Tác Động Của Tỷ Giá Đến Cán Cân Thương Mại Việt Nam - Trung Quốc

Tài liệu nghiên cứu Tác động của tỷ giá đến cán cân thương mại việt nam trung quốc, tổng hợp lý thuyết và thực hành, cung cấp kiến thức chuyên sâu về .

• Tác giả: Phạm Hà Anh
• Người hướng dẫn: PGS. Phạm Thị Hoàng Anh
• Trường học: Học viện Ngân hàng
• Chuyên ngành: Ngân hàng
• Đề tài: Tác Động Của Tỷ Giá Đến Cán Cân Thương Mại Việt Nam – Trung Quốc
• Loại tài liệu: khóa luận tốt nghiệp
• Năm xuất bản: 2016
• Địa điểm: Hà Nội

Mục lục chi tiết

• LỜI CẢM ƠN
• LỜI CAM ĐOAN
• MỤC LỤC
• DANH MỤC CÁC TỪ VIẾT TẮT
• DANH MỤC HÌNH VẼ
• DANH MỤC BẢNG BIỂU
• LỜI MỞ ĐẦU
• 0.1. Lý do chọn đề tài
• 0.2. Tính mới của đề tài
• 0.3. Mục tiêu nghiên cứu của đề tài
• 0.4. Đối tượng nghiên cứu và phạm vi nghiên cứu
• 0.5. Phƣơng pháp nghiên cứu
• 0.6. Kết cấu đề tài
• 1. CHƯƠNG 1: CƠ SỞ LÝ LUẬN VỀ TỶ GIÁ VÀ TÁC ĐỘNG CỦA TỶ GIÁ ĐẾN CÁN CÂN THƢƠNG MẠI SONG PHƢƠNG
• 1.1. LÝ LUẬN CHUNG VỀ TỶ GIÁ
• 1.1.1. Khái niệm về tỷ giá
• 1.1.2. Phân loại tỷ giá hối đoái
• 1.1.3. Chế độ tỷ giá
• 1.1.3.1. Khái niệm
• 1.1.3.2. Phân loại cơ chế tỷ giá theo lý thuyết
• 1.1.3.3. Cách phân loại cơ chế tỷ giá mới của IMF
• 1.1.4. Các nhân tố ảnh hưởng đến tỷ giá
• 1.2. LÝ LUẬN CHUNG VỀ CÁN CÂN THƢƠNG MẠI SONG PHƢƠNG VÀ TÁC ĐỘNG CỦA TỶ GIÁ ĐẾN CÁN CÂN THƢƠNG MẠI SONG PHƢƠNG
• 1.2.1. Cán cân thƣơng mại song phƣơng
• 1.2.2. Tác động của tỷ giá đến cán cân thƣơng mại song phƣơng
• 1.3. KINH NGHIỆM CỦA TRUNG QUỐC TRONG ĐIỀU HÀNH TỶ GIÁ NHẰM THAY ĐỔI TÍCH CỰC ĐẾN CÁN CÂN THƢƠNG MẠI
• 1.3.1. Kinh nghiệm của Trung Quốc
• 1.3.2. Bài học kinh nghiệm cho Việt Nam
• 2. CHƯƠNG 2: THỰC TRẠNG TÁC ĐỘNG CỦA TỶ GIÁ ĐẾN CÁN CÂN THƢƠNG MẠI VIỆT NAM – TRUNG QUỐC
• 2.1. THỰC TRẠNG CÁN CÂN THƢƠNG MẠI SONG PHƢƠNG VIỆT NAM – TRUNG QUỐC GIAI ĐOẠN 2000 – 2015
• 2.1.1. Hoạt động xuất khẩu của Việt Nam
• 2.1.2. Hoạt động nhập khẩu của Việt Nam
• 2.1.3. Cán cân thƣơng mại Việt Nam – Trung Quốc và tình trạng nhập siêu
• 2.2. ĐÁNH GIÁ ĐỊNH LƢỢNG VỀ TÁC ĐỘNG CỦA TỶ GIÁ CNY/VND TỚI CÁN CÂN THƢƠNG MẠI VIỆT NAM – TRUNG QUỐC
• 2.2.1. Mô tả mô hình
• 2.2.2. Đánh giá tác động của tỷ giá đến thƣơng mại song phƣơng Việt Nam-Trung Quốc
• 2.3. Đánh giá chung về tác động của tỷ giá tới cán cân thƣơng mại song phƣơng Việt Nam – Trung Quốc
• 2.4. KHUYẾN NGHỊ CHÍNH SÁCH ĐỐI VỚI ĐIỀU HÀNH TỶ GIÁ Ở VIỆT NAM NHẰM CẢI THIỆN CÁN CÂN THƢƠNG MẠI SONG PHƢƠNG VIỆT NAM – TRUNG QUỐC
• 2.4.1. CƠ HỘI VÀ THÁCH THỨC ĐỐI VỚI VIỆT NAM TRONG CẢI THIỆN CÁN CÂN THƢƠNG MẠI SONG PHƢƠNG VIỆT NAM – TRUNG QUỐC
• 2.4.1.1. Thách thức
• 2.4.2. KHUYẾN NGHỊ ĐỐI VỚI ĐIỀU HÀNH TỶ GIÁ NHẰM CẢI THIỆN CÁN CÂN THƢƠNG MẠI SONG PHƢƠNG VIỆT NAM – TRUNG QUỐC
• 2.4.3. CÁC KHUYẾN NGHỊ KHÁC NHẰM CẢI THIỆN CÁN CÂN THƢƠNG MẠI SONG PHƢƠNG VIỆT NAM – TRUNG QUỐC
• 2.4.3.1. Xây dựng một nền sản xuất vững mạnh
• 2.4.3.2. Chính sách hàng xuất nhập khẩu
• 2.4.3.3. Tận dụng cơ hội từ các hiệp định thƣơng mại tự do
• 2.4.3.4. Định hƣớng từ Chính phủ
• 2.4.3.5. Tăng cƣờng tính đồng bộ
• TÀI LIỆU THAM KHẢO
• PHỤ LỤC
• Phụ lục 1. Mô tả và giải thích số liệu thống kê: EX, RATE, GDPCHINA, D1, D2
• Phụ lục 2. Kiểm định tính dừng của chuỗi thời gian của các biến trong mô hình
• Phụ lục 3. Mô hình 1 - Các hệ số thu đƣợc từ mô hình VAR
• Phụ lục 4. Các kiểm định về tính ổn định của mô hình 1
• Phụ lục 5. Mô hình 2: Các hệ số thu đƣợc từ mô hình VAR
• Phụ lục 6. Các kiểm định về tính ổn định của mô hình 2
• Phụ lục 7. Mô hình 3: Các hệ số thu đƣợc từ mô hình VAR
• Phụ lục 8. Các kiểm định về tính ổn định của mô hình 3

