CHƯƠNG 1: MOT SÓ VAN DE LÝ LUẬN VE TÍNH NHÂN ĐẠO VÀ HƯỚNG THIỆN TRONG QUY ĐỊNH HÌNH PHAT CUA LUAT HÌNH SỰ 1. Tính nhân đạo và hướng thiện 1. Khái niệm chung về nhân đạo, hướng thiện Trong tiền trình phát triển của nhân loại, nhân đạo, hướng thiện luôn là niém khát vong cháy bỏng của con người. Nói tới van dé nhén dao, hướng thiện là nói tới con người, vi vậy, dé lam sáng tỏ môi tương quan giữa tinh nhân dao, hướng thiện với pháp luật, trước hết ta cân làm sáng tỏ khái niém nhân đạo và hướng thiên.
Trong ngôn ngữ của quốc gia phương Tây, khi nói đến một hệ thông niệm tin dua trên nguyên tắc xuất phát từ nlxu câu tinh thân và tình cảm của con người có thể được thỏa man mà không cân theo thân thánh hay tôn giáo”, họ đã đưa ra một khái niém đó là Htonansim. Trong văn hóa, văn học — nghệ thuật thời ki Phục hung, khái niém Aiananism được các nhà văn, học giả phương Tây sử dụng với ý nghia thể hiện những lí tưởng thuộc về con người, hình thành quan điểm đạo đức mới và nhân manh, dé cao các giá trị phổ quá của con người như tự do, công lí, phẩm giá, hạnh phuc, quyền con người,. 3 Khái niệm Humanism được chuyển ngữ và sử dụng phd biến ở Việt Nam nhưng không phải trực tiếp từ văn hóa phương Tây ma thông qua Hén ngữ với khái niệm Chủ nghĩa nhân đạo - là su ting hòa các tư tưởng dân chủ thời cỗ đại, hoc thuyết “nhân nghấa” của Nho giáo, tư tưởng “tir bi bác ái” của Phật giáo. Theo ngiĩa Hán Việt "nhẩn” có nghĩa là con người, “dao” là đường di, là phương hướng, đường lỗi dan dat con người đi đến mục tiêu hay lý tưởng nao đó.
Vi vay, Nhân đao (Aj&) có thể được hiểu là “đường làm người, là thương yêu tôn trọng. bảo vệ giá trị phẩm giá và quyên sống của con người *£ Theo quan niém của Phật giáo, nhân đạo được hiểu là nhân luân, đạo lí của cơn người, là những khuôn mau, quy tắc, luật lệ của conngười, những nhân tô dé con người trở thành người. Sâu xa hơn nhân đạo có thé được hiéu trên cơ sở đạo đức và quyền tôn trong con người: “Ưới cái đức yêu thương con người, trên cơ sở tôn trong phẩm giá. quyên và lot ich của con người, nhân đạo là phạm trù xã hội học và là một giá tri xã hội được sản sinh trong quả trình đẫn tranh vì tự do, bình ding bác ái, những he ` Ckébsi Dictionary (1969) Neb: Ocfiad TM th may, 'Ngeïễn Deng BG (1615) * Khó: siờm cu nghĩa nhân tên vd cầu aglưa nhân đạo trong thos nghiền cửu văn hoc ở Việt Nam ciel 945 đến A0)”.
Tạp chitin lạc DESP TPEL Xf 64 1(( (201: + Nggjền Ths Bhng (1997) "Nga ne nhún đa coomy Luật Minh sự Việt Nai: Lrg wen Thec sSLmgt ec, Đại lạc Last HÀ Nội tr9. 7 tưởng nhân đạo đã được phát triển thành chủ nghĩa nhân đạo với tính cách là tổng thể những quan diém thé hiện sự tôn trong phẩm giá và quyên của con người "Š Hướng thiện là nét đặc trung mang ban chat cơn người, tồn tại và phát triển liên tục trong bat cứ công dong nao từ xưa tới nay Trong giới Nho giáo, Manh Tử đã ting khẳng định: “Nhân chi so, tinh ban thiện” tức con người sinh ra ai cũng có tính thiên. Mỗi cá nhân có các đặc tính khác nhau thi lòng hướng thiện về một đức tin, niềm tin cũng không giống nhau. Xét đến nghĩa của thiên là phạm trù trung tâm của dao đức, phản ánh giá trị đặc trưng nhat của dao đức.
