Luận văn thạc sĩ tác động của vốn xã hội đến khả năng tiếp cận tín dụng chính thức của các hộ gia đình nông thôn thành phố cần thơ

Khám phá tác động của vốn xã hội đến khả năng tiếp cận tín dụng chính thức của hộ gia đình nông thôn tại Cần Thơ trong luận văn thạc sĩ.

• Tác giả: Trần Thị Thu Phương
• Người hướng dẫn: TS. Nguyễn Hoàng Bảo
• Trường học: Trường Đại Học Kinh Tế TP. Hồ Chí Minh
• Chuyên ngành: Chính Sách Công
• Đề tài: Tác Động Của Vốn Xã Hội Đến Khả Năng Tiếp Cận Tín Dụng Chính Thức Của Các Hộ Gia Đình Nông Thôn Ở Thành Phố Cần Thơ
• Loại tài liệu: Luận Văn Thạc Sĩ
• Năm xuất bản: 2016
• Địa điểm: TP Cần Thơ

Mục lục chi tiết

• LỜI CAM ĐOAN
• 1. CHƯƠNG 1: GIỚI THIỆU
• 1.1. Mục tiêu nghiên cứu
• 1.2. Câu hỏi nghiên cứu
• 1.3. Đối tượng và phạm vi nghiên cứu
• 1.4. Phương pháp nghiên cứu
• 1.5. Kết cấu đề tài
• 2. CHƯƠNG 2: CƠ SỞ LÝ THUYẾT
• 2.1. Lý thuyết về vốn xã hội
• 2.1.1. Các quan điểm về định nghĩa vốn xã hội (social capital)
• 2.1.2. Đo lường vốn xã hội trong nghiên cứu
• 2.2. Tín dụng chính thức và khả năng tiếp cận tín dụng
• 2.2.1. Phân biệt tổ chức tín dụng chính thức
• 2.2.2. Khả năng tiếp cận tín dụng
• 2.2.3. Vốn xã hội và khả năng tiếp cận tín dụng
• 2.2.3.1. Cách thức vốn xã hội ảnh hưởng đến tiếp cận tín dụng
• 2.2.3.2. Các nghiên cứu về vốn xã hội và khả năng tiếp cận tín dụng
• 2.2.4. Các nhân tố khác ảnh hưởng đến khả năng tiếp cận tín dụng
• 2.2.4.1. Đặc điểm các khoản vay
• 2.2.4.2. Đặc điểm cá nhân và hộ gia đình
• 2.2.5. Đánh giá các tài liệu nghiên cứu có liên quan
• 3. CHƯƠNG 3: PHƯƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU
• 3.1. Khung phân tích của nghiên cứu
• 3.2. Phương pháp chọn mẫu
• 3.3. Mô hình nghiên cứu
• 3.3.1. Các biến trong mô hình
• 3.3.2. Mô hình nghiên cứu
• 4. CHƯƠNG 4: TỔNG QUAN VỀ ĐỊA BÀN NGHIÊN CỨU
• 4.1. Vốn xã hội ở nông thôn Việt Nam
• 4.2. Thị trường tín dụng nông thôn Việt Nam
• 4.3. Tổng quan về địa bàn TP Cần Thơ
• 4.4. Thị trường tín dụng trên địa bàn TP Cần Thơ
• 5. CHƯƠNG 5: KẾT QUẢ NGHIÊN CỨU VÀ THẢO LUẬN
• 5.1. Thống kê mô tả
• 5.2. Kiểm định về mối quan hệ giữa vốn xã hội, đặc điểm vốn vay, đặc điểm cá nhân và hộ gia đình với khả năng tiếp cận tín dụng chính thức
• 5.3. Kết quả hồi quy mô hình binary logistic giữa khả năng tiếp cận tín dụng với các biến độc lập trong mô hình
• 5.4. Kết quả hồi quy mô hình hồi quy giữa giá trị khoản vay với các biến độc lập trong mô hình
• 6. CHƯƠNG 6: KẾT LUẬN VÀ KIẾN NGHỊ
• 6.1. Hướng nghiên cứu tiếp theo
• TÀI LIỆU THAM KHẢO
• Phụ lục 1: Kết quả Stata thống kê mô tả
• Phụ lục 2: Kiểm định Ttest
• Phụ lục 3: Hàm hồi quy