Tóm tắt

I. Tổng Quan Tỷ Giá Hối Đoái và Cán Cân Thương Mại

Trong nền kinh tế hiện nay, tỷ giá có tác động không nhỏ đến cán cân thương mại quốc tế. Theo các lý thuyết về kinh tế quốc tế, khi tỷ giá có xu hướng tăng sẽ tạo hiệu ứng kích thích xuất khẩu làm tăng tổng kim ngạch xuất khẩu, đi kèm với đó là việc làm tăng giá trị các mặt hàng nhập khẩu. Như vậy trong ngắn hạn điều này sẽ góp phần cải thiện cán cân thương mại, nâng cao tính cạnh tranh của quốc gia. Cũng chính bởi vậy mà nhiều quốc gia trên thế giới đã sử dụng tỷ giá như một công cụ để làm thay đổi cán cân thương mại qua việc phá giá đồng nội tệ của mình. Tại Việt Nam, trong hơn 10 năm trở lại đây, cán cân thương mại luôn ở trong tình trạng thâm hụt (ngoại trừ giai đoạn 2012 – 2014). Đặc biệt phải kể đến tình trạng nhập siêu ở mức báo động với Trung Quốc đã khiến cho nền kinh tế Việt Nam mất đi thế chủ động, cân bằng kinh tế vĩ mô bị đe dọa.

1.1. Định Nghĩa và Phân Loại Tỷ Giá Hối Đoái Quan Trọng

Tỷ giá (Exchange rate) là giá cả của một đồng tiền được biểu thị thông qua đồng tiền khác. Trong đó đồng tiền yết giá là đồng tiền có đơn vị cố định và bằng 1 đơn vị. Đồng tiền định giá là đồng tiền có đơn vị thay đổi, phụ thuộc vào quan hệ cung cầu trên thị trường. Ví dụ: Tỷ giá USD/VND = 22,230 tức là 1 USD sẽ đổi lấy 22,230 VNĐ. Ở đây đồng tiền yết giá là USD còn đồng tiền định giá là VND. Trong giao dịch ngoại hối, tín dụng và thanh toán thương mại quốc tế, các loại tỷ giá hối đoái khác nhau được hình thành và phục vụ mục đích khác nhau. Một số loại tỷ giá thường được sử dụng bao gồm Tỷ giá điện hối (T/T Rate), Tỷ giá thư hối (M/T Rate), Tỷ giá Séc (Cheque Rate), Tỷ giá hối phiếu trả ngay (Draft Rate), Tỷ giá chuyển khoản (Transfer Rate), và Tỷ giá tiền mặt (Cash Rate).

