Đánh giá chính sách giao đất giao rừng và sinh kế tại Thượng Quảng, Nam Đông

Nghiên cứu đánh giá tác động của chính sách giao đất giao rừng đến sinh kế người dân tại Thượng Quảng, Nam Đông. Phân tích thực trạng và đề xuất giải pháp.

• Trường học: Không có thông tin
• Chuyên ngành: Không có thông tin
• Đề tài: Đánh giá tác động của chính sách giao đất giao rừng tới sinh kế người dân tại xã Thượng Quảng - huyện Nam Đông - tỉnh Thừa Thiên Huế
• Loại tài liệu: luận văn
• Năm xuất bản: Không có thông tin
• Địa điểm: Không có thông tin

Mục lục chi tiết

• 1. CHƯƠNG 1: ĐẶT VẤN ĐỀ
• 2. CHƯƠNG 2: TỔNG QUAN VỀ VẤN ĐỀ NGHIÊN CỨU
• 2.1. Lý thuyết về sinh kế của người dân
• 2.1.1. Khái niệm sinh kế
• 2.1.2. Quan điểm sinh kế bền vững
• 2.1.3. Ở trong nước
• 2.2. Lịch sử giao đất giao rừng
• 2.2.1. Xu hướng của thế giới về sử dụng rừng và đất rừng

Tóm tắt

I. Tổng quan chính sách giao đất giao rừng và sinh kế người dân

Chính sách giao đất giao rừng (GĐGR) là một chủ trương lớn của Nhà nước, nhằm mục tiêu cốt lõi là trao quyền tự chủ cho người dân trong việc quản lý, bảo vệ và phát triển tài nguyên rừng. Về lý thuyết, chính sách này được kỳ vọng sẽ tạo ra động lực kinh tế, giúp người dân, đặc biệt là đồng bào dân tộc thiểu số ở các vùng sâu vùng xa, cải thiện đời sống và tiến tới sinh kế bền vững. Khi người dân trở thành chủ rừng thực sự, họ sẽ có ý thức hơn trong việc bảo vệ và phát triển rừng, coi đó là tư liệu sản xuất chính của gia đình. Các chương trình như 661, 327 đã đẩy mạnh việc giao đất trống, đồi núi trọc, và rừng tự nhiên cho các hộ gia đình và cộng đồng. Theo thống kê, hàng triệu hecta đất lâm nghiệp đã được giao, góp phần nâng độ che phủ rừng toàn quốc lên đáng kể. Tuy nhiên, một câu hỏi lớn vẫn còn đó: Liệu ảnh hưởng của chính sách đất đai này đã thực sự giúp người dân thoát nghèo? Thực tế cho thấy, bên cạnh những thành tựu, chính sách GĐGR vẫn còn nhiều hạn chế. Nghiên cứu của Trường Đại học Lâm nghiệp chỉ ra rằng “giao đất lâm nghiệp chưa giúp được người nghèo thoát nghèo”. Điều này cho thấy sự phức tạp trong việc triển khai chính sách và tác động của nó đến đời sống người dân. Việc đánh giá một cách toàn diện các tác động này, từ tích cực đến tiêu cực, là vô cùng cần thiết để hoàn thiện chính sách, đảm bảo rừng thực sự là “vàng” cho những người sống phụ thuộc vào nó.

1.1. Mục tiêu và lịch sử chính sách giao đất lâm nghiệp Việt Nam

Lịch sử chính sách giao đất giao rừng tại Việt Nam trải qua nhiều giai đoạn. Ban đầu, từ năm 1968 đến 1992, việc quản lý rừng chủ yếu tập trung vào các lâm trường quốc doanh và hợp tác xã, người dân chỉ được nhận khoán sử dụng đất trong thời gian ngắn. Bước ngoặt lớn xảy ra từ năm 1993 với sự ra đời của Luật Đất đai và lâm nghiệp, cụ thể là Nghị định 02/CP và sau này là Nghị định 163/NĐ-CP. Mục tiêu chính là xã hội hóa nghề rừng, gắn người lao động với đất đai, trao quyền sử dụng đất lâm nghiệp ổn định và lâu dài cho hộ gia đình, cá nhân. Điều này nhằm tạo động lực để người dân đầu tư công sức, vốn liếng vào việc bảo vệ và kinh doanh rừng, từ đó phát triển kinh tế hộ gia đình và ổn định xã hội.

1.2. Khái niệm sinh kế bền vững và 5 nguồn vốn cốt lõi

Theo định nghĩa của DFID (2001), sinh kế là tổng hợp các nguồn lực và năng lực để kiếm sống. Một sinh kế bền vững là khi nó có thể chống chọi với các cú sốc, duy trì và phát triển tài sản mà không làm suy thoái tài nguyên. Lý thuyết này xoay quanh 5 loại vốn cốt lõi: Vốn tự nhiên (đất đai, rừng, nước), Vốn con người (sức khỏe, kỹ năng), Vốn xã hội (quan hệ cộng đồng, thể chế), Vốn tài chính (thu nhập, tiết kiệm), và Vốn vật chất (cơ sở hạ tầng, công cụ). Chính sách GĐGR tác động trực tiếp đến cả 5 nguồn vốn này, do đó, việc phân tích dựa trên khung sinh kế bền vững giúp đánh giá toàn diện ảnh hưởng của chính sách đất đai đến đời sống người dân.

II. Thách thức khi thực thi chính sách giao đất giao rừng tới sinh kế

Mặc dù mục tiêu của chính sách giao đất giao rừng rất rõ ràng, quá trình thực thi lại đối mặt với nhiều thách thức, tạo ra những tác động không mong muốn đến sinh kế người dân. Một trong những vấn đề lớn nhất là sự bất bình đẳng trong việc tiếp cận đất đai. Các hộ có điều kiện kinh tế khá hơn thường nhận được diện tích lớn và tốt hơn, trong khi hộ nghèo, đặc biệt là đồng bào dân tộc thiểu số, lại nhận được diện tích nhỏ, manh mún hoặc đất đã thoái hóa. Điều này làm gia tăng khoảng cách giàu nghèo thay vì hỗ trợ xóa đói giảm nghèo miền núi. Bên cạnh đó, xung đột đất đai cũng là một vấn đề nhức nhối. Việc xác định ranh giới không rõ ràng, chồng chéo giữa đất của cộng đồng, hộ gia đình và các lâm trường quốc doanh thường xuyên gây ra tranh chấp. Quy trình cấp chứng nhận quyền sử dụng đất còn chậm và phức tạp, khiến người dân không an tâm đầu tư dài hạn. Nhiều nơi, người dân được giao rừng nhưng lại thiếu vốn, kỹ thuật và khả năng tiếp cận thị trường. Họ không thể khai thác hiệu quả diện tích được giao, dẫn đến tình trạng đất bị bỏ hoang hoặc canh tác không bền vững. Những thách thức này cho thấy rằng việc chỉ giao đất là chưa đủ, mà cần có một hệ thống chính sách hỗ trợ đồng bộ để chính sách thực sự phát huy hiệu quả.

