Tác động của chính sách tài khóa đến tăng trưởng kinh tế tại Việt Nam sử dụng mô hình SVAR hạn chế

Chuyên đề Tác động của chính sách tài khóa đến tăng trưởng kinh tế Việt Nam: Nghiên cứu mô, tiếp cận liên ngành, kết quả nghiên cứu có giá trị ứng

• Tác giả: Chế Trần Thùy Trang
• Người hướng dẫn: PGS. TS Nguyễn Thị Ngọc Trang
• Trường học: Trường Đại Học Kinh Tế Thành Phố Hồ Chí Minh
• Chuyên ngành: Tài Chính – Ngân Hàng
• Đề tài: Tác Động Của Chính Sách Tài Khóa Đến Tăng Trưởng Kinh Tế Việt Nam: Nghiên Cứu Mô Hình SVAR Hạn Chế
• Loại tài liệu: luận văn thạc sĩ
• Năm xuất bản: 2017
• Địa điểm: Thành Phố Hồ Chí Minh

Mục lục chi tiết

• LỜI CAM ĐOAN
• 1. CHƯƠNG 1: GIỚI THIỆU ĐỀ TÀI
• 1.1. Lý do chọn đề tài
• 1.2. Đối tượng và mục tiêu nghiên cứu
• 1.3. Phương pháp nghiên cứu
• 1.4. Ý nghĩa thực tiễn của đề tài nghiên cứu
• 1.5. Bố cục bài nghiên cứu
• 2. CHƯƠNG 2: CƠ SỞ LÝ THUYẾT VÀ TỔNG QUAN CÁC NGHIÊN CỨU THỰC NGHIỆM VỀ CHÍNH SÁCH TÀI KHÓA VÀ TÁC ĐỘNG CỦA NÓ LÊN CHU KỲ KINH TẾ
• 2.1. Cơ sở lý thuyết về chính sách tài khóa và tác động của nó lên chu kỳ kinh tế
• 3. CHƯƠNG 3: MÔ HÌNH VÀ DỮ LIỆU NGHIÊN CỨU
• 3.1. Mô hình Vec-tơ tự hồi quy cấu trúc (SVAR). Dữ liệu nghiên cứu và thống kê mô tả
• 3.1.1. Dữ liệu nghiên cứu
• 3.1.2. Thống kê mô tả
• 4. CHƯƠNG 4: CÁC KẾT QUẢ NGHIÊN CỨU
• 4.1. Các kiểm định ban đầu
• 4.2. Kiểm định tính dừng- Kiểm định nghiệm đơn vị (Unit Root Test)
• 4.3. Xác định độ trễ tối ưu
• 4.4. Kiểm định sự phù hợp của mô hình. Kiểm định Portmantaeu
• 4.5. Kiểm định LM
• 4.6. Kiểm định White. Kết quả hàm phản ứng đẩy
• 4.7. Kết quả phân rã phương sai
• KẾT LUẬN VỀ CÁC VẤN ĐỀ NGHIÊN CỨU
• 6.1. Các kết luận chung từ bài nghiên cứu. Hạn chế của đề tài nghiên cứu
• 6.2. Hướng phát triển nghiên cứu
• DANH MỤC TÀI LIỆU THAM KHẢO
• DANH MỤC BẢNG
• DANH MỤC HÌNH
• DANH MỤC CÁC TỪ VIẾT TẮT

Tóm tắt

I. Giới thiệu về chính sách tài khóa và tăng trưởng kinh tế

Chính sách tài khóa đóng vai trò quan trọng trong việc điều tiết nền kinh tế, đặc biệt là trong bối cảnh tăng trưởng kinh tế tại Việt Nam. Chính sách tài khóa bao gồm các biện pháp như điều chỉnh thuế và chi tiêu công nhằm đạt được các mục tiêu kinh tế vĩ mô. Nghiên cứu này tập trung vào việc phân tích tác động của chính sách tài khóa đến tăng trưởng kinh tế thông qua mô hình SVAR. Kết quả cho thấy rằng tác động của chính sách tài khóa đến tăng trưởng GDP là một vấn đề phức tạp, phụ thuộc vào nhiều yếu tố như cấu trúc kinh tế và giai đoạn phát triển của quốc gia.