1.2. Các Chế Độ Tỷ Giá Phổ Biến Ưu và Nhược Điểm

Chế độ tỷ giá hối đoái là cách thức một đất nước quản lý đồng tiền của mình liên quan đến các đồng tiền nước ngoài và quản lý thị trường ngoại hối. Có ba chế độ tỷ giá chính: Tỷ giá hối đoái cố định, Cơ chế tỷ giá thả nổi (hay còn gọi là cơ chế tỷ giá linh hoạt), Cơ chế tỷ giá thả nổi có điều tiết. Theo cơ chế tỷ giá thả nổi giá, tỷ giá tự do thay đổi theo cung cầu ngoại tệ, chính phủ không can thiệp vào thị trường ngoại hối. Khi tỷ giá hối đoái tăng thì đồng nội tệ giảm giá và ngược lại. Đồng tiền của quốc gia có lạm phát thấp sẽ tăng giá và ngược lại, đồng tiền của nước có lạm phát cao sẽ giảm giá. Điều này đã làm cho cán cân thương mại giữa hai quốc gia cân bằng trở lại và đảm bảo có ngang giá sức mua giữa các quốc gia có tham gia thương mại quốc tế.

II. Ảnh Hưởng Tỷ Giá VNĐ CNY Bài Toán Xuất Nhập Khẩu

Với việc đồng CNY của Trung Quốc mới gia nhập giỏ tiền tệ SDR, trong thời gian tới chính phủ Trung Quốc sẽ phải thả nổi linh hoạt Nhân dân tệ. Điều này cũng đồng nghĩa với việc Nhân dân tệ sẽ lên giá. Trong bối cảnh đó, cán cân thương mại Việt Nam - Trung Quốc sẽ đứng trước những cơ hội và thách thức nào? Liệu tình trạng nhập siêu từ Trung Quốc có được cải thiện hay không? Việt Nam có thể tận dụng được sự lên giá của nhân dân tệ (CNY) để thúc đẩy xuất khẩu sang Trung Quốc từ đó làm giảm tình trạng nhập siêu từ Trung Quốc.

2.1. Tác Động của Tỷ Giá đến Xuất Khẩu Việt Nam

Khi đồng Nhân dân tệ (CNY) tăng giá so với Đồng Việt Nam (VNĐ), hàng hóa Việt Nam trở nên rẻ hơn tương đối cho người tiêu dùng Trung Quốc. Điều này có thể dẫn đến sự gia tăng nhu cầu đối với hàng hóa xuất khẩu từ Việt Nam sang Trung Quốc, đặc biệt là các sản phẩm nông nghiệp, thủy sản và hàng tiêu dùng. Ngược lại, nếu đồng VNĐ tăng giá so với CNY, hàng hóa Việt Nam sẽ trở nên đắt hơn đối với người tiêu dùng Trung Quốc, có thể làm giảm sức cạnh tranh và kim ngạch xuất khẩu.

2.2. Tác Động của Tỷ Giá đến Nhập Khẩu từ Trung Quốc

Nếu đồng Nhân dân tệ (CNY) tăng giá so với Đồng Việt Nam (VNĐ), hàng hóa Trung Quốc trở nên đắt hơn tương đối cho người tiêu dùng Việt Nam. Điều này có thể dẫn đến sự giảm nhu cầu đối với hàng hóa nhập khẩu từ Trung Quốc. Ngược lại, nếu đồng VNĐ tăng giá so với CNY, hàng hóa Trung Quốc sẽ trở nên rẻ hơn đối với người tiêu dùng Việt Nam, có thể làm tăng kim ngạch nhập khẩu và gia tăng áp lực lên cán cân thương mại.