2.1. Bất cập trong phân bổ và nguy cơ xung đột đất đai

Quá trình giao đất thường gặp phải sự thiếu minh bạch, dẫn đến việc các hộ nghèo và yếu thế khó tiếp cận được những mảnh đất có giá trị sản xuất cao. Điều này không chỉ cản trở mục tiêu xóa đói giảm nghèo miền núi mà còn tiềm ẩn nguy cơ gây ra xung đột đất đai giữa các hộ dân, hoặc giữa người dân và chính quyền. Thực tế tại nhiều địa phương cho thấy, các hộ khá và giàu có xu hướng nhận được diện tích lớn hơn, trong khi các hộ nghèo chỉ nhận được những lô đất nhỏ, khó canh tác. Tình trạng này đòi hỏi cần có cơ chế giám sát chặt chẽ và sự tham gia thực chất của cộng đồng trong quá trình quy hoạch và phân bổ đất.

2.2. Hạn chế về vốn kỹ thuật và tiếp cận thị trường

Nhận đất chỉ là bước đầu tiên. Để tạo ra thu nhập từ rừng, người dân cần có vốn để đầu tư cây giống, phân bón, và công cụ. Tuy nhiên, các hộ nghèo thường gặp khó khăn trong việc tiếp cận các nguồn tín dụng chính thức. Hơn nữa, kiến thức về kỹ thuật trồng, chăm sóc và khai thác rừng bền vững còn hạn chế. Ngay cả khi có sản phẩm như lâm sản ngoài gỗ, việc kết nối với thị trường tiêu thụ vẫn là một rào cản lớn. Thiếu thông tin thị trường và bị thương lái ép giá là tình trạng phổ biến, làm giảm hiệu quả kinh tế mà chính sách GĐGR có thể mang lại.

III. Cách GĐGR tác động tới vốn tự nhiên và vốn con người

Tác động của chính sách giao đất giao rừng thể hiện rõ nét nhất qua sự thay đổi của hai nguồn vốn nền tảng: vốn tự nhiên và vốn con người. Về vốn tự nhiên, khi đất rừng có chủ thực sự, tình trạng phá rừng làm nương rẫy trái phép đã giảm đáng kể. Người dân có ý thức hơn trong việc bảo vệ và phát triển rừng, áp dụng các mô hình nông lâm kết hợp thay vì độc canh. Nghiên cứu tại Thượng Quảng (Nam Đông) cho thấy, diện tích đất nương rẫy đã giảm mạnh, nhường chỗ cho các loại cây công nghiệp lâu năm và rừng trồng. Sự chuyển đổi mục đích sử dụng đất này không chỉ giúp cải thiện chất lượng đất, chống xói mòn mà còn góp phần tăng độ che phủ rừng, bảo vệ nguồn nước và đa dạng sinh học. Về vốn con người, chính sách GĐGR thường đi kèm với các chương trình tập huấn, chuyển giao khoa học kỹ thuật. Người dân, đặc biệt là đồng bào dân tộc thiểu số, được tiếp cận với các phương pháp canh tác mới, kỹ năng quản lý kinh tế và kiến thức về môi trường. Nhận thức về vai trò của rừng và quyền sử dụng đất lâm nghiệp được nâng cao. Họ không còn xem rừng là tài nguyên vô tận để khai thác mà là tài sản cần được bảo vệ và đầu tư để tạo ra sinh kế bền vững cho các thế hệ tương lai. Sự cải thiện về kiến thức và kỹ năng chính là chìa khóa để người dân khai thác hiệu quả mảnh đất được giao.

3.1. Cải thiện tài nguyên đất qua chuyển đổi cơ cấu cây trồng

Trước khi GĐGR được đẩy mạnh, canh tác nương rẫy là nguyên nhân chính gây thoái hóa đất. Sau khi được giao đất ổn định, người dân đã mạnh dạn thực hiện chuyển đổi mục đích sử dụng đất. Dữ liệu tại Thượng Quảng cho thấy sự sụt giảm lớn diện tích trồng lúa nương và cây hàng năm, thay vào đó là sự gia tăng diện tích cây công nghiệp lâu năm như cao su và cây ăn quả. Mô hình này giúp che phủ đất quanh năm, hạn chế xói mòn, tăng cường độ phì của đất và góp phần vào việc bảo vệ và phát triển rừng một cách hiệu quả.

3.2. Nâng cao nhận thức và kỹ năng sản xuất cho người dân

Các dự án hỗ trợ đi kèm chính sách GĐGR (như ADB, WB3, ETSP) đã đóng vai trò quan trọng trong việc nâng cao vốn con người. Thông qua các lớp tập huấn, người dân được học các kỹ thuật trồng rừng thâm canh, chăn nuôi, và quản lý tài chính hộ gia đình. Nhận thức về Luật Đất đai và lâm nghiệp cũng như các quy định bảo vệ môi trường được cải thiện rõ rệt. Đây là yếu tố then chốt giúp người dân tự tin hơn trong việc ra quyết định sản xuất kinh doanh, từ đó tối ưu hóa thu nhập từ rừng và các hoạt động nông nghiệp khác.