1.1. Tác động của chính sách tài khóa đến tăng trưởng kinh tế

Nghiên cứu chỉ ra rằng tác động của chính sách tài khóa đến tăng trưởng kinh tế tại Việt Nam không chỉ đơn thuần là sự gia tăng chi tiêu mà còn liên quan đến cách thức mà chính sách này được thực hiện. Các cú sốc từ chi tiêu của chính phủ có tác động lớn hơn so với thu chính phủ. Điều này cho thấy rằng việc gia tăng chi tiêu công có thể tạo ra hiệu ứng tích cực hơn trong việc thúc đẩy tăng trưởng GDP. Các nhà hoạch định chính sách cần cân nhắc kỹ lưỡng giữa việc cắt giảm thuế và gia tăng chi tiêu để đạt được hiệu quả tối ưu trong tăng trưởng kinh tế.

II. Mô hình SVAR và phương pháp nghiên cứu

Mô hình SVAR được sử dụng để phân tích mối quan hệ giữa chính sách tài khóa và tăng trưởng kinh tế. Mô hình này cho phép xác định các cú sốc từ thu chính phủ và chi tiêu của chính phủ một cách rõ ràng. Dữ liệu được thu thập từ quý 1 năm 2000 đến quý 4 năm 2016, cho phép phân tích sâu sắc về tác động của chính sách tài khóa trong bối cảnh kinh tế Việt Nam. Kết quả cho thấy rằng các cú sốc từ chi tiêu của chính phủ có tác động mạnh mẽ đến tăng trưởng kinh tế, trong khi thu chính phủ lại có tác động hạn chế hơn.

2.1. Phân tích dữ liệu và kết quả

Kết quả phân tích cho thấy rằng tác động của chính sách tài khóa đến tăng trưởng kinh tế là không đồng nhất. Các kiểm định ban đầu cho thấy rằng mô hình SVAR phù hợp với dữ liệu và có thể giải thích được các biến động trong tăng trưởng GDP. Hơn nữa, việc phân rã phương sai cho thấy rằng chi tiêu của chính phủ có ảnh hưởng lớn hơn đến sản lượng so với thu chính phủ. Điều này nhấn mạnh tầm quan trọng của việc sử dụng chính sách tài khóa một cách hiệu quả để thúc đẩy tăng trưởng kinh tế.

III. Kết luận và khuyến nghị

Nghiên cứu đã chỉ ra rằng chính sách tài khóa có tác động đáng kể đến tăng trưởng kinh tế tại Việt Nam. Tuy nhiên, hiệu quả của chính sách tài khóa phụ thuộc vào cách thức thực hiện và bối cảnh kinh tế. Các nhà hoạch định chính sách cần chú ý đến việc cân bằng giữa chi tiêu của chính phủ và thu chính phủ để tối ưu hóa tăng trưởng GDP. Hơn nữa, việc áp dụng mô hình SVAR trong nghiên cứu này cung cấp một công cụ hữu ích để phân tích các chính sách kinh tế trong tương lai.

3.1. Đề xuất cho chính sách tài khóa

Để nâng cao hiệu quả của chính sách tài khóa, cần có sự điều chỉnh linh hoạt giữa chi tiêu của chính phủ và thu chính phủ. Chính phủ nên ưu tiên các khoản chi tiêu có khả năng tạo ra tác động tích cực đến tăng trưởng kinh tế. Đồng thời, cần có các biện pháp kiểm soát nợ công để đảm bảo tính bền vững tài khóa trong dài hạn. Việc nghiên cứu thêm về các yếu tố ảnh hưởng đến tăng trưởng kinh tế cũng là cần thiết để có những chính sách phù hợp hơn trong tương lai.

Nội dung chính

Tổng quan nghiên cứu

Trong giai đoạn từ quý 1 năm 2000 đến quý 4 năm 2016, nền kinh tế Việt Nam trải qua nhiều biến động quan trọng, đặc biệt là tác động của cuộc khủng hoảng tài chính toàn cầu năm 2008. Tăng trưởng GDP trung bình của Việt Nam trong hai thập kỷ qua đạt khoảng 6-7% mỗi năm, tuy nhiên, khủng hoảng tài chính đã làm giảm tốc độ tăng trưởng xuống còn 5,6% năm 2008 và 5% năm 2009. Chính phủ Việt Nam đã chủ động điều chỉnh chính sách tài khóa nhằm ứng phó với các biến động kinh tế, bao gồm các chính sách tài khóa mở rộng và thắt chặt tùy theo tình hình kinh tế. Tuy nhiên, hiệu quả thực tế của các chính sách này đối với tăng trưởng kinh tế vẫn còn nhiều tranh luận, đặc biệt là giữa tác động của chi tiêu chính phủ và cắt giảm thuế.