Tóm tắt

I. Tác động của vốn xã hội đến khả năng tiếp cận tín dụng

Nghiên cứu chỉ ra rằng vốn xã hội đóng vai trò quan trọng trong việc nâng cao khả năng tiếp cận tín dụng của các hộ gia đình nông thôn tại TP Cần Thơ. Các yếu tố như mạng lưới xã hội, niềm tin và sự hợp tác giữa các thành viên trong cộng đồng đã tạo ra một môi trường thuận lợi cho việc vay vốn từ các tổ chức tín dụng chính thức. Theo kết quả phân tích, hộ gia đình có mạng lưới xã hội mạnh mẽ thường có khả năng tiếp cận tín dụng cao hơn. Điều này cho thấy rằng vốn xã hội không chỉ là một yếu tố hỗ trợ mà còn là một tài sản quý giá giúp các hộ gia đình vượt qua những rào cản trong việc tiếp cận nguồn vốn. Các tổ chức tín dụng cũng nhận thấy rằng những hộ gia đình có vốn xã hội cao thường có khả năng trả nợ tốt hơn, từ đó tạo điều kiện thuận lợi hơn cho việc cấp tín dụng.

1.1. Mối quan hệ giữa vốn xã hội và khả năng tiếp cận tín dụng

Mối quan hệ giữa vốn xã hội và khả năng tiếp cận tín dụng được thể hiện rõ qua các nghiên cứu thực nghiệm. Các hộ gia đình có sự tham gia tích cực vào các tổ chức xã hội, nhóm cộng đồng thường có khả năng tiếp cận tín dụng cao hơn. Điều này có thể giải thích bởi sự tin tưởng và hỗ trợ lẫn nhau trong cộng đồng, giúp các hộ gia đình dễ dàng hơn trong việc thuyết phục các tổ chức tín dụng cấp vốn. Hơn nữa, các tổ chức tín dụng thường ưu tiên những khách hàng có mối quan hệ tốt với cộng đồng, vì điều này giảm thiểu rủi ro cho họ. Nghiên cứu cũng chỉ ra rằng, những hộ gia đình có vốn xã hội cao thường có khả năng thương lượng tốt hơn với các tổ chức tín dụng, từ đó nhận được các điều kiện vay vốn ưu đãi hơn.

II. Các yếu tố ảnh hưởng đến khả năng tiếp cận tín dụng

Ngoài vốn xã hội, còn nhiều yếu tố khác ảnh hưởng đến khả năng tiếp cận tín dụng của các hộ gia đình nông thôn. Đặc điểm cá nhân của người đi vay, như trình độ học vấn, kinh nghiệm làm việc và tình trạng tài chính cá nhân, đều có tác động lớn đến khả năng vay vốn. Hơn nữa, các yếu tố như lãi suất, tài sản thế chấp và chính sách tín dụng của các tổ chức cũng đóng vai trò quan trọng. Nghiên cứu cho thấy rằng, những hộ gia đình có tài sản thế chấp vững chắc thường dễ dàng hơn trong việc tiếp cận tín dụng. Điều này cho thấy rằng, mặc dù vốn xã hội là một yếu tố quan trọng, nhưng không thể xem nhẹ vai trò của các yếu tố khác trong việc quyết định khả năng vay vốn của hộ gia đình.

2.1. Đặc điểm cá nhân và hộ gia đình

Đặc điểm cá nhân và hộ gia đình có ảnh hưởng lớn đến khả năng tiếp cận tín dụng. Những hộ gia đình có người đi vay có trình độ học vấn cao thường có khả năng tiếp cận tín dụng tốt hơn. Họ có khả năng hiểu rõ hơn về các điều khoản vay và có thể thương lượng tốt hơn với các tổ chức tín dụng. Ngoài ra, tình trạng tài chính của hộ gia đình cũng là một yếu tố quan trọng. Những hộ gia đình có thu nhập ổn định và có lịch sử tín dụng tốt thường được các tổ chức tín dụng ưu tiên hơn. Điều này cho thấy rằng, việc nâng cao trình độ học vấn và cải thiện tình hình tài chính của hộ gia đình là rất cần thiết để tăng cường khả năng tiếp cận tín dụng.

III. Chính sách và giải pháp nâng cao khả năng tiếp cận tín dụng

Để nâng cao khả năng tiếp cận tín dụng cho các hộ gia đình nông thôn, cần có những chính sách và giải pháp cụ thể. Các tổ chức tín dụng nên xem xét việc đơn giản hóa quy trình vay vốn, giảm thiểu thủ tục hành chính để tạo điều kiện thuận lợi cho các hộ gia đình. Bên cạnh đó, việc tăng cường các chương trình đào tạo về tài chính cho các hộ gia đình cũng rất quan trọng. Những chương trình này sẽ giúp các hộ gia đình hiểu rõ hơn về cách thức vay vốn, quản lý tài chính và sử dụng hiệu quả nguồn vốn vay. Hơn nữa, cần có sự hỗ trợ từ chính quyền địa phương trong việc xây dựng và phát triển các mạng lưới xã hội, từ đó tăng cường vốn xã hội cho các hộ gia đình.

