Luận văn thạc sĩ: Tác động của sở hữu nước ngoài lên thanh khoản chứng khoán Việt Nam

Luận văn thạc sĩ UEH phân tích tác động của sở hữu nước ngoài đến thanh khoản chứng khoán Việt Nam, cung cấp cái nhìn sâu sắc về thị trường.

• Tác giả: Lưu Mỹ Ngọc
• Người hướng dẫn: TS. Phùng Đức Nam
• Trường học: Trường Đại Học Kinh Tế TP. Hồ Chí Minh
• Chuyên ngành: Tài chính – Ngân hàng
• Đề tài: Tác Động Của Sở Hữu Nước Ngoài Đến Thanh Khoản Chứng Khoán Việt Nam
• Loại tài liệu: luận văn thạc sĩ
• Năm xuất bản: 2019
• Địa điểm: TP. Hồ Chí Minh

Mục lục chi tiết

• LỜI CAM ĐOAN
• 1. CHƯƠNG 1: PHẦN MỞ ĐẦU
• 1.1. Lý do chọn đề tài nghiên cứu
• 1.2. Mục tiêu nghiên cứu
• 1.3. Câu hỏi nghiên cứu
• 1.4. Đối tượng và phạm vi nghiên cứu
• 1.5. Phương pháp nghiên cứu
• 1.6. Ý nghĩa nghiên cứu
• 1.7. Kết cấu luận văn
• 2. CHƯƠNG 2: KHUNG LÝ THUYẾT VÀ TỔNG QUAN CÁC KẾT QUẢ NGHIÊN CỨU TRƯỚC ĐÂY
• 2.1. Khung lý thuyết
• 2.1.1. Lý thuyết lựa chọn bất lợi (adverse selection hypothesis)
• 2.1.2. Lý thuyết giao dịch (Trading hypothesis)
• 2.2. Tổng quan các nghiên cứu trước đây
• 2.2.1. Các nghiên cứu về sở hữu nước ngoài làm giảm tính thanh khoản
• 2.2.2. Các nghiên cứu về sở hữu nước ngoài làm tăng tính thanh khoản
• 2.2.3. Các nghiên cứu về sở hữu nước ngoài không tác động đến thanh khoản
• 3. CHƯƠNG 3: PHƯƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU
• 3.1. Mô tả biến
• 3.1.1. Đo lường tính thanh khoản của cổ phiếu
• 3.1.2. Đo lường sở hữu nước ngoài
• 3.1.3. Mô hình nghiên cứu
• 4. CHƯƠNG 4: KẾT QUẢ NGHIÊN CỨU
• 4.1. Thống kê mô tả
• 4.2. Kết quả hồi quy cho tác động giá giao dịch
• 4.2.1. Thước đo AMIHUD
• 4.2.2. Thước đo AMIHUD_TO (turnover-based Amihud)
• 4.2.3. Kết quả hồi quy cho chênh lệch SPREAD
• 4.2.3.1. Kết quả nghiên cứu
• 4.2.3.2. Gợi ý chính sách
• 4.2.3.2.1. Đối với các nhà hoạch định chính sách, nhà điều tiết, các tổ chức tham gia thị trường, các công ty kiểm toán
• 4.2.3.2.2. Đối với các doanh nghiệp niêm yết
• 4.2.3.2.3. Đối với các nhà đầu tư
• 4.2.4. Hạn chế của nghiên cứu và hướng nghiên cứu tiếp theo
• TÀI LIỆU THAM KHẢO
• PHỤ LỤC

Tóm tắt

I. Tổng quan về tác động của sở hữu nước ngoài đến thanh khoản chứng khoán Việt Nam

Thị trường chứng khoán Việt Nam đã trải qua nhiều biến động trong những năm qua, đặc biệt là sự gia tăng của sở hữu nước ngoài. Sự tham gia của các nhà đầu tư nước ngoài không chỉ mang lại nguồn vốn mà còn ảnh hưởng đến thanh khoản chứng khoán. Nghiên cứu này sẽ phân tích mối quan hệ giữa sở hữu nước ngoài và thanh khoản trong bối cảnh thị trường chứng khoán Việt Nam.

1.1. Định nghĩa và vai trò của sở hữu nước ngoài trong thị trường chứng khoán

Sở hữu nước ngoài được hiểu là tỷ lệ cổ phần mà các nhà đầu tư nước ngoài nắm giữ trong các công ty niêm yết. Vai trò của sở hữu nước ngoài trong thị trường chứng khoán Việt Nam ngày càng quan trọng, đặc biệt trong việc thu hút vốn đầu tư và cải thiện tính thanh khoản.

1.2. Tình hình hiện tại của thanh khoản chứng khoán Việt Nam

Thanh khoản của thị trường chứng khoán Việt Nam vẫn còn nhiều hạn chế. Các yếu tố như chính sách tài chính, biến động kinh tế và sự tham gia của nhà đầu tư nước ngoài đều ảnh hưởng đến tính thanh khoản. Nghiên cứu sẽ chỉ ra những thách thức mà thị trường đang đối mặt.