Mục tiêu nghiên cứu là đánh giá tác động của chính sách tài khóa đến tăng trưởng kinh tế Việt Nam trong giai đoạn 2000-2016, đồng thời so sánh hiệu quả giữa hai công cụ chính sách tài khóa là chi tiêu chính phủ và thuế. Nghiên cứu sử dụng mô hình kinh tế lượng tiên tiến Sign-Restricted SVAR để phân tích các cú sốc tài khóa và phi tài khóa, nhằm cung cấp bằng chứng thực nghiệm rõ ràng hơn cho các nhà hoạch định chính sách. Phạm vi nghiên cứu tập trung vào dữ liệu vĩ mô theo quý của Việt Nam, với ý nghĩa quan trọng trong việc hỗ trợ xây dựng chính sách tài khóa phù hợp, góp phần ổn định và thúc đẩy tăng trưởng kinh tế bền vững.

Cơ sở lý thuyết và phương pháp nghiên cứu

Khung lý thuyết áp dụng

Nghiên cứu dựa trên hai lý thuyết kinh tế chính về chính sách tài khóa. Thứ nhất là lý thuyết Keynes, cho rằng chính phủ có thể tác động đến tổng cầu và sản lượng thông qua việc điều chỉnh chi tiêu công và thuế, với giả định giá cả cứng nhắc và hiệu ứng số nhân tài khóa tích cực. Thứ hai là lý thuyết Ricardo, nhấn mạnh sự tương đương tài khóa, theo đó người tiêu dùng dự đoán các khoản thuế tương lai để trả nợ công nên tiêu dùng không thay đổi khi chính phủ tăng chi tiêu hay giảm thuế hiện tại.

Ngoài ra, nghiên cứu phân biệt hai loại chính sách tài khóa: chủ động và tự động. Chính sách tài khóa chủ động bao gồm các biện pháp mở rộng hoặc thu hẹp tài khóa nhằm điều tiết chu kỳ kinh tế, trong khi chính sách tài khóa tự động dựa trên các nhân tố ổn định tự động như thuế lũy tiến và trợ cấp thất nghiệp. Nghiên cứu cũng xem xét tranh luận về hiệu quả tương đối của hai công cụ tài khóa chính là chi tiêu chính phủ và thuế, dựa trên các bằng chứng thực nghiệm quốc tế và trong nước.

Phương pháp nghiên cứu

Nghiên cứu sử dụng mô hình Vector tự hồi quy cấu trúc (SVAR) với ràng buộc dấu (sign-restricted SVAR) để phân tích các cú sốc tài khóa và phi tài khóa trên dữ liệu vĩ mô quý của Việt Nam từ 2000 đến 2016. Mô hình SVAR cho phép xác định các cú sốc độc lập và đo lường tác động của từng loại cú sốc đến các biến kinh tế như GDP thực, chi tiêu và thu ngân sách chính phủ, lãi suất, cung tiền, tiêu dùng và đầu tư.

Dữ liệu được thu thập từ các nguồn uy tín như Quỹ Tiền tệ Quốc tế (IMF), Ngân hàng Phát triển Châu Á (ADB), Tổng cục Thống kê Việt Nam và các báo cáo kinh tế chính thức. Tổng cộng có 8 biến kinh tế được đưa vào mô hình, bao gồm GDP thực, chi tiêu và thu ngân sách thực, lãi suất chính sách, cung tiền M2 thực, chỉ số giảm phát GDP, tiêu dùng và đầu tư thực.

Quy trình nghiên cứu gồm các bước: kiểm định tính dừng của chuỗi dữ liệu (Unit Root Test), xác định độ trễ tối ưu cho mô hình SVAR, kiểm định sự phù hợp của mô hình qua các kiểm định Portmanteau, LM và White, sau đó ước lượng hàm phản ứng đẩy và phân rã phương sai để đánh giá tác động của các cú sốc. Cỡ mẫu gồm 68 quan sát theo quý, phương pháp chọn mẫu dựa trên tính đầy đủ và độ tin cậy của dữ liệu vĩ mô Việt Nam trong giai đoạn nghiên cứu.

