Luận văn thạc sĩ tác động của chính sách vay vốn và đào tạo nghề của chính phủ đến giảm nghèo đối với vùng dân tộc thiểu số trên địa bàn tỉnh an giang giai đoạn 2008 2013

Luận văn phân tích tác động của chính sách vay vốn và đào tạo nghề đến giảm nghèo vùng dân tộc thiểu số tỉnh An Giang giai đoạn 2008-2013.

• Tác giả: Lâm Quang Thi
• Người hướng dẫn: TS. Phạm Khánh Nam
• Trường học: Trường Đại Học Kinh Tế TP. Hồ Chí Minh
• Chuyên ngành: Chính Sách Công
• Đề tài: Tác Động Của Chính Sách Vay Vốn Và Đào Tạo Nghề Đến Giảm Nghèo Ở An Giang (2008-2013)
• Loại tài liệu: Luận Văn Thạc Sĩ
• Năm xuất bản: 2017
• Địa điểm: TP. Hồ Chí Minh

Mục lục chi tiết

• TRANG PHỤ BÌA
• LỜI CAM ĐOAN
• CÁC TỪ VIẾT TẮT
• DANH MỤC CÁC BẢNG
• DANH MỤC CÁC HÌNH VẼ
• 1. CHƯƠNG 1: GIỚI THIỆU
• 1.1. MỤC TIÊU NGHIÊN CỨU
• 1.1.1. Mục tiêu chung
• 1.1.2. Mục tiêu cụ thể
• 1.2. CÂU HỎI NGHIÊN CỨU
• 1.3. ĐỐI TƯỢNG VÀ PHẠM VI NGHIÊN CỨU
• 1.3.1. Đối tượng nghiên cứu
• 1.3.2. Phạm vi nghiên cứu
• 1.4. BỐ CỤC CỦA ĐỀ TÀI
• 2. CHƯƠNG 2: CƠ SỞ LÝ THUYẾT
• 2.1. LÝ THUYẾT LIÊN QUAN
• 2.2. ĐÁNH GIÁ CHÍNH SÁCH
• 2.3. CÁC YẾU TỐ ẢNH HƯỞNG ĐẾN NGHÈO
• 2.3.1. Vai trò của tín dụng đối với giảm nghèo
• 2.3.2. Các yếu tố về nhân khẩu học
• 2.3.3. Tình trạng việc làm và giáo dục của hộ
• 2.3.4. Năng lực sản xuất của hộ
• 2.3.5. Các điều kiện bên ngoài
• 2.3.6. Đặc điểm dân tộc
• 2.4. CÁC NGHIÊN CỨU LIÊN QUAN ĐẾN ĐỀ TÀI
• 2.5. TÓM TẮT CHƯƠNG 2
• 3. CHƯƠNG 3: PHƯƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU
• 3.1. MÔ HÌNH NGHIÊN CỨU
• 3.1.1. Khung nghiên cứu
• 3.1.2. Thiết kế nghiên cứu
• 3.1.3. Mô hình đánh giá tác động
• 3.1.4. Phương pháp phỏng vấn sâu
• 3.2. DỮ LIỆU NGHIÊN CỨU
• 3.2.1. Mô tả và định nghĩa các biến trong mô hình
• 3.2.2. Dữ liệu thứ cấp
• 3.2.3. Dữ liệu sơ cấp
• 3.2.4. Kiểm soát chất lượng nghiên cứu định lượng
• 3.2.5. Phương pháp phân tích số liệu
• 3.3. TÓM TẮT CHƯƠNG 3
• 4. CHƯƠNG 4: KẾT QUẢ NGHIÊN CỨU VÀ THẢO LUẬN
• 4.1. TỔNG QUAN CHƯƠNG TRÌNH GIẢM NGHÈO NGƯỜI DÂN TỘC THIỂU SỐ TẠI TỈNH AN GIANG GIAI ĐOẠN 2008 – 2013
• 4.1.1. Đặc điểm tự nhiên và kinh tế xã hội tỉnh An Giang
• 4.1.2. Tổng quan về tình trạng nghèo của người dân tộc thiểu số tại tỉnh An Giang giai đoạn 2008 – 2013
• 4.1.3. Thách thức trong công tác giảm nghèo người dân tộc thiểu số
• 4.1.4. Thực trạng chính sách, chương trình hỗ trợ giảm nghèo đối với người dân tộc thiểu số tại tỉnh An Giang
• 4.2. ĐẶC ĐIỂM KINH TẾ XÃ HỘI CỦA HỘ PHỎNG VẤN
• 4.2.1. Đặc điểm nhân khẩu học hộ phỏng vấn
• 4.2.2. Việc làm và thu nhập
• 4.2.3. Tình trạng nhà ở và các vật dụng thiết yếu
• 4.2.4. Sự khác biệt về điều kiện kinh tế, xã hội của hộ gia đình
• 4.3. KẾT QUẢ ĐÁNH GIÁ CHÍNH SÁCH
• 4.3.1. Khả năng tiếp cận chính sách
• 4.3.2. Tác động của chính sách vay vốn đối với người nghèo tại tỉnh An Giang
• 4.3.3. Tác động chính sách đào tạo nghề đối với người nghèo tại tỉnh An Giang
• 4.4. TÓM TẮT CHƯƠNG 4
• 5. CHƯƠNG 5: KẾT LUẬN VÀ KHUYẾN NGHỊ
• 5.1. KHUYẾN NGHỊ CHÍNH SÁCH
• 5.1.1. Về điều chỉnh chính sách hỗ trợ giảm nghèo
• 5.1.2. Chính sách vay vốn sản xuất
• 5.1.3. Chính sách hỗ trợ đào tạo nghề và việc làm
• 5.2. HẠN CHẾ CỦA ĐỀ TÀI VÀ ĐỀ XUẤT HƯỚNG NGHIÊN CỨU TIẾP THEO
• TÀI LIỆU THAM KHẢO
• PHỤ LỤC