3.1. Đề xuất chính sách hỗ trợ vốn xã hội

Chính quyền địa phương cần có các chính sách hỗ trợ phát triển vốn xã hội cho các hộ gia đình nông thôn. Việc khuyến khích các hoạt động cộng đồng, tổ chức các buổi gặp gỡ, giao lưu giữa các hộ gia đình sẽ giúp tăng cường mối quan hệ và sự tin tưởng lẫn nhau. Ngoài ra, cần có các chương trình hỗ trợ tài chính cho các tổ chức xã hội, từ đó tạo ra các mạng lưới hỗ trợ cho các hộ gia đình trong việc tiếp cận tín dụng. Các tổ chức tín dụng cũng nên tham gia vào các hoạt động này để hiểu rõ hơn về nhu cầu và tình hình của các hộ gia đình, từ đó có những chính sách tín dụng phù hợp.

Nội dung chính

Tổng quan nghiên cứu

Trong bối cảnh toàn cầu hóa và hội nhập kinh tế quốc tế, việc tiếp cận nguồn vốn tín dụng chính thức đóng vai trò quan trọng trong phát triển kinh tế nông thôn tại Việt Nam. Theo Tổng cục Thống kê (2010), Việt Nam có khoảng 13 triệu nông hộ, chiếm gần 80% dân số, trong đó hơn một nửa thuộc diện thu nhập thấp. Nhu cầu vốn của các hộ gia đình nông thôn, đặc biệt trong sản xuất nông nghiệp, rất lớn nhưng khả năng tiếp cận tín dụng chính thức còn nhiều hạn chế do các thủ tục phức tạp, yêu cầu tài sản thế chấp và thu nhập không ổn định. Vốn xã hội, bao gồm mạng lưới xã hội, niềm tin và sự hợp tác, được xem là một loại tài sản quan trọng giúp các hộ gia đình vượt qua những rào cản này.

Mục tiêu nghiên cứu của luận văn là phân tích tác động của vốn xã hội đến khả năng tiếp cận tín dụng chính thức của các hộ gia đình nông thôn tại TP Cần Thơ trong giai đoạn 2010-2014. Cụ thể, nghiên cứu tập trung vào việc đánh giá ảnh hưởng của các thành phần vốn xã hội đến khả năng vay vốn và giá trị khoản vay từ các tổ chức tín dụng chính thức. Kết quả nghiên cứu có ý nghĩa quan trọng trong việc đề xuất các chính sách hỗ trợ nâng cao khả năng tiếp cận vốn cho các hộ nông dân, góp phần thúc đẩy phát triển kinh tế nông thôn bền vững.

Cơ sở lý thuyết và phương pháp nghiên cứu

Khung lý thuyết áp dụng

Luận văn dựa trên lý thuyết vốn xã hội, được định nghĩa là nguồn lực xã hội xuất phát từ mạng lưới quan hệ, niềm tin và sự hợp tác giữa các cá nhân và nhóm trong cộng đồng. Các học giả như Bourdieu, Coleman và Putnam đã nhấn mạnh vai trò của vốn xã hội trong việc tạo điều kiện thuận lợi cho sự phối hợp và hợp tác nhằm đạt lợi ích chung. Trong nghiên cứu này, vốn xã hội được cấu thành từ ba yếu tố chính: mạng lưới xã hội chính thức (các tổ chức, hiệp hội), mạng lưới xã hội phi chính thức (bạn bè, gia đình, hàng xóm), niềm tin và sự hợp tác giữa các thành viên trong cộng đồng.

Khả năng tiếp cận tín dụng chính thức được hiểu là khả năng các hộ gia đình có thể vay vốn từ các tổ chức tín dụng được quy định theo Luật các tổ chức tín dụng số 47/2010/QH12, bao gồm ngân hàng Nông nghiệp và Phát triển Nông thôn, ngân hàng Chính sách Xã hội, các ngân hàng thương mại nhà nước và tư nhân. Ngoài vốn xã hội, các yếu tố như đặc điểm khoản vay (lãi suất, tài sản thế chấp, mục đích vay) và đặc điểm cá nhân, hộ gia đình (tuổi, giới tính, trình độ học vấn, thu nhập, kích thước hộ) cũng được xem xét ảnh hưởng đến khả năng tiếp cận tín dụng.