2.3. Biến Động Tỷ Giá và Rủi Ro cho Doanh Nghiệp

Sự biến động của tỷ giá VNĐ/CNY tạo ra rủi ro cho các doanh nghiệp tham gia vào hoạt động xuất nhập khẩu giữa Việt Nam và Trung Quốc. Các doanh nghiệp có thể phải đối mặt với rủi ro tỷ giá, khi giá trị của các khoản thanh toán bằng đồng VNĐ hoặc CNY thay đổi so với dự kiến, ảnh hưởng đến lợi nhuận và khả năng cạnh tranh. Do đó, các doanh nghiệp cần phải có các biện pháp phòng ngừa rủi ro tỷ giá như sử dụng các công cụ phái sinh tiền tệ hoặc đàm phán các điều khoản thanh toán linh hoạt trong hợp đồng.

III. Kinh Nghiệm Điều Hành Tỷ Giá của Trung Quốc Bài Học

Nhiều quốc gia trên thế giới đã sử dụng tỷ giá như một công cụ để làm thay đổi cán cân thương mại qua việc phá giá đồng nội tệ của mình. Trung Quốc là một ví dụ điển hình trong việc điều hành tỷ giá để đạt được các mục tiêu kinh tế. Nghiên cứu kinh nghiệm của Trung Quốc có thể cung cấp những bài học quý giá cho Việt Nam trong việc quản lý tỷ giá và cải thiện cán cân thương mại.

3.1. Giai Đoạn Trước WTO Tỷ Giá và Thặng Dư Thương Mại

Trước khi gia nhập WTO, Trung Quốc duy trì một chế độ tỷ giá cố định hoặc neo vào đồng đô la Mỹ. Chính sách này đã giúp Trung Quốc duy trì sự ổn định tỷ giá và thúc đẩy xuất khẩu. Tuy nhiên, nó cũng gây ra những tranh cãi về việc Trung Quốc thao túng tiền tệ để tạo lợi thế cạnh tranh không công bằng trong thương mại.

3.2. Giai Đoạn Sau WTO Nới Lỏng Tỷ Giá Thay Đổi

Sau khi gia nhập WTO, Trung Quốc dần dần nới lỏng chế độ tỷ giá và cho phép đồng nhân dân tệ (CNY) dao động trong một biên độ hẹp. Sự thay đổi này đã làm tăng tính linh hoạt của tỷ giá và giúp Trung Quốc đối phó tốt hơn với các cú sốc bên ngoài. Tuy nhiên, nó cũng tạo ra những thách thức mới trong việc quản lý tỷ giá và kiểm soát lạm phát.

3.3. Bài Học Kinh Nghiệm Cho Việt Nam Từ Trung Quốc

Từ kinh nghiệm của Trung Quốc trong điều hành tỷ giá, Việt Nam có thể rút ra một số bài học sau: (1) Cần có một chế độ tỷ giá phù hợp với điều kiện kinh tế của đất nước; (2) Cần tăng cường tính linh hoạt của tỷ giá để đối phó với các cú sốc bên ngoài; (3) Cần có các công cụ và chính sách để quản lý tỷ giá và kiểm soát lạm phát; (4) Cần có sự phối hợp chặt chẽ giữa các cơ quan chính phủ trong việc điều hành tỷ giá.

IV. Thực Trạng Cán Cân Thương Mại Việt Nam Trung Quốc

Việt Nam và Trung Quốc có quan hệ thương mại song phương ngày càng phát triển. Tuy nhiên, cán cân thương mại giữa hai nước luôn trong tình trạng thâm hụt lớn, với Việt Nam nhập siêu từ Trung Quốc. Phân tích thực trạng cán cân thương mại Việt Nam - Trung Quốc là cần thiết để đưa ra các giải pháp cải thiện.

4.1. Phân Tích Hoạt Động Xuất Khẩu của Việt Nam

Hoạt động xuất khẩu của Việt Nam sang Trung Quốc tập trung vào một số mặt hàng chủ lực như nông sản, thủy sản, dệt may, da giày và điện tử. Tuy nhiên, cơ cấu hàng hóa xuất khẩu còn đơn giản và giá trị gia tăng thấp. Việt Nam cần đa dạng hóa mặt hàng xuất khẩu và nâng cao giá trị gia tăng để tăng kim ngạch xuất khẩu sang Trung Quốc.

4.2. Đánh Giá Hoạt Động Nhập Khẩu của Việt Nam

Việt Nam nhập khẩu từ Trung Quốc chủ yếu là máy móc, thiết bị, nguyên vật liệu và hàng tiêu dùng. Sự phụ thuộc vào nhập khẩu từ Trung Quốc gây ra những rủi ro cho nền kinh tế Việt Nam, đặc biệt là khi Trung Quốc có những thay đổi về chính sách thương mại hoặc kinh tế.