Kết quả nghiên cứu và thảo luận

Những phát hiện chính

1. Tác động của cú sốc chi tiêu chính phủ đến sản lượng: Kết quả mô hình SVAR cho thấy cú sốc tăng chi tiêu chính phủ có tác động tích cực đến GDP thực, tuy nhiên mức độ tác động là không đáng kể. Phân rã phương sai cho thấy chi tiêu chính phủ giải thích khoảng 15-20% biến động sản lượng trong ngắn hạn.

2. Tác động của cú sốc thu chính phủ (thuế) đến sản lượng: Cú sốc giảm thuế cũng có ảnh hưởng tích cực đến sản lượng nhưng mức độ tác động thấp hơn so với chi tiêu chính phủ, chiếm khoảng 10-12% biến động sản lượng. Điều này cho thấy chi tiêu chính phủ có vai trò quan trọng hơn trong việc kích thích tăng trưởng.

3. Tính đồng chu kỳ của chính sách tài khóa: Kết quả cho thấy chính sách tài khóa tại Việt Nam trong giai đoạn nghiên cứu có xu hướng đồng chu kỳ, tức là chi tiêu và thu ngân sách tăng trong thời kỳ kinh tế tăng trưởng và giảm trong thời kỳ suy thoái, điều này có thể làm trầm trọng thêm biến động kinh tế.

4. Ảnh hưởng của các cú sốc phi tài khóa: Cú sốc chu kỳ kinh doanh và chính sách tiền tệ cũng có tác động đáng kể đến sản lượng, chiếm phần lớn biến động trong GDP, cho thấy các yếu tố ngoài chính sách tài khóa cũng đóng vai trò quan trọng trong tăng trưởng kinh tế.

Thảo luận kết quả

Nguyên nhân tác động không mạnh mẽ của chính sách tài khóa có thể do độ trễ trong thực thi chính sách, hạn chế về ngân sách và tính đồng chu kỳ của chính sách tài khóa tại Việt Nam. So với các nghiên cứu quốc tế, kết quả phù hợp với xu hướng các nước đang phát triển có chính sách tài khóa đồng chu kỳ và hiệu quả mở rộng tài khóa thấp hơn các nước phát triển.

Việc chi tiêu chính phủ có tác động lớn hơn thuế phù hợp với lý thuyết Keynes, bởi chi tiêu công trực tiếp tạo ra tổng cầu, trong khi cắt giảm thuế phụ thuộc vào hành vi chi tiêu của hộ gia đình và doanh nghiệp. Tuy nhiên, tác động tiêu cực đến đầu tư tư nhân do hiệu ứng chèn lấn cũng được ghi nhận trong các nghiên cứu tương tự.

Dữ liệu có thể được trình bày qua biểu đồ phản ứng đẩy (impulse response functions) thể hiện sự thay đổi của GDP theo thời gian sau cú sốc chi tiêu và thuế, cùng với bảng phân rã phương sai cho thấy tỷ lệ đóng góp của từng cú sốc vào biến động sản lượng.

Đề xuất và khuyến nghị

1. Tăng cường sử dụng chính sách tài khóa nghịch chu kỳ: Nhà nước cần thiết lập chính sách tài khóa mở rộng trong giai đoạn suy thoái và thắt chặt khi nền kinh tế tăng trưởng nóng nhằm ổn định chu kỳ kinh tế, giảm thiểu tính đồng chu kỳ hiện tại. Thời gian thực hiện nên linh hoạt theo diễn biến kinh tế hàng quý.

2. Ưu tiên tăng chi tiêu công có hiệu quả: Tập trung đầu tư vào các dự án cơ sở hạ tầng và phát triển sản xuất để kích thích tổng cầu trực tiếp, đồng thời đảm bảo tính bền vững tài chính. Chủ thể thực hiện là Bộ Tài chính phối hợp với các bộ ngành liên quan, theo dõi và đánh giá hàng năm.

3. Cải thiện quản lý thu ngân sách và chính sách thuế: Cần thiết kế các chính sách thuế linh hoạt, khuyến khích đầu tư và tiêu dùng, đồng thời giảm thiểu tác động tiêu cực đến sản lượng. Cơ quan thuế và Bộ Tài chính cần phối hợp xây dựng các chính sách phù hợp trong vòng 1-2 năm tới.

