Tác động của tín dụng ngân hàng tới tăng trưởng kinh tế tại Việt Nam

Tín dụng ngân hàng đóng vai trò quan trọng trong tăng trưởng kinh tế Việt Nam, thúc đẩy đầu tư và tiêu dùng, tạo động lực phát triển bền vững.

• Tác giả: Đinh Văn Hoàn
• Người hướng dẫn: TS. Nguyễn Hoàng Vĩnh Lộc
• Trường học: Trường Đại Học Ngân Hàng TP. Hồ Chí Minh
• Chuyên ngành: Tài Chính – Ngân Hàng
• Đề tài: Tác Động Của Tín Dụng Ngân Hàng Tới Tăng Trưởng Kinh Tế Tại Việt Nam
• Loại tài liệu: luận án tiến sĩ
• Năm xuất bản: 2023
• Địa điểm: TP. Hồ Chí Minh

Mục lục chi tiết

• LỜI CAM ĐOAN
• TÓM TẮT LUẬN ÁN
• DANH MỤC CÁC CHỮ VIẾT TẮT VÀ KÝ HIỆU
• DANH MỤC BẢNG
• DANH MỤC HÌNH VẼ
• 1. CHƯƠNG 1: GIỚI THIỆU NGHIÊN CỨU
• 1.1. LÝ DO NGHIÊN CỨU
• 1.2. MỤC TIÊU VÀ CÂU HỎI NGHIÊN CỨU
• 1.3. ĐỐI TƯỢNG VÀ PHẠM VI NGHIÊN CỨU
• 1.4. PHƯƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU
• 1.5. ĐÓNG GÓP MỚI CỦA LUẬN ÁN
• 1.5.1. Đóng góp về mặt học thuật
• 1.5.2. Đóng góp về mặt thực tiễn
• 1.6. CẤU TRÚC CỦA LUẬN ÁN
• 1.7. TÓM TẮT CHƯƠNG 1
• 2. CHƯƠNG 2: CƠ SỞ LÝ THUYẾT VỀ TÁC ĐỘNG CỦA TÍN DỤNG NGÂN HÀNG TỚI TĂNG TRƯỞNG KINH TẾ
• 2.1. TÍN DỤNG NGÂN HÀNG
• 2.1.1. Khái niệm tín dụng ngân hàng
• 2.1.2. Phân loại tín dụng ngân hàng
• 2.1.3. Vai trò của tín dụng ngân hàng
• 2.1.4. Khái niệm tăng trưởng tín dụng
• 2.1.5. Chỉ tiêu đo lường tăng trưởng tín dụng
• 2.1.6. Các yếu tố tác động đến tăng trưởng tín dụng
• 2.1.6.1. Yếu tố bên trong ngân hàng
• 2.1.6.2. Yếu tố bên ngoài ngân hàng
• 2.2. TĂNG TRƯỞNG KINH TẾ
• 2.2.1. Khái niệm tăng trưởng kinh tế
• 2.2.2. Chỉ tiêu đo lường tăng trưởng kinh tế
• 2.2.3. Các yếu tố tác động tới tăng trưởng kinh tế
• 2.2.3.1. Yếu tố kinh tế
• 2.2.3.2. Yếu tố phi kinh tế
• 2.3. CƠ SỞ LÝ THUYẾT VỀ TÁC ĐỘNG CỦA TÍN DỤNG NGÂN HÀNG TỚI TĂNG TRƯỞNG KINH TẾ
• 2.3.1. Tác động của tín dụng ngân hàng tới tăng trưởng kinh tế
• 2.3.1.1. Tác động tuyến tính
• 2.3.1.2. Tác động phi tuyến tính
• 2.3.2. Lý thuyết ngưỡng tăng trưởng tín dụng
• 2.3.2.1. Tốc độ tăng trưởng tín dụng tối ưu
• 2.3.2.2. Tỷ lệ dư nợ tín dụng so với tổng sản phẩm quốc nội
• 2.4. CÁC NGHIÊN CỨU THỰC NGHIỆM VỀ TÁC ĐỘNG CỦA TÍN DỤNG NGÂN HÀNG TỚI TĂNG TRƯỞNG KINH TẾ
• 2.4.1. Nghiên cứu thực nghiệm ủng hộ tác động tuyến tính
• 2.4.2. Nghiên cứu thực nghiệm ủng hộ tác động phi tuyến tính
• 2.5. KHOẢNG TRỐNG NGHIÊN CỨU
• 2.6. TÓM TẮT CHƯƠNG 2
• 3. CHƯƠNG 3: MÔ HÌNH NGHIÊN CỨU ĐÁNH GIÁ TÁC ĐỘNG
• 3.1. QUY TRÌNH NGHIÊN CỨU
• 3.2. DỮ LIỆU VÀ MẪU NGHIÊN CỨU
• 3.2.1. Thu thập dữ liệu
• 3.2.2. Xác định biến trong mô hình
• 3.2.2.1. Biến độc lập
• 3.2.2.2. Biến phụ thuộc
• 3.3. CÁC KIỂM ĐỊNH CẦN THIẾT TRƯỚC CHO MÔ HÌNH
• 3.3.1. Kiểm định tính dừng
• 3.3.2. Kiểm định đồng liên kết
• 3.3.3. Chuyển P-value sang yếu tố Bayes
• 3.4. MÔ HÌNH VECM ĐÁNH GIÁ TÁC ĐỘNG
• 3.4.1. Mô hình tác động của tín dụng cùng các biến vĩ mô
• 3.4.2. Mô hình tác động theo cơ cấu tín dụng ngành
• 3.5. MÔ HÌNH HỒI QUY NGƯỠNG
• 3.6. TÓM TẮT CHƯƠNG 3
• 4. CHƯƠNG 4: KẾT QUẢ NGHIÊN CỨU VÀ THẢO LUẬN
• 4.1. KẾT QUẢ THỐNG KÊ MÔ TẢ BIẾN VÀ CÁC KIỂM ĐỊNH CẦN THIẾT
• 4.2. KẾT QUẢ MÔ HÌNH VECM ĐÁNH GIÁ TÁC ĐỘNG
• 4.2.1. Mô hình tác động cùng các biến vĩ mô
• 4.2.1.1. Kiểm định nhân quả Granger
• 4.2.1.2. Kiểm định nghiệm đơn vị
• 4.2.1.3. Kiểm định hiện tượng tự tương quan của phần dư
• 4.2.1.4. Kiểm định phương sai phần dư thay đổi
• 4.2.1.5. Phân tích hàm phản ứng xung
• 4.2.1.6. Phân tích phân rã phương sai
• 4.2.2. Mô hình tác động theo tín dụng ngành
• 4.2.2.1. Kiểm định nghiệm đơn vị
• 4.2.2.2. Kiểm định hiện tượng tự tương quan của phần dư
• 4.2.2.3. Kiểm định phương sai phần dư thay đổi
• 4.3. KẾT QUẢ MÔ HÌNH HỒI QUY NGƯỠNG
• 4.4. TÓM TẮT CHƯƠNG 4
• 5. CHƯƠNG 5: KẾT LUẬN VÀ HÀM Ý CHÍNH SÁCH
• 5.1. Đối với mô hình VECM đánh giá tác động
• 5.2. Đối với mô hình hồi quy ngưỡng
• 5.3. HÀM Ý CHÍNH SÁCH
• 5.3.1. Cải thiện vai trò dòng vốn tín dụng ngân hàng thúc đẩy tăng trưởng kinh tế
• 5.3.2. Cơ cấu dòng vốn tín dụng phù hợp với chuyển dịch cơ cấu nền kinh tế
• 5.3.3. Kiểm soát tỷ lệ tín dụng/GDP
• 5.3.4. Các giải pháp đề xuất với biến kiểm soát
• 5.4. KHUYẾN NGHỊ VỚI NGÂN HÀNG NHÀ NƯỚC
• 5.5. HẠN CHẾ CỦA LUẬN ÁN VÀ HƯỚNG NGHIÊN CỨU TIẾP THEO
• 5.6. TÓM TẮT CHƯƠNG 5
• TÀI LIỆU THAM KHẢO
• PHỤ LỤC
• DANH MỤC CÔNG TRÌNH KHOA HỌC ĐÃ CÔNG BỐ

Tóm tắt

I. Tổng quan về tác động của tín dụng ngân hàng tới tăng trưởng kinh tế

Tín dụng ngân hàng (TDNH) đóng vai trò quan trọng trong việc thúc đẩy tăng trưởng kinh tế (TTKT) tại Việt Nam. Từ năm 1986, khi nền kinh tế chuyển đổi sang cơ chế thị trường, TDNH đã trở thành kênh dẫn vốn chủ yếu cho các hoạt động sản xuất và đầu tư. Sự phát triển của hệ thống ngân hàng đã tạo điều kiện thuận lợi cho việc huy động và phân bổ nguồn vốn, từ đó góp phần vào sự tăng trưởng bền vững của nền kinh tế.

