Chương 1: Vai trò của tỷ giá và tác động của việc điều chỉnh tỷ giá nhân dân tệ tới thương mại quốc tế Chương 2: Tác động của điều chỉnh tỷ giá Nhân dân tệ đến trao đổi thương mại Việt Nam – Trung Quốc Chương 3: Dự báo xu hướng điều chỉnh tỷ giá nhân dân tệ và giải pháp hạn chế ảnh hưởng điều chỉnh nhân dân tệ đến trao đổi thương mại Việt Nam với Trung Quốc 5 CHƢƠNG 1: VAI TRÒ CỦA TỶ GIÁ VÀ TÁC ĐỘNG CỦA VIỆC ĐIỀU CHỈNH TỶ GIÁ NHÂN DÂN TỆ TỚI THƢƠNG MẠI QUỐC TẾ 1. Tỷ giá hối đoái và ảnh hƣởng của tỷ giá tới hoạt động ngoại thƣơng 1. Tỷ giá và vai trò của tỷ giá đối với hoạt động ngoại thương Trong bối cảnh toàn cầu hóa nền kinh tế thế giới, các quan hệ kinh tế, văn hóa… giữa các quốc gia ngày càng phát triển mạnh mẽ làm xuất hiện các quan hệ thanh toán quốc tế. Từ trước đến nay vàng vẫn được coi là tiền tệ quốc tế, tuy nhiên trong thực tế người ta dùng nhiều đồng tiền của một nước nào đó để thanh toán thông qua các phương tiện thanh toán quốc tế như séc, hối phiếu…chứ không chi trả trực tiếp bằng vàng.
Phương tiện thanh toán dùng trong các giao dịch quốc tế ghi theo đơn đơn vị tiền tệ của một nước là ngoại hối với nước khác. Trên lãnh thổ của mỗi quốc gia chỉ duy nhất đồng tiền của quốc gia đó được lưu hành vì vậy để có thể thực hiện các hoạt động thanh toán quốc tế đòi hỏi phải đổi từ đồng tiền nước này sang đồng tiền nước khác, từ đó làm phát sinh vấn đề tỷ giá hối đoái. Như vậy, tỷ giá hối đoái là giá cả của một đơn vị tiền tệ của một quốc gia tính bằng tiền tệ của một nước khác, hay là quan hệ so sánh về mặt giá cả giữa hai đồng tiền của các quốc gia khác nhau. - Vai trò của tỷ giá hối đoái đối với hoạt động ngoại thương Tỷ giá hối đoái là biến số quan trọng của hoạt động ngoại thương.
Vì vậy, tác động trực tiếp nhất và cơ bản nhất của tỷ giá hối đoái có ảnh hưởng trước hết đến những cân đối bên ngoài nền kinh tế. Những cân đối bên ngoài nền kinh tế được biểu hiện tập trung ở cán cân thanh toán và những quan hệ trong cán cân thanh toán; 6 nên những thay đổi của tỷ giá có tác động trực tiếp đến cán cân thanh toán và những quan hệ trong cán cân thanh toán. Nền kinh tế thị trường thế giới hiện nay về thực chất đó là nền kinh tế tiền tệ, do vậy tỷ giá thực sự đã trở thành công cụ phân bổ các nguồn lực trên phạm vi toàn cầu. Các nền kinh tế càng tham gia sâu rộng vào hệ thống thương mại toàn cầu, thì càng chịu tác động mạnh của sự biến động tỷ giá, nghĩa là vai trò phân bổ các nguồn lực của tỷ giá càng phát huy mạnh mẽ.
Trong hệ thống tiền tệ và thương mại quốc tế, nếu một đồng tiền quốc gia có giá trị danh nghĩa cao hơn thực tế thì hàng nhập khẩu sẽ có giá rẻ, có lợi cho người tiêu dùng trong nước, nhưng lại bất lợi cho người sản xuất cùng những mặt hàng nhập khẩu đó vì bị cạnh tranh gay gắt. Hàng hóa xuất khẩu sẽ có giá trị cao, bất lợi cho khả năng cạnh tranh của các doanh nghiệp sản xuất xuất khẩu, nghĩa là cả thị trường trong nước và ngoài nước đều đứng trước nguy cơ bị thu hẹp. Nhưng nếu một đồng tiền có giá trị danh nghĩa thấp hơn thực tế, thì ngược lại hàng nhập khẩu sẽ có giá trị cao hơn, tuy không có lợi cho người tiêu dùng nhưng lại có lợi cho người sản xuất trong nước, vì họ được bảo hộ cao hơn bằng tỷ giá và cả bằng thuế quan. Hàng xuất khẩu sẽ có giá thấp hơn, do vậy có khả năng cạnh tranh cao hơn, có lợi cho những cơ sở kinh doanh xuất khẩu.