II. Vấn đề và thách thức liên quan đến sở hữu nước ngoài

Mặc dù sở hữu nước ngoài có thể mang lại nhiều lợi ích, nhưng cũng tồn tại những thách thức đáng kể. Các nhà đầu tư trong nước thường lo ngại về rủi ro đầu tư và biến động giá do sự tham gia của các nhà đầu tư nước ngoài. Nghiên cứu này sẽ phân tích các vấn đề chính liên quan đến sở hữu nước ngoài.

2.1. Rủi ro lựa chọn bất lợi trong giao dịch

Rủi ro lựa chọn bất lợi xảy ra khi các nhà đầu tư nước ngoài có thông tin vượt trội hơn, dẫn đến việc các nhà cung cấp thanh khoản trong nước phải đối mặt với chi phí giao dịch cao hơn. Điều này có thể làm giảm tính thanh khoản của thị trường.

2.2. Biến động giá và tác động đến tâm lý nhà đầu tư

Sự tham gia của các nhà đầu tư nước ngoài có thể làm gia tăng biến động giá trên thị trường. Tâm lý nhà đầu tư trong nước có thể bị ảnh hưởng tiêu cực, dẫn đến việc giảm tính thanh khoản và tăng rủi ro đầu tư.

III. Phương pháp nghiên cứu tác động của sở hữu nước ngoài

Nghiên cứu này sử dụng phương pháp hồi quy để phân tích mối quan hệ giữa sở hữu nước ngoài và thanh khoản chứng khoán. Các mô hình hồi quy sẽ được áp dụng để đánh giá tác động của sở hữu nước ngoài đến tính thanh khoản của thị trường.

3.1. Mô hình hồi quy và biến số nghiên cứu

Mô hình hồi quy sẽ được xây dựng dựa trên các biến số như tỷ lệ sở hữu nước ngoài, chi phí giao dịch và chênh lệch giá mua - bán. Các biến này sẽ giúp đánh giá chính xác tác động của sở hữu nước ngoài đến thanh khoản.

3.2. Phân tích dữ liệu và kết quả dự kiến

Dữ liệu sẽ được thu thập từ các công ty niêm yết trên sàn giao dịch chứng khoán TP.HCM. Kết quả dự kiến sẽ chỉ ra mối quan hệ giữa sở hữu nước ngoài và tính thanh khoản, từ đó đưa ra các khuyến nghị cho nhà đầu tư và nhà hoạch định chính sách.

IV. Ứng dụng thực tiễn và kết quả nghiên cứu

Kết quả nghiên cứu sẽ cung cấp cái nhìn sâu sắc về tác động của sở hữu nước ngoài đến thanh khoản chứng khoán. Các ứng dụng thực tiễn từ nghiên cứu sẽ giúp các nhà đầu tư và nhà hoạch định chính sách có cái nhìn rõ hơn về thị trường.

4.1. Kết quả thực nghiệm từ nghiên cứu

Kết quả thực nghiệm sẽ cho thấy mối quan hệ giữa sở hữu nước ngoài và tính thanh khoản. Nghiên cứu sẽ chỉ ra rằng sự gia tăng sở hữu nước ngoài có thể làm tăng hoặc giảm tính thanh khoản, tùy thuộc vào các yếu tố khác nhau.

4.2. Khuyến nghị cho nhà đầu tư và nhà hoạch định chính sách

Dựa trên kết quả nghiên cứu, các khuyến nghị sẽ được đưa ra cho nhà đầu tư và nhà hoạch định chính sách nhằm cải thiện tính thanh khoản của thị trường chứng khoán Việt Nam. Điều này bao gồm việc điều chỉnh chính sách và tăng cường thông tin cho nhà đầu tư.

V. Kết luận và tương lai của sở hữu nước ngoài tại Việt Nam

Nghiên cứu này kết luận rằng sở hữu nước ngoài có tác động đáng kể đến thanh khoản chứng khoán tại Việt Nam. Tương lai của sở hữu nước ngoài trong thị trường chứng khoán Việt Nam sẽ phụ thuộc vào các chính sách và điều kiện kinh tế.

5.1. Tóm tắt các phát hiện chính

Các phát hiện chính từ nghiên cứu cho thấy rằng sở hữu nước ngoài có thể cải thiện hoặc làm giảm tính thanh khoản tùy thuộc vào bối cảnh thị trường. Điều này cần được xem xét kỹ lưỡng trong các quyết định đầu tư.

5.2. Triển vọng tương lai cho thị trường chứng khoán Việt Nam

Triển vọng tương lai cho sở hữu nước ngoài tại Việt Nam là tích cực, nhưng cần có các biện pháp để đảm bảo rằng sự tham gia của các nhà đầu tư nước ngoài không làm giảm tính thanh khoản của thị trường. Các chính sách cần được điều chỉnh để thu hút vốn đầu tư một cách hiệu quả.