1.1. Khái niệm và vai trò của tín dụng ngân hàng

TDNH là hoạt động cho vay của các tổ chức tín dụng nhằm đáp ứng nhu cầu vốn cho cá nhân và doanh nghiệp. Vai trò của TDNH không chỉ dừng lại ở việc cung cấp vốn mà còn bao gồm việc tạo ra sự ổn định cho nền kinh tế thông qua việc hỗ trợ đầu tư và tiêu dùng.

1.2. Tăng trưởng kinh tế tại Việt Nam giai đoạn 2004 2020

Giai đoạn 2004-2020, TTKT tại Việt Nam đã có những bước tiến đáng kể với tốc độ tăng trưởng GDP liên tục. Tuy nhiên, sự phát triển này cũng đi kèm với nhiều thách thức như lạm phát và sự phụ thuộc vào vốn đầu tư nước ngoài.

II. Vấn đề và thách thức trong tác động của tín dụng ngân hàng

Mặc dù TDNH có tác động tích cực đến TTKT, nhưng vẫn tồn tại nhiều vấn đề và thách thức cần giải quyết. Sự mất cân đối trong cơ cấu tín dụng, tình trạng nợ xấu và lạm phát là những yếu tố ảnh hưởng đến hiệu quả của TDNH trong việc thúc đẩy TTKT.

2.1. Tình trạng nợ xấu và ảnh hưởng đến tăng trưởng

Nợ xấu trong hệ thống ngân hàng có thể gây ra rủi ro cho nền kinh tế. Khi nợ xấu tăng cao, khả năng cho vay của ngân hàng bị hạn chế, dẫn đến giảm nguồn vốn cho các hoạt động sản xuất và đầu tư.

2.2. Lạm phát và tác động đến tín dụng ngân hàng

Lạm phát cao có thể làm giảm sức mua của người tiêu dùng và ảnh hưởng đến khả năng trả nợ của doanh nghiệp. Điều này dẫn đến việc ngân hàng thận trọng hơn trong việc cấp tín dụng, từ đó ảnh hưởng đến TTKT.

III. Phương pháp cải thiện tác động của tín dụng ngân hàng

Để tối ưu hóa tác động của TDNH đến TTKT, cần áp dụng các phương pháp cải thiện như điều chỉnh chính sách tín dụng, nâng cao chất lượng tín dụng và tăng cường quản lý rủi ro. Những biện pháp này sẽ giúp tăng cường khả năng tiếp cận vốn cho doanh nghiệp và cá nhân.

3.1. Điều chỉnh chính sách tín dụng

Chính sách tín dụng cần được điều chỉnh linh hoạt để phù hợp với tình hình kinh tế. Việc giảm lãi suất cho vay có thể khuyến khích doanh nghiệp đầu tư và mở rộng sản xuất.

3.2. Nâng cao chất lượng tín dụng

Cần có các biện pháp để nâng cao chất lượng tín dụng, bao gồm việc đánh giá kỹ lưỡng khả năng trả nợ của khách hàng và cải thiện quy trình thẩm định tín dụng.

IV. Ứng dụng thực tiễn và kết quả nghiên cứu

Nghiên cứu cho thấy TDNH có tác động tích cực đến TTKT tại Việt Nam. Các mô hình định lượng đã chỉ ra rằng sự gia tăng TDNH có thể dẫn đến sự tăng trưởng GDP trong dài hạn. Tuy nhiên, cần có sự phân tích sâu hơn về cơ cấu tín dụng theo ngành để hiểu rõ hơn về tác động này.

4.1. Kết quả nghiên cứu về tác động của tín dụng ngân hàng

Kết quả nghiên cứu cho thấy có mối quan hệ nhân quả giữa TDNH và TTKT. Sự gia tăng TDNH thường đi kèm với sự gia tăng GDP, tuy nhiên mức độ tác động khác nhau giữa các ngành.

4.2. Ứng dụng thực tiễn từ nghiên cứu

Các khuyến nghị từ nghiên cứu có thể được áp dụng để cải thiện chính sách tín dụng, từ đó thúc đẩy TTKT bền vững hơn tại Việt Nam.

V. Kết luận và tương lai của tín dụng ngân hàng tại Việt Nam

Tín dụng ngân hàng sẽ tiếp tục đóng vai trò quan trọng trong việc thúc đẩy TTKT tại Việt Nam. Tuy nhiên, cần có các biện pháp quản lý hiệu quả để đảm bảo sự phát triển bền vững. Tương lai của TDNH phụ thuộc vào khả năng thích ứng với các biến động kinh tế và chính sách của chính phủ.

5.1. Tương lai của tín dụng ngân hàng

Với sự phát triển của công nghệ tài chính, TDNH có thể mở rộng hơn nữa khả năng tiếp cận vốn cho doanh nghiệp và cá nhân, từ đó thúc đẩy TTKT.

5.2. Khuyến nghị cho chính sách tín dụng

Cần có các khuyến nghị cụ thể cho chính sách tín dụng nhằm nâng cao hiệu quả sử dụng vốn và giảm thiểu rủi ro trong hệ thống ngân hàng.

Nội dung chính

Tổng quan luận án

Luận án tiến sĩ kinh tế với đề tài "Tác động của tín dụng ngân hàng tới tăng trưởng kinh tế tại Việt Nam" được thực hiện bởi nghiên cứu sinh Đinh Văn Hoàn tại Trường Đại học Ngân hàng TP. Hồ Chí Minh (năm 2023), dưới sự hướng dẫn khoa học của TS. Nguyễn Hoàng Vĩnh Lộc và PGS. TS. Hạ Thị Thiều Dao. Công trình thuộc chuyên ngành Tài chính – Ngân hàng (mã số: 9 34 02 01).

Tính cấp thiết và khoảng trống nghiên cứu

Sau thời kỳ chuyển đổi nền kinh tế từ năm 1986, hệ thống ngân hàng Việt Nam chuyển từ mô hình một cấp sang hai cấp, xác lập kênh tín dụng ngân hàng trở thành kênh dẫn vốn chủ đạo cho toàn bộ nền kinh tế. Giai đoạn 2004–2020 ghi nhận nhiều biến động vĩ mô phức tạp, bao gồm tác động từ cuộc khủng hoảng tài chính toàn cầu 2007–2008, việc Việt Nam gia nhập WTO năm 2007 và các gói kích cầu quy mô lớn của Chính phủ (gói hỗ trợ lãi suất 1 tỷ USD và gói bổ sung vốn đầu tư phát triển 8 tỷ USD). Thực tiễn giai đoạn này phản ánh sự thiếu đồng bộ giữa tốc độ tăng trưởng tín dụng và tốc độ tăng trưởng kinh tế. Giai đoạn 2001–2010, tăng trưởng tín dụng bình quân đạt khoảng 30%/năm trong khi tăng trưởng GDP bình quân chỉ đạt 6,82%/năm (tỷ lệ chênh lệch gấp 4,1 lần; riêng năm 2007 gấp 5,3 lần với tăng trưởng tín dụng đạt đỉnh 53,9% nhưng GDP chạm đáy vào năm 2009 ở mức 5,3%).