Phương pháp nghiên cứu

Nghiên cứu sử dụng dữ liệu sơ cấp thu thập từ 303 hộ gia đình nông thôn tại 5 quận, huyện của TP Cần Thơ (Cái Răng, Phong Điền, Ô Môn, Thốt Nốt, Vĩnh Thạnh) trong giai đoạn 2010-2014. Mẫu được chọn theo phương pháp ngẫu nhiên phân cụm theo khu vực địa lý, đảm bảo tính đại diện cho dân số nghiên cứu.

Phân tích dữ liệu được thực hiện bằng phần mềm Stata với các phương pháp: thống kê mô tả, kiểm định T-test, kiểm định chi-square, hồi quy binary logistic để đánh giá xác suất tiếp cận tín dụng chính thức (biến phụ thuộc nhị phân), và hồi quy bội để phân tích các yếu tố ảnh hưởng đến giá trị khoản vay (biến phụ thuộc liên tục). Các biến độc lập bao gồm các thành phần vốn xã hội, đặc điểm khoản vay, đặc điểm cá nhân và hộ gia đình. Mô hình hồi quy được xây dựng nhằm kiểm định hai giả thuyết chính: vốn xã hội ảnh hưởng đến khả năng tiếp cận tín dụng và các yếu tố ảnh hưởng đến giá trị khoản vay.

Kết quả nghiên cứu và thảo luận

Những phát hiện chính

1. Khả năng tiếp cận tín dụng chính thức: Trong tổng số 303 hộ gia đình, có 211 hộ (69,64%) tiếp cận được tín dụng chính thức, trong khi 92 hộ (30,36%) không tiếp cận được. Giá trị trung bình khoản vay là 41,75 triệu đồng, với mức thấp nhất 1,5 triệu và cao nhất 83,7 triệu đồng. Phần lớn khoản vay đến từ ngân hàng Nông nghiệp và Phát triển Nông thôn (70,14%) và ngân hàng Chính sách Xã hội (17,54%).

2. Vốn xã hội và khả năng tiếp cận tín dụng: Hộ gia đình tiếp cận được tín dụng có mạng lưới xã hội chính thức rộng hơn (trung bình 1,07 tổ chức so với 0,78), có người bảo lãnh nhiều hơn (20,79% so với nhóm không tiếp cận), và mức độ hợp tác cao hơn. Ngược lại, mạng lưới phi chính thức và niềm tin của nhóm tiếp cận thấp hơn nhóm không tiếp cận. Kết quả kiểm định T-test cho thấy sự khác biệt về mạng lưới chính thức, niềm tin, người bảo lãnh và hợp tác là có ý nghĩa thống kê với mức ý nghĩa dưới 1%.

3. Đặc điểm khoản vay: Lãi suất trung bình là 0,09%/tháng, với 56,77% hộ có tài sản thế chấp khi vay. Khoảng 77,23% khoản vay được sử dụng cho mục đích sản xuất kinh doanh. Lãi suất thấp và có tài sản thế chấp làm tăng khả năng tiếp cận tín dụng.

4. Đặc điểm cá nhân và hộ gia đình: Người đi vay chủ yếu là nam (68,32%), trung bình 50 tuổi, có trình độ học vấn trung bình 6 năm. Hộ gia đình có thu nhập trung bình 128,5 triệu đồng/năm, kích thước trung bình 4,3 người. Những người tiếp cận được tín dụng có tuổi và trình độ học vấn cao hơn nhóm không tiếp cận, tuy sự khác biệt không lớn. Khoảng cách trung bình từ nhà đến tổ chức tín dụng là 7,83 km, nhóm không tiếp cận có khoảng cách gần hơn (3,54 km) nhưng thu nhập thấp hơn.

Thảo luận kết quả

Kết quả nghiên cứu cho thấy vốn xã hội, đặc biệt là mạng lưới xã hội chính thức, niềm tin và người bảo lãnh, đóng vai trò quan trọng trong việc nâng cao khả năng tiếp cận tín dụng chính thức của các hộ gia đình nông thôn. Điều này phù hợp với các nghiên cứu trước đây như của Okten (2004), Heikkilaa (2009) và Lawal (2009), khẳng định vốn xã hội giúp giảm chi phí giao dịch và thông tin bất cân xứng trên thị trường tín dụng.

Mặc dù mạng lưới phi chính thức và niềm tin thấp hơn ở nhóm tiếp cận tín dụng, điều này có thể phản ánh sự chuyển dịch từ tín dụng phi chính thức sang tín dụng chính thức khi các hộ gia đình mở rộng mạng lưới chính thức và có sự bảo lãnh. Lãi suất thấp và tài sản thế chấp là những yếu tố thuận lợi, đồng thời khoảng cách đến tổ chức tín dụng cũng ảnh hưởng đến khả năng tiếp cận, phù hợp với các nghiên cứu trước đây.