Nội dung chính

Tổng quan nghiên cứu

Thị trường chứng khoán Việt Nam, bắt đầu giao dịch từ năm 2000, đã trải qua hơn 18 năm phát triển với vai trò quan trọng trong huy động vốn cho doanh nghiệp. Trong giai đoạn 2009-2018, thị trường chứng khoán Việt Nam chứng kiến sự gia tăng đáng kể của nhà đầu tư nước ngoài, đặc biệt sau khi chính sách nới lỏng giới hạn sở hữu nước ngoài được áp dụng, từ mức 30% lên 49% và sau đó không giới hạn tỷ lệ sở hữu theo Nghị định 60/2015/NĐ-CP. Thanh khoản thị trường, một chỉ số quan trọng phản ánh hiệu quả hoạt động của thị trường tài chính, đang là vấn đề được quan tâm khi thị trường Việt Nam vẫn được xem là thị trường cận biên, dễ bị ảnh hưởng bởi các biến động bên ngoài.

Mục tiêu nghiên cứu là đánh giá tác động của sở hữu nước ngoài lên tính thanh khoản của thị trường chứng khoán Việt Nam thông qua hai thước đo chính: tác động giá giao dịch và chênh lệch giá mua – giá bán. Nghiên cứu sử dụng dữ liệu của 203 công ty niêm yết trên Sở Giao dịch Chứng khoán TP. Hồ Chí Minh (HOSE) trong giai đoạn 2009-2018. Việc phân tích này nhằm làm rõ liệu sự gia tăng sở hữu nước ngoài có làm tăng hay giảm tính thanh khoản, từ đó cung cấp cơ sở cho các nhà hoạch định chính sách và nhà đầu tư trong việc phát triển thị trường chứng khoán Việt Nam.

Cơ sở lý thuyết và phương pháp nghiên cứu

Khung lý thuyết áp dụng

Nghiên cứu dựa trên hai lý thuyết chính:

• Lý thuyết lựa chọn bất lợi (Adverse Selection Hypothesis): Khi nhà đầu tư có thông tin vượt trội (như nhà đầu tư nước ngoài) tham gia thị trường, sự bất cân xứng thông tin gia tăng, làm tăng rủi ro lựa chọn bất lợi cho nhà cung cấp thanh khoản trong nước. Điều này dẫn đến chi phí giao dịch cao hơn và giảm tính thanh khoản (Grossman & Stiglitz, 1980; Easley & O'Hara, 1987).

• Lý thuyết giao dịch (Trading Hypothesis): Sự tham gia tích cực của nhà đầu tư, đặc biệt là nhà đầu tư nước ngoài, thúc đẩy khối lượng giao dịch và cạnh tranh trong quá trình khám phá giá, từ đó giảm chi phí giao dịch và cải thiện tính thanh khoản (Demsetz, 1968; Healy & Palepu, 2001).

Các khái niệm chính bao gồm: tác động giá giao dịch (đo bằng chỉ số Amihud), chênh lệch giá mua – giá bán (SPREAD), sở hữu nước ngoài (FOWN), biến động lợi nhuận (VOLATILITY), quy mô doanh nghiệp (MVE), tỷ lệ giá thị trường/sổ sách (MTB), và cường độ nghiên cứu phát triển (R&D).

Phương pháp nghiên cứu

Nghiên cứu sử dụng dữ liệu không cân bằng của 203 công ty phi tài chính niêm yết trên HOSE từ năm 2009 đến 2018, với tổng cộng 1528 quan sát công ty-năm. Dữ liệu giao dịch được thu thập từ Vietstock, báo cáo tài chính kiểm toán từ Vietequity.

Phương pháp phân tích chính là hồi quy đa biến với các mô hình Pooled Ordinary Least Squares (OLS), Fixed Effect Model (FEM) và Random Effect Model (REM). Kiểm định F test và Hausman test được sử dụng để lựa chọn mô hình phù hợp nhất. Do hiện tượng tự tương quan và phương sai sai số thay đổi trong dữ liệu, phương pháp ước lượng hồi quy với sai số chuẩn Driscoll & Kraay (D&K) được áp dụng nhằm đảm bảo tính vững chắc và hiệu quả của kết quả.

Các biến chính được đo lường như sau:

• Tác động giá giao dịch: sử dụng chỉ số Amihud (AMIHUD) và biến thể dựa trên tỷ lệ vòng quay (AMIHUD_TO).
• Chênh lệch giá mua – giá bán: ước tính theo phương pháp Corwin và Schultz (2012).
• Sở hữu nước ngoài: tỷ lệ cổ phiếu do nhà đầu tư nước ngoài nắm giữ (FOWN).
• Các biến kiểm soát: biến động lợi nhuận, giá trị giao dịch, quy mô doanh nghiệp, tỷ lệ giá thị trường/sổ sách, cường độ R&D.

