ĐẠI HỌC QUỐC GIA THÀNH PHỐ HỒ CHÍ MINH TRƢỜNG ĐẠI HỌC KHOA HỌC XÃ HỘI VÀ NHÂN VĂN ----------------------- LÊ TUẤN ANH SỰ PHÁT TRIỂN CỦA ĐỘI NGŨ CÔNG NHÂN TỈNH BÌNH DƢƠNG (1997 - 2017) LUẬN ÁN TIẾN SĨ LỊCH SỬ Thành phố Hồ Chí Minh - năm 2021 ĐẠI HỌC QUỐC GIA THÀNH PHỐ HỒ CHÍ MINH TRƢỜNG ĐẠI HỌC KHOA HỌC XÃ HỘI VÀ NHÂN VĂN ----------------------- LÊ TUẤN ANH SỰ PHÁT TRIỂN CỦA ĐỘI NGŨ CÔNG NHÂN TỈNH BÌNH DƢƠNG (1997 - 2017) Ngành: Lịch sử Việt Nam Mã số: 9229013 LUẬN ÁN TIẾN SĨ LỊCH SỬ NGƢỜI HƢỚNG DẪN KHOA HỌC: 1. Huỳnh Ngọc Đáng PHẢN BIỆN ĐỘC LẬP: 1. Nguyễn Văn Thƣởng PHẢN BIỆN : 1. Trần Thị Mai Thành phố Hồ Chí Minh - năm 2021 LỜI CAM ĐOAN Tôi xin cam đoan đây là công trình nghiên cứu của riêng tôi dưới sự hướng dẫn khoa học của PGS.
Nguyễn Văn Hiệp và TS. Huỳnh Ngọc Đáng. Các số liệu sử dụng trong luận án là trung thực; các trích dẫn đều có chú thích rõ ràng và theo quy định. Tác giả luận án Lê Tuấn Anh MỤC LỤC DẪN LUẬN.
Lý do chọn đề tài. Mục đích và nhiệm vụ nghiên cứu. Mục đích nghiên cứu. Nhiệm vụ nghiên cứu.
Đối tƣợng và phạm vi nghiên cứu của luận án. Đối tƣợng nghiên cứu. Phạm vi nghiên cứu. Cơ sở lý luận, phƣơng pháp nghiên cứu và nguồn tài liệu.
Phƣơng pháp nghiên cứu. Nguồn tài liệu. Những đóng góp của luận án. Bố cục của luận án.
8 Chƣơng 1: TỔNG QUAN TÌNH HÌNH NGHIÊN CỨU LIÊN QUAN ĐẾN ĐỀ TÀI LUẬN ÁN. Các công trình khoa học có liên quan đến đề tài luận án. Những nghiên cứu bàn về lý luận giai cấp công nhân trong giai đoạn hiện nay. Những công trình nghiên cứu về giai cấp công nhân Việt Nam và đội ngũ công nhân ở các địa phƣơng thời kỳ đổi mới và hội nhập quốc tế.
Những công trình nghiên cứu liên quan đến đội ngũ công nhân tỉnh Bình Dƣơng. Khái quát kết quả của các công trình nghiên cứu có liên quan đến đề tài và những vấn đề luận án cần tiếp tục nghiên cứu. Kết quả các công trình nghiên cứu liên quan đến đề tài luận án. Những nội dung luận án cần tiếp tục nghiên cứu.
30 Tiểu kết chƣơng 1. 31 Chƣơng 2: ĐỘI NGŨ CÔNG NHÂN TỈNH BÌNH DƢƠNG THỜI KỲ ĐẦU TIẾN HÀNH CÔNG NGHIỆP HÓA, HIỆN ĐẠI HÓA (1997 – 2007). Bối cảnh lịch sử và những nhân tố tác động đến sự phát triển đội ngũ công nhân tỉnh Bình Dƣơng (1997 – 2007). Bối cảnh thế giới và trong nƣớc.
Những nhân tố tác động đến sự phát triển đội ngũ công nhân tỉnh Bình Dƣơng (1997 – 2007). Tình hình đội ngũ công nhân tỉnh Bình Dƣơng trong mƣời năm đầu sau khi thành lập tỉnh và tiến hành công nghiệp hóa (1997 – 2007). Số lƣợng và cơ cấu của đội ngũ công nhân. Trình độ học vấn và chuyên môn của công nhân.
Đời sống vật chất và tinh thần của công nhân. Hoạt động của tổ chức công đoàn. 69 Tiểu kết chƣơng 2. 71 Chƣơng 3: ĐỘI NGŨ CÔNG NHÂN TỈNH BÌNH DƢƠNG THỜI KỲ ĐẨY MẠNH CÔNG NGHIỆP HÓA, HIỆN ĐẠI HÓA VÀ HỘI NHẬP QUỐC TẾ (2008 – 2017).
