chiếm 10% đến 20%). Mùa lũ hàng năm gây ngập lụt hơn 40.000 ha đất, trong đó có 25.000 ha đất nông nghiệp bị ngập sâu từ 2 m đến 3 m, tiêu biểu như các trận lũ lịch sử năm 1992 và năm 1993 gây thiệt hại từ 14 tỷ đồng đến 20 tỷ đồng. Ngược lại, mùa kiệt gây hạn hán nghiêm trọng làm hư hại hơn 3.200 ha cây trồng như đợt khô hạn năm 2001. Thêm vào đó, nạn phá rừng làm suy giảm khoảng 200.000 ha rừng tự nhiên trong 10 năm (trung bình 20.000 ha/năm) khiến xói mòn và suy thoái nguồn nước gia tăng. Mục tiêu của nghiên cứu là đánh giá toàn diện các tác động môi trường tích lũy và xuyên biên giới, lượng hóa mức độ biến đổi 220,33 km2 diện tích đất ngập nước lòng hồ và đề xuất hệ thống giải pháp giảm thiểu gắn liền với khung quan trắc đến năm 2010.

Cơ sở lý thuyết và phương pháp nghiên cứu

Khung lý thuyết áp dụng

Nghiên cứu ứng dụng nền tảng lý thuyết Đánh giá tác động môi trường (ĐTM) kết hợp với lý thuyết Đánh giá tác động tích lũy (Cumulative Impact Assessment - CIA). Khung phân tích dựa trên mô hình xác suất và không gian giao thoa của sơ đồ Venn theo lý thuyết thống kê môi trường của Wayne R. Ott. Mô hình xác định rằng khi xây dựng đồng thời chuỗi công trình thủy điện liên hoàn, các vùng tác động môi trường không còn độc lập mà phát sinh miền giao thoa tích lũy, làm khuếch đại mức độ tác động tích cực hoặc tiêu cực trên toàn lưu vực.

Song song đó, nghiên cứu vận dụng lý thuyết Quản lý tổng hợp tài nguyên nước lưu vực sông (IWRM) và các nguyên tắc bảo vệ tài nguyên nước xuyên biên giới thuộc khuôn khổ Ủy hội sông Mê Kông quốc tế. Ba khái niệm cốt lõi được định hình xuyên suốt đề tài bao gồm:

• Tác động môi trường tích lũy: Sự cộng hưởng tác động từ nhiều dự án bậc thang theo chuỗi không gian và thời gian.
• Hệ số điều tiết hồ chứa: Chỉ số phản ánh năng lực biến đổi và kiểm soát dòng chảy tự nhiên của các hồ có dung tích hữu ích lớn.
• Biến đổi hình thái và chất lượng sinh thái dòng chảy: Hiện tượng chuyển đổi từ hệ sinh thái sông chảy tự nhiên sang hệ sinh thái hồ chứa nhân tạo.

Phương pháp nghiên cứu

Nghiên cứu khai thác nguồn dữ liệu quan trắc khí tượng thủy văn chuẩn mực trong chuỗi thời gian 24 năm liên tục (từ năm 1977 đến năm 2000) tại 4 trạm thủy văn cấp một gồm Giang Sơn, Đức Xuyên, Cầu 14 và Bản Đôn. Hệ số dòng chảy, mô-đun dòng kiệt và lưu lượng đỉnh lũ thiết kế được tính toán theo các tần suất cực trị 0,5%, 1%, 5%, 10% và 75%. Cỡ mẫu sinh thái bao gồm các đợt khảo sát thực địa chuyên sâu được tiến hành tại 3 trạm quan trắc mặt cắt đại diện dọc dòng chính sông Srepok vào tháng 7 năm 2002 và tháng 6 năm 2003, ghi nhận 19 loài thực vật nổi, 22 loài động vật nổi và 14 loài động vật đáy thân mềm và giáp xác.

Phương pháp chọn mẫu sinh thái và thủy văn tuân thủ nguyên tắc phân tầng không gian dọc theo trục thủy năng từ thượng lưu về hạ lưu biên giới. Lý do lựa chọn phương pháp phân tích xác suất thủy văn kết hợp sơ đồ Venn là vì các hồ chứa bậc thang có mối quan hệ phụ thuộc lẫn nhau mật thiết: các hồ điều tiết nhiều năm ở thượng nguồn chi phối trực tiếp đến hiệu quả vận hành nhật triều của các hồ bậc thang phía dưới. Phương pháp này đảm bảo tính khách quan và định lượng được mức độ rủi ro môi trường thực tế.

