Tổng quan luận án
Luận án tiến sĩ ngữ văn với đề tài "Nhân vật trong truyện kỳ ảo trung đại Việt Nam và Hàn Quốc dưới góc nhìn so sánh" (tên tiếng Hàn: 베트남 및 한국의 중세시대 신비로운 문학 작품의 인물) do nghiên cứu sinh Kim KiHyun (Kim Kỳ Hiền) thực hiện tại Học viện Khoa học xã hội – Viện Hàn lâm Khoa học xã hội Việt Nam, thuộc chuyên ngành Văn học Việt Nam (mã số: 9 22 01 21), dưới sự hướng dẫn khoa học của PGS. TS Lê Văn Tấn và PGS. TS Vũ Thanh (Hà Nội, 2019).
Tính cấp thiết và khoảng trống nghiên cứu
Trong tiến trình lịch sử văn học trung đại của Việt Nam và Hàn Quốc, truyện kỳ ảo giữ vị trí quan trọng trong loại hình tự sự, dung chứa nhiều nội dung tư tưởng và giá trị nghệ thuật. Về mặt nguồn gốc, thể loại này ở cả hai nước đều tiếp thu từ văn học Trung Quốc, nhưng quá trình dung nạp diễn ra theo những con đường riêng và gắn liền với bối cảnh lịch sử, văn hóa bản địa. Tuy nhiên, các công trình trước đây chủ yếu dừng lại ở việc khảo sát đơn lẻ từng tác phẩm, từng tập truyện hoặc chỉ so sánh cục bộ giữa hai tác phẩm tiêu biểu (như Kim Ngao tân thoại và Truyền kỳ mạn lục). Luận án xác định khoảng trống nghiên cứu là sự thiếu vắng một công trình so sánh mang tính hệ thống, toàn diện về diện mạo nhân vật và phương thức xây dựng nhân vật trong toàn bộ bức tranh truyện kỳ ảo trung đại của hai quốc gia.
Mục tiêu và nhiệm vụ nghiên cứu
Mục đích nghiên cứu của luận án là làm rõ một số vấn đề lý thuyết về nhân vật trong truyện kỳ ảo trung đại Việt Nam và Hàn Quốc; tiến hành khảo sát, thống kê, phân loại đặc điểm loại hình các kiểu nhân vật; đồng thời phân tích mối quan hệ giữa nhân vật và sự thể hiện các yếu tố văn hóa truyền thống của hai nước.
Nhiệm vụ nghiên cứu được văn bản xác định cụ thể qua 3 nội dung:
- Giới thiệu tổng quan các nghiên cứu về thể loại truyện kỳ ảo nói chung và về nhân vật trong thể loại này nói riêng trong văn học trung đại Việt Nam và Hàn Quốc.
- Khảo sát, thống kê, phân loại và mô tả một số kiểu nhân vật trong truyện kỳ ảo trung đại Việt Nam và Hàn Quốc.
- Phân tích và luận giải những phương diện văn hóa truyền thống Việt Nam và Hàn Quốc nhìn từ các loại hình nhân vật trong truyện kỳ ảo trung đại.
Đối tượng và phạm vi nghiên cứu
- Đối tượng nghiên cứu: Nhân vật trong truyện kỳ ảo trung đại của Việt Nam và Hàn Quốc dưới góc nhìn so sánh loại hình.