Mỗi tư tưởng, quy tắc, chuẩn muc và hàn: vị đạo đức đều chứa đựng những giá trị thiên, hướng tới mục đích dem lại lợi ích cho cộng đông xã hôi. Trong quan niém của dao Phat, cái thiện có mới quan hệ mat thiệt với cái ác. Thiện ác được thé hiện trong hành vi của con người. Theo đó, thiên là tat cả những gì tích cực, phù hợp với đạo lý, có tác động thuận lợi trong đời sống của con người và của toàn xã hội.
Ngược lại là ác. Phù hợp với đạo lý là phù hợp với những yêu câu về lợi ích có thực và khách quan của xã hội, tức là phù hợp vời những nguyên. tắc, chuẩn mực, quy tắc đạo đức của xã hội. Phủ hợp với đao lý còn có nghiia là dem lại lợi ích cho người khác, cho xã hội.
Lợi ích là tất cả những gì có thé thöa mãn nhu cầu của con người và con người có quyên được hưởng theo lẽ phải, theo sự công bằng của xã hội. Thái độ và hành động tốt như thê đối với lợi ích của người khác, của tập thé, của xã hội chính là cái “thiện "6 Vậy chung quy lại hướng thiện có nghiia là xu hướng tựnhiên hoặc khuynh hướng lam những gì đúng dan, công bằng hoặc có lợi cho bản thân và người khác. Trong đạo phật lòng hướng thiên là sự lương thiên, phẩm chất tốt đẹp của con người, luôn hướng đến mọi người, sẵn sàng giúp đỡ người khác khi gap khó khăn, sẵn sàng sẽ chia với người khác. Lòng hướng thiện là một đức tính cao dep, quý báu mà mỗi chúng ta ai cũng cân có dé xã hội này tốt dep hon’ Như vậy tổng hợp các quan điểm, khái niém nêu trên, có thé hiéu nhân dao va hướng thiện theo nghĩa rông là sự thừa nhận con người là một giá trị, khẳng dinh lợi ich ich con người là tiêu chí đánh giá các QHXH.
Ở ngiĩa hẹp, nhân dao và hướng thiện có thể được hiểu là sựyêu thương, quý trong con người, là sự đối xử nhân từ, có ‘Phan Vin Tnh(2000) "Vd lid aloo tang Bi fut Hin sự nà 1990", Tạp chế Nha ame và pap best sd 10/2089 dc", Ngsèn: long Moxsbo anda ce: thisncot nem mem-herke tính người và mơng muốn đem đến những giá trị tích cực, tốt đẹp giữa người và người Với nhau. Đặc điểm của tính nhân đạo, hướng thiện trong pháp luật Thứ nhất. tính nhân dao và hướng thiện trong pháp luật thé biên sự công bang, bình đẳng Cũng như tinh nhân dao, hướng thiện, khi nói những yếu tô nay là nói đến vẫn đề con người và hai giá tri nay cũng là một câu thành của nhân dao. Giá trị công bằng trong pháp luật được thê hiện trong các khía cạnh: công bằng trong việc áp dung luật, thực thi bởi Tòa án; công bang trong việc soạn thảo luật và thu chat của Luật và quan trong nhất là phép luật tạo ra sự công bằng giữa moi công dân.