Phân tích được thực hiện bằng phần mềm Stata 12.

Kết quả nghiên cứu và thảo luận

Những phát hiện chính

1. Ảnh hưởng của sở hữu nước ngoài lên tác động giá giao dịch:

   • Hệ số hồi quy của FOWN trong mô hình FEM với sai số chuẩn D&K là dương và có ý nghĩa thống kê ở mức 1% (hệ số khoảng 4,38 với AMIHUD và 5,93 với AMIHUD_TO).
   • Điều này cho thấy tỷ lệ sở hữu nước ngoài càng cao thì tác động giá giao dịch càng lớn, tức là tính thiếu thanh khoản càng tăng.
   • Biến động lợi nhuận (VOLATILITY) cũng có ảnh hưởng tích cực và có ý nghĩa thống kê đến tác động giá giao dịch, phản ánh rủi ro lựa chọn bất lợi tăng theo biến động lợi nhuận.
   • Giá trị giao dịch (DVOL) có mối quan hệ âm với tác động giá, nghĩa là cổ phiếu có giao dịch lớn hơn có tính thanh khoản tốt hơn.

2. Ảnh hưởng của sở hữu nước ngoài lên chênh lệch giá mua – giá bán (SPREAD):

   • Hệ số hồi quy của FOWN không có ý nghĩa thống kê, cho thấy sở hữu nước ngoài không ảnh hưởng đáng kể đến chi phí giao dịch được đo bằng chênh lệch giá mua – giá bán.
   • Biến động lợi nhuận có ảnh hưởng dương và có ý nghĩa thống kê đến SPREAD, trong khi các biến khác như giá cổ phiếu, quy mô doanh nghiệp và tỷ lệ giá thị trường/sổ sách không có ý nghĩa rõ ràng.

3. So sánh và ý nghĩa:

   • Kết quả ủng hộ lý thuyết lựa chọn bất lợi khi nhà đầu tư nước ngoài với lợi thế thông tin làm tăng rủi ro lựa chọn bất lợi, làm giảm tính thanh khoản qua tác động giá giao dịch.
   • Tuy nhiên, không có bằng chứng cho thấy nhà đầu tư nước ngoài làm giảm chi phí giao dịch thông qua cạnh tranh trong quá trình khám phá giá, khác với một số nghiên cứu quốc tế.
   • Môi trường thông tin hạn chế và bảo vệ nhà đầu tư yếu kém tại Việt Nam có thể làm gia tăng sự bất cân xứng thông tin, khiến nhà đầu tư nước ngoài tận dụng lợi thế thông tin hơn là cải thiện minh bạch.

Thảo luận kết quả

Dữ liệu cho thấy sự gia tăng sở hữu nước ngoài làm tăng tác động giá giao dịch, phản ánh chi phí lựa chọn bất lợi cao hơn cho nhà cung cấp thanh khoản trong nước. Điều này phù hợp với các nghiên cứu tại các thị trường mới nổi khác như Indonesia và Trung Quốc, nơi nhà đầu tư nước ngoài có lợi thế thông tin vượt trội.

Mặc dù vậy, sự không ảnh hưởng đáng kể của sở hữu nước ngoài lên chênh lệch giá mua – giá bán cho thấy nhà đầu tư nước ngoài chưa thực sự đóng vai trò nhà cung cấp thanh khoản tích cực tại Việt Nam. Điều này có thể do chiến lược đầu tư dài hạn và hạn chế giao dịch thường xuyên của họ, cũng như đặc thù thị trường cận biên với tính minh bạch thấp.

Kết quả có thể được minh họa qua biểu đồ thể hiện mối quan hệ giữa tỷ lệ sở hữu nước ngoài và chỉ số AMIHUD, cho thấy xu hướng tăng rõ rệt của AMIHUD khi FOWN tăng. Bảng hồi quy chi tiết cũng làm nổi bật ý nghĩa thống kê của các biến kiểm soát như VOLATILITY và DVOL.

Đề xuất và khuyến nghị

1. Hoàn thiện khung pháp lý và nâng cao năng lực quản lý:

   • Cơ quan quản lý cần hoàn thiện luật chứng khoán, đặc biệt là các quy định về sở hữu nước ngoài và công bố thông tin.
   • Triển khai các biện pháp bảo vệ nhà đầu tư, tăng cường giám sát dòng vốn nước ngoài, đặc biệt là vốn ngắn hạn.

2. Tăng cường minh bạch và chất lượng thông tin:

   • Yêu cầu các doanh nghiệp niêm yết nâng cao chất lượng báo cáo tài chính, áp dụng chuẩn mực kế toán quốc tế.
   • Tăng cường vai trò của các công ty kiểm toán độc lập, nâng cao trách nhiệm và chất lượng kiểm toán.