IV. Phương pháp GĐGR thay đổi vốn xã hội và tài chính ra sao

Chính sách giao đất giao rừng tạo ra những thay đổi sâu sắc đối với vốn xã hội và vốn tài chính của cộng đồng. Về vốn xã hội, việc hình thành các mô hình quản lý rừng cộng đồng và nhóm hộ đã tăng cường sự liên kết, hợp tác giữa các gia đình. Các buổi họp thôn, thảo luận về quy chế bảo vệ rừng hay chia sẻ kinh nghiệm sản xuất giúp củng cố mối quan hệ xã hội. Khi người dân cùng nhau quản lý một khu rừng, trách nhiệm tập thể được nâng cao, góp phần giảm thiểu các hành vi xâm hại tài nguyên. Hơn nữa, việc có chứng nhận quyền sử dụng đất giúp người dân có địa vị pháp lý rõ ràng hơn, tăng cường tiếng nói và khả năng tham gia vào các quá trình ra quyết định tại địa phương. Về vốn tài chính, đây là khía cạnh được kỳ vọng nhiều nhất. Khi có quyền sử dụng đất lâu dài, người dân có thể dùng nó làm tài sản thế chấp để vay vốn ngân hàng, đầu tư vào sản xuất. Thu nhập từ rừng không chỉ đến từ gỗ mà còn từ các sản phẩm lâm sản ngoài gỗ như mây, tre, dược liệu, và từ các dịch vụ môi trường rừng. Việc chuyển đổi sang các mô hình kinh tế hiệu quả hơn đã giúp nhiều hộ gia đình tăng thu nhập, cải thiện đời sống và từng bước thoát nghèo, góp phần đảm bảo an ninh lương thực và phát triển kinh tế hộ gia đình.

4.1. Tăng cường hợp tác thông qua quản lý rừng cộng đồng

Mô hình quản lý rừng cộng đồng là một điểm sáng của chính sách GĐGR. Thay vì giao cho từng hộ riêng lẻ, việc giao cả một khu rừng cho cộng đồng thôn bản quản lý đã thúc đẩy tinh thần hợp tác. Người dân cùng nhau xây dựng quy ước, tổ chức tuần tra, và chia sẻ lợi ích. Điều này không chỉ giúp bảo vệ rừng hiệu quả hơn mà còn củng cố vốn xã hội, giải quyết các mâu thuẫn nội bộ và tăng cường sự đoàn kết, đặc biệt trong cộng đồng đồng bào dân tộc thiểu số.

4.2. Đa dạng hóa nguồn thu nhập và phát triển kinh tế hộ gia đình

Khi đất rừng có chủ, các hộ gia đình bắt đầu tìm cách đa dạng hóa nguồn thu. Thay vì chỉ trông chờ vào cây lúa, họ phát triển các mô hình vườn-ao-chuồng-rừng. Thu nhập từ rừng đến từ nhiều nguồn: bán gỗ từ rừng trồng, thu hái lâm sản ngoài gỗ, và nhận tiền khoán bảo vệ rừng. Sự đa dạng này giúp giảm rủi ro và tạo ra nguồn thu nhập ổn định hơn, là nền tảng cho việc phát triển kinh tế hộ gia đình và đảm bảo an ninh lương thực lâu dài.

4.3. Cải thiện vốn vật chất và cơ sở hạ tầng nông thôn

Khi thu nhập tăng lên, người dân có điều kiện đầu tư vào vốn vật chất. Họ xây dựng nhà cửa kiên cố hơn, mua sắm các phương tiện đi lại, vận chuyển và các thiết bị nghe nhìn. Sự cải thiện kinh tế từ GĐGR cũng là động lực để Nhà nước và cộng đồng cùng đầu tư vào cơ sở hạ tầng như đường giao thông, điện lưới, trường học. Cơ sở hạ tầng tốt hơn lại tạo điều kiện thuận lợi cho sản xuất và nâng cao chất lượng cuộc sống, tạo ra một vòng tuần hoàn phát triển tích cực.

V. Kết quả thực tiễn Tác động GĐGR tại Thừa Thiên Huế

Nghiên cứu điển hình tại xã Thượng Quảng, huyện Nam Đông, tỉnh Thừa Thiên Huế đã cung cấp những bằng chứng rõ ràng về ảnh hưởng của chính sách đất đai đến sinh kế bền vững của người dân. Trước khi GĐGR được triển khai mạnh mẽ, Thượng Quảng là một xã nghèo với tỷ lệ hộ nghèo rất cao, đời sống người dân phụ thuộc hoàn toàn vào rừng nhưng theo cách thức không bền vững. Từ năm 2003, chương trình GĐGR được đẩy mạnh, hàng ngàn hecta rừng và đất lâm nghiệp đã được giao cho các hộ gia đình và cộng đồng người Cơ Tu quản lý. Kết quả cho thấy một sự thay đổi tích cực. Tỷ lệ hộ nghèo giảm từ 49,59% xuống còn 23,23%. Người dân đã chuyển từ phá rừng làm rẫy sang trồng rừng kinh tế, trồng cao su và các loại cây ăn quả, giúp tăng thu nhập đáng kể. Mô hình quản lý rừng cộng đồng tại thôn 4 đã phát huy hiệu quả, góp phần bảo vệ tốt diện tích rừng tự nhiên được giao. Tuy nhiên, nghiên cứu cũng chỉ ra những hạn chế. Việc giao đất vẫn còn chênh lệch, các hộ nghèo nhận diện tích ít và khó canh tác hơn. Dù thu nhập cải thiện, nhiều hộ vẫn gặp khó khăn trong việc tiếp cận vốn và thị trường. Những kết quả này nhấn mạnh rằng GĐGR là một công cụ hiệu quả cho xóa đói giảm nghèo miền núi, nhưng cần được điều chỉnh và bổ sung bằng các chính sách hỗ trợ khác để phát huy tối đa tiềm năng.

5.1. Thay đổi cơ cấu kinh tế và giảm nghèo cho đồng bào dân tộc thiểu số

Tại Thượng Quảng, cộng đồng người Cơ Tu chiếm đa số. Chính sách GĐGR đã tác động trực tiếp đến cơ cấu kinh tế của họ. Từ nền kinh tế tự cung tự cấp, phụ thuộc vào săn bắt, hái lượm, họ đã chuyển sang sản xuất hàng hóa. Việc phát triển kinh tế hộ gia đình thông qua trồng rừng và cây công nghiệp đã giúp giảm tỷ lệ hộ nghèo một cách ấn tượng. Đây là minh chứng cho thấy khi được trao quyền sử dụng đất lâm nghiệp một cách thực chất, đồng bào dân tộc thiểu số hoàn toàn có khả năng vươn lên thoát nghèo.

5.2. Hiệu quả từ việc giao rừng tự nhiên cho cộng đồng quản lý

Thượng Quảng là một trong những địa phương thí điểm giao rừng tự nhiên cho cộng đồng quản lý. Mô hình này đã chứng tỏ hiệu quả vượt trội trong việc bảo vệ và phát triển rừng. Khi cộng đồng trở thành chủ thể quản lý, họ tự xây dựng quy ước, giám sát lẫn nhau, ngăn chặn hiệu quả các hành vi khai thác trái phép. Lợi ích thu được từ lâm sản ngoài gỗ và dịch vụ môi trường rừng được chia sẻ công bằng, tạo động lực mạnh mẽ cho tất cả các thành viên tham gia.

