Tác động của môi trường thể chế đến thành công của doanh nghiệp khởi nghiệp tại Việt Nam

Tài liệu nghiên cứu Tác động của môi trường thể chế đến thành công của doanh nghiệp khởi nghiệp tại việt nam, tổng hợp lý thuyết và thực hành, cung cấp kiến thức chuyên sâu về môi

• Tác giả: Lê Vũ Toàn
• Người hướng dẫn: PGS.TS Trần Văn Bình
• Trường học: Đại học Bách Khoa Hà Nội
• Chuyên ngành: Quản lý công nghiệp
• Đề tài: Tác động của môi trường thể chế đến thành công của doanh nghiệp khởi nghiệp tại Việt Nam
• Loại tài liệu: luận án tiến sĩ
• Năm xuất bản: 2023
• Địa điểm: Hà Nội

Tóm tắt

I. Tổng Quan Về Môi Trường Thể Chế và Khởi Nghiệp Tại Việt Nam

Bài viết này tập trung phân tích tác động của môi trường thể chế đến thành công của doanh nghiệp khởi nghiệp (DNKN) tại Việt Nam. Hoạt động khởi nghiệp ngày càng đóng vai trò quan trọng trong phát triển kinh tế, thúc đẩy đổi mới sáng tạo và tạo việc làm. Tuy nhiên, để các startup có thể thành công, cần có một môi trường kinh doanh thuận lợi, được định hình bởi các yếu tố thể chế hiệu quả. Môi trường thể chế bao gồm các pháp luật, chính sách, quy định, và chuẩn mực xã hội ảnh hưởng đến hoạt động kinh doanh nói chung và khởi nghiệp nói riêng. Nghiên cứu này sẽ khám phá vai trò của từng yếu tố thể chế và đề xuất các giải pháp nhằm cải thiện môi trường kinh doanh cho DNKN tại Việt Nam. Như Đại hội XIII của Đảng khẳng định: “Xây dựng khung khổ pháp luật, môi trường thuận lợi thúc đẩy phát triển, khởi nghiệp, đổi mới sáng tạo,...”, từ đó có thể thấy được tầm quan trọng của môi trường thể chế đối với sự phát triển của các doanh nghiệp khởi nghiệp tại Việt Nam.

1.1. Tầm Quan Trọng Của Doanh Nghiệp Khởi Nghiệp Đối Với Phát Triển Kinh Tế

Doanh nghiệp khởi nghiệp (DNKN) đóng vai trò then chốt trong thúc đẩy tăng trưởng kinh tế, tạo ra việc làm mới và thúc đẩy đổi mới sáng tạo. Startup thường mang đến những giải pháp mới, sản phẩm độc đáo, góp phần nâng cao năng lực cạnh tranh của nền kinh tế. Sự thành công của DNKN không chỉ tạo ra giá trị kinh tế mà còn truyền cảm hứng, lan tỏa tinh thần khởi nghiệp trong cộng đồng. Trong bối cảnh Việt Nam hội nhập sâu rộng vào nền kinh tế thế giới, DNKN càng trở nên quan trọng, cần được hỗ trợ và tạo điều kiện để phát triển. Theo nghiên cứu của Lê Vũ Toàn (2023), DNKN có vai trò chiến lược đối với phát triển kinh tế quốc gia, thúc đẩy sáng tạo công nghệ, là động cơ cho đổi mới sáng tạo, và là động lực cho phát triển kinh tế hiện đại ngày nay.

1.2. Định Nghĩa và Đặc Điểm Của Môi Trường Thể Chế Ảnh Hưởng Khởi Nghiệp

Môi trường thể chế bao gồm các quy định pháp luật, chính sách, chuẩn mực xã hội, và thủ tục hành chính tác động đến hoạt động kinh doanh. Một môi trường thể chế tốt cần đảm bảo tính minh bạch, công bằng, ổn định, và dễ dàng tiếp cận. Các yếu tố như quyền sở hữu trí tuệ, khả năng tiếp cận vốn, thủ tục thành lập doanh nghiệp, và hiệu quả quản lý nhà nước đều ảnh hưởng đến thành công của DNKN. Môi trường thể chế không chỉ là các quy định chính thức mà còn bao gồm cả các chuẩn mực phi chính thức, niềm tin xã hội, và văn hóa khởi nghiệp. Hệ sinh thái khởi nghiệp cần được xây dựng dựa trên một môi trường thể chế phù hợp và thúc đẩy hoạt động khởi nghiệp.