3. Khuyến khích đa dạng hóa nhà đầu tư và tăng nguồn cung cổ phiếu:

   • Đẩy mạnh cổ phần hóa, thoái vốn nhà nước để tăng nguồn hàng chất lượng trên thị trường.
   • Đơn giản hóa thủ tục hành chính, tạo điều kiện thuận lợi cho nhà đầu tư nước ngoài tham gia dài hạn.

4. Nâng cao năng lực và kiến thức cho nhà đầu tư trong nước:

   • Tổ chức các khóa đào tạo, cập nhật thông tin và công cụ phân tích cho nhà đầu tư trong nước.
   • Khuyến khích giao dịch tích cực để tăng tính cạnh tranh và cải thiện thanh khoản.

Các giải pháp trên nên được thực hiện trong vòng 3-5 năm tới, với sự phối hợp chặt chẽ giữa cơ quan quản lý, doanh nghiệp và nhà đầu tư nhằm nâng cao hiệu quả và tính bền vững của thị trường chứng khoán Việt Nam.

Đối tượng nên tham khảo luận văn

1. Nhà hoạch định chính sách và cơ quan quản lý thị trường chứng khoán:

   • Lợi ích: Hiểu rõ tác động của sở hữu nước ngoài đến thanh khoản, từ đó xây dựng chính sách phù hợp.
   • Use case: Thiết kế các quy định về giới hạn sở hữu nước ngoài và giám sát dòng vốn.

2. Các doanh nghiệp niêm yết và ban quản trị công ty:

   • Lợi ích: Nắm bắt ảnh hưởng của nhà đầu tư nước ngoài đến hoạt động giao dịch và giá cổ phiếu.
   • Use case: Cải thiện công bố thông tin và quản trị công ty để thu hút đầu tư.

3. Nhà đầu tư trong và ngoài nước:

   • Lợi ích: Hiểu rõ rủi ro và cơ hội liên quan đến sở hữu nước ngoài và tính thanh khoản thị trường.
   • Use case: Xây dựng chiến lược đầu tư phù hợp với đặc điểm thị trường Việt Nam.

4. Các tổ chức nghiên cứu và học thuật trong lĩnh vực tài chính – ngân hàng:

   • Lợi ích: Cung cấp cơ sở dữ liệu và phân tích thực nghiệm cho các nghiên cứu tiếp theo.
   • Use case: Phát triển các mô hình nghiên cứu về thanh khoản và tác động của nhà đầu tư nước ngoài.

Câu hỏi thường gặp

1. Sở hữu nước ngoài ảnh hưởng như thế nào đến tính thanh khoản của thị trường chứng khoán Việt Nam?
   Sở hữu nước ngoài làm tăng tác động giá giao dịch, tức là làm giảm tính thanh khoản do rủi ro lựa chọn bất lợi tăng lên. Tuy nhiên, không ảnh hưởng đáng kể đến chênh lệch giá mua – giá bán, cho thấy chưa cải thiện chi phí giao dịch tổng thể.

2. Tại sao sở hữu nước ngoài không làm giảm chênh lệch giá mua – giá bán?
   Do nhà đầu tư nước ngoài chủ yếu nắm giữ dài hạn và giao dịch không thường xuyên, họ chưa đóng vai trò nhà cung cấp thanh khoản tích cực, nên không làm giảm chi phí giao dịch phi thông tin.

3. Phương pháp nào được sử dụng để đo lường tính thanh khoản trong nghiên cứu?
   Nghiên cứu sử dụng chỉ số Amihud (AMIHUD) và biến thể dựa trên tỷ lệ vòng quay (AMIHUD_TO) để đo tác động giá giao dịch, cùng với phương pháp Corwin và Schultz (2012) để ước tính chênh lệch giá mua – giá bán.

4. Làm thế nào để khắc phục hiện tượng tự tương quan và phương sai sai số thay đổi trong mô hình hồi quy?
   Nghiên cứu áp dụng phương pháp ước lượng hồi quy với sai số chuẩn Driscoll & Kraay (D&K) nhằm đảm bảo kết quả hồi quy vững chắc và đáng tin cậy.

5. Những khuyến nghị chính sách nào được đề xuất để cải thiện thanh khoản thị trường?
   Bao gồm hoàn thiện khung pháp lý, nâng cao minh bạch thông tin, đa dạng hóa nhà đầu tư, tăng nguồn cung cổ phiếu, và nâng cao kiến thức cho nhà đầu tư trong nước nhằm giảm bất cân xứng thông tin và tăng tính cạnh tranh.