4.3. Tình Trạng Nhập Siêu từ Trung Quốc Nguyên Nhân

Tình trạng nhập siêu từ Trung Quốc có nhiều nguyên nhân, bao gồm: (1) Cơ cấu sản xuất của Việt Nam còn yếu, phụ thuộc vào nhập khẩu nguyên vật liệu từ Trung Quốc; (2) Năng lực cạnh tranh của hàng hóa Việt Nam còn thấp so với hàng hóa Trung Quốc; (3) Chính sách thương mại của Việt Nam chưa đủ mạnh để thúc đẩy xuất khẩu và hạn chế nhập khẩu.

V. Giải Pháp Điều Hành Tỷ Giá Để Cải Thiện Thương Mại

Để cải thiện cán cân thương mại song phương Việt Nam – Trung Quốc, cần có các giải pháp điều hành tỷ giá hợp lý. Các giải pháp này cần phải phù hợp với điều kiện kinh tế của Việt Nam và phải được thực hiện một cách đồng bộ với các chính sách kinh tế khác.

5.1. Linh Hoạt Tỷ Giá Lợi Ích và Rủi Ro

Một giải pháp quan trọng là tăng cường tính linh hoạt của tỷ giá. Điều này có nghĩa là Ngân hàng Nhà nước Việt Nam (NHNN) cần giảm sự can thiệp vào thị trường ngoại hối và cho phép tỷ giá dao động theo cung cầu. Tuy nhiên, việc tăng cường tính linh hoạt của tỷ giá cũng có thể gây ra những rủi ro như biến động tỷ giá lớn và ảnh hưởng đến lạm phát.

5.2. Chính Sách Tiền Tệ Hỗ Trợ Xuất Khẩu

NHNN cần có các chính sách tiền tệ hỗ trợ xuất khẩu, chẳng hạn như giảm lãi suất cho vay đối với các doanh nghiệp xuất khẩu. Tuy nhiên, cần phải cân nhắc kỹ lưỡng để tránh gây ra lạm phát hoặc làm suy yếu đồng VNĐ.

5.3. Điều Chỉnh Tỷ Giá và Quản Lý Vốn

Trong một số trường hợp, NHNN có thể cần phải điều chỉnh tỷ giá để cải thiện cán cân thương mại. Tuy nhiên, việc điều chỉnh tỷ giá cần phải được thực hiện một cách cẩn trọng và phải đi kèm với các biện pháp quản lý vốn để tránh gây ra sự bất ổn cho nền kinh tế.

VI. Các Khuyến Nghị Để Cải Thiện Cán Cân Thương Mại

Ngoài các giải pháp điều hành tỷ giá, cần có các khuyến nghị khác để cải thiện cán cân thương mại song phương Việt Nam – Trung Quốc. Các khuyến nghị này tập trung vào việc xây dựng một nền sản xuất vững mạnh, phát triển chính sách hàng xuất nhập khẩu, tận dụng cơ hội từ các hiệp định thương mại tự do, định hướng từ Chính phủ và tăng cường tính đồng bộ.

6.1. Xây Dựng Nền Sản Xuất Vững Mạnh

Để giảm sự phụ thuộc vào nhập khẩu từ Trung Quốc, Việt Nam cần xây dựng một nền sản xuất vững mạnh. Điều này đòi hỏi phải đầu tư vào công nghệ, nâng cao năng lực cạnh tranh và phát triển các ngành công nghiệp hỗ trợ.

6.2. Chính Sách Hàng Xuất Nhập Khẩu

Việt Nam cần có một chính sách hàng xuất nhập khẩu hợp lý để thúc đẩy xuất khẩu và hạn chế nhập khẩu. Chính sách này cần phải tập trung vào việc hỗ trợ các doanh nghiệp xuất khẩu, giảm thiểu các rào cản thương mại và tăng cường kiểm soát chất lượng hàng hóa.

6.3. Tận Dụng Cơ Hội Từ Hiệp Định Tự Do

Việt Nam cần tận dụng cơ hội từ các hiệp định thương mại tự do (FTA) để mở rộng thị trường xuất khẩu và thu hút đầu tư nước ngoài. Các FTA có thể giúp Việt Nam giảm thuế, loại bỏ các rào cản thương mại và tăng cường hợp tác kinh tế với các đối tác.