II. Thách Thức Về Thể Chế Ảnh Hưởng Đến Khởi Nghiệp Việt Nam

Mặc dù Việt Nam đã có nhiều nỗ lực trong việc cải thiện môi trường kinh doanh, vẫn còn tồn tại nhiều thách thức về thể chế gây cản trở thành công của DNKN. Các vấn đề như thủ tục hành chính rườm rà, thiếu minh bạch, khả năng tiếp cận vốn hạn chế, và hành lang pháp lý chưa hoàn thiện là những rào cản lớn đối với startup. Ngoài ra, sự thiếu ổn định trong chính sách, tính công bằng chưa cao, và khả năng thực thi pháp luật yếu cũng làm giảm niềm tin của doanh nghiệp vào môi trường kinh doanh. Giải quyết những thách thức này là yếu tố then chốt để DNKN có thể phát huy tối đa tiềm năng và đóng góp vào phát triển kinh tế. Cụ thể, theo ước tính từ quỹ Cento Ventures và ESP Capital, năm 2019 hiện có 61 quỹ đầu tư hoạt động ở Việt Nam trong đó có 10 quỹ đầu tư trong nước. Theo BambuUP đến năm 2022 Việt Nam có 208 quỹ đầu mạo hiểm trong đó có 40 quỹ nội địa [12].

2.1. Rào Cản Pháp Lý và Thủ Tục Hành Chính Cho Doanh Nghiệp Mới

Các DNKN thường gặp khó khăn trong quá trình thành lập và hoạt động do vướng mắc về pháp lý và thủ tục hành chính. Thủ tục phức tạp, tốn thời gian và chi phí, gây ảnh hưởng lớn đến nguồn lực của startup. Sự chồng chéo, thiếu đồng bộ giữa các quy định cũng tạo ra sự không chắc chắn, làm giảm động lực khởi nghiệp. Cần thiết phải đơn giản hóa thủ tục hành chính, tăng cường tính minh bạch và hiệu quả của bộ máy hành chính để tạo điều kiện thuận lợi cho DNKN. Cụ thể, trước năm 2016, chỉ ghi nhận một số văn bản pháp luật dưới dạng thí điểm, chẳng hạn “Quyết định số 1193/QĐ-TTg ngày 30/7/2015 về việc thí điểm một số cơ chế chính sách đặc thù phát triển vườn ươm công nghệ công nghiệp Việt Nam-Hàn Quốc tại thành phố Cần Thơ” hay từ năm 2013, Bộ KH&CN cũng đã thí điểm mô hình đầu tư mạo hiểm với Đề án Thương mại hóa công nghệ theo mô hình Thung lũng Silicon tại Việt Nam (Vietnam Silicon Valley-VSV).

2.2. Hạn Chế Trong Tiếp Cận Vốn và Nguồn Lực Cho Startup Việt Nam

Một trong những thách thức lớn nhất đối với DNKN là khả năng tiếp cận vốn và nguồn lực. Các startup thường gặp khó khăn trong việc vay vốn từ ngân hàng do thiếu tài sản thế chấp và lịch sử tín dụng. Thị trường vốn cho khởi nghiệp còn non trẻ, thiếu các nhà đầu tư mạo hiểm và các quỹ hỗ trợ chuyên biệt. Cần có các chính sách khuyến khích đầu tư vào khởi nghiệp, tạo điều kiện cho DNKN tiếp cận các nguồn tài chính đa dạng và hiệu quả. Các chính sách cần có một hành lang pháp lý về tài chính khởi nghiệp, chẳng hạn quy định về quỹ đầu tư mạo hiểm cho DNKN cho phép các nhà đầu tư góp vốn thành lập quỹ đầu tư mạo hiểm nhưng lại không quy định về tư cách pháp nhân.

III. Giải Pháp Cải Thiện Môi Trường Thể Chế Thúc Đẩy Khởi Nghiệp

Để tạo ra một môi trường thuận lợi cho DNKN phát triển, cần có các giải pháp toàn diện và đồng bộ. Các giải pháp này tập trung vào việc hoàn thiện hệ thống pháp luật, cải cách thủ tục hành chính, tăng cường tiếp cận vốn, nâng cao năng lực cạnh tranh, và xây dựng văn hóa khởi nghiệp. Nhà nước đóng vai trò quan trọng trong việc định hình môi trường thể chế, tạo ra sân chơi bình đẳng và khuyến khích đổi mới sáng tạo. Sự phối hợp chặt chẽ giữa nhà nước, doanh nghiệp, và các tổ chức xã hội là yếu tố then chốt để DNKN có thể thành công và đóng góp vào phát triển bền vững.