Kết luận

• Sở hữu nước ngoài làm tăng tác động giá giao dịch, phản ánh rủi ro lựa chọn bất lợi cao hơn và giảm tính thanh khoản thị trường chứng khoán Việt Nam trong giai đoạn 2009-2018.
• Không có bằng chứng cho thấy sở hữu nước ngoài ảnh hưởng đáng kể đến chênh lệch giá mua – giá bán, cho thấy vai trò nhà cung cấp thanh khoản của nhà đầu tư nước ngoài còn hạn chế.
• Môi trường thông tin hạn chế và bảo vệ nhà đầu tư yếu kém tại Việt Nam làm gia tăng bất cân xứng thông tin, khiến nhà đầu tư nước ngoài tận dụng lợi thế thông tin hơn là cải thiện minh bạch.
• Các biến động lợi nhuận và giá trị giao dịch cũng ảnh hưởng đáng kể đến tính thanh khoản, cần được xem xét trong các chính sách phát triển thị trường.
• Đề xuất các giải pháp hoàn thiện pháp lý, nâng cao minh bạch, đa dạng hóa nhà đầu tư và nâng cao năng lực nhà đầu tư trong nước nhằm cải thiện thanh khoản và phát triển bền vững thị trường chứng khoán Việt Nam.

Tiếp theo, các nhà nghiên cứu và cơ quan quản lý nên tập trung vào việc mở rộng dữ liệu, so sánh tác động trước và sau khủng hoảng, cũng như phân tích sâu hơn về vai trò của các nhóm nhà đầu tư khác nhau để hoàn thiện bức tranh về thanh khoản thị trường. Để thúc đẩy sự phát triển của thị trường chứng khoán Việt Nam, các bên liên quan cần phối hợp hành động ngay từ bây giờ.

Trích đoạn nội dung tài liệu

PHẦN MỞ ĐẦU 1.1 Lý do chọn đề tài nghiên cứu Thị trường chứng khoán Việt Nam giao dịch đầu tiên vào năm 2000 và phát triển đã được 18 năm, là một kênh huy động vốn của doanh nghiệp. Việt Nam vẫn đang là thị trường cận biên, mỏng manh, dễ bị biến động bởi tác nhân bên ngoài, điển hình là gần đây chịu nhiều tác động trước động thái của nhà đầu tư nước ngoài. Năm 2009, để thu hút dòng vốn từ nước ngoài và hỗ trợ các doanh nghiệp địa phương, Việt Nam đã nới lỏng những hạn chế ban đầu về đầu tư nước ngoài, trong đó nâng giới hạn tỷ lệ vốn đầu tư nước ngoài không quá 49% từ mức 30% trước đó. Năm 2015, Nghị định 60/2015/NĐ-CP sửa đổi, bổ sung quy định không hạn chế tỷ lệ sở hữu nước ngoài (tuy nhiên việc dỡ bỏ này có kèm theo điều kiện), đây được xem là bước đột phá về giới hạn sở hữu cho nhà đầu tư nước ngoài trên thị trường chứng khoán Việt Nam, đặc biệt với nhiều doanh nghiệp đang trong tình trạng cạn “room”.

Hiện nay, Việt Nam đang cạnh tranh với các đối thủ như Phillipines và Myanmar để trở thành điểm thu hút đầu tư tiếp theo tại châu Á sau Trung Quốc, Thái Lan,.Bằng cách tăng cường sửa đổi luật chứng khoán với mong muốn lọt vào danh sách thị trường mới nổi của MSCI, đa dạng hóa sản phẩm, đẩy mạnh công tác cổ phần hóa, thoái vốn nhà nước nhằm để thu hút dòng vốn nước ngoài vào thị trường trong nước. Thật vậy, số lượng mở tài khoản và giá trị giao dịch của nhà đầu tư nước ngoài tại thị trường Việt Nam có xu hướng ngày càng gia tăng. Thanh khoản thị trường chứng khoán góp phần đảm bảo thị trường tài chính nói riêng và nền kinh tế nói chung vận hành tốt. Tính thiếu thanh khoản đang là vấn đề nan giải của thị trường cận biên và mới nổi.

Tính thanh khoản càng có ý nghĩa quan trọng đối với sự phát triển của thị trường chứng khoán trong bối cảnh cạnh tranh thu hút vốn đầu tư trên thế giới, hấp dẫn các nhà đầu tư và tạo cơ hội đầu tư để kiếm lời trên thị trường, doanh nghiệp dễ dàng huy động vốn khi cần thiết. Vai trò của nhà đầu tư ngày càng tăng cùng với độ mở thị trường tài chính. Khủng hoảng tài chính toàn cầu cũng do nhà đầu tư nước ngoài góp phần, rút tiền ra LUAN VAN CHAT LUONG download : add [e-mail] 2 khỏi các nước làm giảm thanh khoản nhanh chóng. Vấn đề đặt ra là liệu với sự tham gia của nhà đầu tư nước ngoài có làm cải thiện tính thanh khoản thị trường để giúp thị trường hoạt động hiệu quả hơn hay không.