Bối cảnh lịch sử và chủ trƣơng phát triển đội ngũ công nhân của tỉnh Bình Dƣơng trong thời kỳ mới (2008 – 2017). Bối cảnh thế giới, trong nƣớc và tỉnh Bình Dƣơng tác động đến sự phát triển đội ngũ công nhân. Chủ trƣơng phát triển đội ngũ công nhân của tỉnh Bình Dƣơng (2008 – 2017). Sự phát triển của đội ngũ công nhân tỉnh Bình Dƣơng thời kỳ đẩy mạnh công nghiệp hóa, hiện đại hóa và hội nhập quốc tế (2008 – 2017).
Số lƣợng và cơ cấu của đội ngũ công nhân. Trình độ học vấn và chuyên môn của công nhân. Đời sống vật chất và tinh thần của công nhân. Hoạt động của tổ chức công đoàn.
101 Tiểu kết chƣơng 3. 106 Chƣơng 4: ĐẶC ĐIỂM PHÁT TRIỂN CỦA ĐỘI NGŨ CÔNG NHÂN TỈNH BÌNH DƢƠNG (1997 – 2017). Những đặc điểm nổi bật của quá trình phát triển đội ngũ công nhân tỉnh Bình Dƣơng (1997 – 2017). Đội ngũ công nhân phát triển nhanh về số lƣợng, đa dạng về cơ cấu lao động gắn liền với quá trình thực hiện công nghiệp hóa, hiện đại hóa và đô thị hóa ở Bình Dƣơng.
Quy tụ lao động từ nhiều địa phƣơng trên cả nƣớc, ngƣời nhập cƣ chiếm đa số trong quá trình phát triển của đội ngũ công nhân tỉnh Bình Dƣơng. Trình độ học vấn và chuyên môn của công nhân tỉnh Bình Dƣơng từng bƣớc đƣợc nâng lên, nhƣng nhìn chung vẫn còn thấp. Công nhân tỉnh Bình Dƣơng có nhiều cơ hội việc làm, thu nhập và đời sống ngày càng đƣợc cải thiện, song vẫn còn nhiều khó khăn. Đội ngũ công nhân có những đóng góp to lớn đối với quá trình công nghiệp hóa, hiện đại hóa và đô thị hóa tỉnh Bình Dƣơng.
Triển vọng phát triển của đội ngũ công nhân tỉnh Bình Dƣơng trong thời kỳ công nghiệp 4. Những yếu tố ảnh hƣởng đến xu hƣớng phát triển của đội ngũ công nhân tỉnh Bình Dƣơng trong thời gian tới. Dự báo xu hƣớng phát triển của đội ngũ công nhân tỉnh Bình Dƣơng và một số kiến nghị đề xuất. 128 Tiểu kết chƣơng 4.
143 NHỮNG CÔNG BỐ KHOA HỌC CỦA TÁC GIẢ LIÊN QUAN ĐẾN ĐỀ TÀI LUẬN ÁN. 151 DANH MỤC TÀI LIỆU THAM KHẢO. 169 DANH MỤC CÁC BẢNG, BIỂU ĐỒ 1.1: Công nhân công nghiệp trên địa bàn tỉnh Bình Dƣơng phân theo thành phần kinh tế (1997 – 2007) .2: Công nhân công nghiệp trên địa bàn tỉnh Bình Dƣơng phân theo huyện/thị xã (1997 – 2007) .3: Cơ cấu dân số tỉnh Bình Dƣơng theo nhóm tuổi năm 2006.4: Cơ cấu lao động tỉnh Bình Dƣơng theo trình độ học vấn phổ thông .5: Cơ cấu lao động tỉnh Bình Dƣơng theo trình độ chuyên môn nghiệp vụ .6: Lao động nhập cƣ ở Bình Dƣơng theo trình độ chuyên môn nghiệp vụ .7: Tranh chấp lao động tập thể trên địa bàn tỉnh Bình Dƣơng (2003 – 2007) .8: Thu nhập bình quân của công nhân tỉnh Bình Dƣơng trong các khu công nghiệp phân theo loại hình doanh nghiệp và ngành nghề (2003 – 2007) .9: Tình tình nhà ở của công nhân nhập cƣ tỉnh Bình Dƣơng .1: Doanh nghiệp trên địa bàn tỉnh Bình Dƣơng phân theo loại huyện/thị xã/thành phố (2009 – 2017) .3: Công nhân trong các doanh nghiệp trên địa bàn tỉnh Bình Dƣơng phân theo loại hình doanh nghiệp (2007 – 2017) .4: Trình độ chuyên môn, tay nghề của công nhân trong các doanh nghiệp trên địa bàn tỉnh Bình Dƣơng .7: Tiền lƣơng của ngƣời lao động ở các doanh nghiệp trên địa bàn tỉnh Bình Dƣơng (2008 – 2017) .2: Dân số, lực lƣợng lao động và công nhân trong các doanh nghiệp của tỉnh Bình Dƣơng (2007 – 2017) .5: Cơ cấu trình độ công nhân trong các doanh nghiệp của tỉnh Bình Dƣơng năm 2010 .6: Lao động đã qua đào tạo phân theo giới tính trên địa bàn tỉnh Bình Dƣơng (2010 – 2017). Lý do chọn đề tài Sau hơn 30 năm thực hiện đƣờng lối đổi mới và hội nhập quốc tế, cùng với sự phát triển của đất nƣớc, nhiều trung tâm công nghiệp lớn đƣợc hình thành với hàng trăm khu công nghiệp, khu chế xuất ở Hà Nội, Thành phố Hồ Chí Minh, Đồng Nai, Bình Dƣơng, Đà Nẵng, Hải Phòng, Bà Rịa - Vũng Tàu, Long An, Vĩnh Phúc, Bắc Ninh… đã thu hút hàng triệu ngƣời lao động, dẫn đến đội ngũ công nhân của các địa phƣơng có sự chuyển biến mạnh mẽ, góp phần vào sự phát triển chung của giai cấp công nhân Việt Nam.