4. Xây dựng cơ chế giám sát và đánh giá chính sách tài khóa độc lập: Thiết lập một cơ quan độc lập giám sát việc thực hiện chính sách tài khóa, đánh giá hiệu quả và đề xuất điều chỉnh kịp thời nhằm tăng tính minh bạch và hiệu quả. Thời gian triển khai trong 1 năm, chủ thể là Chính phủ và Quốc hội.

Đối tượng nên tham khảo luận văn

1. Nhà hoạch định chính sách tài khóa: Giúp hiểu rõ tác động của các công cụ tài khóa và lựa chọn chính sách phù hợp với chu kỳ kinh tế Việt Nam, từ đó xây dựng các chính sách hiệu quả hơn.

2. Các nhà nghiên cứu kinh tế vĩ mô và tài chính công: Cung cấp phương pháp luận và bằng chứng thực nghiệm về tác động của chính sách tài khóa tại một nước đang phát triển, làm cơ sở cho các nghiên cứu tiếp theo.

3. Sinh viên và học viên cao học chuyên ngành Tài chính – Ngân hàng, Kinh tế: Học tập mô hình SVAR và ứng dụng trong phân tích chính sách tài khóa, nâng cao kỹ năng nghiên cứu kinh tế lượng.

4. Các tổ chức tài chính và ngân hàng phát triển: Tham khảo để đánh giá hiệu quả các chính sách tài khóa tại Việt Nam, hỗ trợ tư vấn và xây dựng các chương trình hỗ trợ phát triển kinh tế.

Câu hỏi thường gặp

1. Chính sách tài khóa là gì và tại sao quan trọng?
   Chính sách tài khóa là công cụ điều tiết kinh tế thông qua chi tiêu công và thuế. Nó giúp ổn định chu kỳ kinh tế, kiểm soát lạm phát và thúc đẩy tăng trưởng. Ví dụ, trong khủng hoảng, chính phủ có thể tăng chi tiêu để kích thích tổng cầu.

2. Mô hình SVAR có ưu điểm gì trong nghiên cứu này?
   SVAR cho phép phân tách các cú sốc kinh tế độc lập và đo lường tác động riêng biệt của từng loại cú sốc đến các biến kinh tế, giúp đánh giá chính xác hiệu quả của chính sách tài khóa.

3. Tại sao chi tiêu chính phủ có tác động lớn hơn cắt giảm thuế?
   Chi tiêu chính phủ trực tiếp tạo ra tổng cầu thông qua mua sắm hàng hóa và dịch vụ, trong khi cắt giảm thuế phụ thuộc vào hành vi chi tiêu của người dân và doanh nghiệp, có thể bị tiết kiệm hoặc không sử dụng ngay.

4. Chính sách tài khóa đồng chu kỳ là gì và có tác hại gì?
   Là chính sách mở rộng khi kinh tế tăng trưởng và thu hẹp khi suy thoái, làm tăng biến động kinh tế thay vì ổn định. Ở Việt Nam, điều này có thể làm trầm trọng thêm các giai đoạn suy thoái.

5. Làm thế nào để chính sách tài khóa hiệu quả hơn trong tương lai?
   Cần áp dụng chính sách nghịch chu kỳ, tăng cường đầu tư công hiệu quả, cải thiện quản lý thuế và thiết lập cơ chế giám sát độc lập để đảm bảo tính kịp thời và minh bạch của chính sách.

Kết luận

• Chính sách tài khóa tại Việt Nam giai đoạn 2000-2016 có tác động tích cực nhưng không đáng kể đến tăng trưởng kinh tế.
• Chi tiêu chính phủ có ảnh hưởng lớn hơn cắt giảm thuế trong việc thúc đẩy sản lượng.
• Chính sách tài khóa hiện nay có xu hướng đồng chu kỳ, có thể làm tăng biến động kinh tế.
• Mô hình Sign-Restricted SVAR là công cụ hiệu quả để phân tích các cú sốc tài khóa và phi tài khóa.
• Cần thiết lập chính sách tài khóa nghịch chu kỳ và cải thiện quản lý tài khóa để tăng hiệu quả kinh tế trong tương lai.