Các đặc điểm cá nhân như tuổi và trình độ học vấn có tác động tích cực đến khả năng tiếp cận, trong khi kích thước hộ gia đình không có ảnh hưởng rõ ràng do sự cân bằng giữa nhu cầu vốn và khả năng trả nợ. Dữ liệu có thể được trình bày qua biểu đồ cột so sánh tỷ lệ tiếp cận tín dụng theo các nhóm vốn xã hội và biểu đồ phân phối giá trị khoản vay theo các đặc điểm khoản vay.

Đề xuất và khuyến nghị

1. Tăng cường phát triển mạng lưới xã hội chính thức: Khuyến khích các hộ gia đình tham gia các tổ chức, hiệp hội địa phương nhằm mở rộng mạng lưới xã hội chính thức, từ đó tăng cơ hội tiếp cận thông tin và nguồn vốn. Thời gian thực hiện: 1-2 năm; chủ thể: chính quyền địa phương, các tổ chức xã hội.

2. Xây dựng và phát triển các chương trình bảo lãnh tín dụng: Tạo điều kiện cho các hộ gia đình có người bảo lãnh uy tín để giảm rủi ro cho tổ chức tín dụng, nâng cao khả năng vay vốn. Thời gian: 1 năm; chủ thể: ngân hàng, tổ chức tín dụng, chính quyền địa phương.

3. Giảm thủ tục và chi phí giao dịch: Các tổ chức tín dụng cần đơn giản hóa thủ tục vay vốn, giảm lãi suất và hỗ trợ tài sản thế chấp phù hợp với điều kiện của hộ nông dân. Thời gian: liên tục; chủ thể: ngân hàng, Ngân hàng Nhà nước.

4. Tăng cường đào tạo nâng cao trình độ và nhận thức tài chính: Tổ chức các khóa đào tạo về quản lý tài chính, kỹ năng vay vốn cho người dân nông thôn nhằm nâng cao trình độ học vấn và khả năng tiếp cận tín dụng. Thời gian: 1-3 năm; chủ thể: các tổ chức phi chính phủ, chính quyền địa phương.

Đối tượng nên tham khảo luận văn

1. Nhà hoạch định chính sách: Giúp hiểu rõ vai trò của vốn xã hội trong tiếp cận tín dụng, từ đó xây dựng các chính sách hỗ trợ phù hợp cho phát triển nông thôn.

2. Ngân hàng và tổ chức tín dụng: Cung cấp cơ sở khoa học để thiết kế các sản phẩm tín dụng phù hợp với đặc điểm xã hội và nhu cầu của hộ gia đình nông thôn.

3. Các nhà nghiên cứu và học giả: Là tài liệu tham khảo quan trọng trong lĩnh vực kinh tế nông thôn, tài chính vi mô và vốn xã hội.

4. Các tổ chức phi chính phủ và phát triển cộng đồng: Hỗ trợ xây dựng các chương trình phát triển vốn xã hội nhằm nâng cao khả năng tiếp cận tài chính cho người dân.

Câu hỏi thường gặp

1. Vốn xã hội là gì và tại sao nó quan trọng trong tiếp cận tín dụng?
   Vốn xã hội là mạng lưới quan hệ, niềm tin và sự hợp tác giữa các cá nhân và nhóm trong cộng đồng. Nó giúp giảm chi phí giao dịch và thông tin bất cân xứng, tạo điều kiện thuận lợi cho các hộ gia đình tiếp cận nguồn vốn chính thức.

2. Các yếu tố vốn xã hội nào ảnh hưởng mạnh nhất đến khả năng vay vốn?
   Mạng lưới xã hội chính thức, niềm tin và người bảo lãnh được xác định là những yếu tố có ảnh hưởng tích cực và mạnh mẽ nhất đến khả năng tiếp cận tín dụng chính thức.

3. Tại sao một số hộ gia đình không tiếp cận được tín dụng chính thức dù có mạng lưới xã hội?
   Ngoài vốn xã hội, các yếu tố như lãi suất cao, thiếu tài sản thế chấp, thủ tục phức tạp và khoảng cách đến tổ chức tín dụng cũng là rào cản lớn khiến một số hộ không thể tiếp cận vốn.

4. Làm thế nào để các tổ chức tín dụng hỗ trợ tốt hơn cho hộ gia đình nông thôn?
   Các tổ chức nên đơn giản hóa thủ tục vay, giảm lãi suất, phát triển các chương trình bảo lãnh tín dụng và phối hợp với các tổ chức xã hội để mở rộng mạng lưới tiếp cận khách hàng.