- Phạm vi khảo sát: Luận án giới hạn ở hình thức tự sự ngắn và vừa (đoản thiên và trung thiên), tiến hành khảo sát trên tổng số 373 truyện kỳ ảo thuộc 15 tập truyện của hai nước:
| STT |
Tập truyện Việt Nam (Tổng: 230 truyện) |
Số truyện |
Viết tắt |
Tập truyện Hàn Quốc (Tổng: 143 truyện) |
Số truyện |
Viết tắt |
| 1 |
Thiền uyển tập anh ngữ lục (Khuyết danh) |
21 |
TUTANL |
Tam quốc di sự (Nhất Nhiên) |
86 |
- |
| 2 |
Việt điện u linh tập (Lý Tế Xuyên) |
40 |
VĐUL |
Dung Trai tùng thoại (Thành Hiện) |
12 |
- |
| 3 |
Lĩnh Nam chích quái ngữ lục (Vũ Quỳnh, Kiều Phú) |
36 |
LNCQNL |
Thù dị truyện (Khuyết danh) |
27 |
- |
| 4 |
Thánh Tông di thảo (Tương truyền Lê Thánh Tông) |
15 |
TTDT |
Kim Ngao tân thoại (Kim Thời Tập) |
05 |
KNTT |
| 5 |
Truyền kỳ mạn lục (Nguyễn Dữ) |
20 |
TKML |
Xí Trai ký dị (Thân Quang Hán) |
04 |
- |
| 6 |
Lan Trì kiến văn lục (Vũ Trinh) |
38 |
LTKVL |
Tam thuyết ký - hoa sử (Khuyết danh) |
09 |
- |
| 7 |
Truyền kỳ tân phả (Đoàn Thị Điểm) |
04 |
TKTP |
- |
- |
- |
| 8 |
Tang thương ngẫu lục (Phạm Đình Hổ, Nguyễn Án) |
41 |
TTNL |
- |
- |
- |
| 9 |
Thính văn dị lục (Khuyết danh) |
15 |
- |
- |
- |
- |
Luận án không đưa vào phạm vi khảo sát các tác phẩm truyện kỳ ảo dài mang xu hướng tiểu thuyết hóa (như Hoa viên kỳ ngộ tập, Vân Cát thần nữ cổ lục, Việt Nam kỳ phùng sự lục, Đào hoa mộng ký của Việt Nam; hay Hồng Cát Đồng truyện, Nguyên Sinh mộng du lục, Cửu vân mộng, Hồng Quế nguyệt truyện, Thẩm Thanh truyện của Hàn Quốc) và một số tập ký lục khác do giới hạn khuôn khổ nghiên cứu.
Tổng quan tài liệu và vị trí của luận án
Luận án phân tích lịch sử nghiên cứu đề tài trên hai trục nội dung: nghiên cứu về thể loại truyện kỳ ảo và nghiên cứu về hệ thống nhân vật.
Các hướng nghiên cứu về thể loại truyện kỳ ảo
- Về truyện kỳ ảo Việt Nam:
- Giai đoạn trung đại có các lời tựa, bạt, bình phẩm của Vũ Quỳnh, Kiều Phú, Hà Thiện Hán, Ngô Thì Hoàng, Nguyễn Hành, Tín Như Thị, Trần Danh Lưu, Lê Quý Đôn, Phan Huy Chú, Nguyễn Thượng Hiền.
- Các công trình văn học sử và giáo trình của Dương Quảng Hàm (Việt Nam văn học sử yếu), Đinh Gia Khánh (Văn học Việt Nam thế kỷ X - nửa đầu thế kỷ XVIII), Bùi Văn Nguyên, Trần Nghĩa (Tổng tập tiểu thuyết chữ Hán Việt Nam), Nguyễn Đăng Na (Văn xuôi tự sự Việt Nam thời trung đại), Vũ Thanh (Truyện kỳ ảo trung đại Việt Nam).
- Về mối quan hệ với văn học dân gian: Nguyễn Đăng Na, Vũ Thanh, Nguyễn Thị Kim Ngân (thống kê 1/3 motif truyền kỳ trùng với motif dân gian).
- Về mối quan hệ với văn học Trung Quốc (Tiễn đăng tân thoại): K. Golygina, B. Riftin, Kawamoto Kunie, Trần Ích Nguyên, Trần Nghĩa, Phạm Tú Châu, Nguyễn Nam, Nguyễn Đăng Na, Trần Đình Sử, Lê Thu Yến.
- Về lý luận thể loại: Trần Nghĩa ("hư bút"), Trần Thị Băng Thanh, Đoàn Lê Giang ("vô kỳ bất truyền"), Đinh Phan Cẩm Vân, Vũ Thanh (cặp phạm trù kỳ - thực), Phạm Văn Thắm, Nguyễn Phong Nam, Đỗ Thị Mỹ Phương.