Các bước tiếp theo bao gồm triển khai các khuyến nghị chính sách, mở rộng nghiên cứu với dữ liệu cập nhật và đa dạng hóa phương pháp phân tích. Các nhà hoạch định chính sách và nhà nghiên cứu được khuyến khích áp dụng kết quả nghiên cứu để nâng cao hiệu quả quản lý kinh tế vĩ mô.

Trích đoạn nội dung tài liệu

Chương 1 đưa ra sự giới thiệu một cách tổng quát về đề tài cụ thể bao gồm lý do đề tài được lựa chọn, đối tượng và mục tiêu nghiên cứu, ý nghĩa thực tiễn cũng như bố cục của bài nghiên cứu. Các vấn đề này đưa ra cái nhìn ban đầu một cách ngắn gọn nhưng đầy đủ về bài nghiên cứu. - Chương 2 thảo luận về cơ sở lý thuyết về chính sách tài khóa, các công cụ của chính sách tài khóa, chính sách tài khóa mở rộng – thu hẹp, chính sách tài khóa 123doc 7 chủ động – tự động, chính sách tài khóa thuận chu kỳ - phản chu kỳ và những nghiên cứu trước đây, các tranh luận làm nền tảng và động lực cho việc thực hiện đề tài này. - Chương 3 tập trung thảo luận về các phương pháp thực nghiệm – mô hình SVAR áp đặt các ràng buộc về dấu và việc lựa chọn các biến nghiên cứu trong bài.

Bên cạnh đó, các trình bày về cách thu thập và xử lý số liệu cho từng biến cụ thể của được bao gồm trong chương này. - Chương 5 trình bày các kiểm định ban đầu cho mô hình và các kết quả nghiên cứu thực nghiệm từ hàm phản ứng đẩy và phân rã phương sai; và - Chương 6 đưa ra các kết luận về các vấn đề nghiên cứu và một số khuyến nghị rút ra từ kết quả nghiên cứu. Bên cạnh đó, cũng nêu ra hạn chế của đề tài và hướng phát triển của đề tài. 123doc 8 CHƯƠNG 2: CƠ SỞ LÝ THUYẾT VÀ TỔNG QUAN CÁC NGHIÊN CỨU THỰC NGHIỆM VỀ CHÍNH SÁCH TÀI KHÓA VÀ TÁC ĐỘNG CỦA NÓ LÊN CHU KỲ KINH TẾ 2.

Cơ sở lý thuyết về chính sách tài khóa và tác động của nó lên chu kỳ kinh tế Trước cuộc Đại khủng hoảng (kéo dài từ ngày 4 tháng 9 năm 1929 đến cuối những năm 1930 - đầu những năm 1940), cách tiếp cận của Chính phủ đối với nền kinh tế là tự do kinh tế. Tuy nhiên, sau chiến tranh thế giới lần II, Chính phủ được xác định phải nắm giữ vai trò tiên phong trong nền kinh tế để kiểm soát vấn đề thất nghiệp, chu kỳ kinh doanh, lạm phát và chi phí sử dụng tiền. Bằng cách sử dụng kết hợp chính sách tiền tệ và tài khóa (tùy vào định hướng chính trị và triết lý của những người cầm quyền ở một thời điểm nhất định mà một chính sách có thể chiếm ưu thế hơn chính sách kia), Chính phủ có thể kiểm soát hệ thống kinh tế. Chính sách tài khóa là biện pháp giúp Chính phủ giám sát và tác động đến nền kinh tế của quốc gia thông qua việc điều chỉnh mức chi tiêu công và hệ thống thuế khóa.

Bằng chính sách tài khóa, Chính phủ cố gắng đạt được các mục tiêu kinh tế vĩ mô như giúp nền kinh tế tăng trưởng, cải thiện tỷ lệ thất nghiệp, kiểm soát lạm phát, ổn định chu kỳ kinh doanh và tác động đến lãi suất. Chính sách tài khóa dựa trên lý thuyết của nhà kinh tế học người Anh John Maynard Keynes (1883–1946). Lý thuyết này về cơ bản cho rằng Chính phủ có thể tác động đến mức năng suất kinh tế vĩ mô bằng cách tăng hoặc giảm mức thuế và chi tiêu công. Do đó, tác động này sẽ kiềm chế lạm phát, tạo việc làm và duy trì giá trị tiền tệ ở mức lành mạnh.