VI. Hướng đi tương lai cho chính sách giao đất giao rừng bền vững

Từ những phân tích về lý luận và thực tiễn, có thể thấy chính sách giao đất giao rừng là một hướng đi đúng đắn, nhưng cần được tiếp tục hoàn thiện để hướng tới mục tiêu sinh kế bền vững cho người dân. Trong tương lai, chính sách cần tập trung giải quyết các thách thức còn tồn tại. Thứ nhất, cần đảm bảo sự công bằng và minh bạch trong việc giao đất, ưu tiên các hộ nghèo và đồng bào dân tộc thiểu số được tiếp cận những diện tích đất có khả năng sản xuất tốt. Quy trình cấp chứng nhận quyền sử dụng đất cần được đơn giản hóa và đẩy nhanh. Thứ hai, cần xây dựng một hệ sinh thái hỗ trợ toàn diện, bao gồm các chính sách tín dụng ưu đãi, dịch vụ khuyến nông, khuyến lâm hiệu quả, và kết nối thị trường cho sản phẩm của người dân. Không thể để người dân đơn độc trên mảnh đất của mình. Thứ ba, cần tiếp tục nhân rộng và thể chế hóa các mô hình quản lý rừng cộng đồng, trao quyền thực chất hơn cho cộng đồng trong việc ra quyết định và hưởng lợi. Cuối cùng, Luật Đất đai và lâm nghiệp cần được rà soát, điều chỉnh để phù hợp hơn với thực tiễn, tạo hành lang pháp lý vững chắc cho cả người dân và cơ quan quản lý, đảm bảo hài hòa giữa ba mục tiêu: phát triển kinh tế, an sinh xã hội và bảo vệ và phát triển rừng.

6.1. Hoàn thiện chính sách đất đai và đảm bảo quyền hưởng lợi

Để GĐGR thực sự bền vững, cần hoàn thiện khung pháp lý, đặc biệt là các quy định về quyền hưởng lợi của người dân. Cần làm rõ người dân được hưởng những gì từ công sức bảo vệ và phát triển rừng của họ, từ gỗ, lâm sản ngoài gỗ đến các dịch vụ carbon. Việc đảm bảo quyền lợi một cách công bằng và minh bạch là động lực lớn nhất để người dân gắn bó lâu dài với rừng, thực hiện tốt nghĩa vụ bảo vệ và phát triển rừng theo quy định.

6.2. Xây dựng chuỗi giá trị cho lâm sản và kết nối thị trường

Giao đất mới chỉ là điều kiện cần, tạo ra sản phẩm và bán được sản phẩm mới là điều kiện đủ để cải thiện sinh kế. Chính sách trong tương lai cần tập trung vào việc hỗ trợ người dân xây dựng các chuỗi giá trị bền vững cho sản phẩm từ rừng. Điều này bao gồm việc quy hoạch vùng nguyên liệu, hỗ trợ chế biến sâu để tăng giá trị sản phẩm, và quan trọng nhất là xây dựng các kênh kết nối thị trường ổn định, giúp người dân có thu nhập từ rừng một cách bền vững và công bằng.

Nội dung chính

Tổng quan nghiên cứu

Thực trạng phát triển kinh tế vùng cao tại Việt Nam tồn tại một nghịch lý dai dẳng: dù sở hữu nguồn tài nguyên rừng giàu có, đời sống của đại bộ phận đồng bào miền núi vẫn chìm trong đói nghèo và phụ thuộc hoàn toàn vào khai thác tự nhiên. Xã Thượng Quảng, huyện Nam Đông, tỉnh Thừa Thiên Huế là một địa bàn điển hình với diện tích tự nhiên đạt 15.661,15 ha, trong đó đất lâm nghiệp chiếm tới 12.461,6 ha, tương đương 80,56% tổng diện tích toàn xã. Trước khi triển khai mạnh mẽ chính sách giao đất lâm nghiệp, hoạt động du canh du cư và tập quán đốt nương làm rẫy thiếu kiểm soát đã khiến tài nguyên rừng bị suy thoái nghiêm trọng, đẩy tỷ lệ hộ nghèo lên mức đỉnh điểm 49,59%.

Mục tiêu cốt lõi của nghiên cứu là đánh giá toàn diện hiện trạng, kết quả thực thi và tác động nhiều chiều của chính sách giao đất giao rừng cùng cơ chế khoán quản lý bảo vệ rừng đến sinh kế bền vững của cộng đồng địa phương. Nghiên cứu tập trung phân tích tiến trình chuyển dịch trong khung thời gian từ năm 2002 (trước khi triển khai quyết liệt theo chính sách mới) đến năm 2008 (thời điểm điều tra khảo sát thực địa), với các đợt thu thập số liệu bổ sung trong giai đoạn 2008 - 2009.

Ý nghĩa thực tiễn của công trình thể hiện rõ nét qua các chỉ số định lượng: chính sách đã tạo đòn bẩy trực tiếp giúp xã Thượng Quảng chuyển đổi 451,3 ha đất nương rẫy bạc màu sang trồng cây cao su, gây trồng mới 433 ha rừng kinh tế, giảm 531,9 ha đất trống đồi núi trọc và kéo giảm tỷ lệ hộ nghèo xuống còn 23,23%, đồng thời xóa bỏ hoàn toàn tình trạng hộ đói trên toàn địa bàn.

Cơ sở lý thuyết và phương pháp nghiên cứu

Khung lý thuyết áp dụng

Nghiên cứu xây dựng trên nền tảng Khung sinh kế bền vững (Sustainable Livelihoods Framework) do Bộ Phát triển Quốc tế Anh (DFID) ban hành năm 2001, kết hợp các phát triển lý thuyết của Robert Chambers và Gordon Conway. Khung lý thuyết này tiếp cận đời sống người dân thông qua 5 nguồn vốn sinh kế then chốt: vốn tự nhiên (đất đai, rừng, nguồn nước), vốn con người (kỹ năng, sức khỏe, học vấn), vốn xã hội (mạng lưới cộng đồng, tổ chức đoàn thể), vốn vật chất (hạ tầng giao thông, điện, công cụ sản xuất) và vốn tài chính (thu nhập, tích lũy, khả năng tiếp cận tín dụng). Bên cạnh đó, luận văn ứng dụng lý thuyết chiến lược sinh kế của Seppala, phân loại hành vi kinh tế của hộ gia đình thành ba nhóm chiến lược: tích lũy, tái sản xuất và tồn tại.