- Về truyện kỳ ảo Hàn Quốc và so sánh Việt - Hàn:
- Giới nghiên cứu Hàn Quốc: Komisook, Jungmin, Jung Byung Sui (Văn học sử Hàn Quốc); Woo Han Yong, Park In Gee, Chung Byung Heon, Choi Byeong Woo, Yoon Bun Hee (Văn học cổ điển Hàn Quốc); Toàn Huệ Khanh (so sánh Kim Ngao tân thoại, Tiễn đăng tân thoại, Truyền kỳ mạn lục); Ngô Linh Tích, Lý Tương Trạch, Trịnh Tông Đại, Chu Chung Diễn.
- Giới nghiên cứu Việt Nam: Phan Thị Thu Hiền và nhóm tác giả (Hợp tuyển văn học cổ điển Hàn Quốc, Văn học cổ điển Hàn Quốc tiến trình và bản sắc, Chuyện tình ma nữ trong truyền kỳ Đông Á); Nguyễn Thị Ngân (so sánh Thính văn dị lục và Thù dị truyện); Nguyễn Hữu Sơn (so sánh tiểu truyện thiền sư, trào lưu nhân văn thế kỷ XVIII-XIX); Đoàn Lê Giang, Lê Đình Chỉnh.
Các hướng nghiên cứu về nhân vật truyện kỳ ảo
- Nhân vật trong truyện kỳ ảo Việt Nam: Lê Sĩ Thắng, Hà Thúc Minh (nhân vật Thánh Tông di thảo); Bùi Duy Tân, Nguyễn Hữu Sơn (nghệ thuật xây dựng nhân vật, ngôn ngữ đối thoại trong Truyền kỳ mạn lục); Trần Đình Sử (phân loại truyện chữ Hán và con người đời thường); Trần Thị Băng Thanh, Bùi Thị Thiên Thai (nhân vật nữ trong Truyền kỳ tân phả); Trần Nho Thìn (thi pháp nhân vật thánh nhân quân tử và nhân vật bình phàm); Đinh Thị Khang (mối quan hệ người - ma); Đỗ Thị Mỹ Phương (phân loại nhân vật kỳ ảo và nhân vật bình phàm).
- Nghiên cứu so sánh nhân vật Việt - Hàn: Toàn Huệ Khanh (so sánh nhân vật hồn ma thiếu nữ giải hận trong Kim Ngao tân thoại với nhân vật hoa yêu mộc quái mang tính tín ngưỡng trong Truyền kỳ mạn lục); Nguyễn Hữu Sơn (kiểu truyện người lạc cõi tiên và tiểu truyện thiền sư); Lưu Thị Hồng Việt (hình tượng phụ nữ); Nguyễn Thị Mai Liên (mộng - ảo và khát vọng lứa đôi).
Vị trí và khoảng trống luận án giải quyết
Phần lớn các nghiên cứu đi trước tiếp cận nhân vật ở phạm vi một tác phẩm hoặc so sánh song phương giữa hai tác gia lớn (Kim Thời Tập và Nguyễn Dữ). Luận án của Kim KiHyun là công trình chuyên biệt đầu tiên mở rộng phạm vi khảo sát sang 373 truyện ngắn kỳ ảo của 15 tập truyện qua nhiều thế kỷ, đặt hệ thống nhân vật vào cấu trúc loại hình và mối liên hệ với văn hóa Nho - Phật - Đạo cùng tín ngưỡng bản địa của hai dân tộc.
Cơ sở lý thuyết và phương pháp nghiên cứu
Khung lý thuyết và quan niệm thể loại
- Lý thuyết về nhân vật văn học: Luận án tiếp cận nhân vật như một đơn vị nghệ thuật mang tính ước lệ, phản ánh tính cách xã hội, thể hiện quan niệm thẩm mỹ và cái nhìn nghệ thuật của nhà văn về con người và thời đại.
- Lý thuyết về thể loại văn học: Dựa trên phân loại loại hình tự sự - trữ tình - kịch từ Aristotle và quan điểm của D. Likhachev về sự biến đổi của hệ thống thể loại trong tiến trình lịch sử văn học.