Kết quả nghiên cứu và thảo luận

Những phát hiện chính

Nghiên cứu chỉ ra 4 phát hiện mang tính then chốt về mặt môi trường và thủy văn:

Thứ nhất, tổng diện tích đất ngập nước khi tích nước ở mực nước dâng bình thường của 6 hồ chứa đạt 220,33 km2 (tương đương 22.033 ha). Trong đó, hồ Đức Xuyên có diện tích ngập lớn nhất với 77,34 km2, tiếp theo là Chư Pông Krông với 50,03 km2 và Buôn Tou Srah với 42,53 km2. Cơ cấu đất bị ngập bao gồm 6.193 ha đất đỏ vàng trên đá sét và biến chất (chiếm 28,1% tổng diện tích ngập), 4.653 ha đất nâu đỏ màu mỡ trên bazan (chiếm 21,1%), 2.086 ha đất phù sa bồi lắng có giá trị nông nghiệp cao (chiếm 9,5%) và 1.489 ha đất đỏ vàng trên đá macma axit.

Thứ hai, chuỗi hồ chứa tái phân phối mạnh mẽ cấu trúc dòng chảy mùa lũ và mùa kiệt. Hồ Đức Xuyên với dung tích hữu ích 463,10 triệu m3 và hệ số điều tiết 0,8 giúp cắt giảm lưu lượng đỉnh lũ hạ lưu đến 47%, đồng thời tăng lưu lượng dòng chảy mùa kiệt lên gấp 2,8 lần (tương đương mức tăng 280%). Hồ Buôn Tou Srah (dung tích hữu ích 504 triệu m3) giúp giảm 20% dòng chảy mùa lũ và tăng dòng kiệt lên 1,7 lần. Nhờ đó, tổng lượng dòng chảy hữu ích hơn 1,24 tỷ m3 từ các hồ chứa thượng nguồn bảo đảm nguồn nước tưới ổn định cho vùng đồng bằng Krông Ana.

Thứ ba, áp lực sinh thái đối với thảm phủ thực vật và khu hệ động vật đặc hữu tăng cao. Lưu vực ghi nhận hơn 3.000 loài thực vật bậc cao có mạch cùng 59 loài thực vật quý hiếm nằm trong Sách Đỏ Việt Nam như Trầm hương, Bách xanh, Cẩm lai Bà Rịa, Trắc và Pơ mu. Về động vật, lưu vực ghi nhận 331 loài động vật có xương sống trên cạn (68 loài thú, 184 loài chim, 38 loài bò sát, 21 loài ếch nhái) cùng 50 loài cá nước ngọt. Việc ngăn dòng và ngập nước chia cắt hành lang di cư sinh học, thu hẹp sinh cảnh của các loài nguy cấp như Bò tót, Vượn má hung và Báo hoa mai.

Thứ tư, tác động vi khí hậu tích lũy đem lại chuyển biến tích cực. Với 220,33 km2 diện tích mặt nước hồ điều hòa bổ sung, độ ẩm tương đối của không khí tăng từ 3% đến 6% trong các tháng khô hạn (vốn có độ ẩm thấp nhất chỉ 70% đến 75%), làm dịu bức xạ nhiệt hàng năm vốn đạt mức 235 đến 240 kcal/cm2 và giảm bớt tính chất khô khốc của mùa gió Tây Bắc.

Thảo luận kết quả

Nguyên nhân căn bản của các biến đổi môi trường bắt nguồn từ sự chuyển đổi sâu sắc cơ chế thủy động lực học lưu vực. Hiện tượng bồi lắng lòng hồ diễn ra với tổng lượng phù sa lơ lửng trung bình nhiều năm đạt 55 g/m3 tại trạm Cầu 14, tương đương lượng bóc mòn bề mặt lưu vực 81,4 m3/km2/năm (chiều sâu bóc mòn 0,06 mm/năm). Các thông số này có thể được biểu diễn trực quan qua biểu đồ ma trận tương quan giữa dung tích chết của hồ và thời gian tích tụ bùn cát để dự báo chính xác tuổi thọ công trình.

