CHƯƠNG I: CƠ SỞ LÝ THUYẾT VỀ ĐA DẠNG GIỚI TRONG QUẢN LÝ CẤP CAO TỚI KHẢ NĂNG SINH LỜI CỦA NGÂN HÀNG THƯƠNG MẠI 1.1 Các ban quản lý cấp cao tại Ngân hàng thương mại NHTM là một trong những định chế tài chính đặc trưng cung cấp đa dạng các dịch vụ tài chính với mục tiêu lợi nhuận, nhận tiền gửi và cho vay, cung ứng các dịch vụ thanh toán. NHTM là định chế trung gian tài chính quan trọng trong nền kinh tế. Hoạt động kinh doanh của NHTM là ngành nghề kinh doanh nhạy cảm và có điều kiện (Phạm Bảo Khánh, 2015). NHTM hoạt động dựa trên các hoạt động tổng thể, bởi chỉ cần một phát sinh nhỏ từ hoạt động kinh doanh của NHTM cũng sẽ ảnh hưởng đến niềm tin của công chúng và sự ổn định của hệ thống các TCTD và ảnh hưởng của hệ thống thanh toán.
Kiểm soát hoạt động của các NHTM để đảm bảo an toàn hoạt động ngân hàng là cần thiết thông qua các quy định về giới hạn bảo đảm an toàn hoạt động, hệ số an toàn vốn, kiểm soát đặc biệt tiền gửi,.đó chính là những quy định mang tính đặc thù của các TCTD so với các doanh nghiệp kinh doanh khác trong nền kinh tế thị trường. Để tuân thủ các quy định về bảo đảm an toàn hoạt động của các NHTM phụ thuộc rất nhiều vào người quản lý, điều hành, vì họ là người có thẩm quyền ra các quyết định kinh doanh. Bởi một ngân hàng có quản trị kém sẽ gây ra sự sụp đổ cho chính nó và khả năng lan nhanh các NHTM khác ảnh hưởng tiêu cực nên hệ thống ngân hàng, các mục tiêu kinh tế vĩ mô. Tại Việt Nam, tổ chức và hoạt động của các NHTM được quy định tại Nghị định 59/2009/ NĐ-CP của Chính phủ về Tổ chức và Hoạt động của Ngân hàng thương mại.
Quản trị tại ngân hàng là một loạt mối quan hệ giữa ban giám đốc, hội đồng quản trị (HĐQT), các cổ đông và các bên liên quan khác trong ngân hàng. Đó là một cơ chế để xác định các mục tiêu, công cụ để đạt được các mục tiêu đó và theo dõi kết quả thực hiện. Ban lãnh đạo lập ra các nguyên tắc và quy trình, thủ tục ra quyết định, qua đó ngăn chặn sự lạm dụng quyền lực và chức vụ, giảm thiểu rủi ro liên quan đến các giao dịch hoặc có nguồn gốc từ các giao dịch với các bên có liên quan, những 7 xung đột lợi ích tiềm tàng và từ việc không có tiêu chuẩn rõ ràng hoặc không tuân thủ các quy định về công bố thông tin và không minh bạch. Hội đồng quản trị ngân hàng 1.1 Khái niệm Hội đồng quản trị là những người đại diện cho lợi ích của các cổ đông công ty.
Mọi thành viên hội đồng quản trị đều được kỳ vọng sử dụng vị trí và chuyên môn để thúc đẩy lợi ích cao nhất của công ty (De Andres, 2008). Nhiệm vụ của HĐQT không chỉ đối với chủ sở hữu và nhà đầu tư của công ty mà còn phản ánh trách nhiệm đáp ứng nhu cầu của các bên liên quan. Nhiệm vụ này không chỉ giới hạn ở việc tối đa hóa giá trị cổ đông mà còn liên quan đến việc giải quyết các mối quan tâm mới nổi liên quan đến các hoạt động xã hội và sinh thái (Belkhir, M. Hội đồng quản trị là cơ quan quản trị ngân hàng, có toàn quyền nhân danh ngân hàng để quyết định, thực hiện các quyền và nghĩa vụ của ngân hàng, trừ những vấn đề thuộc thẩm quyền của Đại hội đồng cổ đông (đối với ngân hàng thương mại cổ phần) hoặc chủ sở hữu (đối với ngân hàng thương mại Nhà nước, ngân hàng thương mại 100% vốn nước ngoài được tổ chức dưới hình thức công ty trách nhiệm hữu hạn một thành viên) hoặc thành viên góp vốn (đối với ngân hàng thương mại liên doanh, ngân hàng thương mại 100% vốn nước ngoài được tổ chức dưới hình thức công ty trách nhiệm hữu hạn hai thành viên trở lên).