Đồng thời, tỷ lệ dư nợ tín dụng/GDP liên tục neo ở mức cao, vượt ngưỡng 100% trong giai đoạn 2014–2020 và đạt 146% vào cuối năm 2020 (dư nợ đạt xấp xỉ 9,2 triệu tỷ đồng so với GDP 6,3 triệu tỷ đồng), cao hơn khuyến cáo 130% dành cho các nước đang phát triển. Báo cáo của CIEM (2012) và Trần Thọ Đạt (2019) cho thấy tăng trưởng kinh tế Việt Nam chủ yếu dựa vào việc gia tăng vốn theo chiều rộng, hiệu quả đầu tư và năng suất lao động còn thấp. Phần lớn các nghiên cứu trong nước trước đây chỉ tiếp cận tác động tín dụng ở mức độ tổng quát hoặc đánh giá tuyến tính, thiếu sự kết hợp toàn diện với các nguồn vốn vật chất khác (FDI, chi tiêu Chính phủ), chưa bóc tách cụ thể theo cơ cấu ngành kinh tế và chưa phân định các phân vùng tác động phi tuyến dựa trên ngưỡng tỷ lệ tín dụng/GDP.

Mục tiêu và câu hỏi nghiên cứu

Mục tiêu tổng quát của luận án là làm rõ tác động của tín dụng ngân hàng tới tăng trưởng kinh tế tại Việt Nam, thảo luận kết quả thực nghiệm với bối cảnh kinh tế vĩ mô nhằm đưa ra các khuyến nghị nâng cao vai trò của dòng vốn tín dụng.

Luận án xác định 03 mục tiêu cụ thể:

1. Đánh giá tác động và mức độ tác động của tín dụng ngân hàng tới tăng trưởng kinh tế tại Việt Nam giai đoạn 2004–2020.
2. Làm rõ mức độ tác động của cơ cấu tín dụng ngân hàng phân theo nhóm ngành tới tăng trưởng kinh tế tại Việt Nam.
3. Xem xét sự biến thiên tác động của tín dụng ngân hàng tới tăng trưởng kinh tế tại Việt Nam theo ngưỡng tỷ lệ tín dụng/GDP.

Tương ứng với các mục tiêu, 04 câu hỏi nghiên cứu được đặt ra:

1. Hệ số tác động của tăng trưởng tín dụng tới tăng trưởng kinh tế tại Việt Nam trong ngắn hạn và dài hạn như thế nào?
2. Xu hướng tác động qua lại giữa tăng trưởng tín dụng và tăng trưởng kinh tế tại Việt Nam ra sao?
3. Tác động của cơ cấu tín dụng ngân hàng phân theo nhóm ngành kinh tế đến tăng trưởng kinh tế tại Việt Nam như thế nào?
4. Có tồn tại phân vùng tác động theo ngưỡng tỷ lệ tín dụng/GDP tại Việt Nam hay không?

Đối tượng và phạm vi nghiên cứu

• Đối tượng nghiên cứu: Tác động của tín dụng ngân hàng tới tăng trưởng kinh tế. Tín dụng ngân hàng được đo lường bằng tốc độ gia tăng dư nợ tín dụng cung ứng cho nền kinh tế (bao gồm cho vay, chiết khấu, tái chiết khấu, cho thuê tài chính, bao thanh toán, bảo lãnh và các nghiệp vụ cấp tín dụng khác). Tăng trưởng kinh tế được đo lường bằng tốc độ tăng tổng sản phẩm quốc nội (GDP).
• Phạm vi không gian: Nền kinh tế Việt Nam, tập trung vào số liệu toàn hệ thống ngân hàng và các nhóm ngành kinh tế.
• Phạm vi thời gian: Giai đoạn 2004–2020. Khung thời gian này bao hàm đầy đủ các giai đoạn trước, trong và sau khủng hoảng tài chính toàn cầu 2007–2008, đồng thời bao quát chu kỳ bùng nổ tín dụng kéo dài 5 năm theo lý thuyết của Gourinchas và ctg (2001) và IMF (2011).

---

Tổng quan tài liệu và vị trí của luận án

Các hướng nghiên cứu lý thuyết và thực nghiệm

Tác giả hệ thống hóa các nghiên cứu trong nước và quốc tế theo hai luồng quan điểm chính:

Nhóm nghiên cứu	Tác giả và công trình tiêu biểu	Luận điểm và kết quả chính
Tác động tuyến tính cùng chiều	Schumpeter (1911), Goldsmith (1969), King và Levine (1993a, 1993b), Levine (1997, 2002), Levine và Zervos (1998), Calderón và Liu (2003), Ang (2008), Hassan và ctg (2011), Pradhan và ctg (2014); Tại Việt Nam: Hung và Pfau (2008), Lê Thị Mận và ctg (2016).	Trung gian tài chính giúp tập hợp vốn, giảm bất cân xứng thông tin, tối ưu hóa phân bổ tiết kiệm vào đầu tư sản xuất, thúc đẩy tăng trưởng kinh tế dài hạn. Tồn tại mối quan hệ nhân quả một chiều (phía cung/phía cầu) hoặc hai chiều.
Tác động phi tuyến tính, ngưỡng và cơ cấu	De Gregorio và Guidotti (1995), Rousseau và Wachtel (2002, 2011), Rioja và Valev (2004b), Huang và Lin (2009), Bezemer và ctg (2014), Owen và Temesvary (2014), Samargandi và ctg (2015), Botev và ctg (2019); Tại Việt Nam: Tô Ngọc Hưng (2012), Nguyễn Đức Trung (2016), Bùi Ngọc Toàn (2019), Trần Huy Hoàng và Nguyễn Thị Hồng Ánh (2019), Phạm Mạnh Hùng và Nguyễn Minh Phương (2020).	Tăng trưởng tín dụng quá mức dẫn đến bùng nổ tín dụng, lạm phát, bong bóng tài sản và nợ xấu. Hiệu ứng của tín dụng đối với tăng trưởng thay đổi theo trình độ phát triển tài chính và cơ cấu tín dụng (tín dụng bất động sản/thị trường tài sản có hệ số âm, trong khi tín dụng doanh nghiệp phi tài chính có hệ số dương). Xuất hiện điểm chuyển tiếp khi tỷ lệ tín dụng/GDP vượt ngưỡng an toàn.

Khoảng trống nghiên cứu được lựa chọn giải quyết

Trên cơ sở tổng hợp y văn, luận án xác định khoảng trống nghiên cứu thực nghiệm tại Việt Nam và giải quyết thông qua ba nội dung:

1. Đánh giá tác động của tín dụng ngân hàng trong mối tương quan đồng thời với các biến số kinh tế vĩ mô đại diện cho nguồn vốn vật chất (vốn đầu tư trực tiếp nước ngoài giải ngân - FDI, chi tiêu Chính phủ).
2. Đi sâu phân tích tác động của dòng vốn tín dụng theo cơ cấu 04 nhóm ngành kinh tế (Công nghiệp - Xây dựng; Nông, lâm nghiệp và Thủy sản; Vận tải, Thương mại và Viễn thông; Dịch vụ khác).
3. Ứng dụng mô hình hồi quy ngưỡng nhằm kiểm định tính phi tuyến và xác định các phân vùng tác động của tín dụng theo biến ngưỡng tỷ lệ tín dụng/GDP.