So sánh với các nghiên cứu thủy điện đơn lẻ trước đây như nhà máy Dray H'ling công suất khiêm tốn 16 MW (chỉ phát 6 MW vào mùa khô do thiếu khả năng tích nước), quy hoạch bậc thang liên hoàn phát huy tối đa công suất khai thác điện năng. Tuy nhiên, tính chất tích lũy theo mô hình sơ đồ Venn cho thấy rủi ro xói lở hạ lưu sau đập gia tăng khi dòng nước xả sạch phù sa có động năng lớn. Về phương diện xuyên biên giới, việc kiểm soát dòng chảy sông Srepok trên phần lãnh thổ Việt Nam có ảnh hưởng trực tiếp đến chế độ nước của dự án Hạ Srepok (Lower Srepok) tại Campuchia và dòng chính Mê Kông, đòi hỏi cơ chế chia sẻ số liệu quan trắc minh bạch.

Đề xuất và khuyến nghị

Nhằm tối ưu hóa hiệu quả kinh tế - xã hội và giảm thiểu tối đa các tổn thất môi trường, nghiên cứu đề xuất 4 nhóm giải pháp chiến lược:

Thứ nhất, ban hành quy trình vận hành liên hồ chứa theo thời gian thực. Bộ Công Thương phối hợp cùng Tập đoàn Điện lực Việt Nam và các cơ quan thủy lợi thiết lập lịch trình xả nước điều tiết mùa kiệt, cam kết duy trì lưu lượng tối thiểu bằng 170% đến 280% dòng kiệt tự nhiên, đảm bảo cấp nước tưới cho 32.000 ha cà phê và 9.000 ha lúa tại hạ du trước năm 2010.

Thứ hai, thực hiện chương trình phục hồi rừng đầu nguồn và bảo vệ đất bán ngập. Ủy ban Nhân dân tỉnh Đắk Lắk và Đắk Nông phê duyệt kế hoạch trồng rừng phòng hộ lưu vực với mục tiêu tối thiểu 20.000 ha/năm, kiểm soát tỷ lệ che phủ bề mặt nhằm giảm thiểu bốc hơi nước mặt và giữ lượng bùn cát bồi lắng về các hồ ở mức dưới 55 g/m3 trong giai đoạn 2006-2015.

Thứ ba, triển khai kế hoạch tái định cư bền vững gắn liền với bảo tồn đa dạng sinh học. Ban quản lý dự án thủy điện cùng chính quyền địa phương hoàn thành việc bồi thường, chuyển đổi sinh kế cho 100% hộ dân thuộc diện di dời (chú trọng đồng bào dân tộc thiểu số Êđê, M'Nông chiếm trên 17% dân số địa phương), song song với việc thiết lập vành đai bảo vệ nghiêm ngặt cho 11 khu bảo tồn thiên nhiên với tổng diện tích 204.000 ha.

Thứ tư, xây dựng mạng lưới quan trắc khí tượng thủy văn tự động và cảnh báo môi trường xuyên biên giới. Bộ Tài nguyên và Môi trường nâng cấp 4 trạm quan trắc chủ lực (Bản Đôn, Cầu 14, Giang Sơn, Đức Xuyên), tích hợp hệ thống đo mưa tự động phục vụ dự báo lũ trước 24 đến 48 giờ và chia sẻ dữ liệu liên tục với Ủy hội sông Mê Kông quốc tế.

Đối tượng nên tham khảo luận văn

Nội dung luận văn mang giá trị học thuật và ứng dụng thực tiễn cao đối với 4 nhóm đối tượng:

Nhóm thứ nhất: Các chuyên gia đánh giá tác động môi trường (ĐTM/ĐTMCL) và kỹ sư quy hoạch năng lượng. Luận văn cung cấp phương pháp luận mẫu mực về ứng dụng sơ đồ Venn và phân tích tần suất thủy văn để định lượng tác động tích lũy trong các dự án hạ tầng bậc thang phức tạp.

Nhóm thứ hai: Cơ quan quản lý nhà nước về tài nguyên nước, nông nghiệp và năng lượng tại khu vực Tây Nguyên. Nghiên cứu cung cấp hệ thống số liệu hiện trạng về 220,33 km2 đất ngập, 546.310 ha đất canh tác và biểu đồ điều tiết dòng chảy phục vụ công tác quy hoạch phát triển kinh tế bền vững.