Tóm tắt

I. Tác động của chính sách vay vốn

Chính sách vay vốn đã được triển khai nhằm hỗ trợ người nghèo, đặc biệt là các hộ dân tộc thiểu số tại tỉnh An Giang trong giai đoạn 2008-2013. Chính sách này không chỉ giúp người dân tiếp cận nguồn vốn mà còn tạo điều kiện cho họ đầu tư vào sản xuất, từ đó tăng thu nhập và cải thiện đời sống. Theo số liệu, tỷ lệ hộ nghèo đã giảm từ 31,43% xuống còn 25,5% trong giai đoạn này. Điều này cho thấy sự hiệu quả của chính sách trong việc hỗ trợ tài chính cho người nghèo. Tuy nhiên, vẫn còn nhiều hộ dân gặp khó khăn trong việc tiếp cận khoản vay do thiếu thông tin và kỹ năng quản lý tài chính. Một nghiên cứu cho thấy, 60% hộ nghèo cho biết họ không biết cách lập kế hoạch sử dụng vốn vay một cách hiệu quả. Do đó, việc cải thiện khả năng tiếp cận và quản lý khoản vay là rất cần thiết để nâng cao hiệu quả của chính sách này.

1.1. Khả năng tiếp cận chính sách vay vốn

Khả năng tiếp cận chính sách vay vốn của người nghèo tại An Giang còn hạn chế. Nhiều hộ gia đình không đủ điều kiện để vay do thiếu tài sản thế chấp. Hơn nữa, quy trình vay vốn phức tạp và yêu cầu nhiều giấy tờ khiến người dân cảm thấy khó khăn. Theo khảo sát, chỉ có 40% hộ nghèo biết đến các chương trình vay vốn ưu đãi. Điều này cho thấy cần có những biện pháp cải thiện thông tin và hỗ trợ người dân trong việc tiếp cận các nguồn vốn này. Việc đơn giản hóa quy trình vay vốn và tăng cường tuyên truyền sẽ giúp nhiều hộ gia đình có cơ hội thoát nghèo hơn.

II. Tác động của chính sách đào tạo nghề

Chính sách đào tạo nghề đã được triển khai nhằm nâng cao kỹ năng lao động cho người nghèo, đặc biệt là các hộ dân tộc thiểu số. Chương trình này không chỉ giúp người dân có thêm kiến thức mà còn tạo ra cơ hội việc làm mới. Theo thống kê, tỷ lệ hộ nghèo tham gia vào các khóa đào tạo nghề đã tăng lên 25% trong giai đoạn 2008-2013. Những người đã tham gia đào tạo cho biết họ có khả năng tìm được việc làm với mức thu nhập cao hơn so với trước đây. Tuy nhiên, vẫn còn nhiều thách thức trong việc thu hút người dân tham gia các khóa học này. Một số người cho rằng chương trình chưa phù hợp với nhu cầu thực tế của thị trường lao động. Do đó, cần có sự điều chỉnh trong nội dung và hình thức đào tạo để đáp ứng tốt hơn nhu cầu của người dân.

2.1. Đánh giá hiệu quả của chương trình đào tạo nghề

Chương trình đào tạo nghề đã mang lại nhiều lợi ích cho người dân, nhưng hiệu quả vẫn chưa đạt được như mong đợi. Nhiều người tham gia đào tạo vẫn gặp khó khăn trong việc tìm kiếm việc làm phù hợp. Theo khảo sát, chỉ có 50% người tham gia có việc làm ổn định sau khi hoàn thành khóa học. Điều này cho thấy cần có sự kết nối giữa các cơ sở đào tạo và doanh nghiệp để tạo ra cơ hội việc làm cho người dân. Hơn nữa, việc nâng cao chất lượng đào tạo và cập nhật chương trình học cũng là yếu tố quan trọng để đảm bảo người dân có thể đáp ứng được yêu cầu của thị trường lao động.

III. Tác động kinh tế và xã hội

Chính sách vay vốn và đào tạo nghề không chỉ tác động đến đời sống kinh tế của người dân mà còn ảnh hưởng đến các khía cạnh xã hội khác. Việc cải thiện thu nhập đã giúp nhiều hộ gia đình có điều kiện tốt hơn trong việc chăm sóc sức khỏe và giáo dục cho con cái. Theo báo cáo, tỷ lệ trẻ em trong độ tuổi đến trường tại các hộ nghèo đã tăng lên 70% trong giai đoạn này. Tuy nhiên, vẫn còn nhiều thách thức trong việc duy trì và phát triển các chương trình này. Cần có sự phối hợp chặt chẽ giữa các cấp chính quyền và các tổ chức xã hội để đảm bảo tính bền vững của các chính sách này.

3.1. Tác động xã hội của chính sách

Chính sách vay vốn và đào tạo nghề đã góp phần làm giảm nghèo và cải thiện đời sống cho người dân. Tuy nhiên, tác động xã hội của các chính sách này còn hạn chế. Nhiều hộ gia đình vẫn gặp khó khăn trong việc duy trì thu nhập ổn định. Theo khảo sát, 30% hộ nghèo cho biết họ vẫn phải đối mặt với khó khăn trong việc chi tiêu hàng ngày. Điều này cho thấy cần có những chính sách hỗ trợ bổ sung để giúp người dân vượt qua khó khăn và ổn định cuộc sống.