Tại Việt Nam, cơ cấu tổ chức và nguyên tắc chung về Hội đồng quản trị được quy định tại Điều 16, Nghị định 59/2009/ NĐ-CP. Thành phần của Hội đồng quản trị ngân hàng Thành phần hội đồng quản trị, theo Croson và Gneezy (2009), được định nghĩa là sự cân bằng giữa các thành phần bên trong và bên ngoài. Sau nghiên cứu được thực hiện bởi Staikouras và cộng sự (2010) và Adams và Funk (2012), nghiên cứu hiện tại định nghĩa cơ chế quản trị này là đặc điểm của các thành viên trong hội đồng quản trị về các khía cạnh tuổi tác, giới tính, thành viên điều hành hay không điều hành và trình độ học vấn và trình độ chuyên môn. Phần lớn các tài liệu thực nghiệm lập luận rằng có sự đồng nhất của hội đồng quản trị so với môi trường mà họ đang điều hành.
8 Sự đa dạng của hội đồng quản trị với sự tương đồng hiệu quả với môi trường mà họ đang hoạt động có thể định vị các công ty một cách cạnh tranh hơn. Về khía cạnh tuổi tác, nhìn chung các thành viên nữ trẻ hơn thành viên nam khoảng 5 đến 6 tuổi (Gulamhussen, 2015), điều này cho thấy nữ giới không chỉ tác động đến sự đa dạng của HĐQT về khía cạnh giới tính mà còn về mặt tuổi tác, có những đóng góp đáng kể cho các quan điểm đa dạng về ban lãnh đạo của Ngân hàng. Về mô hình tổ chức, hội đồng quản trị ngân hàng tại Việt Nam phải có tối thiểu 03 thành viên và không quá 11 thành viên, số lượng cụ thể do Điều lệ ngân hàng quy định trong đó tối thiểu ½ (một phần hai) tổng số thành viên HĐQT phải là người không điều hành và thành viên độc lập, trong đó tối thiểu 02 thành viên độc lập (Điều 16, Nghị định 59/2009/ NĐ-CP). Hoạt động quản trị ngân hàng chịu sự chi phối khá mạnh mẽ từ phía cơ quan nhà nước có thẩm quyền.
Theo đó, việc bầu, bổ nhiệm, miễn nhiệm Chủ tịch và các thành viên khác trong Hội đồng quản trị, Trưởng ban và các thành viên khác trong Ban kiểm soát, Tổng giám đốc (Giám đốc) của TCTD được thực hiện theo quy định của pháp luật. Nhiệm kỳ của Hội đồng quản trị là 05 năm. Nhiệm kỳ của thành viên Hội đồng quản trị không quá 05 năm. Thành viên Hội đồng quản trị có thể được bầu hoặc bổ nhiệm lại với số nhiệm kỳ không hạn chế.
Nhiệm kỳ của thành viên Hội đồng quản trị được bổ sung hoặc thay thế thành viên Hội đồng quản trị bị đương nhiên mất tư cách, miễn nhiệm, bãi nhiệm trong thời hạn nhiệm kỳ là thời hạn còn lại của nhiệm kỳ Hội đồng quản trị. Hội đồng quản trị của nhiệm kỳ vừa kết thúc tiếp tục hoạt động cho đến khi Hội đồng quản trị của nhiệm kỳ mới tiếp quản công việc 1. Vai trò của Hội đồng quản trị ngân hàng Hội đồng quản trị đóng vai trò quan trọng đối với tính hiệu quả của hệ thống kiểm soát quyết định của công ty, giúp giảm thiểu xung đột về quyền lợi giữa nhà quản lý và cổ đông, giảm thiểu mức độ rủi ro. Hiệu quả của Hội đồng quản trị đảm bảo tổ chức nhanh chóng thích nghi và đáp ứng với môi trường kinh doanh luôn thay đổi, cung cấp khả năng lãnh đạo và giám sát quản lý phù hợp để đưa tổ chức đến thành công.