Nhóm thứ ba: Giảng viên, học viên sau đại học và nhà nghiên cứu thuộc các ngành Khoa học Môi trường, Địa lý tự nhiên và Sinh thái học. Tài liệu cung cấp cơ sở dữ liệu phong phú về 59 loài thực vật nguy cấp, 331 loài động vật có xương sống và 50 loài cá thủy vực sông Srepok.

Nhóm thứ tư: Các tổ chức phi chính phủ và cơ quan điều phối sông quốc tế như Ủy hội sông Mê Kông. Đề tài mở ra góc nhìn đa chiều về quản trị nguồn nước xuyên quốc gia và giải quyết xung đột tài nguyên giữa các quốc gia ven sông.

Câu hỏi thường gặp

Dự án thủy điện bậc thang sông Srepok làm ngập bao nhiêu diện tích đất và ảnh hưởng loại đất nào nhiều nhất? Tổng diện tích đất ngập ở mực nước dâng bình thường của 6 hồ chứa là 220,33 km2 (22.033 ha). Đất đỏ vàng trên đá sét và biến chất bị mất nhiều nhất với 6.193 ha, kế tiếp là đất bazan nâu đỏ màu mỡ với 4.653 ha và đất phù sa bồi lắng phì nhiêu chiếm 2.086 ha.

Mô hình sơ đồ Venn được ứng dụng như thế nào trong đánh giá tác động tích lũy? Sơ đồ Venn giúp nhận diện và lượng hóa các vùng tác động giao thoa giữa các bậc thang hồ chứa liên tiếp. Mô hình xác định xác suất tác động đồng thời của 3 công trình trở lên, chứng minh tác động môi trường tổng thể lớn hơn nhiều so với tổng số học các tác động riêng rẽ.

Khả năng điều tiết dòng chảy mùa kiệt của hệ thống hồ chứa đạt mức độ nào? Hệ thống hồ chứa có tổng dung tích hữu ích hơn 1,24 tỷ m3 giúp nâng cao đáng kể dòng kiệt hạ lưu. Cụ thể, hồ Đức Xuyên làm tăng dòng chảy kiệt lên 2,8 lần, hồ Buôn Tou Srah tăng 1,7 lần và hồ Chư Pông Krông tăng 1,1 lần so với dòng chảy tự nhiên.

Tác động môi trường xuyên biên giới của dự án sang Campuchia gồm những yếu tố nào? Do sông Srepok chảy sang Campuchia và hợp lưu với sông Mê Kông cách Stung Treng 35 km, việc điều tiết nước trên 18.200 km2 lưu vực Việt Nam ảnh hưởng trực tiếp đến chế độ thủy văn của dự án Hạ Srepok, sự di cư của các loài cá và chất lượng nguồn nước hạ lưu nước bạn.

Hệ sinh thái lưu vực sông Srepok có mức độ đa dạng sinh học như thế nào trước khi xây đập? Lưu vực sở hữu mức độ đa dạng sinh học rất cao với trên 3.000 loài thực vật bậc cao (59 loài quý hiếm trong Sách Đỏ Việt Nam), 331 loài động vật rừng có xương sống (68 loài thú, 184 loài chim), 50 loài cá nước ngọt và 19 loài thực vật nổi.

Kết luận

• Luận văn cung cấp bức tranh định lượng chuẩn xác về 220,33 km2 đất ngập lòng hồ và phân bố thổ nhưỡng chi tiết trên lưu vực thượng Srepok.
• Khẳng định vai trò điều tiết thủy văn vượt trội với khả năng cắt giảm 47% đỉnh lũ và tăng 2,8 lần dòng chảy mùa kiệt tại công trình đầu mối Đức Xuyên.
• Tiên phong ứng dụng mô hình sơ đồ Venn để phân tích xác suất tác động môi trường tích lũy và đánh giá ảnh hưởng xuyên biên giới sang hạ lưu Campuchia.
• Hệ thống hóa toàn diện danh mục 59 loài thực vật và hàng trăm loài động vật nguy cấp cần được ưu tiên bảo tồn tại 11 khu bảo tồn thiên nhiên.
• Đề xuất khung giám sát môi trường thực chứng kết nối 4 trạm thủy văn chủ lực với tầm nhìn quản lý bền vững lưu vực đến năm 2010.