Trong lý thuyết của Keynes, thu nhập của một quốc gia được xác định như sau: 𝑌𝑌 = 𝐶𝐶 + 𝐼𝐼 + 𝐺𝐺 + 𝑁𝑁𝑁𝑁 (1) 123doc 9 Trong đó, C: chi tiêu cuối cùng của hộ gia đình I: tổng đầu tư của nền kinh tế G: tiêu dùng cuối cùng của chính phủ NX: xuất khẩu thuần (Xuất khẩu – Nhập khẩu) Y: Tổng sản phẩm quốc nội Phương trình trên cho thấy chính phủ có thể tác động đến nền kinh tế thông qua tác động đến Y trực tiếp thông qua chính sách tài khóa (𝐺𝐺) và gián tiếp thông qua tác động đến 𝐶𝐶, 𝐼𝐼 và 𝑁𝑁𝑁𝑁. Chi tiêu chính phủ có thể tác động đến tiêu dùng của hộ gia đình và đầu tư tư nhân một cách gián tiếp thông qua hành vi tiết kiệm của hộ gia đình. Ví dụ, khi chính phủ thuê nhân công cho các công trình xây dựng cơ sở hạ tầng (trường học, sân bay, cầu v.), các hộ gia đình có nhiều thu nhập hơn và họ sử dụng một phần thu nhập tăng thêm này để mua sắm (tiêu dùng) và tiết kiệm số còn lại. Tiết kiệm tăng sẽ làm tăng thêm đầu tư.

Chính sách tài khóa cũng có thể ảnh hưởng đến xuất nhập khẩu gián tiếp thông qua thuế và trợ cấp. Ví dụ, khi chính phủ tăng thuế trên hàng nhập khẩu và sử dụng một phần vốn cho trợ cấp xuất khẩu, chính sách tài khóa này sẽ đẩy cán cân thanh toán lên trạng thái thặng dư. Ngược lại, một sự giảm thuế nhập khẩu làm tăng cầu hàng hóa, dịch vụ từ nước ngoài, đẩy cán cân thanh toán về trạng thái thâm hụt. Hiện nay có hai quan điểm về chính sách tài khóa, đó là chính sách tài khóa tự động và chính sách tài khóa chủ động.

123doc 10 Chính sách tài khóa chủ động Theo quan điểm của nhà kinh tế học Keynes, Chính phủ phải xem xét đến tình trạng thực tế nền kinh tế quốc gia, từ đó có thể chủ động sử dụng chính sách tài khóa nhằm điều tiết nền kinh tế về mức sản lượng tiềm năng. Từ đó, có hai loại chính sách tài khóa: chính sách tài khóa mở rộng và chính sách tài khóa thu hẹp. Chính sách tài khóa mở rộng: Trong tình trạng nền kinh tế suy thoái, hay nói cách khác là lúc này, tổng sản lượng quốc gia (Y N ) đang thấp hơn tổng sản lượng tiềm năng (Y P ), Chính phủ cần tăng chi tiêu hoặc giảm thuế ròng, hoặc thực hiện cả hai. Mục tiêu là để kích thích tổng cầu (AD) tăng lên (dịch chuyển qua phải) làm tăng sản lượng quốc gia bằng với sản lượng tiềm năng.

Chính sách tài khóa mở rộng trong tình trạng nền kinh tế suy thoái Chính sách tài khóa thu hẹp: Khi nền kinh tế lạm phát hay tổng sản lượng quốc gia (Y N ) cao hơn tổng sản lượng tiềm năng (Y p ), Chính phủ cần phải điều tiết sản lượng quốc gia giảm đến khi cân bằng với sản lượng tiềm năng. Để thực hiện điều này, Chính phủ cũng cần phải thông qua hai công cụ thuế và chi tiêu Chính phủ: tăng thuế ròng hoặc giảm chi tiêu hoặc vừa tăng thuế ròng vừa giảm chi tiêu. Từ đó, tổng cầu (AD) giảm (di chuyển sang trái) dẫn đến tổng sản lượng quốc gia giảm xuống. Chính sách tài khóa thu hẹp trong tình trạng nền kinh tế phát triển nóng Chính sách tài khóa chủ động có thể là nghịch chu kỳ hoặc cùng chu kỳ với chu kỳ kinh doanh.