---

Cơ sở lý thuyết và phương pháp nghiên cứu

Cơ sở lý thuyết và khung phân tích

Luận án xây dựng khung phân tích dựa trên các nền tảng lý thuyết:

• Lý thuyết hàm sản xuất cổ điển và tân cổ điển: Hàm Cobb-Douglas (1928) biểu diễn mối liên hệ giữa đầu ra sản lượng ($Y$) với vốn ($K$), lao động ($L$) và năng suất nhân tố tổng hợp ($A$). Kênh tín dụng ngân hàng đóng vai trò bổ sung và tích lũy vốn vật chất ($K$) cho nền kinh tế.
• Lý thuyết tăng trưởng nội sinh: Phát triển bởi Romer (1990), Lucas (1988), Mankiw, Romer và Weil (1992), chỉ ra rằng tài chính và tín dụng thúc đẩy tăng trưởng dài hạn thông qua việc tài trợ cho hoạt động nghiên cứu phát triển, ứng dụng công nghệ và mở rộng sản xuất.
• Lý thuyết trung gian tài chính và ngân hàng: Khởi xướng bởi Schumpeter (1911), hoàn thiện bởi Levine (1997, 2005), lý giải vai trò của hệ thống ngân hàng trong việc giảm thiểu chi phí giao dịch, xử lý thông tin bất cân xứng, cải thiện thanh khoản và truyền dẫn chính sách tiền tệ.
• Lý thuyết chu kỳ tài chính và ngưỡng bùng nổ tín dụng: Được phát triển bởi Gourinchas và ctg (2001), Kiss và ctg (2006), Drehmann và Tsatsaronis (2014), phân tích ba thành phần của tăng trưởng tín dụng (xu hướng, chu kỳ, bùng nổ) và xác định độ lệch của tỷ lệ tín dụng/GDP so với xu hướng dài hạn.

Phương pháp nghiên cứu

Luận án kết hợp phương pháp định tính (tổng hợp lý thuyết, phân tích bối cảnh vĩ mô, so sánh, đối chiếu) và phương pháp định lượng kinh tế lượng chuỗi thời gian:

• Mô hình Vector hiệu chỉnh sai số (VECM): Được xây dựng để đánh giá đồng thời tác động ngắn hạn và dài hạn, kiểm định quan hệ nhân quả Granger, phân tích hàm phản ứng xung (Impulse Response Functions - IRF) trước các cú sốc và phân rã phương sai (Variance Decomposition). Hai mô hình VECM được thiết lập:
  • Mô hình 1: Đánh giá tác động của tăng trưởng tín dụng cùng các biến vĩ mô đại diện vốn vật chất (FDI, Chi tiêu Chính phủ, Lạm phát CPI, Cung tiền M2, Tỷ giá).
  • Mô hình 2: Đánh giá tác động của tăng trưởng tín dụng phân theo 04 nhóm ngành kinh tế đối với tăng trưởng GDP.
• Mô hình hồi quy ngưỡng (Threshold Regression Model): Sử dụng kỹ thuật của Hansen (1999, 2000) nhằm kiểm tra sự tồn tại của tính phi tuyến, xác định số lượng ngưỡng và ước lượng các hệ số hồi quy theo từng phân vùng tỷ lệ tín dụng/GDP.
• Các kiểm định bổ trợ:
  • Kiểm định nghiệm đơn vị (Augmented Dickey-Fuller - ADF, Phillips-Perron - PP) để kiểm tra tính dừng của chuỗi dữ liệu.
  • Kiểm định đồng liên kết Johansen xác định số lượng vector đồng liên kết dài hạn.
  • Kiểm định tự tương quan phần dư Breusch-Godfrey và kiểm định phương sai phần dư thay đổi (White Heteroskedasticity Test).
  • Sử dụng bộ lọc Hodrick-Prescott (HP Filter) để tách xu hướng dài hạn.
  • Chuyển đổi giá trị $p$-value sang Giới hạn trên nhân tố Bayes (Bayes Factor Bound - BFB) và tính toán xác suất hậu nghiệm tối đa $Pr_U(H_1/p)$ để tăng cường độ tin cậy khoa học của các kiểm định thống kê.

Nguồn tư liệu và dữ liệu nghiên cứu

Dữ liệu nghiên cứu là dữ liệu thứ cấp chuỗi thời gian được thu thập theo quý trong giai đoạn từ quý 1 năm 2004 đến quý 4 năm 2020. Nguồn dữ liệu chính thống bao gồm:

• Tổng cục Thống kê (TCTK): Dữ liệu GDP danh nghĩa, GDP thực tế, cơ cấu GDP theo ngành, vốn FDI giải ngân, chỉ số giá tiêu dùng CPI.
• Ngân hàng Nhà nước Việt Nam (NHNN): Dữ liệu tổng dư nợ tín dụng toàn hệ thống, dư nợ tín dụng phân theo ngành kinh tế, cung tiền M2, tỷ giá hối đoái.
• Quỹ Tiền tệ Quốc tế (IMF) và Ngân hàng Thế giới (WB): Báo cáo thống kê tài chính quốc tế (IFS) dùng để đối chiếu dữ liệu vĩ mô khu vực ASEAN.

---

Nội dung chính theo từng chương

Chương 1: Giới thiệu nghiên cứu

Chương 1 thiết lập khung đề tài nghiên cứu thông qua phân tích bối cảnh phát triển của hệ thống ngân hàng Việt Nam sau đổi mới. Tác giả chỉ ra các giai đoạn biến động tăng trưởng kinh tế từ năm 2004 đến năm 2020 gồm 04 pha: tiền tăng trưởng (2004–2005: 7,5%–7,7%), đỉnh tăng trưởng (2006–2007: 8,2%–8,5%), suy giảm (2008–2009: 5,3%–6,2%) và tạo đáy/phục hồi (2010–2016: 5,3%–6,8%). Tác giả phân tích tính cấp thiết của việc kiểm soát quy mô tín dụng khi dư nợ tín dụng toàn ngành năm 2019 đạt xấp xỉ 8,2 triệu tỷ đồng (gấp 2,1 lần năm 2015), trong khi GDP chỉ tăng 1,2 lần. Chương này làm rõ lý do nghiên cứu, xác định 03 mục tiêu cụ thể, 04 câu hỏi nghiên cứu, đối tượng, phạm vi thời gian 2004–2020, khái quát phương pháp định lượng VECM, mô hình hồi quy ngưỡng, nêu bật 02 điểm mới về học thuật và thực tiễn cùng cấu trúc 05 chương của luận án.

Chương 2: Cơ sở lý thuyết về tác động của tín dụng ngân hàng tới tăng trưởng kinh tế

Chương 2 làm rõ các khái niệm căn bản: tín dụng ngân hàng (theo Điều 4 Luật các tổ chức tín dụng 2010), vai trò luân chuyển vốn, trung gian tài chính và truyền dẫn chính sách tiền tệ. Tác giả phân loại các yếu tố tác động tới tăng trưởng tín dụng thành yếu tố bên trong (tiền gửi, lãi suất cho vay, chi phí quản lý khoản vay, yêu cầu vốn, mức độ thanh khoản, quy mô tài sản) và yếu tố bên ngoài (tăng trưởng GDP, lạm phát, cung tiền, tỷ giá, dòng vốn nước ngoài). Đối với tăng trưởng kinh tế, chương trình bày các chỉ tiêu đo lường (GDP, GNI, thu nhập bình quân đầu người) cùng các nhóm yếu tố tác động kinh tế (vốn, lao động, tài nguyên, công nghệ/TFP) và phi kinh tế (thể chế chính trị, pháp luật, văn hóa - xã hội).

Chương 2 phân tích chuyên sâu các mô hình lý thuyết từ Cobb-Douglas (1928), Harrod-Domar (1940), Solow-Swan (1956) đến lý thuyết tăng trưởng nội sinh (Romer, 1990; Mankiw và ctg, 1992), lý thuyết trung gian tài chính (Schumpeter, 1911; Goldsmith, 1969; King và Levine, 1993a). Đồng thời, chương hệ thống hóa lý thuyết về tác động phi tuyến, bùng nổ tín dụng (Gourinchas và ctg, 2001; Kiss và ctg, 2006) và phân tích các nghiên cứu thực nghiệm quốc tế cũng như tại Việt Nam, từ đó xác lập các giả thuyết nghiên cứu và chỉ ra khoảng trống cần giải quyết.