Nội dung chính

Tổng quan nghiên cứu

Trong hơn hai thập kỷ đổi mới, Việt Nam đã đạt nhiều thành tựu nổi bật trong công tác xóa đói giảm nghèo khi tỷ lệ nghèo cả nước giảm mạnh từ 58,1% năm 1993 xuống còn khoảng 9,6% vào năm 2012, giúp hơn 32 triệu người thoát nghèo thành công. Tuy nhiên, khoảng cách phát triển giữa các vùng miền và giữa các nhóm dân tộc vẫn là thách thức lớn. Tỉnh An Giang thuộc khu vực Đồng bằng sông Cửu Long có 11 đơn vị hành chính cấp huyện, bao gồm 18 xã biên giới, 35 xã đặc biệt khó khăn theo Quyết định số 30/2007/QĐ-TTg và 36 xã tập trung đồng bào dân tộc thiểu số với 112.809 người, chiếm 5,26% dân số toàn tỉnh.

Giai đoạn 2008 - 2013, mặc dù tỉnh An Giang đã tích cực thực hiện Quyết định số 74/2008/QĐ-TTg của Thủ tướng Chính phủ và Đề án giảm nghèo số 25/ĐA-UBND, tỷ lệ hộ nghèo trong cộng đồng dân tộc thiểu số dù giảm từ 26,0% năm 2009 xuống 14,6% năm 2013 nhưng vẫn cao gấp gần 3 lần so với tỷ lệ nghèo chung toàn tỉnh là 4,96%. Vấn đề đặt ra là hiệu quả thực chất của các gói can thiệp tín dụng ưu đãi và dạy nghề đối với sinh kế của đồng bào Khmer, Chăm và Hoa.

Mục tiêu cốt lõi của nghiên cứu là đánh giá tác động thực chứng của chính sách vay vốn và đào tạo nghề đến xác suất thoát nghèo của các hộ dân tộc thiểu số tại 3 huyện trọng điểm gồm Tri Tôn, Tịnh Biên và An Phú giai đoạn 2008 - 2013. Kết quả nghiên cứu cung cấp cơ sở khoa học định lượng chuẩn xác, hỗ trợ các cơ quan hoạch định nâng cao mức thu nhập bình quân từ 3,3 triệu đồng lên trên 7,6 triệu đồng/người/năm, tạo tiền đề xây dựng chiến lược giảm nghèo đa chiều bền vững cho giai đoạn tiếp theo.

Cơ sở lý thuyết và phương pháp nghiên cứu

Khung lý thuyết áp dụng

Nghiên cứu được xây dựng dựa trên sự kết hợp giữa lý thuyết nghèo đa chiều và các mô hình kinh tế vi mô về vốn sinh kế:

• Lý thuyết nghèo đa chiều của UNESCAP và World Bank: Đói nghèo không đơn thuần là sự thiếu hụt về thu nhập mà bao gồm ba khía cạnh tương hỗ: nghèo thu nhập (poverty of income), nghèo tiếp cận dịch vụ công và hạ tầng (poverty of access), và nghèo tiếng nói, quyền lực xã hội (poverty of power). Lý thuyết này giải thích vòng luẩn quẩn đói nghèo khi trình độ học vấn thấp kết hợp với thiếu tư liệu sản xuất dẫn đến năng suất lao động kém.
• Lý thuyết tín dụng vi mô và tích lũy vốn sản xuất: Dựa trên các công trình của Khandker và Morduch, việc tiếp cận nguồn vốn ưu đãi đóng vai trò đòn bẩy trực tiếp giúp các hộ nghèo vượt qua rào cản thanh khoản, mua sắm công cụ sản xuất, cây con giống và mở rộng ngành nghề kinh doanh nhỏ.
• Lý thuyết vốn nhân lực và chuyển dịch lao động: Dựa theo nghiên cứu của Baulch, McCulloch và World Bank, giáo dục cùng đào tạo nghề nâng cao kỹ năng lao động, từ đó tạo điều kiện chuyển dịch cơ cấu thu nhập từ thuần nông sang các hoạt động phi nông nghiệp có tiền công ổn định hơn.
• Các khái niệm then chốt: Chuẩn nghèo nông thôn giai đoạn 2011 - 2015 là 400.000 đồng/người/tháng (theo Quyết định số 09/2011/QĐ-TTg), tỷ lệ phụ thuộc của hộ gia đình, và chỉ số đa dạng hóa sinh kế phi nông nghiệp.

Phương pháp nghiên cứu

Nghiên cứu kết hợp chặt chẽ giữa phân tích định lượng kinh tế lượng và phỏng vấn sâu định tính nhằm đảm bảo độ tin cậy thực nghiệm cao:

• Cỡ mẫu và kỹ thuật chọn mẫu: Khảo sát thực địa được thực hiện trên tổng quy mô mẫu là 440 hộ gia đình tại 3 huyện có tỷ lệ đồng bào dân tộc thiểu số cao nhất tỉnh An Giang gồm Tri Tôn, Tịnh Biên và An Phú. Tác giả áp dụng phương pháp chọn mẫu ngẫu nhiên phân tầng, chia đều thành hai nhóm đồng nhất tại thời điểm gốc năm 2008 (với mức thu nhập tương đương 360.000 đồng/người/tháng): 220 hộ thuộc nhóm hưởng lợi chính sách (vay vốn, học nghề) và 220 hộ thuộc nhóm so sánh không tham gia chính sách.
• Phương pháp phân tích dữ liệu: Đề tài áp dụng mô hình hồi quy xác suất Logit/Probit kết hợp kỹ thuật Kết nối điểm xu hướng (Propensity Score Matching - PSM) nhằm loại bỏ triệt để hiện tượng thiên lệch chọn mẫu (selection bias) khi đánh giá tác động can thiệp. Lý do lựa chọn PSM là vì phương pháp này cho phép thiết lập nhóm đối chứng nhân tạo có các đặc điểm nhân khẩu, diện tích đất canh tác và số năm đi học tương đồng với nhóm thụ hưởng.
• Nguồn dữ liệu và công cụ: Dữ liệu sơ cấp thu thập qua bảng hỏi chi tiết năm 2013 và phỏng vấn sâu cán bộ quản lý địa phương; dữ liệu thứ cấp trích xuất từ Niên giám thống kê tỉnh An Giang và Báo cáo tổng kết của Sở Lao động - Thương binh và Xã hội tỉnh giai đoạn 2008 - 2013. Quá trình xử lý, kiểm định t-test và ước lượng mô hình được thực hiện trên phần mềm Stata 12.0.

Kết quả nghiên cứu và thảo luận

Những phát hiện chính

Quá trình phân tích thực nghiệm từ bộ dữ liệu 440 hộ gia đình dân tộc thiểu số đã làm rõ các phát hiện nổi bật:

• Tăng trưởng thu nhập vượt trội ở nhóm tham gia chính sách: Tại thời điểm xuất phát điểm năm 2009, cả hai nhóm hộ đều có mức thu nhập bình quân ngang nhau là 3,3 triệu đồng/người/năm. Đến năm 2013, thu nhập bình quân của nhóm tham gia chính sách tăng mạnh lên 7,6 triệu đồng/người/năm (tăng 130%), cao gấp 1,55 lần so với mức 4,9 triệu đồng/người/năm của nhóm không tham gia chính sách.
• Chuyển dịch cơ cấu việc làm và nguồn thu: Tỷ trọng thu nhập phi nông nghiệp của nhóm hộ tham gia chính sách đạt tới 54,2%, vượt xa tỷ lệ 31,8% của nhóm không tham gia. Tỷ lệ lao động tham gia trực tiếp vào hoạt động tự sản xuất kinh doanh ở nhóm thụ hưởng đạt 24,4%, trong khi tỷ lệ đi làm thuê bấp bênh giảm xuống còn 38,3% (so với mức 42,1% ở nhóm đối chứng).
• Cải thiện điều kiện sống và tài sản kiên cố: Tỷ lệ hộ sở hữu nhà ở kiên cố bằng bê tông và ngói ở nhóm tham gia chính sách đạt 49,1%, cao gấp đôi so với mức 24,1% của nhóm không tham gia. Tổng thể mẫu khảo sát cho thấy 94,3% hộ đã có quyền sở hữu nhà ở chính thức và 62,5% hộ tiếp cận được hệ thống nước sạch sinh hoạt.
• Quy mô nguồn vốn hỗ trợ thực tế: Trong giai đoạn 2009 - 2014, toàn tỉnh đã huy động 226 tỷ đồng cho công tác giảm nghèo vùng đồng bào thiểu số (trong đó vốn tín dụng Ngân hàng Chính sách xã hội chiếm 85 tỷ đồng, ngân sách Trung ương 100 tỷ đồng), hỗ trợ giải ngân sản xuất cho gần 1.800 lượt hộ nghèo và 1.100 lượt hộ chính sách.

Thảo luận kết quả

Các kết quả định lượng khẳng định chính sách tín dụng ưu đãi và đào tạo nghề đóng vai trò là cú hích kinh tế quan trọng, giúp hộ đồng bào dân tộc thiểu số phá vỡ vòng luẩn quẩn nghèo đói. Khi tiếp cận được nguồn vốn vay với lãi suất ưu đãi 0,5%/tháng từ Quỹ Xóa đói giảm nghèo và Ngân hàng Chính sách xã hội, các hộ gia đình đã chủ động chuyển đổi mô hình kinh tế sang chăn nuôi gia súc, bò vỗ béo hoặc làm dịch vụ nhỏ thay vì làm nông nghiệp tự cấp tự túc.

Về mặt trực quan, dữ liệu khảo sát có thể được biểu diễn rõ nét qua biểu đồ cột so sánh mức tăng trưởng thu nhập giữa hai nhóm qua hai mốc thời gian 2009 và 2013, kết hợp cùng bảng ma trận tương quan thể hiện các yếu tố tác động tích cực như số năm đi học bình quân (đạt 4,9 năm ở nhóm chính sách so với 3,3 năm ở nhóm không tham gia) và tỷ lệ phụ thuộc (24,9% so với 41,9%).

Kết quả này hoàn toàn nhất quán với các nghiên cứu của Phùng Đức Tùng về Chương trình 135-II và nghiên cứu của Khandker tại khu vực châu Á. Tuy nhiên, luận văn cũng chỉ ra một số điểm nghẽn nghiêm trọng: định mức vay vốn bình quân còn thấp (chỉ khoảng 12 triệu đồng/hộ), chưa đáp ứng đủ nhu cầu đầu tư mở rộng sản xuất; đồng thời, tốc độ trượt giá lũy kế giai đoạn 2009 - 2013 lên tới gần 50% đã làm suy giảm giá trị thực của thu nhập, khiến một bộ phận hộ cận nghèo người Khmer vẫn đối mặt với rủi ro tái nghèo cao khi gặp biến cố thiên tai, dịch bệnh.