3.1. Hoàn Thiện Pháp Luật và Chính Sách Hỗ Trợ Khởi Nghiệp Việt Nam

Hệ thống pháp luật cần được rà soát, sửa đổi và bổ sung để phù hợp với thực tiễn khởi nghiệp. Cần có các quy định rõ ràng về quyền sở hữu trí tuệ, đầu tư mạo hiểm, và các hoạt động kinh doanh mới. Các chính sách cần tập trung vào việc hỗ trợ DNKN ở giai đoạn đầu, khuyến khích đổi mới sáng tạo, và tạo điều kiện cho startup mở rộng thị trường.

3.2. Cải Cách Thủ Tục Hành Chính và Tăng Cường Minh Bạch

Thủ tục hành chính cần được đơn giản hóa, giảm thiểu thời gian và chi phí cho DNKN. Các quy trình cần được số hóa, tăng cường tính minh bạch và dễ dàng tiếp cận. Cần có cơ chế một cửa để giải quyết các vấn đề liên quan đến thủ tục hành chính, tạo điều kiện thuận lợi cho startup tập trung vào hoạt động kinh doanh.

3.3. Phát Triển Hệ Sinh Thái Khởi Nghiệp và Văn Hóa Đổi Mới

Cần xây dựng một hệ sinh thái khởi nghiệp mạnh mẽ với sự tham gia của các trường đại học, viện nghiên cứu, vườn ươm doanh nghiệp, và các nhà đầu tư. Văn hóa khởi nghiệp cần được khuyến khích và lan tỏa trong cộng đồng, tạo ra một môi trường khuyến khích đổi mới sáng tạo và chấp nhận rủi ro. Các chương trình giáo dục khởi nghiệp cần được đẩy mạnh để trang bị cho doanh nhân tương lai những kiến thức và kỹ năng cần thiết.

IV. Ứng Dụng Thực Tiễn Tác Động Của Thể Chế Đến Startup Đổi Mới Sáng Tạo

Nghiên cứu về tác động của môi trường thể chế đến thành công của DNKN cần được thực hiện một cách bài bản và có hệ thống. Các nghiên cứu cần tập trung vào việc đánh giá hiệu quả của các chính sách hiện hành, xác định các yếu tố thể chế quan trọng nhất, và đề xuất các giải pháp cải thiện môi trường kinh doanh cho startup. Kết quả nghiên cứu cần được công bố rộng rãi và sử dụng để đưa ra các quyết định chính sách phù hợp. Bên cạnh đó, cần có sự hợp tác giữa các nhà nghiên cứu, doanh nghiệp, và các nhà hoạch định chính sách để đảm bảo rằng các giải pháp được đề xuất là thực tiễn và hiệu quả.

4.1. Phân Tích Ảnh Hưởng Của Quy Định Pháp Luật Đến Khả Năng Gọi Vốn

Cần phân tích cụ thể ảnh hưởng của các quy định pháp luật về đầu tư mạo hiểm, quyền sở hữu trí tuệ, và thủ tục thành lập doanh nghiệp đến khả năng gọi vốn của DNKN. Các quy định nào đang gây cản trở khả năng tiếp cận vốn của startup? Cần sửa đổi và bổ sung các quy định này như thế nào để khuyến khích đầu tư vào khởi nghiệp? Những vấn đề này cần được phân tích chi tiết và đưa ra các giải pháp cụ thể.

4.2. Đánh Giá Vai Trò Của Chính Sách Hỗ Trợ Trong Phát Triển Startup

Cần đánh giá hiệu quả của các chính sách hỗ trợ hiện hành đối với DNKN. Các chính sách nào đang hoạt động hiệu quả? Các chính sách nào cần được cải thiện hoặc loại bỏ? Cần có các chính sách mới nào để hỗ trợ DNKN ở giai đoạn đầu, khuyến khích đổi mới sáng tạo, và tạo điều kiện cho startup mở rộng thị trường? Cần đưa ra một cái nhìn khách quan về vai trò của các chính sách hỗ trợ.