Chương 3: Mô hình nghiên cứu đánh giá tác động

Chương 3 trình bày chi tiết quy trình nghiên cứu định lượng, thiết lập danh mục biến và phương pháp ước lượng:

• Biến phụ thuộc: Tốc độ tăng trưởng kinh tế đo bằng sai phân logarithm của GDP thực tế.
• Biến độc lập chính: Tốc độ tăng trưởng dư nợ tín dụng toàn hệ thống; Tốc độ tăng trưởng dư nợ tín dụng theo 04 phân ngành kinh tế (Công nghiệp - Xây dựng; Nông, lâm nghiệp và Thủy sản; Thương mại, Vận tải và Viễn thông; Dịch vụ khác).
• Biến kiểm soát vĩ mô: Tốc độ tăng vốn FDI thực hiện, Tốc độ tăng chi tiêu Chính phủ, Tỷ lệ lạm phát (CPI), Tốc độ tăng cung tiền M2, Tỷ giá hối đoái.
• Biến ngưỡng: Tỷ lệ dư nợ tín dụng trên GDP (Tín dụng/GDP).

Tóm tắt các mô hình định lượng sử dụng trong luận án:
1. Mô hình VECM vĩ mô: ΔGDP_t = α + Σ Γ_i ΔGDP_{t-i} + Σ Φ_i ΔTTTD_{t-i} + Σ Θ_i ΔX_{t-i} + Π ECT_{t-1} + ε_t
2. Mô hình VECM ngành: ΔGDP_t = α + Σ Γ_i ΔGDP_{t-i} + Σ Ψ_{j,i} ΔTTTD_{j,t-i} + Π ECT_{t-1} + ε_t
3. Mô hình hồi quy ngưỡng Hansen: GDP_t = θ_1 X_t I(q_t ≤ γ_1) + θ_2 X_t I(γ_1 < q_t ≤ γ_2) + θ_3 X_t I(q_t > γ_2) + e_t

Chương 3 quy định quy trình kiểm định nghiêm ngặt: kiểm định tính dừng (ADF, PP), xác định độ trễ tối ưu qua tiêu chuẩn AIC/SC, kiểm định đồng liên kết Johansen, kiểm định tính ổn định của mô hình qua đa thức nghiệm đơn vị, kiểm định tương quan chuỗi Breusch-Godfrey, kiểm định White và phương pháp chuyển đổi giá trị $p$-value sang nhân tố Bayes (BFB) nhằm loại trừ sai số bác bỏ giả thuyết $H_0$.

Chương 4: Kết quả nghiên cứu và thảo luận

Chương 4 công bố kết quả xử lý dữ liệu giai đoạn 2004–2020:

• Thống kê mô tả và kiểm định ban đầu: Tất cả các chuỗi dữ liệu đều không dừng ở bậc gốc $I(0)$ nhưng đạt tính dừng ở sai phân bậc 1 $I(1)$ tại mức ý nghĩa thống kê 1% và 5%. Kiểm định Johansen xác nhận sự tồn tại của vector đồng liên kết dài hạn giữa tăng trưởng kinh tế, tăng trưởng tín dụng và các biến vĩ mô.
• Kết quả mô hình VECM vĩ mô:
  • Trong dài hạn, tín dụng ngân hàng có tác động cùng chiều và có ý nghĩa thống kê đối với tăng trưởng kinh tế. Hệ số hiệu chỉnh sai số ($ECT_{t-1}$) mang dấu âm và có ý nghĩa thống kê, chứng minh cơ chế tự điều chỉnh về trạng thái cân bằng dài hạn.
  • Kiểm định nhân quả Granger khẳng định tồn tại mối quan hệ nhân quả hai chiều giữa tăng trưởng tín dụng và tăng trưởng GDP tại Việt Nam giai đoạn 2004–2020.
  • Kết quả phân rã phương sai cho thấy tăng trưởng tín dụng giải thích một tỷ lệ đáng kể sự biến động của GDP trong các chu kỳ kế tiếp. Phân tích hàm phản ứng xung (IRF) chỉ ra rằng cú sốc tăng trưởng tín dụng tạo ra tác động tích cực đến tăng trưởng GDP trong các quý đầu và đạt đỉnh trước khi giảm dần về mức cân bằng.
• Kết quả mô hình VECM theo cơ cấu ngành: Tác động của tín dụng ngân hàng có sự phân hóa rõ rệt giữa các nhóm ngành:
  • Tín dụng nhóm ngành Công nghiệp – Xây dựng (chiếm 35%–40% tổng dư nợ) và nhóm ngành Dịch vụ khác (chiếm 25%–30%) có hệ số tác động dương mạnh nhất và có ý nghĩa thống kê đối với tăng trưởng GDP.
  • Tín dụng nhóm Vận tải, Thương mại, Viễn thông (chiếm 15%–20%) có tác động tích cực nhưng mức độ thấp hơn.
  • Tín dụng Nông, Lâm nghiệp và Thủy sản (chiếm 8%–10%) có hệ số tác động thấp nhất do đặc thù chu kỳ sản xuất và tỷ trọng đóng góp vào GDP có xu hướng giảm.

Nhóm ngành kinh tế	Tỷ trọng dư nợ bình quân (2012–2020)	Mức độ tác động tới tăng trưởng GDP trong mô hình
Công nghiệp và Xây dựng	35% – 40%	Tác động dương mạnh, có ý nghĩa thống kê cao
Dịch vụ khác	25% – 30%	Tác động dương đáng kể, có ý nghĩa thống kê
Vận tải, Thương mại và Viễn thông	15% – 20%	Tác động dương mức độ trung bình
Nông, Lâm nghiệp và Thủy sản	8% – 10%	Tác động dương mức độ thấp

• Kết quả mô hình hồi quy ngưỡng: Kiểm định xác định số ngưỡng cho thấy sự tồn tại của 02 giá trị ngưỡng (tương ứng với 03 phân vùng tác động) của tỷ lệ tín dụng/GDP. Sự khác biệt về ba độ dốc hồi quy giữa ba phân vùng chứng minh mối quan hệ giữa tín dụng và tăng trưởng kinh tế tại Việt Nam mang tính phi tuyến:
  • Ở phân vùng tỷ lệ tín dụng/GDP ở mức vừa phải, hệ số tác động của tín dụng tới tăng trưởng là dương và lớn nhất.
  • Khi tỷ lệ tín dụng/GDP vượt qua các điểm chuyển tiếp (ngưỡng cao), độ dốc hồi quy giảm dần, phản ánh hiệu quả biên của dòng vốn tín dụng suy giảm đối với tăng trưởng sản lượng.
  • Việc chuyển đổi $p$-value sang BFB xác nhận các hệ số ước lượng tại các phân vùng đều đạt độ tin cậy vững chắc.

Chương 5: Kết luận và hàm ý chính sách

Chương 5 tổng hợp toàn bộ các phát hiện nghiên cứu thực nghiệm từ mô hình VECM và mô hình hồi quy ngưỡng. Tác giả khẳng định tín dụng ngân hàng vẫn là động lực quan trọng cho tăng trưởng kinh tế Việt Nam nhưng cần kiểm soát chất lượng và tốc độ tăng trưởng quy mô. Tác giả đề xuất các nhóm hàm ý chính sách và khuyến nghị đối với Ngân hàng Nhà nước:

1. Nâng cao hiệu quả dòng vốn tín dụng: Điều tiết hạn mức tín dụng phù hợp với năng lực hấp thụ của nền kinh tế, tránh nới lỏng quá mức dẫn đến lạm phát và đầu cơ tài sản.
2. Cơ cấu lại tín dụng theo ngành: Hướng dòng vốn tập trung vào lĩnh vực sản xuất chế biến chế tạo, công nghệ cao, dịch vụ giá trị gia tăng và nông nghiệp công nghệ cao.
3. Kiểm soát tỷ lệ tín dụng/GDP: Thiết lập cơ chế cảnh báo sớm khi tỷ lệ tín dụng/GDP tiến gần đến các ngưỡng rủi ro an toàn vĩ mô.
4. Khuyến nghị điều hành đối với NHNN: Nâng cao năng lực thanh tra, giám sát rủi ro hệ thống, hoàn thiện khung pháp lý về trích lập dự phòng và chuẩn mực Basel.
5. Trình bày các hạn chế của nghiên cứu và gợi mở các hướng tiếp theo.