Đề xuất và khuyến nghị

Dựa trên các bằng chứng thực nghiệm thu được, luận văn đề xuất 4 nhóm giải pháp chiến lược nhằm nâng cao hiệu quả giảm nghèo bền vững cho vùng đồng bào dân tộc thiểu số tỉnh An Giang:

• Nâng mức trần vốn vay và nới lỏng kỳ hạn tín dụng: Chi nhánh Ngân hàng Chính sách xã hội tỉnh An Giang cần chủ trì nâng định mức vay vốn sản xuất từ bình quân 12 triệu đồng/hộ lên mức tối thiểu 30 - 50 triệu đồng/hộ, đồng thời kéo dài chu kỳ vay từ 36 tháng lên 60 tháng. Mục tiêu trong giai đoạn 2018 - 2020 là giúp 100% hộ nghèo dân tộc thiểu số có nhu cầu và phương án sản xuất khả thi được tiếp cận nguồn vốn đầy đủ, giảm tỷ lệ tái nghèo xuống dưới 2%/năm.
• Đổi mới mô hình đào tạo nghề gắn với địa chỉ việc làm: Sở Lao động - Thương binh và Xã hội phối hợp cùng Ủy ban nhân dân các huyện Tri Tôn, Tịnh Biên xây dựng các khóa dạy nghề ngắn hạn bằng tiếng mẹ đẻ (Khmer, Chăm), tập trung vào kỹ thuật thâm canh rau màu công nghệ cao và chăn nuôi bò đặc sản. Đặt mục tiêu nâng tỷ lệ lao động qua đào tạo có việc làm và thu nhập ổn định đạt trên 75% trong vòng 12 tháng sau tốt nghiệp.
• Tăng cường nguồn lực hỗ trợ nhà ở và hạ tầng vệ sinh: Ủy ban nhân dân tỉnh An Giang cần điều chỉnh mức hỗ trợ cất mới và sửa chữa nhà ở từ ngân sách kết hợp vốn vay ưu đãi từ mức 15 triệu đồng lên mức tối thiểu 40 triệu đồng/hộ theo Quyết định số 881/QĐ-UBND. Đồng thời, Trung tâm Nước sạch và Vệ sinh môi trường nông thôn cần triển khai dự án nâng tỷ lệ hộ dân tộc thiểu số được dùng nước hợp vệ sinh từ 62,5% lên 85% vào năm 2020.
• Thiết lập mạng lưới khuyến nông - khuyến công đồng hành cơ sở: Ban Dân tộc tỉnh cùng Hội Nông dân cơ sở thành lập các tổ tư vấn kỹ thuật trực tiếp tại 36 xã dân tộc, tổ chức đối thoại định kỳ với ít nhất 1.500 lượt hộ nghèo mỗi năm nhằm chuyển giao quy trình kỹ thuật quản lý dòng vốn, xóa bỏ tâm lý tự ti, trông chờ ỷ lại vào trợ cấp của Nhà nước.

Đối tượng nên tham khảo luận văn

Công trình nghiên cứu mang giá trị học thuật và ứng dụng sâu sắc, phù hợp cho các nhóm đối tượng sau:

• Cơ quan quản lý và hoạch định chính sách công: Các chuyên viên, lãnh đạo tại Ban Dân tộc, Sở Lao động - Thương binh và Xã hội, Ngân hàng Chính sách xã hội tỉnh An Giang và vùng Đồng bằng sông Cửu Long cần tài liệu thực chứng để rà soát, điều chỉnh hạn mức gói vay và thiết kế chương trình mục tiêu quốc gia giảm nghèo bền vững.
• Giảng viên và nhà nghiên cứu kinh tế học phát triển: Các nhà khoa học tại các trường đại học khối kinh tế, chính sách công tìm kiếm phương pháp luận chuẩn mực về ứng dụng kỹ thuật Kết nối điểm xu hướng (PSM) và mô hình hồi quy vi mô trong đánh giá tác động chính sách công.
• Học viên cao học và sinh viên chuyên ngành: Các học viên chuyên ngành Chính sách công, Kinh tế phát triển, Quản lý công cần tài liệu tham khảo chất lượng cao về khung lý thuyết nghèo đa chiều, kỹ thuật thiết kế bảng hỏi và quy trình phân tích định lượng bằng phần mềm Stata.
• Các tổ chức phi chính phủ và cơ quan phát triển quốc tế: Các chuyên gia của UNDP, World Bank, Oxfam và ActionAid đang triển khai các dự án can thiệp sinh kế, hỗ trợ kỹ thuật và tài chính vi mô cho các cộng đồng dân tộc thiểu số dễ bị tổn thương tại Việt Nam.

Câu hỏi thường gặp

Chính sách vay vốn ưu đãi tác động như thế nào đến khả năng thoát nghèo của hộ dân tộc thiểu số tại An Giang?
Kết quả phân tích mô hình PSM cho thấy việc tiếp cận vốn vay chính thức làm tăng đáng kể xác suất thoát nghèo của hộ dân. Sau 5 năm thụ hưởng, thu nhập bình quân của nhóm vay vốn đạt 7,6 triệu đồng/người/năm, cao hơn 55,1% so với nhóm không tiếp cận vốn (4,9 triệu đồng/người/năm), giúp các hộ mua sắm tư liệu sản xuất và tạo dòng tiền tích lũy.

Tại sao nghiên cứu phải kết hợp mô hình hồi quy Logit với kỹ thuật PSM?
Việc tham gia vào các chương trình giảm nghèo không diễn ra ngẫu nhiên mà chịu ảnh hưởng từ các đặc điểm nền tảng của hộ như học vấn, quy mô nhân khẩu và đất đai. Phương pháp PSM giúp tạo ra nhóm đối chứng tương đồng tuyệt đối về điểm xu hướng với nhóm thụ hưởng, loại bỏ sai lệch nội sinh để đo lường chính xác tác động thuần túy của chính sách.