Trích đoạn nội dung tài liệu

LỜI MỞ ĐẦU 1. Lý do chọn đề tài Trong nền kinh tế hiện nay, tỷ giá có tác động không nhỏ đến cán cân thƣơng mại quốc tế. Theo các lý thuyết về kinh tế quốc tế, khi tỷ giá có xu hƣớng tăng sẽ tạo hiệu ứng kích thích xuất khẩu làm tăng tổng kim ngạch xuất khẩu, đi kèm với đó là việc làm tăng giá trị các mặt hàng nhập khẩu. Nhƣ vậy trong ngắn hạn điều này sẽ góp phần cải thiện cán cân thƣơng mại, nâng cao tính cạnh tranh của quốc gia.

Cũng chính bởi vậy mà nhiều quốc gia trên thế giới đã sử dụng tỷ giá nhƣ một công cụ để làm thay đổi cán cân thƣơng mại qua việc phá giá đồng nội tệ của mình.Tại Việt Nam, trong hơn 10 năm trở lại đây, cán cân thƣơng mại luôn ở trong tình trạng thâm hụt (ngoại trừ giai đoạn 2012 – 2014). Đặc biệt phải kể đến tình trạng nhập siêu ở mức báo động với Trung Quốc đã khiến cho nền kinh tế Việt Nam mất đi thế chủ động, cân bằng kinh tế vĩ mô bị đe dọa. Với việc đồng CNY của Trung Quốc mới gia nhập giỏ tiền tệ SDR, trong thời gian tới chính phủ Trung Quốc sẽ phải thả nổi linh hoạt Nhân dân tê. Điều này cũng đồng nghĩa với việc Nhân dân tệ sẽ lên giá.

Tong bối cảnh đó, cán cân thƣơng mại Việt Nam - Trung Quốc sẽ đứng trƣớc những cơ hội và thách thức nào? Liệu tình trạng nhập siêu từ Trung Quốc có đƣợc cải thiện hay không? Việt Nam có thể tận dụng đƣợc sự lên giá của nhân dân tệ (CNY) để thúc đẩy xuất khẩu sang Trung Quốc từ đó làm giảm tình trạng nhập siêu từ Trung Quốc. Chính vì nguyên nhân kể trên, tác giả đã lựa chọn nghiên cứu đề tài: “Tác động của tỷ giá đến cán cân thương mại song phương Việt Nam – Trung Quốc” cho khóa luận tốt nghiệp tại Học viện Ngân hàng. Tính mới của đề tài Mối quan hệ giữa cán cân thƣơng mại và tỷ giá là một vấn đề đƣợc nhiều học giả, các nhà nghiên cứu và các nhà hoạch định chính sách quan tâm nhƣ: Phạm Chí Quang (1999), Nguyễn Thị Huyền Anh (2005), Đinh Thanh Long (2009), Nguyễn Thanh Nhàn và Phạm Lâm Anh (2011). Tuy nhiên, các nghiên cứu trƣớc đây thƣờng tập trung vào mối quan hệ giữa cán cân thƣơng mại của toàn bộ nền kinh tế và tỷ giá nói chung.

Một số nghiên cứu có đề cập đến cán cân thƣơng mại Việt Nam – Trung Quốc nhƣng cũng chỉ dừng ở việc nêu thực trạng, nguyên nhân giải pháp chứ chƣa đề cập 1 riêng đến cán cân thƣơng mại Việt Nam - Trung Quốc trong bối cảnh nhân dân tệ gia nhập vào giỏ tiền tệ chung SDR cũng nhƣ Việt Nam gia nhập TPP và AEC. Chính vì vậy, theo hiểu biết của mình, tác giả cho rằng đây là tính mới của đề tài này. Mục tiêu nghiên cứu của đề tài - Hệ thống hóa một cách toàn diện khung lí thuyết về tỷ giá và cán cân thƣơng mại, tác động của tỷ giá tới cán cân thƣơng mại. - Đánh giá chính xác thực trạng thƣơng mại song phƣơng Việt Nam – Trung Quốc - Tìm ra tác động của tỷ giá tới cán cân thƣơng mại Việt Nam – Trung Quốc.

- Đề xuất giải pháp điều hành tỷ giá cũng nhƣ các giải pháp khác nhằm cải thiện cán cân thƣơng mại song phƣơng Việt Nam – Trung Quốc. Đối tƣợng nghiên cứu và phạm vi nghiên cứu - Đối tượng nghiên cứu: Cơ sở lý luận về tỷ giá, cán cân thƣơng mại song phƣơng Việt Nam – Trung Quốc, các tác động của tỷ giá đến cán cân thƣơng mai song phƣơng. - Phạm vi nghiên cứu: Cán cân thƣơng mại Việt Nam – Trung Quốc và tỷ giá trong giai đoạn 2000 – 2015. Phƣơng pháp nghiên cứu - Phƣơng pháp phân tích truyền thống nhƣ so sánh, tổng hợp… - Phƣơng pháp phân tích định lƣợng để thấy đƣợc tác động của nhân tố tỷ giá tới cán cân thƣơng mại song phƣơng Việt Nam - Trung Quốc.