5. Nghiên cứu này có thể áp dụng cho các địa phương khác không?
   Mặc dù nghiên cứu tập trung tại TP Cần Thơ, các kết quả và khuyến nghị có thể tham khảo và điều chỉnh phù hợp để áp dụng cho các vùng nông thôn khác có điều kiện tương tự.

Kết luận

• Vốn xã hội, đặc biệt là mạng lưới xã hội chính thức, niềm tin và người bảo lãnh, có ảnh hưởng tích cực đến khả năng tiếp cận tín dụng chính thức của các hộ gia đình nông thôn tại TP Cần Thơ.
• Các yếu tố khác như lãi suất, tài sản thế chấp, trình độ học vấn và tuổi tác cũng đóng vai trò quan trọng trong việc tiếp cận và giá trị khoản vay.
• Khoảng 69,64% hộ gia đình trong mẫu nghiên cứu tiếp cận được tín dụng chính thức với giá trị trung bình khoản vay khoảng 41,75 triệu đồng.
• Đề xuất các giải pháp phát triển mạng lưới xã hội, chương trình bảo lãnh tín dụng, giảm thủ tục vay và nâng cao nhận thức tài chính nhằm cải thiện khả năng tiếp cận vốn.
• Nghiên cứu mở ra hướng đi cho các nghiên cứu tiếp theo về vai trò vốn xã hội trong phát triển tài chính nông thôn và chính sách hỗ trợ tín dụng.

Các nhà quản lý, tổ chức tín dụng và cộng đồng cần phối hợp triển khai các giải pháp đề xuất để nâng cao hiệu quả tiếp cận tín dụng, góp phần phát triển kinh tế nông thôn bền vững.

Trích đoạn nội dung tài liệu

Đặt vấn đề Xu hướng toàn cầu hóa, hội nhập kinh tế quốc tế đã và đang ảnh hưởng đến các quốc gia trên thế giới, đặc biệt đối với các nước đang phát triển như Việt Nam. Điều này được thể hiện bằng những dòng đầu tư tài chính di chuyển mạnh đến các nước đang phát triển, trong đó có Việt Nam nhằm mục đích khai thác nguồn lực tự nhiên cũng như tận dụng được lực lượng lao động với chi phí thấp. Qua 15 năm đổi mới khu vực nông thôn nước ta đã có nhiều thay đổi, các phương thức tập thể hóa nông nghiệp đã được xóa bỏ thay vào đó là các hộ sản xuất gia đình và được xem là những đơn vị kinh tế cơ bản của xã hội. Lĩnh vực nông nghiệp rất được chú trọng với những chính sách khuyến khích đã được áp dụng: ưu đãi thuế nông nghiệp, các chính sách tín dụng ưu đãi, từng bước ứng dụng những tiến bộ KHCN vào sản xuất nông nghiệp.

Chính điều này đã làm tăng giá trị sản xuất, cũng như các hoạt động khác trong nông nghiệp. Do vậy, việc cải thiện khả năng tiếp cận tín dụng chính thức thông qua các tổ chức tín dụng được coi như là một công cụ chiến lược để hỗ trợ vốn cho đại đa số hộ nghèo ở nông thôn. Theo Tổng Cục Thống Kê (2010), Việt Nam có khoảng 13 triệu nông hộ (chiếm gần 80% dân số) trong đó có hơn một nữa thuộc diện có thu nhập thấp, 40% doanh nghiệp vừa và nhỏ ở nông thôn cho rằng thiếu vốn là khó khăn lớn nhất. Bên cạnh đó, ở nông thôn, nhu cầu về vốn để tiêu dùng, xây dựng nhà ở đặc biệt là sản xuất trong nông nghiệp ở các hộ gia đình là rất lớn.

Tuy nhiên, để tiếp cận được các nguồn vốn vay ở khu vực chính thức, các hộ gia đình cũng gặp không ít khó khăn trở ngại. Ở Việt Nam, Phạm và Izumida (2002) chỉ ra rằng hơn 30% hộ nông dân không thể vay từ người cho vay chính thức. Trong việc cung cấp tín dụng chính thức cho các hộ gia đình, một số tổ chức tín dụng chính thức duy trì các thủ tục rườm rà và tốn thời gian cũng góp phần giới hạn các hộ gia đình nông thôn, đặc biệt là hộ nghèo và hộ có thu nhập thấp. Bên cạnh đó hộ gia đình phải đối mặt với hai vấn đề chính trong việc vay mượn từ các ngân hàng thương mại: tài sản thế chấp và không thể vay dựa trên mức thu nhập của họ.