Đóng góp lớn nhất của công trình là tạo dựng cơ sở khoa học liên ngành vững chắc giữa thủy văn học, địa lý sinh thái và quản trị môi trường. Các cấp quản lý cần khẩn trương số hóa quy trình vận hành liên hồ chứa và kích hoạt cơ chế phối hợp chia sẻ dữ liệu dòng chảy quốc tế ngay trong giai đoạn tới. Hãy tham khảo toàn văn luận văn để tiếp cận chi tiết phương pháp luận đánh giá tác động tích lũy và bộ dữ liệu thủy văn thực nghiệm độc giá này.

Trích đoạn nội dung tài liệu

ÑAÏI HOÏC QUOÁC GIA TP HOÀ CHÍ MINH TRÖÔØNG ÑAÏI HOÏC KHOA HOÏC XAÕ HOÄI & NHAÂN VAÊN KHOA ÑÒA LYÙ [œ\ LUAÄN VAÊN THAÏC SYÕ Ñeà taøi: Ñaùnh giaù taùc ñoäng moâi tröôøng döï aùn quy hoaïch thuyû ñieän baäc thang treân soâng Srepok Chuyeân ngaønh: Baûo veä, söû duïng hôïp lyù vaø taùi taïo taøi nguyeân thieân nhieân. TS HOAØNG HÖNG HVTH: Trieäu Vaên Moân TP. Hoà Chí Minh thaùng 7 naêm 2006 Lôøi Caûm Ôn [œ\ Traân troïng caûm ôn: - Thaày Leâ Huy Baù – Giaùo sö, Tieán syõ khoa hoïc. - Thaày Hoaøng Höng–Phoù Giaùo sö, Tieán syõ vaø toaøn theå thaày coâ ñaõ giaûng daïy lôùp cao hoïc Moâi tröôøng nieân khoaù 2003-2006.

- Taäp theå giaùo vieân, coâng nhaân vieân khoa Ñòa lyù vaø Phoøng Sau Ñaïi hoïc, tröôøng Ñaïi hoïc Khoa hoïc Xaõ hoäi vaø Nhaân vaên ñaõ taän tình giuùp ñôõ, cung caáp cho toâi nhöõng kinh nghieäm, tö lieäu vaø taïo ñieàu kieän thuaän lôïi giuùp toâi hoaøn thaønh Luaän vaên naøy. - Vaø cuõng cho pheùp toâi ñöôïc caùm ôn söï quan taâm cuûa gia ñình, nhaát laø meï toâi ñaõ chaêm soùc vaø ñoäng vieân cho toâi trong thôøi gian thöïc hieän luaän vaên. Luaän vaên Thaïc syõ Hoïc vieân: Trieäu Vaên Moân MUÏC LUÏC Trang Chöông 1: Môû ñaàu .1 Giôùi thieäu chung .1 Söï caàn thieát cuûa döï aùn.2 Caùc nghieân cöùu .3 Muïc ñích, phaïm vi cuûa ñeà taøi .4 Tình hình soá lieäu .5 Caùc vaên baûn lieân quan .6 Phöông phaùp toå chöùc. 11 Chöông 2: Hieän traïng moâi tröôøng döï aùn .1 Löu vöïc soâng Sre pok .2 Hieän traïng moâi tröôøng löu vöïc thöôïng Sre pok .1 Hieän traïng moâi tröôøng vaät lyù .2 Moâi tröôøng sinh thaùi .3 Caùc giaù trò söû duïng cuûa con ngöôøi.