- Quan niệm về cái kỳ ảo: Tiếp thu quan niệm của Tzvetan Todorov về sự phân định giữa cái kỳ ảo (lưỡng lự), cái lạ và cái thần diệu, kết hợp các công trình nghiên cứu của Đặng Anh Đào, Phùng Hữu Hải, Ngô Tự Lập, Lê Huy Bắc, Lê Nguyên Long.
- Định nghĩa đề xuất về truyện kỳ ảo trung đại: Luận án định nghĩa truyện kỳ ảo trung đại Việt Nam và Hàn Quốc là thể loại văn xuôi nghệ thuật thuộc loại hình tự sự, quy mô ngắn hoặc vừa, có cốt truyện tương đối hoàn chỉnh; nhân vật và thế giới nghệ thuật được xây dựng theo phương thức tư duy chứa đựng yếu tố kỳ ảo, phản ánh hiện thực thông qua hư cấu, tưởng tượng và mang ý thức tự chủ sáng tạo của tác giả trung đại.
Cơ sở hình thành thể loại
- Cơ sở lịch sử - xã hội: Cả hai quốc gia đều có nền văn minh nông nghiệp trồng lúa nước, phụ thuộc tự nhiên, dẫn đến tâm thức tôn sùng và e sợ các lực lượng siêu nhiên. Quá trình đấu tranh giành, giữ nền độc lập dân tộc và các giai đoạn biến động xã hội sâu sắc (thời kỳ khủng hoảng cung đình, chia cắt quyền lực) đã thúc đẩy tầng lớp trí thức sử dụng thế giới kỳ ảo để phản ánh thế sự, giải tỏa ẩn ức và bày tỏ chính kiến chính trị - xã hội một cách an toàn.
- Ảnh hưởng của văn học dân gian: Thể loại tiếp nhận trực tiếp hệ thống motif, cốt truyện và nhân vật từ thần thoại sơ khai, truyền thuyết lịch sử và cổ tích thần kỳ (như motif vào cõi tiên, xuống thủy cung, kết duyên người - ma, lấy vợ kỳ dị).
Phương pháp nghiên cứu
Luận án phối hợp các phương pháp nghiên cứu định tính và phương pháp bổ trợ:
- Phương pháp loại hình học văn học và tiếp cận thể loại: Xác định đặc điểm loại hình chung của truyện kỳ ảo Đông Á, đồng thời chỉ ra tính đặc thù dân tộc và cá tính sáng tạo của từng tác giả.
- Phương pháp tiếp cận văn học từ góc nhìn văn hóa: Đặt tác phẩm và nhân vật trong hệ quy chiếu liên ngành với tư tưởng Nho giáo, Phật giáo, Đạo giáo (Lão - Trang) và tín ngưỡng dân gian bản địa.
- Phương pháp so sánh văn học: So sánh đồng đại và lịch đại giữa các kiểu nhân vật, phương thức xây dựng nhân vật và mức độ biểu hiện văn hóa truyền thống của hai nền văn học.
- Các thao tác kết hợp: Phân tích tác phẩm văn học, thống kê - phân loại dữ liệu văn bản, phương pháp cấu trúc - hệ thống.
Nội dung chính theo từng chương
Chương 1: Tổng quan tình hình nghiên cứu đề tài
Chương 1 (từ trang 9 đến trang 26) tổng thuật toàn diện các công trình nghiên cứu về thể loại và nhân vật trong truyện kỳ ảo trung đại Việt Nam và Hàn Quốc. Tác giả phân chia các nghiên cứu theo hai hướng lớn: nghiên cứu thể loại và nghiên cứu nhân vật, đồng thời chỉ ra mức độ bao quát của giới học thuật hai nước. Luận điểm then chốt của chương là xác lập tính cấp thiết của việc mở rộng đối tượng nghiên cứu ra ngoài phạm vi so sánh hẹp giữa Kim Ngao tân thoại và Truyền kỳ mạn lục, hướng tới một cái nhìn hệ thống trên toàn bộ các tập truyện ngắn kỳ ảo tiêu biểu từ thế kỷ X đến thế kỷ XIX.