Đánh giá về giai cấp công nhân thời kỳ đổi mới, Đảng Cộng sản Việt Nam khẳng định: “cùng với quá trình công nghiệp hoá, hiện đại hoá đất nƣớc, giai cấp công nhân nƣớc ta đã có những chuyển biến quan trọng, tăng nhanh về số lƣợng, đa dạng về cơ cấu, chất lƣợng đƣợc nâng lên, đã hình thành ngày càng đông đảo bộ phận công nhân trí thức, đang tiếp tục phát huy vai trò là giai cấp lãnh đạo thông qua đội tiên phong là Đảng Cộng sản Việt Nam, giai cấp tiên phong trong sự nghiệp xây dựng chủ nghĩa xã hội, lực lƣợng đi đầu trong sự nghiệp công nghiệp hoá, hiện đại hoá đất nƣớc, hội nhập kinh tế quốc tế, có nhiều cố gắng để phát huy vai trò lực lƣợng nòng cốt trong liên minh giai cấp công nhân với giai cấp nông dân và đội ngũ trí thức dƣới sự lãnh đạo của Đảng” (Đảng Cộng sản Việt Nam, 2008). Tuy nhiên, trƣớc những yêu cầu của công cuộc đổi mới đất nƣớc và hội nhập quốc tế hiện nay, nhiều vấn đề bức thiết đang đặt ra đối với 2 sự phát triển của giai cấp công nhân nƣớc ta trong tình hình mới. Điều này đòi hỏi cần có sự quan tâm nghiên cứu và có những biện pháp sát thực để nâng cao chất lƣợng đội ngũ công nhân Việt Nam nói chung và các địa phƣơng nói riêng. Trong bối cảnh đó, việc phát triển đội ngũ công nhân đáp ứng nhu cầu phát triển nguồn nhân lực cũng nhƣ đáp ứng yêu cầu mới, phát huy đƣợc tiềm năng, thế mạnh của các địa phƣơng, góp phần xây dựng và phát triển đất nƣớc là nhiệm vụ hết sức quan trọng.
Tỉnh Bình Dƣơng nằm trong vùng kinh tế trọng điểm phía Nam, là một trong những địa phƣơng dẫn đầu cả nƣớc về tốc độ công nghiệp hóa, hiện đại hóa với 29 khu công nghiệp có kết cấu hạ tầng hoàn chỉnh, đồng bộ, nhiều khu đô thị mới đƣợc xây dựng hiện đại, cơ sở hạ tầng giao thông, tài chính, thƣơng mại, dịch vụ phát triển mạnh; đời sống xã hội đã và đang chuyển biến nhanh chóng từ một xã hội nông nghiệp – nông thôn sang xã hội công nghiệp – đô thị. Sự phát triển mạnh mẽ của tỉnh Bình Dƣơng trong thời gian qua có sự đóng góp rất to lớn của đội ngũ công nhân, đặc biệt là lực lƣợng công nhân các khu công nghiệp. Vì vậy, nghiên cứu về đội ngũ công nhân tỉnh Bình Dƣơng trong quá trình phát triển kinh tế - xã hội, đặc biệt trong công tác phát triển nguồn nhân lực của địa phƣơng đáp ứng yêu cầu của sự nghiệp công nghiệp hóa, hiện đại hóa đất nƣớc là vấn đề mang tính cấp thiết.