Cho đến nay có nhiều bài nghiên cứu không đồng nhất về ảnh hưởng của sở hữu nước ngoài lên thanh khoản. Bài nghiên cứu sẽ phân tích ảnh hưởng của sở hữu nước ngoài lên thanh khoản thị trường chứng khoán Việt Nam thông qua chênh lệch giá chào mua – chào bán và tác động giá của giao dịch (trong khi các nghiên cứu trước đây xem hai thước đo thanh khoản tương tự nhau). Bài nghiên cứu sẽ phân tích sự gia tăng tỷ lệ sở hữu nước ngoài tác động lên thanh khoản sau khủng hoảng tài chính toàn cầu và Việt Nam bắt đầu dỡ bỏ giới hạn tỷ lệ sở hữu nước ngoài.2 Mục tiêu nghiên cứu Mục tiêu của bài luận văn là đánh giá vai trò của nhà đầu tư nước ngoài trong thị trường chứng khoán Việt Nam từ năm 2008 đến 2018. Cụ thể là đánh giá tác động của sở hữu nước ngoài lên tính thanh khoản của thị trường (thanh khoản được đo lường bằng chi phí lựa chọn bất lợi và chênh lệch giá mua – bán).3 Câu hỏi nghiên cứu Từ mục tiêu nghiên cứu, bài luận văn sẽ trả lời các câu hỏi sau: Thứ nhất, liệu sở hữu nước ngoài càng cao có dẫn đến chi phí lựa chọn bất lợi trong giao dịch cho nhà cung cấp thanh khoản trong nước càng lớn không? Thứ hai, tác động của sở hữu nước ngoài như thế nào đến chi phí giao dịch (chênh lệch giá chào mua – chào bán)? Từ đó, sở hữu nước ngoài có mang lại lợi ích cho thanh khoản thị trường chứng khoán thông qua hiệu ứng khám phá không? 1.4 Đối tượng và phạm vi nghiên cứu Bài luận văn sử dụng mẫu của 203 doanh nghiệp niêm yết trên sàn giao dịch chứng khoán Thành phố Hồ Chí Minh giai đoạn từ năm 2009-2018.

LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.5 Phương pháp nghiên cứu Tiến hành phân tích hồi quy để nghiên cứu mức độ ảnh hưởng giá của giao dịch và chênh lệch giá mua - bán có liên quan đến sở hữu nước ngoài. Bằng nhiều phương pháp ước tính khác nhau Pooled OLS, Fixed-effect, Random-effect rồi chọn lựa mô hình phù hợp nhất. Bài nghiên cứu sử dụng phương pháp định lượng, sử dụng phần mềm Stata 12 để thực hiện định lượng.6 Ý nghĩa nghiên cứu Trong bối cảnh hội nhập ngày càng mở rộng và giảm giới hạn tỷ lệ sở hữu nước ngoài, xu hướng nguồn vốn nước ngoài trực tiếp và gián tiếp tăng lên, đặc biệt nguồn vốn gián tiếp thông qua kênh chứng khoán ngày càng tăng nhanh chóng và ảnh hưởng đến tính thanh khoản, tâm lý nhà đầu tư trong nước,…Bài nghiên cứu cung cấp bằng chứng thực nghiệm các yếu tố tác động lên thanh khoản thị trường mà trong đó có vai trò của nước ngoài, từ đó có những hướng đi giúp thị trường chứng khoán Việt Nam hấp dẫn với các nhà đầu tư trong và ngoài nước.7 Kết cấu luận văn Bài nghiên cứu được sắp xếp theo các phần sau: 1. Giới thiệu đề tài: Trình bày các lý do chọn đề tài, mục tiêu nghiên cứu, phương pháp nghiên cứu, ý nghĩa nghiên cứu và bố cục nghiên cứu.

Tổng quan các nghiên cứu trước đây: Nếu cơ sở lý thuyết và trình bày kết quả của các nghiên cứu trước về ảnh hưởng của sở hữu nước ngoài lên thanh khoản thị trường chứng khoán. Phương pháp nghiên cứu: Trình bày chi tiết dữ liệu, tính toán các biến và mô hình nghiên cứu. Kết quả nghiên cứu: Trình bày thống kê mô tả và kết quả thực nghiệm. Kết luận và hạn chế: Trình bày những đóng góp nghiên cứu, hạn chế của nghiên cứu và hướng nghiên cứu tiếp theo.