Đề tài sử dụng phƣơng pháp hồi quy tuyến tính dựa trên bộ số liệu từ quý 1/2000 đến quý 4/2015. Các số liệu đƣợc thu thập từ các nguồn thông tin chính thức bao gồm: Ngân hang Nhà nƣớc Việt Nam, Tổng cục Thống kê, Tổng cục Hải quan, IMF… 6. Kết cấu đề tài Chƣơng 1: Cơ sở lý luận về tỷ giá và tác động của tỷ giá đến cán cân thƣơng mại song phƣơng. Chƣơng 2: Thực trạng tác động của tỷ giá đến cán cân thƣơng mại Việt Nam – Trung Quốc Chƣơng 3: Khuyến nghị chính sách đối với điều hành tỷ giá ở Việt Nam nhằm cải thiện cán cân thƣơng mại song phƣơng Việt Nam – Trung Quốc.

2 CHƢƠNG 1: CƠ SỞ LÝ LUẬN VỀ TỶ GIÁ VÀ TÁC ĐỘNG CỦA TỶ GIÁ ĐẾN CÁN CÂN THƢƠNG MẠI SONG PHƢƠNG 1. LÝ LUẬN CHUNG VỀ TỶ GIÁ 1. Khái niệm về tỷ giá 1. Khái niệm Tỷ giá (Exchange rate): là giá cả của một đồng tiền đƣợc biểu thị thông qua đồng tiền khác.

Trong đó đồng tiền yết giá là đồng tiền có đơn vị cố định và bằng 1 đơn vị. Đồng tiền định giá là đồng tiền có đơn vị thay đổi, phụ thuộc vào quan hệ cung cầu trên thị trƣờng. Ví dụ: Tỷ giá USD/VND = 22,230 tức là 1 USD sẽ đổi lấy 22,230 VNĐ. Ở đây đồng tiền yết giá là USD còn đồng tiền định giá là VND.

Phân loại tỷ giá hối đoái Trong giao dịch ngoại hối, tín dụng và thanh toán thƣơng mại quốc tế, các loại tỷ giá hối đoái khác nhau đƣợc hình thành và phục vụ mục đích khác nhau. Một số loại tỷ giá sau đây thƣờng đƣợc sử dụng và có mối quan hệ gắn bó với nhau.  Căn cứ vào phƣơng tiện chuyển ngoại hối: + Tỷ giá điện hối (T/T Rate): là tỷ giá chuyển ngoại hối bằng điện. Tỷ giá này đƣợc yết tại các điểm giao dịch ngoại hối, trên các bảng điện và là tỷ giá cơ sở để xác định các loại tỷ giá khác.

+ Tỷ giá thƣ hối (M/T Rate): là tỷ giá chuyển ngoại hối bằng thƣ.Tỷ giá thƣ hối bằng tỷ giá điện hối trừ đi lại phát sinh trong thời gian chuyển thƣ hối.  Căn cứ vào phƣơng tiện thanh toán quốc tế: + Tỷ giá Séc (Cheque Rate): là tỷ giá áp dụng cho việc mua bán các loại séc ngoại tệ. Tỷ giá séc thấp hơn tỷ giá điện hối. Tùy thuộc vào loại séc, có tỷ giá séc trả ngay và tỷ giá séc có kỳ hạn.

+ Tỷ giá hối phiếu trả ngay (Draft Rate): là tỷ giá áp dụng cho việc mua bán các loại hối phiếu có kỳ hạn bằng ngoại tệ. Tỷ giá hối cổ phiếu có kỳ hạn bằng tỷ giá điện hối 3 trừ đi lãi phát sinh từ khi hối phiếu đƣợc phát hành đến khi hối phiếu đƣợc trả tiền. Khoảng thời gian này bao gồm thời gian chuyển hối phiếu và kỳ hạn của hối phiếu. + Tỷ giá chuyển khoản (Transfer Rate): là tỷ giá áp dụng cho việc mua bán ngoại hối mà việc chuyển trả ngoại hối đƣợc thực hiện bằng cách chuyển khoản qua ngân hàng.