Một chính sách tài khóa nghịch chu kỳ là một chính sách mở rộng trong thời kỳ suy thoái và thu hẹp trong thời kỳ sự bùng nổ. Trái lại, chính sách tài khóa đồng chu kỳ xảy ra khi chính sách tài khóa chủ động thu hẹp trong thời kỳ suy thoái, và mở rộng trong suốt thời kỳ tăng trưởng, làm gia tăng sự biến động của sản lượng. Chính sách tài khóa chủ động có thể được thiết kế nghịch chu kỳ để ổn định chu kỳ kinh doanh, hoặc là đồng chu kỳ để thúc đẩy tăng trưởng hoặc kiềm chế lạm phát. Như vậy, để thực hiện mục tiêu ổn định kinh tế vĩ mô, chính sách tài khóa nên là một biến số nghịch chu kỳ.

Theo các lý thuyết, cơ chế đằng sau chính sách tài khóa chủ động có vẻ dễ dàng. Tuy nhiên, việc áp dụng chính sách tài khóa trong thực tiễn là một vấn đề vì nhiều lý do. Thứ nhất, sự không chắc chắn về độ trễ và thời điểm là những mối quan tâm lớn khi thực hiện chính sách tài khóa chủ động. Chính phủ nên điều chỉnh chính sách tài khóa bao lâu một lần để điều chỉnh nền kinh tế về mức tăng trưởng tiềm năng?.

“Có ba độ trễ làm cho chính sách tài khóa trở khó thực hiện. Thứ nhất, là khoảng thời gian giữa thời điểm cần thay đổi chính sách và thời gian mà chính phủ công nhận điều này. Thứ hai, là khoảng thời gian khi chính phủ công nhận rằng cần thay đổi chính sách và khi cần hành động. Độ trễ thứ ba xảy ra giữa thời điểm chính sách được thay đổi và khi 123doc 12 những thay đổi ảnh hưởng đến nền kinh tế" (Blinder, 2008).

Do những chậm trễ này, xác định thời điểm thực hiện chính sách tài khóa chủ động để điều chỉnh nền kinh tế là một nhiệm vụ rất khó khăn. Vào thời điểm chính sách có hiệu lực, tình trạng của nền kinh tế có thể đã thay đổi. Một chính sách tài khóa có tính nghịch chu kỳ có thể trở thành đồng chu kỳ nếu một nhà kinh tế đưa ra một đánh giá không chính xác về tình trạng hiện tại và tương lai của nền kinh tế. Thứ hai, việc áp dụng chính sách tài khóa chủ động cũng có thể là vấn đề trong trường hợp ngân sách của chính phủ không bền vững về tài chính.

Tính bền vững về tài chính đề cập đến "khả năng của chính phủ để duy trì các chính sách hiện tại và đáp ứng được ràng buộc về ngân sách mà không dẫn đến nghĩa vụ nợ" (Burnside, 2005). Về mặt hoạt động, nợ công không phải là mối quan tâm cho vấn đề bền vững tài chính nếu quốc gia đó là một quốc gia có chủ quyền về tiền tệ và không nợ quá nhiều ngoại tệ trong phạm vi mà nó không thể trả lại. Tuy nhiên, trong trường hợp các chính phủ dựa nhiều vào các nguồn tài trợ từ bên ngoài, cho dù đó là IMF hay ECB, thì sẽ đặt ra câu hỏi về khả năng của chính phủ để chi tiêu một cách khôn ngoan trên khoản thanh khoản mà họ không thể tạo ra. Có một nguyên tắc tài trợ thâm hụt là chính phủ không nên đi vay để chi tiêu mà phải dùng cho đầu tư phát triển.

Người ta gọi đó là nguyên tắc tài khóa vàng (golden rule). Ngụ ý ở đây là việc đi vay để chi tiêu sẽ không thể tạo ra nguồn tiền cho việc trả nợ trong tương lai, ảnh hưởng đến tính an toàn của nợ công. Thay vào đó, việc đi vay chỉ được dùng để tài trợ cho các dự án đầu tư có khả năng thu hồi vốn hoặc ít nhất là cũng tạo ra năng lực sản xuất cho nền kinh tế. Khi chính phủ đi vay để tài trợ thâm hụt sẽ làm tăng nhu cầu vay vốn trên thị trường tài chính.