V. Kết Luận Môi Trường Thể Chế và Tương Lai Khởi Nghiệp Việt Nam

Môi trường thể chế đóng vai trò then chốt trong thành công của DNKN tại Việt Nam. Để startup có thể phát huy tối đa tiềm năng và đóng góp vào phát triển kinh tế, cần có một môi trường kinh doanh thuận lợi, minh bạch, công bằng, và ổn định. Nhà nước đóng vai trò quan trọng trong việc định hình môi trường thể chế, tạo ra sân chơi bình đẳng và khuyến khích đổi mới sáng tạo. Sự phối hợp chặt chẽ giữa nhà nước, doanh nghiệp, và các tổ chức xã hội là yếu tố then chốt để DNKN có thể thành công và đóng góp vào phát triển bền vững. Trong tương lai, cần tiếp tục nỗ lực cải thiện môi trường thể chế, tạo điều kiện cho DNKN phát triển mạnh mẽ và đóng góp vào sự thịnh vượng của Việt Nam.

5.1. Tầm Quan Trọng Của Việc Tiếp Tục Cải Thiện Thể Chế

Việc tiếp tục cải thiện môi trường thể chế là vô cùng quan trọng để Việt Nam có thể thu hút đầu tư, thúc đẩy đổi mới sáng tạo, và nâng cao năng lực cạnh tranh. Một môi trường thể chế tốt sẽ tạo ra niềm tin cho doanh nghiệp, khuyến khích đầu tư và phát triển. Ngược lại, một môi trường thể chế yếu kém sẽ gây cản trở kinh doanh, làm giảm động lực khởi nghiệp, và kìm hãm phát triển kinh tế.

5.2. Định Hướng Tương Lai Cho Khởi Nghiệp Việt Nam

Trong tương lai, khởi nghiệp Việt Nam cần tập trung vào các lĩnh vực có giá trị gia tăng cao, ứng dụng công nghệ mới, và giải quyết các vấn đề xã hội. Cần khuyến khích khởi nghiệp trong lĩnh vực đổi mới sáng tạo, chuyển đổi số, và phát triển bền vững. DNKN cần được trang bị những kiến thức và kỹ năng cần thiết để cạnh tranh trên thị trường toàn cầu.

Trích đoạn nội dung tài liệu

chương 1 nhận dạng khoảng trống nghiên cứu, trên cơ sở đó xác định mục tiêu nghiên cứu.1 Thể chế và môi trường thể chế 1.1 Khái niệm thể chế Lý thuyết thể chế phát triển rộng rãi từ những năm thập kỷ 20-30 của thế kỷ 19 nhưng xuất hiện sớm hơn từ cuối thế kỷ 20. Cho đến nay, nhiều định nghĩa về thể chế được đưa ra đòi hỏi phải có lựa chọn để xác định định nghĩa phù hợp, giảm thiểu các tranh cãi, đồng thời th ống nhất cách thức tiếp cận xuyên suốt quá trình nghiên cứu. Thực tế là, nếu như hai học giả cùng nói về “thể chế” nhưng đề cập đế n các hiện tượng hoàn toàn khác nhau thì khó có thể tìm được điểm đích đến chung. Nhà kinh tế học Thorstein Veblen (1857 - 1929), được coi là người sáng lập lý thuyết thể chế, đã đưa ra định nghĩa sớm nhất về thể chế, ông định “Thể chế là tính quy chuẩn của hành vi hoặc các quy định xác định hành vi trong những tình huống cụ thể, được các thành viên của nhóm xã hội chấp nhận về cơ bản và sự tuân thủ các quy tắc đó là do bản thân tự kiểm soát hoặc do quyền lực bên ngoài khống chế”.

Thập kỷ 1990 chứng kiến sự bùng nổ của lý thuyết thể chế, đại diện tiêu biểu là các học giả như North, Scott và những người khác như R onald Coase, Oliver Williamson, và D.Acemoglu định hình cho thuyết tân thể chế ngày nay, cho rằng c ấu trúc và hành động của một tổ chức bị ảnh hưởng bởi môi trường xã hội [27]. Theo nhận định của Hoskisson [28], lý thuy ết thể chế đặc biệt thích hợp để giải thích hành vi của DNKN. Nhà kinh tế Douglass North, giáo sư kinh tế lượng tại Đại học Washington, giải Nobel kinh tế 1993, người có nhiều cuốn sách về thể chế kinh tế, đưa ra khái niệm về thể chế rõ ràng và cụ thể: “Thể chế luật lệ của trò chơi trong xã hội (the rules of the game in a society)”; hay nói một cách trang trọng hơn, thể chế là những ràng buộc do con người tạo ra (human devised contrains) để định hình những mố i quan hệ giữa con người với nhau [29]. Douglass North tiếp cận khái niệm thể chế như là một công cụ quan trọng để ra quyết định trong bối cảnh thông tin không hoàn hảo và hạn ch ế về năng lực cá nhân.