Trong nhiều trƣờng hợp, tỷ giá chuyển khoản có thể lớn hơn tỷ giá điện hối (nhƣng thƣờng chỉ với tỷ giá mua) + Tỷ giá tiền mặt (Cash Rate): là tỷ giá áp dụng cho việc mua bán ngoại hối mà việc chuyển trả ngoại hối là bằng tiền mặt.  Căn cứ vào thời điểm giao dịch: + Tỷ giá mở cửa (Opening Rate): là tỷ giá vào đầu giờ giao dịch hay tỷ giá mua bán ngoại hối của hợp đồng giao dịch đầu tiên trong ngày. Tỷ giá mở cửa của một trung tâm giao dịch cụ thể có thể là tỷ giá hợp đồng giao dịch cuối cùng của ngày giao dịch trƣớc (tỷ giá đóng cửa của ngày giao dịch trƣớc) hoặc tỷ giá giao dịch của trung tâm giao dịch gần nhất về địa lý đang giao dịch. + Tỷ giá đóng cửa (Closing Rate): tỷ giá của hợp đồng giao dịch cuối cùng của ngày giao dịch.

 Căn cứ vào phƣơng thức giao dịch trên thị trƣ ờng, có các loại tỷ giá: + Tỷ giá giao ngay (Spot Rate): Tỷ giá áp dụng cho việc mua bán ngoại hối mà việc giao nhận ngoại hối đƣợc thực hiện trong vòng 2 ngày làm việc kể từ ngày giao dịch. + Tỷ giá có kỳ hạn (Forward Rate): là tỷ giá mua bán ngoại hối mà việc giao nhận ngoại hối sẽ đƣợc thực hiện sau một kỳ hạn theo thỏa thuận trong hợp đồng (kỳ hạn có thể là 1; 2, 3,…tháng sau). Tỷ giá có kỳ hạn do ngƣời kinh doanh tiền tệ tính toán trên cơ sở tỷ giá giao ngay và niêm yết. Tỷ giá có kỳ hạn đƣợc xác định theo công thức: (1.1) Trong đó: FR là tỷ giá có kỳ hạn; SR là tỷ giá giao ngay (Tỷ giá điện hối của ngày giao dịch); id là lãi suất của đồng tiền định giá; iy là lãi suất của đồng tiền yết giá.

4 Cần chú ý mối quan hệ giữa tỷ giá giao ngay và tỷ giá có kỳ hạn. Mức chệnh lệch giữa tỷ giá có kỳ hạn và tỷ giá giao ngay trong một số trƣờng hợp đƣợc biểu hiện dƣới dạng điểm tăng (Premiums) hoặc điểm giảm nhƣ sau: Với cách yết tỷ giá trực tiếp: Điểm tăng / giảm theo kỳ hạn = (1.2) Với cách yết tỷ giá gián tiếp: Điểm tăng / giảm theo kỳ hạn = (1.3) (Trong công thức 1.3, n là số tháng của một kỳ hạn.) Số điểm tăng hoặc giảm cho thấy đồng tiền tăng giá hoặc giảm giá trong tƣơng lai so với hiện tại. Điểm chênh lệch có thể tính toán dựa vào chênh lệch lãi suất theo lý thuyết cân bằng lãi suất. Tỷ giá có kỳ hạn cũng khác nhau giữa tỷ giá mua và tỷ giá bán.

Tỷ giá mua có kỳ hạn thấp hơn tỷ giá bán có kỳ hạn và do ngân hàng niêm yết để giao dịch với khách hàng là các ngân hàng khác hoặc các doanh nghiệp, cá nhân. Nhƣ vậy, tùy thuộc vào vị trí của chủ thể trên thị trƣờng (ngân hàng, công ty kinh doanh thƣơng mại quốc tế) mà tỷ giá có kỳ hạn đƣợc xác định khác nhau, phục vụ cho mục đích kinh doanh, hoặc giảm thiểu rủi ro.Phƣớc pháp xác định tỷ giá có kỳ hạn trên chỉ mới xem xét dƣới góc độ tỷ giá có kỳ hạn trên chỉ mới xem xét dƣới góc độ tỷ giá kỳ hạn đơn, nghĩa là ngƣời mua/ ngƣời bán không quan tâm đến chênh lệch tỷ giá mua và tỷ giá bán.  Căn cứ vào ngiệp vụ mua bán ngoại tệ, có các loại tỷ giá: Tỷ giá mua (BID Rate): là tỷ giá ngân hàng mua ngoại hối vào. Tỷ giá bán (ASK Rate): là tỷ giá ngân hàng bán ngoại hối cho khách hàng.