Cả thị trường trong và ngoài nước đều có cơ hội được mở rộng – đó chính là điều kiện quan trọng để thu hút đầu tư nước ngoài. Đây là lý do mà nhiều nước, trong đó có Trung Quốc, đã duy trì chính sách định giá thấp trong nhiều năm để duy trì khả năng cạnh tranh cao của hàng xuất khẩu. Các kênh tác động của tỷ giá đối với hoạt động ngoại thương 1.1 Tác động đến sức cạnh tranh của hàng xuất nhập khẩu Tác dụng của việc định giá thấp (phá giá tiền tệ) đối với nước tiến hành phá giá là khuyến khích xuất khẩu hàng hóa nhờ tăng lợi nhuận thu được thông qua xuất khẩu, hạn chế nhập khẩu hàng hóa vì sẽ gặp khó khăn khi tiêu thụ hàng hóa nhập khẩu do giảm lợi nhuận thu được, từ đó lượng ngoại tệ sẽ tăng nhiều hơn nhờ xuất khẩu hàng hóa và dịch vụ, đồng thời giảm mạnh việc sử dụng ngoại tệ để nhập hàng hóa vào trong nước, nhờ đó khôi phục lại sự cân bằng của cán cân thương mại trên 7 cơ sở giảm thâm hụt (hoặc cân bằng) cán cân thương mại, cải thiện cán cân vãng lại và góp phần lành mạnh hóa cán cân thanh toán quốc tế. Tuy nhiên, phá giá chỉ có thể tăng thêm kim ngạch xuất khẩu nếu tăng được nguồn cung về hàng xuất khẩu xuất và xuất khẩu các mặt hàng được sản xuất, chế biến từ nguyên liệu trong nước chiếm tỷ trọng cao vì lúc này sẽ hướng lao động trong nước tập trung vào sản xuất hàng xuất khẩu.
Trong khi đó, đối với sản xuất của nhiều quốc gia đang phát triển, hàng nhập khẩu, đặc biệt là nhập khẩu nguyên liệu đầu vào, đóng vai trò quan trọng trong sản xuất hàng xuất khẩu. Phá giá sẽ làm tăng giá hàng nhập khẩu và làm tăng chi phí sản xuất và tăng mặt bằng giá chung khi hàng nhập khẩu đóng vai trò quan trọng trong quá trình sản xuất. Sản lượng hàng hóa mà doanh nghiệp muốn sản xuất sẽ giảm đi do chi phí sản xuất và mặt bằng giá chung tăng lên. Trong trường hợp hàng xuất khẩu được sản xuất chủ yếu từ nguyên liệu đầu vào nhập khẩu thì phá giá có thể đem lại tác động bất lợi do làm tăng giá nhập khẩu nguyên liệu đầu vào.
Vì vậy, việc phá giá có cải thiện cán cân thương mại hay không còn tùy thuộc vào khả năng đẩy mạnh xuất khẩu của nước tiến hành phá giá và khả năng cạnh tranh hàng hóa xuất khẩu của nước đó. Tác động đến cán cân thanh toán Tác động của tỷ giá hối đoái đối với cán cân thanh toán được biểu hiện tập trung trước hết đối với cán cân thương mại – nội dung chủ yếu nhất của tài khoản vãng lai. Cơ chế tác động của tỷ giá được thể hiện thông qua sự tương tác của mối quan hệ cung – cầu với tỷ giá trên thị trường. Trước hết, tỷ giá và những biến động của tỷ giá có ảnh hưởng trực tiếp đến mức giá cả hàng hóa xuất nhập khẩu của một nước.