Ngoài ra, nghiên cứu tích hợp lý thuyết phân quyền quản lý tài nguyên rừng (Forest Decentralization Theory) cùng các bài học thực tiễn về lâm nghiệp xã hội và lâm nghiệp cộng đồng tại Nepal, Ấn Độ và Philippines. Các khái niệm trọng tâm bao gồm quyền tài sản đối với đất lâm nghiệp, sinh kế bền vững và cơ chế đồng quản lý tài nguyên.

Phương pháp nghiên cứu

Nguồn dữ liệu của luận văn được tổng hợp từ hai kênh chính: dữ liệu thứ cấp từ các báo cáo kinh tế xã hội xã Thượng Quảng, Phòng Tài nguyên và Môi trường huyện Nam Đông, dữ liệu từ các dự án quốc tế như Tổ chức Phát triển Hà Lan (SNV); và nguồn dữ liệu sơ cấp qua khảo sát thực địa. Cỡ mẫu nghiên cứu được xác định là 60 hộ gia đình, phân bổ đều theo 3 nhóm kinh tế: 20 hộ khá, 20 hộ trung bình và 20 hộ nghèo tại 6 thôn của xã.

Phương pháp chọn mẫu áp dụng là chọn mẫu phân tầng có chủ đích (stratified purposive sampling), kết hợp tổ chức họp thôn để người dân bình bầu các hộ đại diện điển hình về điều kiện sản xuất và trình độ canh tác. Nghiên cứu phối hợp các công cụ đánh giá nông thôn có sự tham gia của người dân (PRA), phỏng vấn sâu bằng phiếu điều tra bán cấu trúc, điều tra tuyến lát cắt và phương pháp đánh giá tác động tổng hợp của hai chuyên gia Kari Herweg và Kurt Steiner. Việc lựa chọn tổ hợp phương pháp này nhằm kết hợp hài hòa giữa phân tích định tính và định lượng, giúp lượng hóa sự biến động của 5 nguồn vốn sinh kế trước và sau mốc can thiệp chính sách.

Kết quả nghiên cứu và thảo luận

Những phát hiện chính

Thứ nhất, về vốn tự nhiên và môi trường sinh thái, quá trình giao đất giao rừng đã phân bổ 4.563 ha đất rừng cho các hộ gia đình quản lý (chiếm 36,62% tổng diện tích đất lâm nghiệp), khoán bảo vệ 5,94% và thí điểm giao 130,68 ha rừng tự nhiên cho cộng đồng thôn 4 quản lý (chiếm 1,05%). Tổng diện tích đất trống đồi núi trọc giảm mạnh từ 2.210,4 ha xuống còn 1.678,5 ha (giảm 531,9 ha, tương đương mức giảm 24,06%). Diện tích rừng trồng phát triển mới đạt 433 ha với 167 hộ tham gia, xóa bỏ hoàn toàn 89,7 ha diện tích lúa nương kém hiệu quả.

Thứ hai, về nguồn vốn tài chính và cơ cấu kinh tế, tổng giá trị sản xuất nông lâm ngư nghiệp năm 2008 đạt 7,4 tỷ đồng; trong đó trồng trọt chiếm 4,7 tỷ đồng (63,51%), chăn nuôi đạt 1,2 tỷ đồng (16,22%) và ngành lâm nghiệp đóng góp 1,1 tỷ đồng (14,86%). Cơ cấu cây trồng chuyển dịch vượt bậc khi diện tích cây công nghiệp lâu năm (chủ yếu là cao su) tăng từ 29,2 ha lên 451,3 ha, mở ra nguồn thu ổn định đạt trên 15 - 20 triệu đồng/ha/năm trong giai đoạn khai thác mủ.

Thứ ba, về vốn vật chất, con người và xã hội, tỷ lệ hộ nghèo toàn xã giảm từ 49,59% năm 2002 xuống còn 23,23% năm 2008. Cơ sở hạ tầng thay đổi toàn diện với 98,3% số hộ sử dụng điện lưới quốc gia, 97% hộ dùng nước hợp vệ sinh, 7,5 km đường liên thôn trên tổng số 14 km được bê tông hóa và tỷ lệ học sinh tiểu học đến trường đạt 99%.

Thảo luận kết quả

Sự thành công bước đầu của chính sách bắt nguồn từ việc xác lập quyền tài sản ổn định lâu dài theo tinh thần Quyết định 178/2001/QĐ-TTg của Thủ tướng Chính phủ và Nghị định 163/1999/NĐ-CP, giúp người dân yên tâm đầu tư công sức và nguồn lực vào đất rừng. Việc lồng ghép hiệu quả các nguồn hỗ trợ từ dự án Hành lang xanh, Ngân hàng Phát triển Châu Á (ADB) và Ngân hàng Thế giới (WB3) đã giải quyết điểm nghẽn về cây giống và phân bón.

Tuy nhiên, nghiên cứu chỉ ra sự phân hóa sinh kế rõ nét: nhóm hộ khá nhận diện tích đất lâm nghiệp bình quân 1,85 ha/hộ và 1,58 ha cao su, trong khi nhóm hộ nghèo chỉ nhận trung bình 0,61 ha rừng trồng và 0,97 ha cao su do thiếu vốn đối ứng và lao động. Điều này cho thấy giao đất rừng đơn thuần chưa thể giúp hộ nghèo bứt phá nếu thiếu các chính sách trợ lực tài chính đi kèm.

Trong công bố học thuật, các dữ liệu trên có thể được trực quan hóa sinh động qua biểu đồ ngũ giác sinh kế (Pentagon of Assets) nhằm so sánh đa diện mức độ cải thiện 5 nguồn vốn giữa năm 2002 và 2008. Đồng thời, bảng ma trận cơ cấu sử dụng đất nông lâm nghiệp và biểu đồ cột kép thể hiện tỷ lệ giảm nghèo giữa các nhóm dân tộc sẽ làm nổi bật tính tương phản trước và sau can thiệp chính sách.

Đề xuất và khuyến nghị

Thứ nhất, về hoàn thiện thể chế và cơ chế hưởng lợi: Ủy ban nhân dân huyện Nam Đông phối hợp Chi cục Kiểm lâm tỉnh Thừa Thiên Huế cần ban hành hướng dẫn chi tiết về tỷ lệ chia sẻ lợi ích từ khai thác tỉa thưa và lâm sản ngoài gỗ đối với 130,68 ha rừng cộng đồng tại thôn 4; mở rộng diện tích giao rừng tự nhiên lên 500 - 800 ha cho các thôn còn lại trong giai đoạn 2010 - 2015.