Thể chế, được con người nghĩ ra để tạo ra trật t ự và giảm bớt sự 9 không chắc chắn trong giao dịch [30]. Ông xác định các thể chế bao gồm: (1) những ràng buộc phi chính thức và (2) những quy tắc chính thức. Trong đó quy tắc chính thức, bao gồm các quy tắc chính trị, pháp lý và các quy tắc kinh tế hợp đồng, được tạo ra một các có ý thức và dưới hình thức chính thức bao gồm Hiến pháp, thông luật, các chính sách, các quy đị nh chính thức, các hợp đồng, …thiết lập các quy tắc xã hội để điều chỉnh hành vi cá nhân. Các quy tắc phi chính thức là các ràng buộc phi chính thứ c điều chỉnh hành vi như là các cấm đoán theo phong tục, tập quán, truyền thống, các chuẩn mực đạo đức, …, đây là những khái niệ m, thói quen và quy tắc hành vi mà con người đã phát triển qua các hoạt động xã h ội và tương tác xã hội lâu dài.

Đồng ý với North, các học giả khác cho rằng theo thể chế là những quy tắc phổ biến do con người tạo ra, nhằm ràng buộc cách ứng xử khả dĩ cơ hội chủ nghĩa của con người. Thể chế không chỉ là chế độ chính trị của một quốc gia, thể chế là những ràng buộc định hình cách thức tương tác giữa con người với con người, giữa tổ chức với tổ chức [31]. Tương tự, Hodgson (2006) định nghĩa thể chế là “những hệ thống quy luật xã hội được thiết lập và phổ biến, kiến tạo nên các mối tương tác xã hội”[32]. Khái niệm này hàm ý thể chế là những luật chơi, nhưng cũng nói đến bản chất xã hội của các thể chế.

Không chỉ các nhà kinh tế đưa ra định nghĩa thể chế, các tổ chức liên chính phủ cũng có những tiếp cận về “thể chế”. Theo Ngân hàng Th ế giới năm 2003 thể chế là: “Những quy tắc và tổ chức, gồm cả các chuẩn mực không chính thức, phối hợp hành vi con người. Hệ thống chuẩn mực không chính thức bao gồm cả lòng tin và các giá trị xã hội (trong đó có cả những chuẩn mực lâu đờ i chi phối các hành vi xã hội) đến các cơ chế và mạng lưới phối hợp không chính thức. Trong khi đó, hệ thống thể chế chính thức lại bao gồm: luật pháp, các văn bản quy phạm pháp luật khác, các thủ tục cũng như các chủ thể chịu trách nhiệm xây dựng, sửa đổi, giải thích và thi hành các luật lệ và quy chế đó”.

Do các thể chế điều khiển hành vi con người nên con người sẽ làm việc với nhau hiệu quả khi thể chế hoạt động tốt; ngược lại thể chế hoạt động yếu kém hoặc thiếu hiệ u quả sẽ gây ra sự mất lòng tin và/hoặc tình trạng bất ổn định. Theo Diễn đàn Kinh tế thế giới (WEF) 6: “Thể chế có thể được hiểu là cái tạo thành khung khổ trật tự cho các quan hệ của con người, định vị cơ chế thực thi và giới hạn của các quan hệ giữa các bên tham gia tương tác; là ý chí chung của cộng đồng xã hội trong việc xác lập trật tự, những quy tắc, nhữ ng ràng buộc và các chuẩn mực, giá trị chung được m ọi người chia sẻ.” Các nhà nghiên cứu Việt Nam cũng định nghĩa “thể chế ” khác nhau trong nghiên cứu của mình, nhưng về cơ bản đều thừa nhận các thế chế xác định và hạn chế nhiều lựa chọn của các cá nhân, làm giảm tính bất trắc, qua đó tạo sự khuyến khích trong giao lưu của con người về nhiều mặt như chính trị, kinh tế, văn hóa, xã hội. Những hạn chế hay quy định từ thể chế bao gồm những việc cá nhân không được làm, và đôi khi những việc cá nhân được làm trong một s ố điều ki ện nhất định. Theo An (2017) [33] “thể chế được hiểu là những quy định, quy tắc có tính ràng buộc do 6 Diễn đàn Kinh tế thế giới WEF: Báo cáo năng lực cạnh tranh toàn cầu năm 2009, 2010 10 Nhà nước ban hành (thể chế chính thức) hoặc theo tập quán và truyền thống (thể chế phi chính thức) được đảm bảo bởi cơ chế thực thi và chủ thể thực thi gắn liền với cơ chế đó”.