Khi tỷ giá thay đổi theo hướng làm giảm sức mua của đồng nội tệ (giá trị của đồng nội tệ giảm), thì giá cả hàng hóa của nước đó sẽ tương đối rẻ hơn so với hàng hóa của nước ngoài và có khả năng cạnh tranh tốt hơn dẫn đến cầu về xuất khẩu hàng hóa của nước đó sẽ tăng, cầu về nhập khẩu hàng hóa nước ngoài của nước đó sẽ giảm và cán cân thương mại dịch chuyển về phía thặng dư. Kết quả sẽ ngược lại khi đồng nội tệ tăng giá. Sự tăng giá của đồng nội tệ có tác dụng tăng giá tương đối 8 hàng hóa của một nước so với nước ngoài, làm giảm xuất khẩu, tăng nhập khẩu và cán cân thương mại dịch chuyển về phía thâm hụt. Tuy nhiên, trên thực tế, cán cân tài khoản vãng lai của một nước có thể xấu ngay sau khi có sự giảm giá thực tế của một đồng tiền và chỉ bắt đầu được cải thiện sau đó một vài tháng hoặc một năm hay có sự thay đổi rất mạnh trong tỷ giá hối đoái nhưng lại chỉ có những sự thay đổi rất ít trong cán cân thương mại.
Phối hợp những thay đổi trong cán cân thương mại và tài khoản vốn dẫn đến những thay đổi của cán cân thanh toán. Khi những thay đổi cán cân tài khoản vãng lai và tài khoản vốn tạo ra tình trạng thặng dư của cán cân thanh toán thì tài khoản dự trữ quốc tế của một nước sẽ có điều kiện được cải thiện, dự trữ ngoại tệ gia tăng. Sự thặng dư liên tục trong cán cân thanh toán của một nước có thể dẫn đến nước đó phải áp dụng chính sách tiền tệ mở rộng (bán nội tệ mua ngoại tệ), cung tiền tệ tăng lãi suất giảm, đầu tư tăng, tạo thêm việc làm, giảm thất nghiệp, kinh tế phát triển, thu nhập tăng. Trong chế độ tỷ giá “cố định”, nếu các điều kiện khác không thay đổi, cán cân thanh toán thặng dư về lâu dài có xu hướng tác động làm giảm giá đồng nội tệ, khuyến khích xuất khẩu.
Ngược lại, những thay đổi cán cân tài khoản vãng lai và tài khoản vốn làm cho cán cân thanh toán cảu một nước thâm hụt thì sẽ dẫn đến sự suy giảm trong mức dự trữ quốc tế của nước đó để tài trợ cho cán cân thanh toán. Giống như trường hợp thặng dư, sự thâm hụt dai dẳng trong cán cân thanh toán của một nước (trong chế độ tỷ giá “cố định”), cuối cùng sự dẫn đến nước đó phải áp dụng chính sách tiền tệ thắt chặt (bán ngoại tệ mua nội tệ), cung tiền giảm, lãi suất tăng, đầu tư có thể giảm, thất nghiệp tăng, kinh tế ngưng trệ và thu nhập giảm. Nếu các điều kiện khác không thay đổi, cán cân thanh toán thâm hụt về lâu dài có xu hướng làm tăng giá đồng nội tệ, khuyến khích sự gia tăng của nhập khẩu. Tác động đối với thu hút đầu tư nước ngoài Tỷ giá hối đoái thay đổi không chỉ tác động đến cán cân thương mại mà còn tác động đến cán cân tài khoản vốn.
Một sự thay đổi tỷ giá hối đoái theo hướng tăng 9 giá đồng nội tệ có tác động thúc đẩy và tạo điều kiện cho các nhà đầu tư đẩy mạnh đầu tư ra nước ngoài. Ngược lại, một sự biến đổi tỷ giá theo hướng giảm giá đồng nội tệ sẽ có tác động gia tăng việc thu hút đầu tư của nước ngoài. Đây có thể là một công cụ mà các nước đang phát triển có thể khai thác để giảm bớt tình trạng khan hiếm về vốn trong quá trình công nghiệp hóa nếu biết điều hành chính sách tỷ giá hợp lý.