---

Kết quả và những đóng góp mới

Đóng góp về mặt học thuật

• Đổi mới hướng tiếp cận toàn diện: Luận án kết hợp đồng thời ba lăng kính đánh giá tác động của tín dụng ngân hàng tới tăng trưởng kinh tế: (i) tương quan với các nguồn vốn vật chất vĩ mô (FDI, chi tiêu Chính phủ); (ii) bóc tách cơ cấu tín dụng theo 04 phân ngành kinh tế; (iii) mô hình hóa cấu trúc phi tuyến thông qua biến ngưỡng tỷ lệ tín dụng/GDP.
• Nâng cao chất lượng kiểm định thống kê: Áp dụng phương pháp chuyển đổi giá trị $p$-value sang Giới hạn trên nhân tố Bayes (Bayes Factor Bound - BFB) và xác suất hậu nghiệm tối đa $Pr_U(H_1/p)$, khắc phục các nhược điểm của phương pháp kiểm định truyền thống trong việc đưa ra kết luận kinh tế lượng.

Đóng góp về mặt thực tiễn

• Bằng chứng thực nghiệm dài hạn tại Việt Nam: Làm rõ hệ số tác động tích cực của tín dụng ngân hàng tới GDP trong dài hạn và chứng minh mối quan hệ nhân quả hai chiều giữa tăng trưởng tín dụng và tăng trưởng GDP trong giai đoạn 2004–2020.
• Xác định tính phân hóa theo ngành: Cung cấp số liệu định lượng chứng minh dòng vốn tín dụng chảy vào ngành Công nghiệp – Xây dựng và Dịch vụ đóng góp hiệu quả lớn nhất vào tăng trưởng GDP giai đoạn 2012–2020.
• Làm rõ tính phi tuyến và điểm chuyển tiếp: Chứng minh tác động của tín dụng tới GDP thay đổi theo 03 phân vùng của tỷ lệ tín dụng/GDP, chỉ ra hiện tượng suy giảm hiệu quả biên khi tỷ lệ tín dụng/GDP neo ở mức quá cao.

Kiến nghị và giải pháp đề xuất

• Nhóm giải pháp điều hành cung ứng tín dụng: Ngân hàng Nhà nước cần duy trì tốc độ tăng trưởng tín dụng hợp lý gắn liền với chỉ tiêu lạm phát mục tiêu, chấm dứt tình trạng chạy đua tăng trưởng quy mô tín dụng thuần túy; giám sát chặt chẽ dòng vốn chảy vào các lĩnh vực tiềm ẩn rủi ro (bất động sản, chứng khoán).
• Nhóm giải pháp định hướng cơ cấu tín dụng ngành: Xây dựng chính sách ưu đãi lãi suất, tái cấp vốn có mục tiêu để hướng dòng tín dụng vào các ngành công nghiệp mũi nhọn, doanh nghiệp ứng dụng công nghệ cao và các chuỗi giá trị nông nghiệp sạch.
• Nhóm giải pháp kiểm soát tỷ lệ tín dụng/GDP và an toàn hệ thống: Xây dựng chỉ số đệm vốn phản chu kỳ, kiểm soát chặt chẽ tỷ lệ tín dụng/GDP theo chuẩn mực an toàn vĩ mô quốc tế; tăng cường tính minh bạch thông tin tín dụng và áp dụng đầy đủ các trụ cột quản trị rủi ro theo Basel II và Basel III.

---

Hạn chế và hướng nghiên cứu tiếp

Hạn chế của luận án

• Dữ liệu nghiên cứu chuỗi thời gian dừng lại ở năm 2020, chưa bao quát được các biến động kinh tế vĩ mô phức tạp trong giai đoạn phục hồi hậu đại dịch COVID-19 (sau năm 2020).
• Dữ liệu cơ cấu tín dụng phân theo ngành mới chỉ bóc tách được thành 04 nhóm ngành lớn do giới hạn nguồn số liệu thống kê công khai, chưa đi sâu vào từng phân ngành cấp hai hoặc phân loại chi tiết theo thành phần sở hữu doanh nghiệp (doanh nghiệp nhà nước, doanh nghiệp tư nhân, FDI).
• Mô hình nghiên cứu tập trung vào các biến số kinh tế vĩ mô lượng hóa được, chưa đưa vào mô hình các biến định tính về chất lượng thể chế và môi trường pháp lý.

Hướng nghiên cứu tiếp theo

• Mở rộng chuỗi dữ liệu thời gian cập nhật các năm sau 2020 nhằm đánh giá tác động của tín dụng trong bối cảnh phục hồi kinh tế và biến động lãi suất toàn cầu mới.
• Thu thập dữ liệu vi mô cấp ngân hàng thương mại hoặc dữ liệu bảng cấp tỉnh/thành phố (GPP) để phân tích sâu hơn tính không đồng nhất của tác động tín dụng.
• Nghiên cứu mô hình kết hợp giữa biến ngưỡng tín dụng/GDP với các chỉ số thể chế, quản trị công và năng lực hấp thụ vốn của doanh nghiệp nội địa.

---

Giá trị tham khảo

Luận án là tài liệu tham khảo chuyên môn hữu ích cho nhiều nhóm đối tượng:

• Nghiên cứu sinh, học viên cao học và sinh viên chuyên ngành Kinh tế, Tài chính - Ngân hàng: Tham khảo khung phân tích kết hợp giữa mô hình VECM và mô hình hồi quy ngưỡng Hansen, cũng như phương pháp chuyển đổi $p$-value sang nhân tố Bayes (BFB) trong nghiên cứu kinh tế lượng ứng dụng.
• Giảng viên và các nhà nghiên cứu học thuật: Cung cấp hệ thống tổng quan y văn toàn diện về lý thuyết tăng trưởng nội sinh, phát triển tài chính, lý thuyết bùng nổ tín dụng và dữ liệu chuỗi thời gian thực chứng tại Việt Nam giai đoạn 2004–2020.
• Ngân hàng Nhà nước và các cơ quan hoạch định chính sách kinh tế vĩ mô (Bộ Tài chính, Bộ Kế hoạch và Đầu tư): Cung cấp cơ sở định lượng thực nghiệm để xây dựng hạn mức tăng trưởng tín dụng hàng năm, thiết lập ngưỡng an toàn cho tỷ lệ tín dụng/GDP và điều chỉnh cơ cấu phân bổ vốn tín dụng phù hợp với chiến lược chuyển dịch cơ cấu kinh tế quốc gia.

---

Câu hỏi thường gặp

1. Mối quan hệ nhân quả giữa tăng trưởng tín dụng và tăng trưởng kinh tế tại Việt Nam giai đoạn 2004–2020 là một chiều hay hai chiều?

Kết quả kiểm định nhân quả Granger trong mô hình VECM tại Chương 4 của luận án khẳng định tồn tại mối quan hệ nhân quả hai chiều giữa tăng trưởng tín dụng ngân hàng và tăng trưởng GDP thực tế tại Việt Nam. Điều này có nghĩa tăng trưởng tín dụng vừa là động lực thúc đẩy gia tăng sản lượng kinh tế, vừa là kết quả phản ánh nhu cầu vốn phát sinh từ sự mở rộng của nền kinh tế.

2. Tỷ lệ dư nợ tín dụng/GDP tại Việt Nam biến động như thế nào trong giai đoạn nghiên cứu và đạt mức bao nhiêu vào năm 2020?

Giai đoạn 2004–2020, tỷ lệ tín dụng/GDP tại Việt Nam liên tục ở mức cao trên 60% và vượt ngưỡng 100% trong giai đoạn 2014–2020. Tính đến cuối năm 2020, dư nợ tín dụng đạt xấp xỉ 9,2 triệu tỷ đồng trong khi GDP là 6,3 triệu tỷ đồng, đưa tỷ lệ tín dụng/GDP lên mức 146% (1,46 lần), vượt mức khuyến nghị an toàn 130% dành cho các nước đang phát triển.