Nghiên cứu của Thanh (2019) [34] sử dụng khái niệm của các học giả trước đây “thể chế là tập hợp những quy tắc chính thức, các quy định không chính thức hay những sự tín ngưỡng, nhận thức chung có tác động kìm hãm, định hướng hoặc chi phối sự tương tác của các chủ thể chính trị với nhau trong những lĩnh vực nhất định”. Như vậy, có thể thấy rằng, mặc dù có nhiều định nghĩa “thể chế” được đề cập, tuy nhiên, một cách tổng quát thể chế là luật chơi, cách chơi (cơ chế, chế tài thực thi), và người chơi” (con người, tổ chức gắn với hành vi). Trong nghiên cứu này, dựa trên các khái niệm “thể chế” được đưa ra, trong luận án này, nghiên cứu sinh cho rằng cách tiếp cận của Noth là phù hợp để đánh giá tác động của thể chế đến DNKN. Trên cách tiếp cận này, nghiên cứu sinh định nghĩa: Thể chế là các quy tắc do con người tạo ra để điều chỉnh và định hình hành vi tương tác giữa các chủ thể trong xã hội.

Các quy tắc chính thức bao gồm các luật lệ, quy định và chính sách, trong khi các quy tắc không chính thức bao g ồm cả niềm tin xã hội, t ục lệ, văn hóa, chuẩ n mực, truyền thống chi phối các hành vi xã hội”.2 Khái niệm môi trường thể chế Theo từ điển Anh - Việt (Viện Ngôn ngữ học, NXB TP. Hồ Chí Minh) khái niệm môi trường (environment) là “điều kiện, hoàn cảnh, những sự vật xung quanh; sự bao quanh, sự bao vây, sự vây quanh làm tác động đến đời sống của mọi người”. Luật Bảo vệ Môi trường định nghĩa “Môi trường bao gồm các yếu tố tự nhiên và yếu tố vật chất nhân tạo quan hệ mật thiết với nhau, bao quanh con người, có ảnh hưởng tới đời sống, sản xuất, sự tồn tại, phát triển của con người và thiên nhiên” 7. Đối với các tổ chức, môi trường chỉ các yếu tố, các lực lượng, các định chế tồn tại bên ngoài của tổ chức mà các nhà quản trị khó hoặc không kiểm soát được chúng nhưng chúng lại ảnh hưởng đến hoạt động và kết quả hoạt động của tổ chức.

Như vậy, Môi trường, được hiểu là tổ hợp các yếu tố tự nhiên, xã hội bao quanh bên ngoài tác động và xác định tình trạng tồn tại của một hệ thống hoặc một thực thể nào đó. Ở góc độ thể chế được định nghĩa ở trên, phù hợp với cách định nghĩa của Douglas North, theo Nye (2008) [35], “Thể chế là các quy tắc và luật, cả chính thức và không chính thức, và các cơ chế thực thi tạo nên một ma trận hoặc môi trường thể chế nhất định”. Trong luận án này, khái niệm môi trường thể chế được hiểu là “tổng thể các thể chế trong bối cảnh cụ thể cùng điều chỉnh tương tác, xác định xu hướ ng hành vi và tình trạng tồn tại của các chủ thể trong xã hội”. Trong phạm vi đối tượng nghiên cứu của luận án, các chủ thể ở đây là các DNKN.

Môi trường thể chế ở cấp độ vĩ mô, gồm các quy tắc ảnh hưởng đến hành vi và hiệu suất của các tác nhân kinh tế, cụ thể là “một tập hợp các quy tắc cơ bản về chính trị, xã hội và luật pháp thiết lập cơ cở cho sản xuất, trao đổi và phân phối” 8 [36], [37]. 7 Theo Điều 1, Luật Bảo vệ Môi trường của Việt Nam 8 the set of fundamental political, social, and legal ground rules that establish the basis for production, exchange and distribution 11 Tương tự, theo Swaminathan & Wade (2016) [38], “môi trường thể chế bao gồm các quy định, phong tục và các chuẩn mực được coi là đương nhiên phổ biến ở các quốc gia, xã hội, ngành nghề và tổ chức, những điều này ảnh hưởng và định hình hành vi và kết quả của tổ chức”.