39 Chöông 3: Ñaùnh giaù taùc ñoäng moâi tröôøng cuûa döï aùn .1 Nhaän bieát taùc ñoäng moâi tröôøng tích luyõ vaø xuyeân bieân giôùi .1 Caùc taùc ñoäng tích luyõ .2 Caùc taùc ñoäng moâi tröôøng xuyeân bieân giôùi .2 Caùc taùc ñoäng ñeán moâi tröôøng vaät lyù. 51 Muïc luïc Luaän vaên Thaïc syõ Hoïc vieân: Trieäu Vaên Moân 3.1 Caùc taùc ñoäng ñeán ñòa hình, ñòa chaát, khoaùng saûn .2 Caùc taùc ñoäng ñeán khí haäu .3 Caùc taùc ñoäng ñeán moâi tröôøng ñaát.4 Caùc taùc ñoäng ñeán moâi tröôøng nöôùc .5 Taùc ñoäng ñeán moâi tröôøng sinh thaùi .3 Caùc giaù trò söû duïng cuûa con ngöôøi.4 Caùc giaù trò chaát löôïng cuoäc soáng.5 Caùc taùc ñoäng tích luyõ ñeán haï löu cuûa döï aùn.6 Caùc taùc ñoäng moâi tröôøng xuyeân bieân giôùi .7 Caùc taùc ñoäng laøm thay ñoåi hình thaùi soâng.8 Boài laéng vaø tuoåi thoï coâng trình. 84 Chöông 4: Giaûi phaùp giaûm thieåu moâi tröôøng vaø chöông trình giaùm saùt .1 Caùc bieän phaùp giaûm thieåu .2 Keá hoaïch taùi ñònh cö .3 Keá hoaïch quaûn lyù löu vöïc .4 Giaùm saùt moâi tröôøng .5 Keá hoaïch giaùm saùt moâi tröôøng.6 Heä thoáng khí töôïng thuyû vaên cho quan traéc vaø döï baùo. 105 KEÁT LUAÄN VAØ KIEÁN NGHÒ.

108 Taøi lieäu tham khaûo Phuï luïc. Muïc luïc Luaän vaên toát nghieäp Thaïc syõ Hoïc vieân Trieäu Vaên Moân Chöông 2 HIEÄN TRAÏNG MOÂI TRÖÔØNG KHU VÖÏC DÖÏ AÙN 2.1 Löu vöïc soâng Sre pok Löu vöïc soâng Sre pok naèm trong khu vöïc khoáng cheá bôûi toaï ñoä 11058’ – 14005’ vó ñoä Baéc vaø 105057’ – 108046’ kinh ñoä Ñoâng. Toång dieän tích cuûa löu vöïc soâng Sre pok khoaûng 30000 km2 vôùi chieàu daøi soâng chính laø 640 km vaø ñoä haï thaáp cuûa cao ñoä theo chieàu daøi doøng chaûy khoaûng 800 m. Soâng Sre pok laø moät nhaùnh soâng Meâ koâng, baét nguoàn töø caùc vuøng nuùi phía Baéc, Ñoâng Baéc vaø Ñoâng cuûa tænh Ñak Lak cuõ, coù ñoä cao töø 800 m – 2400 m, hôïp löu vôùi soâng Meâ Koâng caùch Stung Treng 35 Km veà phía thöôïng löu.

Phaàn löu vöïc soâng ôû phía Vieät Nam chieám 60% dieän tích löu vöïc (khoaûng 18200 km2) naèm trong tænh Dak Lak cuõ – nay laø 2 tænh môùi Dak Lak vaø Dak Nong, do hai nhaùnh chính hôïp thaønh laø Krong Ana vaø Krong No. Krong Ana coù dieän tích löu vöïc khoaûng 4000 km2 vaø Krong No coù dieän tích löu vöïc khoaûng 3900 km2. Thöôïng nguoàn cuûa soâng Krong Ana laø 3 nhaùnh: Krong Buk thöôïng baét nguoàn töø vuøng nuùi coù ñoä cao 900 m, Krong Pach baét nguoàn töø vuøng nuùi coù ñoä cao 1200 m vaø Krong Boâng baét nguoàn töø ñoä cao 1300-2000 m, taát caû caùc soâng naøy ñeàu chaûy vaøo vuøng ñoài nuùi coù luõng soâng heïp vaø doác. Töø hôïp löu Krong Boâng veà ñeán hôïp löu vôùi soâng Krong No, soâng Krong Ana chaûy trong moät vuøng töông ñoái baèng phaúng, coù luõng soâng roäng vôùi nhieàu vuøng bò ngaäp nöôùc thöôøng xuyeân, ñaëc bieät laø khu vöïc hoà Lak ñeán hôïp löu vôùi soâng Krong No, khu vöïc naøy gioáng nhö moät hoà ñieàu tieát luõ trong muøa möa.