3. Cơ cấu dư nợ tín dụng ngân hàng theo nhóm ngành kinh tế tại Việt Nam phân bổ ra sao trong giai đoạn 2012–2020?

Theo số liệu thống kê trong luận án giai đoạn từ quý 2/2012 đến quý 4/2020, dư nợ tín dụng ngân hàng tập trung cao nhất vào nhóm ngành Công nghiệp và Xây dựng (chiếm 35%–40%), tiếp theo là nhóm Dịch vụ khác (chiếm 25%–30%), nhóm Vận tải, Thương mại và Viễn thông (chiếm 15%–20%), và thấp nhất là nhóm Nông, Lâm nghiệp và Thủy sản (chiếm 8%–10%).

4. Luận án đã sử dụng những mô hình kinh tế lượng chính nào để lượng hóa tác động của tín dụng ngân hàng?

Luận án sử dụng ba mô hình định lượng chính:

• Mô hình VECM đánh giá tác động dài hạn, ngắn hạn của tín dụng cùng các biến vĩ mô đại diện nguồn vốn vật chất (FDI, chi tiêu Chính phủ, CPI, M2, tỷ giá).
• Mô hình VECM đánh giá tác động của tín dụng bóc tách theo 04 phân ngành kinh tế.
• Mô hình hồi quy ngưỡng (Threshold Regression) xác định các phân vùng tác động phi tuyến dựa trên biến ngưỡng tỷ lệ tín dụng/GDP.

5. Việc chuyển đổi giá trị p-value sang BFB trong luận án nhằm mục đích gì?

Việc chuyển đổi giá trị $p$-value sang Giới hạn trên nhân tố Bayes (Bayes Factor Bound - BFB) và xác suất hậu nghiệm tối đa $Pr_U(H_1/p)$ được tác giả thực hiện nhằm khắc phục các hiểu lầm và hạn chế cố hữu của chỉ số $p$-value truyền thống trong kiểm định giả thuyết, từ đó củng cố mức độ tin cậy và ý nghĩa thống kê của các ước lượng hồi quy.

---

Kết luận

Luận án tiến sĩ của tác giả Đinh Văn Hoàn đã giải quyết mục tiêu đánh giá tác động của tín dụng ngân hàng tới tăng trưởng kinh tế tại Việt Nam giai đoạn 2004–2020 thông qua hệ phương pháp định lượng VECM và hồi quy ngưỡng. Kết quả nghiên cứu chứng minh tín dụng ngân hàng đóng vai trò tích cực đối với tăng trưởng kinh tế dài hạn và tồn tại quan hệ nhân quả hai chiều với GDP, đồng thời làm rõ sự phân hóa hiệu quả theo cơ cấu ngành và tính chất phi tuyến theo ngưỡng tỷ lệ tín dụng/GDP. Các phát hiện thực nghiệm cung cấp luận cứ khoa học cho Ngân hàng Nhà nước và các cơ quan quản lý trong việc hoạch định chính sách tiền tệ, tái cơ cấu dòng vốn tín dụng và kiểm soát an toàn vĩ mô.

Trích đoạn nội dung tài liệu

Chương 1 giới thiệu các vấn đề liên quan đến nghiên cứu bao gồm: Lý do nghiên cứu, mục tiêu, câu hỏi, đối tượng, phạm vi nghiên cứu, sơ lược các phương pháp nghiên cứu, đóng góp của nghiên cứu và cấu trúc của luận án. 12 Chương 2 xem xét tổng quan các lý thuyết về TDNH, TTTD, TTKT, tác động của TDNH tới TTKT, lý thuyết ngưỡng TTTD và các nghiên cứu thực nghiệm về tác động của TDNH tới TTKT. Trên cơ sở lý thuyết, các nghiên cứu thực nghiệm liên quan, tác giả chỉ ra khoảng trống và đặt ra giả thuyết nghiên cứu. Chương 3 trình bày quy trình nghiên cứu, xây dựng mô hình nghiên cứu, thu thập số liệu và kỹ thuật phân tích dữ liệu để phù với mô hình đánh giá tác động được chọn.

Chương 4 trình bày song song các phân tích, đánh giá thực nghiệm về tác động của TDNH tới TTKT đã được nghiên cứu trước đây cũng như thực tiễn tại Việt Nam với những phát hiện thu được từ kết quả nghiên cứu gắn liền với các mục tiêu và câu hỏi nghiên cứu đã đặt ra. Chương 5 kết luận những phát hiện chính của nghiên cứu, đưa ra khuyến nghị và hàm ý chính sách cho cơ quan quản lý liên quan tới cải thiện vai trò của dòng vốn TDNH, cơ cấu dòng vốn tín dụng phù hợp với sự chuyển dịch cơ cấu của nền kinh tế, các giải pháp kiểm soát tỷ lệ tín dụng/GDP tại Việt Nam. Đồng thời chỉ ra hạn chế của luận án cũng như hướng nghiên cứu mở rộng. TÓM TẮT CHƯƠNG 1 Trong chương này, tác giả đã giới thiệu khái quát về đề tài để người đọc có thể hình dung về nghiên cứu.

Đầu tiên, chương 1 đặt vấn đề và trình bày lý do lựa chọn nghiên cứu tác động của TDNH tới TTKT tại Việt Nam. Thông qua bối cảnh thực tiễn có thể thấy được phần nào tác động của TDNH tới TTKT cũng như vai trò là kênh truyền dẫn chính sách tiền tệ quan trọng đối với nền kinh tế nước ta qua mỗi giai đoạn trong chu kỳ phát triển. Nhưng thực tế, tỷ lệ tín dụng/GDP tại Việt Nam luôn ở mức cao và có xu hướng gia tăng liên tục những năm gần đây. Vấn đề đặt ra là cách tiếp cận đánh giá và làm rõ tác động của TDNH tới TTKT tại Việt Nam.

Tiếp theo, chương này nêu lên mục tiêu nghiên cứu của luận án là làm rõ tác động của TDNH và phân vùng tác động theo ngưỡng tỷ lệ tín dụng/GDP tới TTKT tại Việt Nam, các kết quả nghiên cứu được thảo luận với tình hình thực tiễn, từ đó đưa ra các khuyến nghị nhằm cải thiện vai trò của dòng vốn này và những gợi ý chính sách phù hợp cho cơ quan quản lý. Từ mục tiêu nghiên cứu, chương 1 đề ra các câu hỏi nghiên cứu cần giải đáp, xác định đối tượng nghiên cứu là tác động của TDNH tới TTKT, phạm vi nghiên cứu tại Việt Nam trong khoảng thời gian từ 2004-2020. Về phương pháp nghiên cứu, chương 1 chỉ ra phương pháp 13 chính được sử dụng trong luận án là phương pháp định lượng, bên cạnh đó các phương pháp như phân tích, tổng hợp, đối chiếu và so sánh được sử dụng nhằm làm rõ các cơ sở lý thuyết về TDNH, TTTD, TTKT, về tác động của TDNH tới TTKT, lý thuyết ngưỡng TTTD, phương pháp này còn được sử dụng nhằm thảo luận kết quả nghiên cứu với thực tiễn nền kinh tế tại Việt Nam. Ngoài ra, chương 1 còn chỉ ra các đóng góp mới của luận án ở cả hai khía cạnh học thuật và thực tiễn.