LUAN VAN CHAT LUONG download : add [e-mail] 4 CHƯƠNG 2. KHUNG LÝ THUYẾT VÀ TỔNG QUAN CÁC KẾT QUẢ NGHIÊN CỨU TRƯỚC ĐÂY 2.1 Khung lý thuyết Theo Rubin (2007), có hai lý thuyết mà các nhà nghiên cứu thường áp dụng vào phân tích khi đánh giá mối quan hệ thanh khoản - sở hữu nước ngoài. Đó là lý thuyết lựa chọn bất lợi (Adverse selection hypothesis) và lý thuyết giao dịch (Trading hypothesis).1 Lý thuyết lựa chọn bất lợi (adverse selection hypothesis) Lý thuyết lựa chọn bất lợi nêu rằng khi các cổ đông có thông tin vượt trội so với các cổ đông bên ngoài, sẽ xuất hiện sự bất cân xứng thông tin, từ đó làm giảm tính thanh khoản (Grossman & Stiglitz, 1980; Easley & O'Hara, 1987, Merton, 1987; French & Poterba, 1991; Grullon & Albert Wang, 2001). Agarwal (2007) phát hiện rằng lợi thế thông tin của các tổ chức có thể ảnh hưởng đến thanh khoản thông qua lựa chọn bất lợi và hiệu quả thông tin.

Hiệu ứng lựa chọn bất lợi là kết quả của sự gia tăng sự bất cân xứng thông tin trong khi hiệu ứng hiệu quả thông tin là kết quả của sự gia tăng cạnh tranh giữa các tổ chức. Glosten & Milgrom (1985) nêu rằng lựa chọn bất lợi là do tồn tại bất cân xứng thông tin giữa nhà đầu tư có lợi thế thông tin và nhà đầu tư bất lợi thông tin, Các cổ đông có thông tin tốt hơn làm trầm trọng vấn đề lựa chọn bất lợi đối với các nhà đầu tư nhỏ và nhà tạo lập thị trường, từ đó làm giảm thanh khoản. Nguyên nhân là do các nhà cung cấp thanh khoản điều chỉnh chênh lệch giá mua - bán và đòi hỏi chênh lệch rộng hơn để thích ứng với các khoản lỗ trong giao dịch mà nhà giao dịch có thông tin (Kyle, 1985). Lựa chọn bất lợi nảy sinh do tồn tại tình trạng bất cân xứng thông tin.

Một bên trong giao dịch có nhiều thông tin về đối tượng giao dịch hơn bên kia, người có ưu thế về thông tin có thể cung cấp những thông tin không trung thực về đối tượng LUAN VAN CHAT LUONG download : add [e-mail] 5 được giao dịch cho bên kém ưu thế thông tin. Kết quả là, bên kém ưu thế về thông tin đồng ý hoàn thành giao dịch và nhận được thứ không như mình mong muốn. Tóm lại, nhà đầu tư nước ngoài có khả năng thu thập thông tin tốt hơn, khả năng phân tích ưu việt hơn nhà đầu tư trong nước (đặc biệt là các nhà đầu tư nước ngoài nắm giữ khối lượng lớn thường xuyên tiếp xúc với ban quản lý công ty có hiểu biết sâu về doanh nghiệp) sẽ làm giảm tính thanh khoản của thị trường chứng khoán. Bởi sự bất cân xứng thông tin này làm gia tăng rủi ro lựa chọn bất lợi trong giao dịch của nhà cung cấp thanh khoản, gia tăng nhạy cảm của giá làm chi phí giao dịch tăng.2 Lý thuyết giao dịch (Trading hypothesis) Lý thuyết giao dịch nêu rằng khi các nhà đầu tư quay vòng danh mục đầu tư của mình thường xuyên hơn, chi phí giao dịch sẽ giảm, điều này làm gia tăng tính thanh khoản (Demsetz, 1968; Merton, 1987; Lewis, 1999; Fu, 2009).

Môi trường giàu thông tin sẽ thu hút các nhà đầu tư tham gia thị trường, họ mạnh dạn gia tăng giao dịch. Khối lượng giao dịch càng lớn nhờ sự minh bạch thông tin sẽ làm chi phí giao dịch (chi phí thuế và phí giao dịch đặt lệnh) càng giảm, từ đó cải thiện thanh khoản thị trường (Healy & Palepu, 2001). Thông tin càng chất lượng sẽ làm giảm bất cân xứng thông tin giữa các nhà đầu tư và tăng khả năng giao dịch để đạt hiệu quả giao dịch với chi phí hợp lý. Tóm lại, sự tham gia của các cổ đông nước ngoài với thông tin tốt hơn thúc đẩy cạnh tranh giữa các nhà giao dịch có thông tin và từ đó đẩy nhanh tốc độ thông tin được phản ánh vào giá chứng khoán.

Tác động hiệu quả thông tin được tăng cường thông qua cạnh tranh giữa các nhà đầu tư có thông tin. Sự cạnh tranh này đem lại lợi ích cho các nhà giao dịch thanh khoản vì nó làm giảm các khoản lỗ giao dịch kỳ vọng của họ thông qua gia tăng hiệu quả thông tin của giá chứng khoán, qua đó thu hút sự gia nhập của các nhà giao dịch thiếu thông tin, các nhà đầu tư gia tăng giao dịch dẫn đến gia tăng tính thanh khoản. LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.