Soâng Krong No baét nguoàn töø cao nguyeân Laâm Vieân, nôi tieáp giaùp vôùi löu vöïc soâng Ña Nhim vaø soâng Caùi, coù ñoä cao töø 1600 m – 2400 m. Töø nguoàn tôùi Ñöùc xuyeân soâng chaûy theo höôùng Ñoâng Taây trong vuøng ñoài nuùi coù loøng soâng heïp vaø Chöông 2 : Hieän traïng moâi tröôøng khu vöïc döï aùn 13 Luaän vaên toát nghieäp Thaïc syõ Hoïc vieân Trieäu Vaên Moân doác. Töø Ñöùc Xuyeân ñeán hôïp löu vôùi soâng Krong Ana, soâng chaûy theo höôùng Ñoâng Nam –Taây Baéc trong vuøng coù luõng soâng roäng vôùi nhieàu vuøng bò ngaäp nöôùc thöôøng xuyeân, vaø coù nhieàu ao hoà ñaàm laày nhö Ea R’Bin , Ea Tut, Ea Ruome,. Töø hôïp löu soâng Krong Ana vaø Krong No ñeán bieân giôùi Vieät Nam – Cam pu chia, soâng chaûy theo höôùng Ñoâng Nam –Taây Baéc trong vuøng ñoài nuùi coù luõng soâng heïp vaø doác, chieàu daøi cuûa ñoaïn soâng naøy daøi khoaûng 110 km vôùi ñoä haï thaáp > 200 m, trong ñoaïn soâng naøy coù nhieàu thaùc gheành nhö thaùc Trinh nöõ, Dray sap, Dray H’ling… Ñòa hình löu vöïc soâng Sre pok coù theå chia thaønh 3 daïng: Vuøng nuùi cao, caùc cao nguyeân, vuøng truõng vaø ñoàng baèng.

Vuøng nuùi bao goàm caùc daõy nuùi phía Ñoâng Baéc, nôi baét nguoàn cuûa soâng Krong Buk thöôïng, Krong Pach coù cao ñoä 800- 1000 m, caùc daõy nuùi phía Ñoâng laø nôi baét nguoàn cuûa soâng Krong Bong vaø soâng Krong Ana coù ñoä cao töø 800 – 1000 m, caùc cao nguyeân bao goàm Buoân Ma Thuoät, cao nguyeân MaD’rak coù ñoä cao 300 – 800 m .Vuøng truõng chaïy daøi töø Krong Pach ñeán Lak, voán laø thung luõng coù nhieàu ñaàm laày. Nhaùnh Krong No coù ñòa hình töông ñoái doác, ñoä doác ñaùy soâng trung bình khoaûng 0.012, doác gaáp 2 laàn so vôùi soâng Krong Ana (0. Caùc ñaëc tröng ñòa lyù thuyû vaên cuûa soâng Sre pok taïi caùc tuyeán coâng trình thuyû ñieän nhö baûng 2.1 sau: Baûng 2-1 : Caùc ñaëc tröng ñòa lyù thuyû vaên T Ñöùc Buon Buon Dray Sre Sre Ñôn T Ñaëc tröng Vò xuyeân Tou Kuop H’ling pok pok Srah 3 4 1 Dieän tích löu vöïc Km2 1100 2930 7980 8880 9410 10700 2 Chieàu daøi soâng chính Km 56 119 178 203 220 246 3 Ñoä roäng trung bình cuûa löu vöïc Km 19.0 Chöông 2 : Hieän traïng moâi tröôøng khu vöïc döï aùn 14 Luaän vaên toát nghieäp Thaïc syõ Hoïc vieân Trieäu Vaên Moân 4 Ñoä cao trung bình cuûa löu vöïc M 900 800 600 550 500 490 5 Ñoä doác trung bình cuûa soâng %0 17.90 6 Maät ñoä löôùi soâng Km/ 0.24 km2 Nguoàn: Baùo caùo “Quy hoaïch thuyû ñieän baäc thang treân soâng Srepok”. Baûng 2-2 Dieän tích phaân boá ñoä doác theo löu vöïc soâng Ñoä doác (0) Dieän tích ( ha ) Tyû leä (%) <3 171237 14 3–8 338833 28 8 – 15 255108 21 15 – 20 275118 23 20 – 25 130810 11 > 25 32356 3 Nguoàn: Baùo caùo chính “quy hoaïch thuyû ñieän baäc thang treân soâng Srepok”.2 Hieän traïng moâi tröôøng löu vöïc thöôïng Sre pok 2.1 Hieän traïng moâi tröôøng vaät lyù A Hieän traïng moâi tröôøng khí haäu: Do vò trí ñòa lyù vaø cao ñoä cuûa löu vöïc soâng Sre pok, neân khí haäu cuûa löu vöïc mang nhöõng neùt ñaëc thuø rieâng so vôùi khí haäu nhieät ñôùi gioù muøa chung cuûa nöôùc ta – khí haäu nhieät ñôùi gioù muøa cao nguyeân.