Về mặt học thuật, điểm mới đóng góp vào lĩnh vực nghiên cứu của luận án là cách tiếp cận đánh giá tác động của TDNH tới TTKT, đồng thời cải thiện ý nghĩa thống kê của các giá trị p-value bằng cách chuyển sang BFB. Về mặt thực tiễn, luận án đánh giá được mức độ tác động và làm rõ sự biến thiên tác động của TDNH tới TTKT theo ngưỡng tỷ lệ tín dụng/GDP tại Việt Nam trong giai đoạn 2004-2020, giai đoạn mà các yếu tố vĩ mô của nền kinh tế có nhiều biến động. Cuối cùng, chương 1 nêu lên cấu trúc của luận án gồm 05 chương và nội dung khái quát của từng chương. 14 CHƯƠNG 2: CƠ SỞ LÝ THUYẾT VỀ TÁC ĐỘNG CỦA TÍN DỤNG NGÂN HÀNG TỚI TĂNG TRƯỞNG KINH TẾ Trong chương 2, tác giả trình bày cơ sở lý thuyết về TDNH, TTTD, TTKT, các lý thuyết về tác động của TDNH tới TTKT và lý thuyết ngưỡng TTTD.

Đồng thời, chương này cũng khảo lược các nghiên cứu trước có liên quan nhằm đặt ra giả thuyết và chỉ ra khoảng trống nghiên cứu trong việc đánh giá tác động của TDNH tới TTKT tại Việt Nam. TÍN DỤNG NGÂN HÀNG 2. Khái niệm tín dụng ngân hàng TDNH là thuật ngữ dùng để chỉ tất cả các khoản cho vay của toàn hệ thống ngân hàng, dù chúng được thực hiện dưới hình thức nào (Nguyễn Văn Ngọc, 2006). Nguyễn Minh Kiều (2009) cho rằng TDNH là quan hệ chuyển nhượng quyền sử dụng vốn từ ngân hàng cho khách hàng trong một thời hạn nhất định với một khoản chi phí nhất định.

Cũng như quan hệ tín dụng khác, TDNH chứa đựng 3 nội dung sau: (i) có sự chuyển nhượng quyền sử dụng vốn từ người sở hữu sang cho người sử dụng; (ii) sự chuyển nhượng này có thời hạn hay mang tính tạm thời; (iii) sự chuyển nhượng này có kèm chi phí. Hình thức chuyển nhượng vốn trong mối quan hệ tín dụng giữa ngân hàng và các chủ thể trong nền kinh tế đa dạng, theo đó tại khoản 14, điều 4 Luật các tổ chức tín dụng năm 2010, các hình thức cấp tín dụng bao gồm: nghiệp vụ cho vay, chiết khấu, cho thuê tài chính, bao thanh toán, bảo lãnh ngân hàng và các nghiệp vụ cấp tín dụng khác. Tóm lại, TDNH là quan hệ tín dụng giữa ngân hàng (bên cho vay) với các tổ chức và cá nhân (bên đi vay). Trong đó bên cho vay chuyển giao một hoặc một số tài sản cho bên đi vay sử dụng trong một thời gian nhất định theo thoả thuận và bên đi vay có trách nhiệm hoàn trả vô điều kiện cả vốn gốc và lãi cho bên cho vay khi đến hạn thanh toán.

Phân loại tín dụng ngân hàng TDNH là hình thức cấp tín dụng phổ biến bên cạnh tín dụng thương mại, cung ứng vốn kịp thời, linh hoạt cho các chủ thể trong nền kinh tế, đáp ứng đầy đủ vốn cho các hoạt động sản xuất kinh doanh, tiêu dùng và đầu tư. Tín dụng chiếm tỷ trọng lớn trong tổng tài sản có của ngân hàng, là cơ sở tạo thu nhập và mang lại lợi nhuận cho chính bản thân mỗi ngân hàng, ngoài ra tín dụng còn là kênh hỗ trợ quan trọng trong việc thực thi các mục tiêu của chính sách tiền tệ tương ứng với mỗi giai đoạn phát triển của nền kinh tế. Theo đó, TDNH được 15 phân loại theo nhiều cách khác nhau tùy vào mục đích nghiên cứu bao gồm: căn cứ vào thời hạn tín dụng (tín dụng ngắn hạn, trung hạn và dài hạn); căn cứ vào hình thức đảm bảo (tín dụng có đảm bảo và tín dụng không có đảm bảo); căn cứ vào chủ thể vay vốn (tín dụng doanh nghiệp, tín dụng cá nhân, hộ gia đình, tín dụng Nhà nước). Trong phạm vi nghiên cứu của luận án, tác giả phân tích sâu hơn về cơ cấu TDNH đối với từng nhóm ngành trong nền kinh tế.

Tài chính nói chung, TDNH nói riêng có vai trò quan trọng đối với nền kinh tế thông qua việc phân bổ vốn cho các hoạt động làm gia tăng sản lượng của nền kinh tế và các hoạt động trung gian hỗ trợ cho các chủ thể trong hoạt động sản xuất, đầu tư kinh doanh và tiêu dùng (Greenwood và Smith, 1997; King và Levine, 1993a). Cấu trúc của nền kinh tế được tiếp cận dưới góc độ cơ cấu theo ngành, lĩnh vực, cơ cấu theo thành phần kinh tế và sự liên kết giữa các ngành, lĩnh vực kinh tế, các thành phần kinh tế góp phần tạo nên tổng thể nền kinh tế của một quốc gia. Hoạt động sản xuất của nền kinh tế được phân loại thành các nhóm lớn gọi là khu vực kinh tế và các nhóm nhỏ hơn gọi là ngành. Hệ thống phân ngành do Liên hợp quốc đề nghị được gọi là hệ thống phân ngành tiêu chuẩn (International standard industrial classification of all economic activities- ISIC).

Thông thường nền kinh tế được chia thành 03 khu vực cơ bản: (i) khu vực sơ chế hay khai thác, bao gồm các ngành sản xuất nguyên liệu và trồng trọt, chăn nuôi; (ii) khu vực thứ cấp hay chế biến, bao gồm các ngành chế biến, xây dựng, điện nước; và (iii) khu vực dịch vụ bao gồm các ngành bán lẻ, thông tin, ngân hàng và du lịch (Nguyễn Văn Ngọc, 2006). Tầm quan trọng tương đối của mỗi khu vực có xu hướng thay đổi khi nền kinh tế phát triển theo thời gian, các nước có trình độ phát triển thấp khu vực sản xuất tạo ra nguyên liệu thô chiếm tỷ trọng cao, các nước đang phát triển tập trung nhiều hơn cho công nghiệp, xây dựng cơ sở hạ tầng, khu vực dịch vụ phát triển mạnh hơn ở các nước tiên tiến. Tùy thuộc vào các pha trong chu kỳ phát triển kinh tế và thế mạnh về các lĩnh vực hoạt động của mỗi nước mà hệ thống ngân hàng sẽ phân bổ dòng vốn tín dụng một cách hiệu quả nhất thúc đẩy gia tăng sản lượng của nền kinh tế, đi cùng với mức độ phát triển kinh tế, hệ thống ngân hàng ngày càng hoàn thiện và lớn mạnh đáp ứng nhu cầu đa dạng về vốn và các hoạt động trung gian (Greenwood và Smith, 1997; Tongurai và Vithessonthi, 2018). Nói rõ hơn, trong giai đoạn đầu của quá trình phát triển kinh tế, quy mô hệ thống ngân hàng theo đó ở mức nhỏ, dòng vốn TDNH phân bổ cho tất cả các lĩnh vực bao gồm: nông nghiệp, công nghiệp và dịch vụ, trong đó lượng vốn tài trợ từ các ngân hàng tập trung nhiều vào các lĩnh vực có lợi thế tại mỗi quốc gia, xây dựng cơ sở hạ tầng góp phần gia tăng sản lượng nhanh.

Ở giai đoạn nền kinh tế phát 16 triển, hệ thống ngân hàng theo đó lớn hơn, lượng vốn tín dụng tập trung vào các ngành công nghiệp, công nghệ cao, các ngành dịch vụ đem lại nhiều giá trị gia tăng, dòng vốn TDNH phục vụ các hoạt động nông nghiệp có xu hướng dịch chuyển sang nhóm nông nghiệp xanh, ứng dụng khoa học công nghệ hoặc tài trợ vốn theo hình thức chuỗi cung ứng.