Do 123doc 3 đó, khả năng tiếp cận các nguồn tín dụng chính thức bị hạn chế đã làm cho các hộ gia đình phụ thuộc nhiều hơn vào các nguồn tín dụng phi chính thức. Để tiếp cận được các nguồn tín dụng chính thức, ngoài các loại tài sản dùng thế chấp như đất đai, nhà cửa, máy móc còn có một loại tài sản khác đó là lòng tin, mạng lưới xã hội, sự hợp tác và gắn bó của hộ gia đình với cộng đồng mà gọi chung là vốn xã hội. Ngày càng có nhiều bằng chứng thực nghiệm cho rằng vốn xã hội có thể giúp các hộ gia đình hoặc những doanh nghiệp vừa và nhỏ ở nông thôn khắc phục được sự thiếu hụt các loại vốn khác (Annen, 2001; Fafchamps và Minten, 2002 ). Vậy, thực tế vốn xã hội có tác động như thế nào đến khả năng tiếp cận tín dụng chính thức của các hộ gia đình ở khu vực nông thôn? Để trả lời câu hỏi này, tôi thực hiện đề tài “Tác động của vốn xã hội đến khả năng tiếp cận tín dụng chính thức của các hộ gia đình nông thôn ở TP Cần Thơ” dựa trên số liệu sơ cấp được phỏng vấn từ các hộ gia đình có vay vốn và không có vay vốn.

Mục tiêu nghiên cứu này là nhằm tìm ra mối quan hệ giữa vốn xã hội và khả năng tiếp cận tín dụng chính thức của các hộ gia đình ở nông thôn TP Cần Thơ dựa trên những cơ sở và bằng chứng thuyết phục. Trên cơ sở đó, đề xuất những gợi ý chính sách giúp cải thiện đời sống của các hộ gia đình nông thôn.2 Mục tiêu nghiên cứu Mục tiêu tổng quát của đề tài là phân tích tác động của vốn xã hội đến khả năng tiếp cận tín dụng chính thức của các hộ gia đình nông thôn tại TP Cần Thơ. Để đạt được mục tiêu tổng quát trên, đề tài có các mục tiêu cụ thể như sau: (1) Phân tích tác động của vốn xã hội đến khả năng tiếp cận tín dụng chính thức của các hộ gia đình nông thôn tại TP Cần Thơ. (2) Đánh giá ảnh hưởng của vốn xã hội, đặc điểm khoản vay và đặc điểm nông hộ đến khả năng tiếp cận tín dụng chính thức của hộ gia đình nông thôn tại TP Cần Thơ.

123doc 4 (3) Xác định các nhân tố ảnh hưởng đến lượng vốn của các hộ gia đình nông thôn khi có nhu cầu vay vốn tại các tổ chức tín dụng chính thức trên địa bàn TP Cần Thơ (4) Đề xuất các giải pháp nâng cao khả năng tiếp cận tín dụng chính thức cho các hộ gia đình nông thôn trên địa bàn TP Cần Thơ.3 Câu hỏi nghiên cứu Đề tài được thực hiện để trả lời những câu hỏi sau: (1) Vốn xã hội có ảnh hưởng đến khả năng tiếp cận tín dụng chính thức của các nông hộ tại TP Cần Thơ không? (2) Vốn xã hội, đặc điểm khoản vay và đặc điểm nông hộ tác động như thế nào đến khả năng vay vốn của các hộ gia đình nông thôn tại TP Cần Thơ? (3) Các yếu tố nào có thể ảnh hưởng đến lượng vốn mà hộ gia đình vay ở các tổ chức tín dụng chính thức? (4) Các giải pháp nào để nâng cao khả năng tiếp cận tín dụng chính thức cho các hộ gia đình nông thôn tại TP Cần Thơ? 1.4 Đối tượng và phạm vi nghiên cứu - Không gian: Đề tài nghiên cứu được thực hiện trong phạm vi địa bàn TP Cần Thơ. - Thời gian: Đề tài sử dụng số liệu sơ cấp được phỏng vấn từ các hộ gia đình có vay vốn và không có vay vốn tại TP Cần Thơ. Thông tin được thu thập phục vụ cho phân tích là số liệu các năm 2010 - 2014. - Đối tượng nghiên cứu: Đối tượng nghiên cứu là các hộ gia đình có nhu cầu vay vốn và họ có có thể vay được vốn hoặc không vay được vốn tại các tổ chức tín dụng chính thức trên địa bàn TPCT.5 Phương pháp nghiên cứu Đề tài nghiên cứu đã thực hiện thu thập và phân tích các bộ dữ liệu thứ cấp và sơ cấp khác nhau.