Thứ hai, về hỗ trợ tín dụng và nguồn vốn ưu đãi: Ngân hàng Chính sách Xã hội huyện Nam Đông kết hợp với Dự án Phát triển Lâm nghiệp (WB3) thiết lập gói vay tín chấp trung hạn với hạn mức 20 - 30 triệu đồng/hộ, lãi suất ưu đãi giảm 30 - 50% so với lãi suất thương mại, tập trung ưu tiên 100% hộ nghèo và cận nghèo dân tộc Cơ Tu nhằm tạo vốn trồng rừng thâm canh và chăm sóc vườn cao su tiểu điền.

Thứ ba, về khuyến lâm và chuyển giao tiến bộ kỹ thuật: Trạm Khuyến nông - Khuyến lâm huyện Nam Đông chủ trì tổ chức định kỳ 12 - 15 lớp tập huấn thực hành tại hiện trường mỗi năm; hướng dẫn kỹ thuật gieo ươm cây keo lai mô, kỹ thuật cạo mủ cao su đúng quy trình và các mô hình nông lâm kết hợp trồng mây, tre lấy măng dưới tán rừng nhằm nâng cao thu nhập ngắn hạn.

Thứ tư, về hạ tầng và tổ chức liên kết thị trường: Ủy ban nhân dân xã Thượng Quảng huy động vốn ngân sách và chương trình mục tiêu quốc gia để cứng hóa 6,5 km đường vận xuất lâm sản còn lại; thành lập Hợp tác xã Dịch vụ Nông lâm nghiệp Thượng Quảng nhằm liên kết với các nhà máy chế biến gỗ và mủ cao su tại thị trấn Khe Tre, cam kết bao tiêu sản phẩm với giá ổn định, nâng giá trị kinh tế trên 1 ha đất rừng thêm 20 - 25%.

Đối tượng nên tham khảo luận văn

Nghiên cứu mang lại giá trị học thuật và thực tiễn phong phú cho 4 nhóm đối tượng chính:

• Cán bộ quản lý Nhà nước và nhà hoạch định chính sách: Cung cấp cơ sở dữ liệu thực chứng cho cán bộ Sở Nông nghiệp và Phát triển Nông thôn, Chi cục Kiểm lâm và Ủy ban nhân dân cấp huyện để rà soát quy hoạch, điều chỉnh cơ chế giao đất lâm nghiệp sát với năng lực từng nhóm hộ.
• Học viên cao học, nghiên cứu sinh và sinh viên: Tài liệu tham khảo phương pháp luận chuẩn xác về ứng dụng Khung sinh kế bền vững DFID, phương pháp đánh giá nông thôn có sự tham gia (PRA) trong nghiên cứu kinh tế lâm nghiệp và quản trị tài nguyên.
• Ban quản lý các tổ chức phi chính phủ và dự án phát triển: Nguồn tư liệu đánh giá tác động hữu ích cho các chuyên gia của SNV, ADB, WB trong việc thiết kế các can thiệp sinh kế thích ứng tại vùng đệm và khu vực nhạy cảm sinh thái.
• Chủ rừng hộ gia đình và ban quản lý thôn bản: Giúp cộng đồng địa phương nâng cao nhận thức về quyền lợi, nghĩa vụ pháp lý và lựa chọn mô hình canh tác nông lâm kết hợp đạt hiệu quả kinh tế cao nhất.

Câu hỏi thường gặp

Chính sách giao đất giao rừng đã tạo chuyển biến lớn nhất ở nguồn vốn sinh kế nào tại xã Thượng Quảng? Chuyển biến rõ nét nhất thể hiện ở nguồn vốn tự nhiên và vốn tài chính. Diện tích rừng trồng mới đạt 433 ha, đất đồi núi trọc giảm 531,9 ha, đồng thời 451,3 ha cây cao su được đưa vào canh tác đã nâng tỷ trọng giá trị sản xuất nông lâm nghiệp lên 7,4 tỷ đồng.

Vì sao tỷ lệ hộ nghèo tại Thượng Quảng giảm mạnh từ 49,59% xuống 23,23% sau khi thực hiện chính sách? Nhờ quyền sử dụng đất được xác lập ổn định theo Nghị định 163/1999/NĐ-CP, người dân mạnh dạn chuyển đổi đất nương rẫy sang trồng cao su và keo lai, kết hợp nhận khoán quản lý bảo vệ rừng và tiếp cận các nguồn hỗ trợ kỹ thuật từ dự án quốc tế để gia tăng thu nhập.

Nhóm hộ nghèo gặp phải những rào cản chính nào khi nhận đất giao rừng? Hộ nghèo bị hạn chế nghiêm trọng về vốn tài chính để mua cây giống, phân bón và thiếu hụt lao động sản xuất. Do đó, diện tích rừng trồng bình quân của hộ nghèo chỉ đạt 0,61 ha/hộ, thấp hơn nhiều so với mức 1,85 ha/hộ của nhóm hộ khá.

Mô hình giao rừng tự nhiên cho cộng đồng tại thôn 4 đạt kết quả như thế nào? Thôn 4 đã thí điểm quản lý 130,68 ha rừng tự nhiên sản xuất, hình thành quy ước thôn bản bảo vệ rừng hiệu quả, ngăn chặn nạn chặt phá gỗ trái phép và nâng cao tinh thần đoàn kết cộng đồng, làm tiền đề mở rộng mô hình cho toàn huyện Nam Đông.

Các dự án quốc tế như ADB, WB3, SNV giữ vai trò gì trong thành công của địa phương? Các dự án đóng vai trò trợ lực then chốt thông qua việc cung ứng giống cây trồng, hỗ trợ vốn vay ưu đãi, xây dựng giếng nước hợp vệ sinh và chuyển giao kỹ thuật canh tác đất dốc, giúp hiện thực hóa các mục tiêu an sinh xã hội tại địa bàn.