Binh đẳng la một yêu tô không thé thiêu trong pháp luật của tat cả các quốc gia trên thê giới Trong Bản Tuyên ngôn Quốc tê Nhân quyền đã nêu lên trong Điều 7 như sau: “Tất cả moi người đều bình đăng trước pháp luật, và phải được bảo vệ một cách bình ding không kỳ thi phân biệt. Tat cả đều được quyên bdo về ngang nhan, chống lại mọi kỳ thi cing nue chéng lai mọi kích động dẫn đến kỳ thị như vậy “ Như vậy có thé thay bình đăng được coi là một quyền được xác lập tư cách con người trước pháp luật, không bị pháp luật phân biệt doi xử, có quyên ng†ĩa vụ và được bảo vệ ngang nhau trước pháp luật Thứ hai, tính nhân đạo, hướng thiện trong pháp luật nhằm nghiêm cam các hành vi day doa, hành ha vệ thân thé, các hành vi xâm phạm nhân phẩm, danh dự đối với các chủ thể được pháp luật bảo vệ. Việc cam tra tan cũng nly mọi hình thức trùng phat và đổi xử vô nhân đạo hoặc hạ nhục chắc chan 1a hệ quả thực tê đầu tiên của tính nhân dao, hướng thiện Su cam đoán này được công nhận trên pham vi quốc tê thông qua Tuyên ngôn Quốc tế Nhân quyền năm 1948 (điều 5), Công ước về các Quyền Dân sự và Chính trị năm 1966 (điêu 7) Quy định chi tiết nhật về việc cầm tra tân được quy đính trong Công ước Liên hợp quốc nếm 1984 khi định ngiữa cách tiểu cơ bản của tra tân là liên quan đến việc gây ra đau đớn hoặc đau khổ nghiêm trong về thể chất, tinh thân nhằm mục đích trừng phạt, de dọa hoặc phan biệt déi xử, cho thay việc hành sự hoa hành vi này là một hành vi phạm tôi có chủ ý, bao gồm việc tạo ra kết quả nhật định bởi những người cụ thé và có thé được thực hiện do bỏ sót”. Ngoài tra tan, các HP hoặc đối xử vô nhân đạo hoặc ha nhục đều bị câm Thứ ba, tính nhiên đạo và hướng thiện giúp bảo đảm những quyên và lợi ích cơ bản của các chủ thể tham.
gia quan hệ pháp luật. Pháp luật mot mat hướng dẫn, điều chỉnh Tors Las ds LaC ng (1611) “7 asaya Sane = "Aiguyên ede nhân đạo trang tad hình sự *. Tap cần Qube tý về Ing Bahsn 0110-4. "Digel Công sức cing tea ta và các Xenh tơ trừng phat hay Dixannac, và nha deo loặc bạ tip aban nhí» 196+.
9 hành vi của các chủ thể tham gia QHXH phù hợp với nhu câu của xã hội, mặt khác, hướng đến ý thức tinh cảm làm cho mô hình hành vi dong lại trong ý thức của con người? Pháp luật mang tính bat buộc chung cho tat cả mọi người, mọi cơ quan, tô chức nhằm mục đích ngăn ngừa, ran de, trùng phat những hành vi sai trái, giáo dục, cảm hoá những người có hành vi nay, bôi đưỡng cho moi người tinh thân, ý thức lam clủ xã hôi, ý thức tuân thủ pháp luật bão đảm cho xã hội phát triển lành mạnh, an toàn, bên vững. Do đó, tính nhân đạo, hướng thiện trong pháp luật được đặt ra dé dam bảo khi tham gia vào các quan hệ pháp luật, các lợi ích và quyên cơ bản của cơn người phải được bảo dam, không bi han chế bởi bat cứ sự lạm dụng hay tùy tiện nào lầm cho tước & hay hạn chế các quyền va tự do von có của moi người bởi các cơ quan nhà nước 1. Ý nghĩa của tính nhân đạo, hướng thiện trong xã hộivà pháp luật Nhân đạo tôn tai với tính cách là mét trong những giá tri xã hội quan trong, đã ngày càng khẳng định tam quan trọng ý ngliia của nó trong các MQH xãhội, giữa người với người, giữa Nhà nước và công dân, giữa các tô chức xã hội va thành viên của chung. Nhân đạo, hướng thiên có ý nghĩa rat lớn trong các khía canh khác nhau của đời sông xã hội như.
giáo duc, chính trị, tôn giáo,. va trong pháp luật.