Rào cản lớn nhất của đồng bào dân tộc thiểu số khi tiếp cận chính sách đào tạo nghề là gì?
Rào cản chính gồm rào cản ngôn ngữ, trình độ học vấn thấp (số năm đi học bình quân của hộ chỉ đạt 4,1 năm), và nội dung đào tạo chưa bám sát nhu cầu thị trường địa phương. Nhiều khóa học chỉ dạy lý thuyết thuần túy mà thiếu liên kết bao tiêu việc làm, khiến 40,2% lao động vẫn phải đi làm thuê thời vụ.

Tỷ lệ phụ thuộc trong hộ gia đình ảnh hưởng ra sao đến mức sống?
Tỷ lệ người phụ thuộc (trẻ dưới 15 tuổi và người già trên 60 tuổi) có hệ số tương quan nghịch biến với khả năng thoát nghèo. Nhóm hộ nghèo không tham gia chính sách có tỷ lệ phụ thuộc lên tới 41,9%, tạo gánh nặng lớn lên số ít lao động chính và làm phân tán nguồn lực chi tiêu cho y tế, giáo dục.

Quy mô vốn vay hiện tại có đáp ứng đủ nhu cầu tái sản xuất của người dân không?
Chưa đáp ứng đủ. Hạn mức vốn vay bình quân từ Ngân hàng Chính sách xã hội chỉ đạt khoảng 12 triệu đồng/hộ. Trong bối cảnh giá cả vật tư nông nghiệp tăng cao và tỷ lệ lạm phát giai đoạn 2008 - 2013 xấp xỉ 50%, quy mô vốn này chỉ đủ chi trả cho chi phí ngắn hạn chứ chưa đủ tạo đột phá về tài sản cố định.

Kết luận

• Nghiên cứu đã đánh giá toàn diện tác động của chính sách tín dụng và đào tạo nghề giai đoạn 2008 - 2013, chứng minh chính sách giúp nâng thu nhập hộ thụ hưởng từ 3,3 triệu lên 7,6 triệu đồng/người/năm.
• Khẳng định vai trò quyết định của chuyển dịch cơ cấu thu nhập phi nông nghiệp (đạt 54,2% ở nhóm hưởng lợi) đối với mục tiêu giảm nghèo bền vững của đồng bào Khmer, Chăm.
• Ứng dụng thành công phương pháp kinh tế lượng thực chứng PSM trên cỡ mẫu 440 hộ tại 3 huyện biên giới An Phú, Tịnh Biên và Tri Tôn để giải quyết triệt để vấn đề thiên lệch chọn mẫu.
• Chỉ rõ các hạn chế cốt lõi về hạn mức tín dụng 12 triệu đồng/hộ, chất lượng đào tạo nghề và nguy cơ tái nghèo do áp lực trượt giá 50% trong giai đoạn nghiên cứu.
• Cung cấp hệ thống 4 nhóm khuyến nghị chính sách cụ thể cho giai đoạn 2018 - 2020 về tín dụng, hạ tầng nhà ở và mô hình sinh kế gắn kết doanh nghiệp.

Để hiện thực hóa mục tiêu giảm nghèo đa chiều bền vững, các nhà quản lý địa phương cần nhanh chóng thể chế hóa các giải pháp nâng mức trần tín dụng và tích hợp đào tạo nghề gắn với chuỗi cung ứng thực tế ngay trong niên độ ngân sách tiếp theo. Quý độc giả, các nhà nghiên cứu và học viên quan tâm có thể khai thác toàn bộ mô hình kinh tế lượng và hệ thống dữ liệu khảo sát chi tiết trong toàn văn luận văn thạc sĩ để phục vụ công tác nghiên cứu và triển khai dự án phát triển cộng đồng.

Trích đoạn nội dung tài liệu

Chương 1: Giới thiệu. Chương 2: Cơ sở lý thuyết. 123doc 4 Chương 3: Phương pháp nghiên cứu. Chương 4: Kết quả nghiên cứu và thảo luận Chương 5: Kết luận và khuyến nghị chính sách.

123doc 5 Chương 2. CƠ SỞ LÝ THUYẾT Chương này trình bày cơ sở lý thuyết liên quan đến đói nghèo và lược khảo một số tài liệu nghiên cứu về đói nghèo tại Việt Nam làm cơ sở để đề xuất mô hình nghiên cứu. LÝ THUYẾT LIÊN QUAN 2. Khái niệm nghèo Đói nghèo là một khái niệm đa chiều vừa dễ và vừa khó để định nghĩa.

Đói nghèo thường được mô tả như một tình trạng theo đó những cá nhân, hộ gia đình và cộng đồng thiếu các nguồn lực để tạo ra những nguồn thu nhập có thể duy trì mức tiêu dùng đủ đáp ứng các nhu cầu cho một cuộc sống đầy đủ, sung túc. Theo cách tiếp cận này, đói nghèo là tình trạng thiếu thốn vật chất. Sự thiếu thốn vật chất còn có thể được thể hiện qua những nét đặc trưng của những khu vực mà người nghèo thường sinh sống, là những nơi thường thiếu điện, nước sạch hay nhà vệ sinh và các dịch vụ khác (UNDP, 2012). Nghèo là một hiện tượng đa chiều, tình trạng nghèo cần được nhìn nhận là sự thiếu hụt/không được thỏa mãn các nhu cầu cơ bản của con người.