Kết luận

• Luận văn đã phân tích sâu sắc tác động toàn diện của chính sách giao đất giao rừng đến 5 nguồn vốn sinh kế tại xã Thượng Quảng, huyện Nam Đông, tỉnh Thừa Thiên Huế.
• Minh chứng vai trò then chốt của việc phân quyền quản lý rừng, giúp nâng độ che phủ rừng, chuyển đổi 451,3 ha cao su và giảm tỷ lệ nghèo từ 49,59% xuống 23,23%.
• Chỉ rõ những điểm nghẽn về chênh lệch thụ hưởng đất đai giữa các nhóm hộ và đề xuất 4 nhóm giải pháp chiến lược về thể chế, tín dụng, khuyến lâm và liên kết thị trường.
• Đóng góp khung phương pháp luận đánh giá tác động sinh kế có giá trị thực tiễn cao cho công tác quản lý tài nguyên rừng vùng miền núi miền Trung.
• Lộ trình tiếp theo đòi hỏi chính quyền địa phương hoàn thiện cơ chế hưởng lợi rừng cộng đồng giai đoạn 2010 - 2015; các nhà nghiên cứu và nhà quản lý hãy tham khảo chi tiết toàn văn công trình để ứng dụng vào thực tiễn quy hoạch phát triển lâm nghiệp bền vững.

Trích đoạn nội dung tài liệu

ĐẶT VẤN ĐỀ Chúng ta vẫn nói rừng là vàng nhưng thực tế rừng đã đem lại cho chúng ta những lợi ích gì? Trên thế giới cũng như Việt Nam đã có nhiều công trình nghiên cứu và công nhận giá trị to lớn của rừng. Song một nghịch lý là một bộ phận không nhỏ người dân sống phụ thuộc vào rừng vẫn đang trong tình trạng đói nghèo! Làm thế nào để phát triển tài nguyên rừng, để rừng thật sự là "rừng vàng" đã và đang là vấn đề cần quan tâm của nhiều ngành, nhiều lĩnh vực, trong đó có liên quan đến nhiều chủ trương, chính sách của nhà nước. Giao đất lâm nghiệp được coi là một trong những chính sách đúng đắn góp phần nâng cao ý thức cũng như tính tự chủ của người dân trong việc quản lý, phát triển tài nguyên rừng; phát triển kinh tế xã hội nâng cao đời sống nhân dân vùng ven rừng và trong rừng. Trong những năm qua cùng với việc triển khai hàng loạt các chương trình trồng rừng quy mô lớn 661, 327…chính sách giao đất lâm nghiệp cũng được đẩy mạnh trên toàn quốc, từ trung ương đến cơ sở, nó đã và đang phát huy được tác dụng trong phát triển kinh tế xã hội nói chung, kinh tế HGĐ làm rừng nói riêng.

Công tác GĐGR được tiến hành đồng thời từ việc giao đất trống đồi núi trọc, giao rừng tự nhiên nghèo, giao rừng trồng, rừng đặc sản như quế, hồi, thông… Đến nay theo số liệu thống kê của Bộ Tài Nguyên và Môi Trường (30/9/2007) đã có 8.898 ha đất lâm nghiệp đã được giao cho 1.451 tổ chức, HGĐ và cá nhân.821 ha đất lâm nghiệp đã được giao và cấp giấy chứng nhận cho 1.258 hộ gia đình, cá nhân, với diện tích trung bình là 2,87 ha/hộ gia đình. Như vậy đến nay đã có khoảng 62% tổng diện tích đất lâm nghiệp được giao, nếu xét về tiến độ GĐGR thì đây không còn là vấn đề cấp bách. Vấn đề ở chỗ người dân đã làm gì trên đất được giao? Hay xét ở khía cạnh lớn hơn chính sách này đã ảnh hưởng đến cuộc sống cộng đồng, đến tài nguyên rừng như thế nào? Tích cực hay tiêu cực, mức độ tác động mạnh hay yếu? Nó đã thực sự phát huy hết mục tiêu đề ra hay chưa… đó vẫn còn là những câu hỏi! -2- Những nghiên cứu tổng kết cho thấy bên cạnh những kết quả đạt được: Nâng độ che phủ lên 43%; tổng trữ lượng gỗ là 813,3 triệu m3 và khoảng 8,5 tỉ cây tre, nứa; tổng diện tích lâm sản ngoài gỗ được gây trồng là 379.000 ha, chủ yếu tập trung ở 3 vùng Bắc Trung Bộ, Tây Nguyên và Đông Bắc [2]… không thể không kể đến những hạn chế của chương trình này. Theo nhóm nghiên cứu Trường Đại học Lâm nghiệp trong "Lâm nghiệp giảm nghèo và sinh kế nông thôn ở Việt Nam" đã đưa ra kết luận giao đất lâm nghiệp chưa giúp được người nghèo thoát nghèo! Vậy đâu là thực tế của vấn đề? Phải chăng những diện tích rừng được giao chỉ mới phát huy tác dụng của nó trong các vùng kinh tế phát triển, trình độ dân trí cao, những vùng kinh doanh rừng thuận lợi? Cộng đồng vùng sâu vùng xa vẫn đang trong vòng quay luẩn quẩn của đói nghèo, vẫn khó khăn mặc dù đã làm chủ những diện tích rừng lớn? Làm thế nào để rừng phát huy được tác dụng của nó; góp phần xoá đói giảm nghèo cho cộng đồng sống gần rừng và trong rừng; đặc biệt những cộng đồng vùng sâu, vùng xa trình độ dân trí thấp.

Muốn làm được điều đó phải đánh giá được hiện trạng GĐGR, hiện trạng sử dụng đất lâm nghiệp được giao tại các khu vực này, đánh giá được hiệu quả cũng như ảnh hưởng của chương trình GĐGR đến đời sống người dân nói chung đến sinh kế nói riêng. Qua đó tìm ra được những điểm mạnh, những điểm còn hạn chế làm cơ sở đề xuất các hướng khắc phục đúng đắn nhằm nâng cao hiệu quả của chương trình theo đúng ý nghĩa của nó. Là một huyện vùng sâu vùng xa của tỉnh Thừa Thiên Huế, có tỉ lệ đất có rừng tương đối lớn, trong những năm qua Nam Đông cũng đã tích cực tiến hành chính sách giao đất lâm nghiệp cho cộng đồng, HGĐ, cá nhân… quản lý. Song trong quá trình thực hiện GĐGR, quản lý và sử dụng rừng được giao đã gặp nhiều khó khăn, hiện tại đời sống của người dân một số nơi đã được giao đất chưa được cải thiện hoặc cải thiện rất ít.