123doc 5 Dữ liệu thứ cấp là các tài liệu, các thông tin báo cáo của ngân hàng nhà nước, tổng cục thống kê, các bài viết đăng trên các tạp chí, các website trong và ngoài nước, các công trình nghiên cứu của các tác giả trong và ngoài nước. Dữ liệu sơ cấp được thu thập và xử lý trên phần mềm Stata. Để có thông tin phục vụ cho nghiên cứu này chúng tôi tiến hành phỏng vấn trực tiếp các hộ gia đình có nhu cầu vay vốn và đã vay vốn ngân hàng trên địa bàn TP Cần Thơ thông qua trả lời bảng câu hỏi được thiết kế sẵn.6 Kết cấu đề tài Đề tài bao gồm sáu chương. Cụ thể như sau: chương một giới thiệu chung về đề tài.

Chương hai sẽ trình bày cơ sở lý thuyết về vốn xã hội, thị trường tín dụng chính thức, lược khảo các lý thuyết về mối quan hệ giữa vốn xã hội và khả năng tiếp cận tín dụng. Chương ba đề cập đến phương pháp nghiên cứu bao gồm trình bày về cơ sở dữ liệu, giả thuyết nghiên cứu, xây dựng khung phân tích, phát triển mô hình kinh tế lượng và xây dụng các biến trong mô hình. Chương bốn khái quát về vốn xã hội, thị trường tín dụng nông thôn của Việt Nam và tổng quan về địa bàn nghiên cứu. Chương năm trình bày thống kê mô tả và kết quả phân tích.

Chương sáu rút ra kết luận từ kết quả nghiên cứu, hàm ý chính sách về cải thiện khả năng tiếp cận tín dụng của các hộ gia đình nông thôn. 123doc 6 CHƯƠNG 2 : CƠ SỞ LÝ THUYẾT 2.1 Lý thuyết về vốn xã hội 2.1 Các quan điểm về định nghĩa vốn xã hội (social capital) Vốn xã hội được quan niệm là một loại vốn, bên cạnh các loại vốn khác như vốn kinh tế vốn văn hóa, vốn con người. Một trong những người đầu tiên tiên phong trong việc nghiên cứu vốn xã hội là Lyda Judson Hanifan (1916), cho đến nay khái niệm vốn xã hội (VXH) đã được phát triển với nhiều định nghĩa và cách giải thích khác nhau. Theo Hanifan (1916), dùng khái niệm vốn xã hội để chỉ tình thân hữu, sự thông cảm lẫn nhau, cũng như sự tương tác giữa các cá nhân hay gia đình – những người tạo nên một đơn vị xã hội.

Khái niệm này đã được Pierre Bourdieu mở rộng vào năm 1986: vốn xã hội là toàn bộ nguồn lực (hiện hữu hoặc tiềm ẩn) xuất phát từ mạng lưới quen biết trực tiếp hay gián tiếp (chẳng hạn cùng thành viên của một tôn giáo, hoặc cùng sinh quán hay đồng môn) và là một mạng lưới lâu bền bao gồm các mối liên hệ quen biết nhau và nhận ra nhau. Bourdieu cho rằng khối lượng vốn xã hội của một cá nhân chính là mối quan hệ và danh tiếng của cá nhân đó trong xã hội và thực chất nó là mạng lưới xã hội của cá nhân. Một cá nhân có mạng lưới quen biết (trực tiếp hoặc gián tiếp) lớn thì sẽ có nhiều cơ hội hơn trong việc tìm kiếm và khẳng định vị thế của họ trong xã hội. Năm 1988, nhà xã hội học người Mỹ James Coleman đưa ra một cách định nghĩa về vốn xã hội khác với Bourdieu, ông hiểu vốn xã hội bao gồm những đặc trưng trong đời sống xã hội như sau: các mạng lưới xã hội, các chuẩn mực và sự tin cậy trong xã hội (scoail trust) là những cái giúp cho các thành viên có thể hành động chung với nhau một cách có hiệu quả nhằm đạt tới những mục tiêu chung.

Nhà chính trị học Robert Putnam (1995) đã lập lại ý tưởng của Coleman và đưa ra định nghĩa như sau về vốn xã hội: Vốn xã hội nói tới những khía cạnh đặc trưng của tổ chức xã hội như các mạng lưới xã hội, các chuẩn mực và sự tin cậy trong xã hội tạo điều kiện thuận lợi cho sự phối hợp và sự hợp tác nhằm đạt đến lợi ích hỗ tương.