Vì vậy, nghèo đa chiều có thể được hiểu là tình trạng con người không được đáp ứng một hoặc một số nhu cầu cơ bản trong cuộc sống (Bộ Lao động, Thương binh và xã hội, 2014). ESCAP (1993)1 đưa ra định nghĩa về nghèo như sau: “Nghèo là một bộ phận dân cư không được hưởng và thoả mãn những nhu cầu cơ bản của con người, mà những nhu cầu này đã được xã hội thừa nhận tuỳ theo trình độ phát triển kinh tế xã hội phong tục tập quán của địa phương”. Hội nghị thượng đỉnh thế giới về phát triển xã hội tổ chức năm 1995 đưa định nghĩa về nghèo: “Người nghèo là tất cả những ai mà thu nhập thấp hơn dưới một đô 1 Báo cáo hội nghị về chống nghèo ở khu vực Châu Á - Thái Bình Dương do ESCAP tổ chức tháng 9/1993 tại Bangkok, Thái Lan. 123doc 6 la mỗi ngày cho mỗi người, số tiền được coi như đủ để mua những sản phẩm cần thiết để tồn tại.” Các nhóm nghiên cứu của UNDP, UNFPA, UNICEF trong công trình “Xoá đói giảm nghèo ở Việt Nam-1995” đã đưa ra định nghĩa: “Nghèo là tình trạng thiếu khả năng trong việc tham gia vào đời sống quốc gia, nhất là tham gia vào lĩnh vực kinh tế”.

Word Bank (2000)2 thì: “Đói nghèo không chỉ bao hàm sự khốn cùng về vật chất (được đo lường theo một khái niệm thích hợp về thu nhập hoặc tiêu dùng) mà còn là sự hưởng thụ thiếu thốn về giáo dục và y tế. Nghèo có nghĩa là không có nhà cửa, quần áo, ốm đau mà không ai chăm sóc, mù chữ và không được đến trường”. Một cách hiểu khác thì nghèo là một bộ phận dân cư có mức sống dưới ngưỡng quy định của sự nghèo. Nhưng ngưỡng nghèo còn phụ thuộc vào đặc điểm cụ thể của từng địa phương, từng thời kỳ cụ thể hay từng giai đoạn phát triển kinh tế xã hội cụ thể của từng địa phương hay từng quốc gia.

Kể từ năm 2000, Ủy ban Kinh tế và Xã hội châu Á Thái Bình Dương của Liên hiệp quốc (UNESCAP) đã đưa ra ba khái niệm liên quan chặt chẽ với nhau để mô tả nghèo đói, đó là nghèo thu nhập (poverty of income), nghèo tiếp cận (poverty of access), và nghèo sức mạnh (poverty of power). Nghèo thu nhập là khi thu nhập dưới một ngưỡng nghèo. Nghèo thu nhập thường được sử dụng để đánh giá nghèo đói, cách biệt giàu nghèo, bất bình đẳng và mức độ thoát nghèo của một quốc gia. Nghèo tiếp cận làm vững chắc hơn nữa cái nghèo thu nhập và vòng luẩn quẩn đói nghèo.

Người nghèo không tiếp cận được với rất nhiều dịch vụ và cơ sở hạ tầng cơ bản, từ giao thông đến giáo dục, nguồn vốn, nước sạch, nhà ở, an sinh xã hội, thông tin và chính sách. Nghèo sức mạnh thể hiện ở chỗ cho dù có thể tiếp cận được, thì những chính sách và thông tin này có thực sự giúp được những người nghèo không? Câu trả lời là “có” chỉ khi nó đáp ứng được nhu cầu và bắt nguồn từ thực tế của họ. Điều đó 2 World Bank (2000) Báo cáo về tình hình phát triển thế giới - Tấn công nghèo đói. 123doc 7 liên quan đến việc người nghèo có được tạo điều kiện, và có đủ năng lực, sức mạnh để có ý kiến tham gia vào quá trình xây dựng chính sách và những quyết định liên quan đến chính họ hay không.

Ở Việt Nam căn cứ vào tình hình kinh tế xã hội và mức thu nhập của nhân dân trong những năm qua thì khái niệm đói nghèo được xác định là tình trạng một bộ phận dân cư chỉ có những điều kiện thoả mãn những nhu cầu tối thiểu và cơ bản nhất trong cuộc sống và có mức sống thấp hơn mức sống của cộng đồng xét trên mọi phương diện.Ở Việt Nam thì nghèo được chia thành các mức khác nhau: nghèo tuyệt đối, nghèo tương đối, nghèo có nhu cầu tối thiểu. Nghèo tuyệt đối: Là tình trạng một bộ phận dân cư thuộc diện nghèo không có khả năng thoả mãn nhu cầu tối thiểu của cuộc sống: ăn, mặc, ở, và đi lại. Nghèo tương đối: là tình trạng một bộ phận dân cư thuộc diện nghèo có mức sống dưới mức sống trung bình của cộng đồng và địa phương đang xét. Nghèo có nhu cầu tối thiểu: Đây là tình trạng một bộ phận dân cư có những đảm bảo tối thiểu để duy trì cuộc sống như đủ ăn, đủ mặc, đủ ở và một số sinh hoạt hàng ngày nhưng ở mức tối thiểu.