Chương 2: Một số vấn đề lý thuyết liên quan và cơ sở hình thành thể loại truyện kỳ ảo trung đại Việt Nam và Hàn Quốc
Chương 2 (từ trang 27 đến trang 59) xây dựng khung cơ sở lý thuyết và lịch sử hình thành thể loại. Tác giả trình bày lý thuyết nhân vật văn học, lý thuyết thể loại, quan niệm về cái kỳ ảo của Tzvetan Todorov và các học giả Việt Nam, từ đó đề xuất định nghĩa truyện kỳ ảo trung đại Việt - Hàn dựa trên 3 tiêu chí: quy mô tự sự ngắn/vừa, sự hiện diện của yếu tố kỳ ảo như phương thức tư duy nghệ thuật, và tính chất truyện kết hợp với yếu tố hư cấu sáng tạo. Chương này cũng phân tích hai tiền đề hình thành thể loại: cơ sở lịch sử - xã hội (nền nông nghiệp lúa nước, sự suy vi của các triều đại phong kiến, sự phân hóa của tầng lớp trí thức) và cơ sở văn học dân gian (sự chuyển hóa các motif từ thần thoại, truyền thuyết, cổ tích vào văn học viết).
Chương 3: Đặc điểm một số kiểu nhân vật trong truyện kỳ ảo trung đại Việt Nam và Hàn Quốc
Chương 3 (từ trang 60 đến trang 106) khảo sát, lập bảng thống kê và phân loại 373 truyện khảo sát thành hai hệ thống nhân vật lớn:
- Kiểu nhân vật kỳ ảo:
- Nhân vật kỳ ảo có liên hệ ít/nhiều với trần thế: Thần linh, tiên nữ, hồn ma, yêu quái, thủy thần, thổ địa nhập thế can thiệp vào đời sống con người, kết duyên với người phàm hoặc phò trợ, trừng phạt thế gian (chiếm tỷ lệ lớn ở cả hai nền văn học).
- Nhân vật kỳ ảo hầu như không liên hệ với trần thế: Các vị thần tối cao, tiên giới thuần túy tồn tại ở không gian biệt lập ngoài cõi người.
- Kiểu nhân vật đời thường:
- Nhân vật đời thường có tiếp xúc với thế giới kỳ ảo: Nho sinh, thứ dân, quan lại, người phụ nữ tình cờ lạc cõi tiên, xuống cõi âm, gặp gỡ ma quỷ hoặc giao tiếp với thần linh (như Từ Thức, Thôi Sinh, Dương Đức Triệu).
- Nhân vật đời thường không tiếp xúc với thế giới kỳ ảo: Đóng vai trò nhân vật trần thuật, nhân vật chứng kiến hoặc nhân vật chức năng làm môi giới trong cốt truyện.
Chương này sử dụng Bảng 3.1 và Bảng 3.2 để đối sánh tần suất xuất hiện và đặc điểm nghệ thuật của từng loại hình nhân vật giữa văn học hai nước.
Chương 4: Sự thể hiện các chiều cạnh văn hóa qua hình tượng nhân vật trong truyện kỳ ảo trung đại Việt Nam và Hàn Quốc
Chương 4 (từ trang 107 đến trang 146) phân tích hình tượng nhân vật như một mã văn hóa phản ánh 4 hệ giá trị tư tưởng truyền thống:
- Chiều cạnh văn hóa Phật giáo: Phản ánh quá trình du nhập, các tông phái Phật giáo qua tiểu truyện thiền sư trong Thiền uyển tập anh ngữ lục và Tam quốc di sự; làm nổi bật vai trò hộ quốc an dân, đóng góp của các thiền sư đối với quốc gia dân tộc.
- Chiều cạnh văn hóa Lão - Trang: Khắc họa mẫu nhân vật ẩn dật, tu dưỡng tâm tính, dưỡng sinh bảo tồn sinh mệnh, xa lánh chốn quan trường; cùng với nhóm nhân vật đạo sĩ sử dụng bùa chú, phép thuật, biến hóa kỳ ảo.
- Chiều cạnh văn hóa Nho giáo:
- Đề cao tầng lớp nho sinh, sĩ khí, việc dùi mài kinh sử và thi cử khoa bảng.
- Ngợi ca các bậc minh quân và hiền thần, quan lại có công với xã tắc.