9 Hoạt đồng quản trị trong ngân hàng nhằm mục đích thiết lập cơ chế, quy trình để đảm bảo sự giám sát của cổ đông, nhà đầu tư, Ngân hàng Nhà nước và thị trường đối với hoạt động quản lý, điều hành của người làm quản lý, điều hành NHTMCP. Với đặc thù của ngành Ngân hàng, Hội đồng quản trị là trung tâm do Hội đồng quản trị chịu trách nhiệm về mọi hoạt động, bao gồm phê duyệt và giám sát chiến lược tổng thể của ngân hàng, đưa ra các chiến lược phát triển, rủi ro, và quản trị ngân hàng cùng giá trị ngân hàng và giám sát ban điều hành. Hội đồng quản trị phê duyệt và giám sát việc thực hiện chiến lược, làm cơ sở định hướng và lập kế hoạch hàng năm, cho từng giai đoạn phát triển. Chiến lược của Ngân hàng được xác định qua tầm nhìn, sứ mệnh và giá trị cốt lõi của ngân hàng.
Từ đó, phân tích thêm thực trạng, xác định điểm mạnh, điểm yếu, cơ hội và thách thức, xây dựng kế hoạch cụ thể cho từng lĩnh vực: quy mô, thị trường, lợi thế cạnh tranh, mạng lưới, nguồn vốn, sản phẩm dịch vụ, công nghệ thông tin, nhân sự để đạt được mục tiêu chiến lược. Ban điều hành của Ngân hàng 1.1 Khái niệm Ban điều hành Ban Điều hành trong Ngân hàng có nhiệm vụ giám sát các hoạt động kinh doanh của ngân hàng, giải trình với hội đồng quản trị và chủ sở hữu về kế hoạch thực hiện các chiến lược của Ngân hàng. Theo đó, hội đồng quản trị chịu trách nhiệm tuyển chọn và bổ nhiệm Tổng giám đốc, thành viên Ban điều hành và các nhân sự quản lý cấp cao khác của ngân hàng. Tùy thuộc vào chính sách quản trị, quy mô và độ phức tạp trong quản trị, điều hành mà quy mô của Ban điều hành ở mỗi ngân hàng không hoàn toàn giống nhau.
Ban điều hành có trách nhiệm triển khai các chủ trương, chính sách đã được hội đồng quản trị phê duyệt và giám sát hiệu quả hoạt động của nó. Trong thẩm quyền của mình, Ban điều hành bổ nhiệm các cán bộ quản lý, điều hành dưới quyền nhằm tạo mạng lưới quản lý, giám sát và báo cáo một cách hiệu quả. Đồng thời, Ban điều hành có thể cứ các đại diện của mình trực tiếp tổ chức việc kiểm tra, giám sát hoạt động kinh doanh hàng ngày. Ban điều hành với đại diện là Tổng giám đốc có trách nhiệm giải trình, cung cấp các thông tin về hoạt động của ban điều hành, hiệu quả kinh doanh, tình hình tài chính của ngân hàng theo định kỳ và khi có yêu cầu.2 Thành phần Ban điều hành là những người thực thi chiến lược từ HDQT, thường bao gồm tổng giám đốc, các thành viên độc lập, các thành viên đại diện cho cổ đông, và các thành viên quản lý cấp cao.
(Berger, 2014) Trong đó, Tổng Giám đốc là là người đảm nhận vai trò điều hành toàn diện của ngân hàng, chịu trách nhiệm về việc thực hiện chiến lược, quản lý hoạt động hàng ngày, và đảm bảo hoạt động hiệu quả của ngân hàng. Tại Việt Nam, theo quy định của Luật các tổ chức tín dụng năm 2010 thì Tổng giám đốc là người điều hành cao nhất của NHTMCP, chịu trách nhiệm trước HĐQT về việc thực hiện quyền, nghĩa vụ của mình.