Đặc điểm hộ nghèo Người nghèo đa phần là người nông dân sống ở vùng nông thôn, do họ thiếu thốn, thiếu kinh nghiệm, thiếu kiến thức sản xuất nên đời sống gặp nhiều khó khăn. Đa phần họ bị hạn chế về khả năng nhận thức và kỹ năng sản xuất kinh doanh nên họ thường tổ chức sản xuất theo thói quen, chưa biết mở mang ngành nghề, chưa có điều kiện tiếp xúc thị trường. Các hộ nghèo thường có nhiều con hoặc ít lao động trong gia đình, chịu áp lực lớn về chi phí y tế, giáo dục và không thỏa mãn các nhu cầu cơ bản của đời sống. Đói nghèo thường đi đôi với thất nghiệp, suy dinh dưỡng, mù chữ, rủi ro về môi trường, thiếu các dịch vụ về y tế và xã hội kể cả dịch vụ chăm sóc sức khỏe sinh sản, kế hoạch hóa gia đình.

Tất cả những yếu tố này tạo ra tỷ lệ sinh, tử và bệnh tật tăng cao, năng suất lao động thấp. Ảnh hưởng đến tốc độ phát triển kinh tế của đất nước, làm chậm tiến độ đến nền kinh tế công nghiệp. 123doc 8 Nghèo đói Thiếu ăn, bệnh Thiếu cơ hội, tật và tử vong học vấn thấp Thất nghiệp, thiếu việc làm, thu nhập thấp Hình 2-1: Vòng luẩn quẩn của nghèo đói Nguồn: Tổng cục dân số - Kế hoạch hóa gia đình (2013) 2. Chuẩn nghèo của Việt Nam Theo Quyết định số 170/2005/QĐ-TTg ngày 08/07/2015 của Thủ tướng Chính phủ về việc ban hành chuẩn nghèo áp dụng cho giai đoạn 2006 -2010 thì khu vực nông thôn: những hộ có mức thu nhập bình quân từ 200.000 đồng/người/tháng (2.000 đồng/người/năm) trở xuống là hộ nghèo.

Khu vực thành thị: những hộ có mức thu nhập bình quân từ 260.000 đồng/người/tháng (dưới 3.000 đồng/người/năm) trở xuống là hộ nghèo. Theo Quyết định số 09/2011/QĐ-TTg ngày 30/01/2011 của Thủ tướng Chính phủ về việc ban hành chuẩn hộ nghèo, nhóm hộ tham gia chính sách áp dụng cho giai đoạn 2011- 2015 thì: Hộ nghèo ở nông thôn là hộ có mức thu nhập bình quân từ 400.000 đồng/người/tháng (từ 4.000 đồng/người/năm) trở xuống.Hộ nghèo ở thành thị là hộ có mức thu nhập bình quân từ 500.000 đồng/người/tháng (từ 6.000 đồng/người/năm) trở xuống. Nhóm hộ tham gia chính sách ở nông thôn là hộ có mức thu nhập bình quân từ 401.000 đồng/người/tháng.Nhóm hộ tham gia chính sách ở thành thị là hộ có mức thu nhập bình quân từ 501.000đồng/người/tháng. Đánh giá chính sách 2.

Khái niệm Theo Jean-Pierre Cling và cộng sự (2012) thì đánh giá chính sách là cách tiếp cận mang tính thực chứng. Đây là việc xem xét và đánh giá các chính sách đã được triển khai dựa vào những số liệu kinh tế vi mô và các kỹ thuật kinh tế lượng. Đánh giá chính sách bao gồm: Đánh giá nhu cầu: đối tượng mục tiêu là ai, bản chất vấn đề cần giải quyết là gì, chương trình nằm trong khuôn khổ nào, hoạt động can thiệp có vị trí như thế nào? Đánh giá quy trình: chương trình được triển khai thế nào trong thực tế, các dịch vụ đã hứa được cung cấp chưa, dịch vụ có đến được đối tượng mục tiêu không, khách hàng có hài lòng không? Đối với hai giai đoạn đầu tiên này, văn hóa đánh giá có tồn tại. Những giai đoạn này được các cơ quan viện trợ triển khai đều đặn một cách có hệ thống.

Đánh giá tác động: liệu chương trình có tạo ra tác động mong đợi đối với các cá nhân hay đối tượng mục tiêu, các hộ gia đình, các thể chế, các đối tượng thụ hưởng của chương trình? Những tác động này là nhờ chương trình hay nhờ vào các yếu tố khác? Mục tiêu của đánh giá tác động của chính sách là đo lường mức độ thay đổi trong phúc lợi của đối tượng tham gia do chính sách đó mang lại. Các phương pháp đánh giá Có 2 cách đánh giá chính sách (Jean-Pierre Cling và cộng sự, 2012): Cách 1: Sử dụng các dữ liệu về lịch sử của những đối tượng thụ hưởng và “dự đoán” kết quả thông qua các kỹ thuật kinh tế lượng truyền thống. Cách 2: Sử dụng nhóm đối tượng thụ hưởng và so sánh với một nhóm “so sánh” - tức là nhóm không hưởng lợi từ chính sách. Chúng ta có thể lựa chọn nhóm đối tượng không tham gia chương trình có những đặc điểm tương tự nhóm đối tượng tham gia chương trình.

Theo Khandker và cộng sự (2010) các phương pháp đánh giá tác động được 123doc 10 áp dụng phổ biến như sau: (1) Đánh giá ngẫu nhiên hóa (Randomized evaluation); (2) Phương pháp đối chiếu (Matching method), đặc biệt là so sánh điểm xu hướng (PSM-propensity score matching); (3) Phương pháp sai biệt kép (DD:Double- difference hay DID-diffence in difference); (4) Phương pháp biến công cụ (IV- Instrument Variable); (5) Thiết kế Gián đoạn hồi Quy (Regression Discontinuity) và Phương pháp tuần tự (Pipeline).