- Tôn vinh các tấm gương liệt nữ, phụ nữ tiết hạnh, đoan chính gìn giữ gia phong và phẩm hạnh.
- Chiều cạnh văn hóa bản địa Việt - Hàn: Làm rõ các yếu tố tín ngưỡng thờ Mẫu, thờ thần sông nước, linh vật bản địa trong truyện kỳ ảo Việt Nam; và tín ngưỡng Shaman giáo, thần thoại lập quốc, phong tục tập quán cổ truyền trong truyện kỳ ảo Hàn Quốc.
Kết quả và những đóng góp mới
Đóng góp về lý luận
- Đề xuất định nghĩa và bộ tiêu chí nhận diện thể loại truyện kỳ ảo trung đại Việt Nam và Hàn Quốc trong tính chỉnh thể của văn học tự sự trung đại Đông Á.
- Hệ thống hóa mô hình phân loại nhân vật truyện kỳ ảo dựa trên trục quan hệ giữa thế giới thực và thế giới siêu nhiên (nhân vật kỳ ảo và nhân vật đời thường, có/không tiếp xúc liên cõi).
- Luận giải mối liên hệ biện chứng giữa hình tượng nhân vật và sự tích hợp các hệ tư tưởng Tam giáo (Nho - Phật - Đạo) cùng tín ngưỡng bản địa trong tư duy nghệ thuật trung đại.
Đóng góp về thực tiễn và tư liệu
- Khảo sát, lập danh mục thống kê đối sánh 373 tác phẩm truyện kỳ ảo (230 truyện Việt Nam, 143 truyện Hàn Quốc) từ 15 tập truyện tiêu biểu.
- Cung cấp bản dịch tiếng Việt đầu tiên cho 40 truyện ngắn kỳ ảo thuộc 03 tập truyện trung đại Hàn Quốc (Dung Trai tùng thoại, Thù dị truyện, Tam thuyết ký - hoa sử) tại Phụ lục 3 của luận án.
- Là công trình chuyên khảo đầu tiên so sánh toàn diện hệ thống nhân vật truyện kỳ ảo giữa hai nền văn học Việt Nam và Hàn Quốc.
Hạn chế và hướng nghiên cứu tiếp
- Hạn chế: Luận án chỉ giới hạn khảo sát ở thể loại truyện kỳ ảo quy mô ngắn và vừa (đoản thiên và trung thiên), chưa khảo sát các tác phẩm truyện kỳ ảo dài có quy mô tiểu thuyết chương hồi hoặc tiểu thuyết truyền kỳ trường thiên. Mặt khác, một số tập truyện ký lục chữ Hán của Việt Nam (Tam tổ thực lục, Nam Ông mộng lục, Công dư tiệp ký, Vũ trung tùy bút, Hát Đông thư dị) chưa được đưa vào khảo sát do giới hạn dung lượng luận án.
- Hướng nghiên cứu tiếp: Mở rộng khảo sát so sánh sang các tác phẩm kỳ ảo trường thiên và tiểu thuyết cổ điển hai nước (Cửu vân mộng, Hồng Cát Đồng truyện với Vân Cát thần nữ cổ lục, Hoa viên kỳ ngộ tập); tiếp tục dịch thuật và đối sánh văn bản học các tác phẩm văn xuôi chữ Hán chưa được công bố trọn vẹn tại Việt Nam.
Giá trị tham khảo
Luận án là tài liệu tham khảo chuyên môn cho:
- Nghiên cứu sinh, học viên cao học và giảng viên: Chuyên ngành Văn học Việt Nam, Văn học so sánh, Lý luận văn học, Văn học châu Á, Hàn Quốc học và Đông phương học.
- Người làm công tác dịch thuật và phê bình: Tiếp cận nguồn tư liệu văn bản Hán văn và bản dịch 40 truyện kỳ ảo trung đại Hàn Quốc chưa từng xuất bản trước đó tại Việt Nam.
- Các học phần giảng dạy: Văn học trung đại Việt Nam, Thi pháp học thể loại tự sự, Văn hóa học Đông Á tại các trường đại học khối khoa học xã hội và nhân văn.