Phải chăng chương trình này chưa phù hợp hay chưa phát huy được thế mạnh của nó trên vùng đất này? Xuất phát từ tính cấp thiết của vấn đề tôi tiến hành luận văn "Đánh giá tác động của chính sách giao đất giao rừng tới sinh kế người dân tại xã Thượng Quảng - huyện Nam Đông - tỉnh Thừa Thiên Huế". -3- CHƯƠNG 2 TỔNG QUAN VỀ VẤN ĐỀ NGHIÊN CỨU 2.1 Lý thuyết về sinh kế của người dân 2.1 Khái niệm sinh kế - Theo DFID 2001: Sinh kế có thể mô tả như tổng hợp của nguồn lực và năng lực liên quan tới các quyết định và hoạt động của một người nhằm cố gắng kiếm sống và đạt được các mục tiêu và mơ ước của mình. - Sinh kế của một HGĐ, hay một cộng đồng còn được gọi là kế sinh nhai hay phương kế kiếm sống của HGĐ hay cộng đồng đó. Ý tưởng về sinh kế được định nghĩa bởi Robert Chambers vào những năm 80, sau đó được phát triển hơn nữa bởi Chamber và Conway [30] vào đầu những năm 1990.

Từ đó một số cơ quan phát triển đã tiếp nhận khái niệm sinh kế và cố gắng đưa vào thực hiện. Theo tác giả một sinh kế gồm có: Những khả năng, những tài sản (bao gồm cả nguồn tài nguyên vật chất và xã hội) và những hoạt động cần thiết để kiếm sống. Một sinh kế được xem là bền vững khi nó có thể đối phó và khôi phục trước tác động của những áp lực và những cú sốc, và duy trì hoặc tăng cường những năng lực lẫn tài sản của nó trong hiện tại và tương lai, trong khi không làm suy thoái nguồn tài nguyên thiên nhiên. - Chiến lược sinh kế là quá trình ra quyết định về các vấn đề cấp hộ, bao gồm những vấn đề như thành phần hộ, tính gắn bó giữa các thành viên, phân bố các nguồn lực vật chất và phi vật chất của hộ [33].

Để duy trì cuộc sống HGĐ thường có các chiến lược sinh kế khác nhau. Theo Seppala chiến lược sinh kế có thể chia làm 3 loại: Chiến lược tích luỹ: Là chiến lược dài hạn nhằm hướng tới tăng trưởng và có thể là kết hợp của nhiều hoạt động hướng tới tích luỹ của cải và giàu có. Chiến lược tái sản xuất: Là chiến lược trung hạn gồm nhiều hoạt động tạo thu nhập, những ưu tiên có thể nhắm tới hoạt động cộng đồng và an ninh xã hội. Chiến lược tồn tại: Là chiến lược ngắn hạn, gồm cả các hoạt động tạo thu nhập chỉ để tồn tại mà không có tích luỹ.

Tóm lại sinh kế của HGĐ, cộng đồng là kế sinh nhai hay phương kế kiếm sống của HGĐ, cộng đồng đó nó bao gồm các nguồn lực và năng lực liên quan đến khả năng kiếm sống và đạt được những mơ ước của họ.2 Quan điểm sinh kế bền vững - Sinh kế bền vững có thể được tạo lập khi đảm bảo các yêu cầu sau: + Chống đỡ được với những cú sốc và áp lực bên ngoài + Không phụ thuộc vào các hỗ trợ từ bên ngoài (hoặc được hỗ trợ bằng cách thức bền vững về kinh tế và thể chế). + Được thích nghi hoá để duy trì sức sản xuất lâu dài của nguồn tài nguyên thiên nhiên. + Bền vững mà không làm suy yếu và ảnh hưởng tới các giải pháp sinh kế của những người khác [33]. Khung sinh kế bền vững được mô tả vắn tắt trên sơ đồ hình 2.

Tài sản sinh kế Quá trình thay đổi thể chế Thu nhập sinh Các tổn H kế thương Cấu trúc - Tăng thu - Cú sốc S N - Cấp của chính nhanh - Xu thế phủ Chiến - Sức khoẻ tăng - Mùa vụ P F - Khu vực -Luật lược sinh - Giảm các tổn Tư -Chính sách kế thương nhân - Văn hoá - Cải thiện an - Thể chế ninh lương thực Chú giải F: Vốn tài chính H: Vốn con người S: Vốn xã hội N: Vốn tự nhiên P: Vốn vật chất.1: Khung sinh kế bền vững [32] - Để đạt tới mức độ bền vững rõ ràng là một cộng đồng, một HGĐ, hoặc một cá nhân cần có một số tài sản được khái niệm hoá là "năm loại vốn cần có để đạt được sinh kế bền vững" FAO 2001 [33] + Vốn thiên nhiên: Tài nguyên thiên nhiên như đất đai, rừng, nước và đồng cỏ. + Vốn nhân lực: Sức khoẻ, mức độ dinh dưỡng, kỹ năng và trình độ học vấn. + Vốn xã hội: Quan hệ họ hàng, bạn bè, xã hội kể cả các mối quan hệ với các cơ quan tổ chức chính thức mà một người có thể dựa vào đó để mở rộng các giải pháp sinh kế. + Vốn tài chính: Tiền mặt như thu nhập hay tiền tiết kiệm có thể sử dụng làm vốn luân chuyển.

-5- + Vốn cơ sở vật chất: Được xếp vào 3 nhóm là tài sản tư nhân như gia súc và công cụ canh tác, tài sản công cộng như đường xá, cơ sở hạ tầng xã hội như trường học và bệnh viện.2 Ở trong nước - Theo từ điển tiếng Việt: Sinh kế chính là cách làm ăn để mưu sự sống. - Theo Bùi Đình Toái: Khái niệm về sinh kế có thể miêu tả như là một tập hợp của các nguồn lực và khả năng của con người có thể kết hợp được với những quyết định và những hoạt động mà họ sẽ thực hiện để không những kiếm sống mà còn đạt đến mục tiêu và ước nguyện (tham vọng của họ) [25] - Sinh kế còn có thể được mô tả như tổng hợp của các nguồn lực liên quan tới các quyết định và hoạt động của một người nhằm cố gắng kiếm sống và đạt được các mục tiêu và mơ ước của mình [29]. Tiêu chí sinh kế bền vững gồm: an toàn lương thực, cải thiện điều kiện môi trường cộng đồng-xã hội, cải thiện điều kiện vật chất, được bảo vệ tránh rủi ro và các thay đổi đột ngột. - Theo Đinh Đức Thuận một sinh kế được gọi là bền vững thì một HGĐ hay một cá nhân cần phải có một số tài sản hay vốn nhất định.