Khí haäu nhieät ñôùi gioù muøa cao nguyeân treân löu vöïc theå hieän phaân thaønh 2 muøa roõ reät trong naêm: - Muøa möa baét ñaàu töø thaùng V tôùi thaùng X chieám 80-90% toång löôïng möa naêm. - Muøa khoâ baét ñaàu töø thaùng XI tôùi thaùng IV naêm sau chieám 10- 20 % toång löôïng möa naêm. Chöông 2 : Hieän traïng moâi tröôøng khu vöïc döï aùn 15 Luaän vaên toát nghieäp Thaïc syõ Hoïc vieân Trieäu Vaên Moân Toång löôïng böùc xaï naêm lôùn (235 – 240 kcal/cm2) vôùi toång soá giôø naéng > 2000 giôø naéng. Toång löôïng böùc xaï caùc thaùng cheânh nhau khoâng nhieàu (4 –5 kcal / cm2) do ñoù coù neàn nhieät ñoä cao vaø ít bieán ñoåi trong naêm .Tuy nhieân do aûnh höôûng cuûa cao ñoä ñòa hình neân neàn nhieät ñoä cuûa löu vöïc bò haï thaáp ñaùng keå, thaáp hôn ôû vuøng ñoàng baèng cuøng vó ñoä 3-5oC, taïo leân cheânh leäch nhieät ñoä ngaøy ñeâm lôùn hôn ôû vuøng laân caän (9oC).

Löu vöïc soâng coù cao ñoä ñòa hình thay ñoåi töø 2000 m – 200 m coù theå phaân thaønh 3 vuøng: Vuøng nuùi cao, caùc cao nguyeân, vuøng truõng vaø ñoàng baèng cho pheùp taïo thaønh moät taäp hôïp sinh thaùi ña daïng. * Cheá ñoä gioù Höôùng gioù ôû ñaây thay ñoåi theo muøa roõ reät: Muøa möa (V-X) höôùng gioù Taây thònh haønh vôùi taàn suaát chieám 50- 55%, keá ñeán laø gioù Taây nam vôùi taàn suaát chieám 20-30%. Ñaây chính laø loaïi gioù gaây möa treân vuøng nuùi phía Taây Nam cuûa löu vöïc. Muøa khoâ ( XI-IV) höôùng gioù Taây Baéc thònh haønh, toác ñoä gioù khaù lôùn mang laïi möa muoän ôû phaàn phía Ñoâng cuûa löu vöïc.

Toác ñoä gioù trung bình caùc thaùng muøa khoâ ñaït 4 –6 m/s, thaùng muøa möa ñaït 3-4 m /s. Toác ñoä gioù lôùn nhaát trong ngaøy quan traéc ñöôïc ñaït tôùi 10 m / s chuû yeáu laø vaøo muøa khoâ, soá ngaøy trung bình coù gioù > 10 m/s taäp trung töø thaùng XII – III, moãi thaùng coù khoaûng 7-9 ngaøy. Toác ñoä gioù cöïc ñaïi quan traéc ñöôïc taïi traïm Buoân Ma Thuoät laø 34 m/s (naêm 1978) Baûng 2-3 Toác ñoä gioù lôùn nhaát 8 höôùng (m/s). Traïm Buoân Meâ Thuoät P% 1 2 3 4 5 10 20 50 N 24.9 Chöông 2 : Hieän traïng moâi tröôøng khu vöïc döï aùn 16 Luaän vaên toát nghieäp Thaïc syõ Hoïc vieân Trieäu Vaên Moân W 24.6 * Taøi lieäu quan traéc taïi traïm Buoân ma thuoät *Cheá ñoä nhieät Nhieät ñoä bình quaân naêm thay ñoåi töø 21oC – 26 oC tuyø theo ñieàu kieän ñòa hình treân löu vöïc.

Vuøng nuùi cao treân löu vöïc phía nam nhieät ñoä bình quaân naêm ñaït 21 oC thaáp hôn haún caùc vuøng truõng thuoäc löu vöïc Kroâng Buk , Krong Pach vaø thung luõng soâng Kroâng Ana , thöôøng leân tôùi 26 oC .