Câu hỏi thường gặp
1. Khái niệm truyện kỳ ảo trung đại Việt Nam và Hàn Quốc được luận án định nghĩa như thế nào?
Luận án định nghĩa truyện kỳ ảo trung đại là một thể loại văn xuôi nghệ thuật độc đáo thuộc loại hình tự sự trung đại, có quy mô ngắn hoặc vừa, có nội dung kể chuyện và cốt truyện tương đối hoàn chỉnh. Nhân vật và hiện thực cuộc sống trong tác phẩm được xây dựng theo phương thức tư duy chứa đựng yếu tố kỳ ảo (kỳ sự, kỳ nhân, dị vật, nghịch dị), gắn liền với trí tưởng tượng và khẳng định ý thức sáng tạo nghệ thuật của nhà văn.
2. Tổng quy mô tư liệu được luận án khảo sát bao gồm những gì?
Luận án khảo sát tổng cộng 373 truyện kỳ ảo, gồm 230 truyện Việt Nam (thuộc 9 tập truyện: Thiền uyển tập anh ngữ lục, Việt điện u linh tập, Lĩnh Nam chích quái ngữ lục, Thánh Tông di thảo, Truyền kỳ mạn lục, Lan Trì kiến văn lục, Truyền kỳ tân phả, Tang thương ngẫu lục, Thính văn dị lục) và 143 truyện Hàn Quốc (thuộc 6 tập truyện: Tam quốc di sự, Dung Trai tùng thoại, Thù dị truyện, Kim Ngao tân thoại, Xí Trai ký dị, Tam thuyết ký - hoa sử).
3. Tác giả luận án đã đóng góp tư liệu dịch thuật mới nào cho giới nghiên cứu Việt Nam?
Tác giả đã trực tiếp dịch từ nguyên bản tiếng Hàn sang tiếng Việt 40 truyện kỳ ảo thuộc 03 tập truyện trung đại Hàn Quốc (Dung Trai tùng thoại, Thù dị truyện, Tam thuyết ký - hoa sử) và đính kèm trọn vẹn tại Phụ lục 3 của luận án. Các văn bản này trước đó chưa từng được dịch và công bố tại Việt Nam.
4. Luận án phân chia hệ thống nhân vật truyện kỳ ảo thành những kiểu loại nào?
Luận án phân chia thành hai loại hình chính: (1) Kiểu nhân vật kỳ ảo (gồm nhóm có liên hệ ít/nhiều với trần thế và nhóm hầu như không liên hệ với trần thế); (2) Kiểu nhân vật đời thường (gồm nhóm có tiếp xúc với thế giới kỳ ảo và nhóm không tiếp xúc với thế giới kỳ ảo, chỉ đóng vai trò người trần thuật hoặc chứng kiến).
5. Những chiều cạnh văn hóa nào được tác giả luận giải qua hình tượng nhân vật?
Luận án phân tích 4 chiều cạnh văn hóa: văn hóa Phật giáo (vai trò thiền sư, hộ quốc an dân); văn hóa Lão - Trang (lối sống ẩn dật, dưỡng sinh, bùa chú, thuật số); văn hóa Nho giáo (tinh thần sĩ khí, khoa cử, minh quân hiền thần, tiết hạnh liệt nữ); và văn hóa tín ngưỡng bản địa riêng biệt của mỗi quốc gia (tín ngưỡng dân gian thờ thần, Shaman giáo, thần thoại lập quốc).
Kết luận
Luận án tiến sĩ của Kim KiHyun là công trình nghiên cứu văn học so sánh có hệ thống về nhân vật trong truyện kỳ ảo trung đại Việt Nam và Hàn Quốc trên quy mô 373 tác phẩm. Bằng việc kết hợp phương pháp loại hình học thể loại, tiếp cận văn hóa học và so sánh văn học, tác giả đã làm rõ cấu trúc phân loại nhân vật và cơ chế biểu hiện của Tam giáo cùng văn hóa bản địa trong tác phẩm tự sự trung đại hai nước. Công trình đồng thời đóng góp nguồn tư liệu dịch thuật 40 truyện kỳ ảo Hàn Quốc sang tiếng Việt, phục vụ thiết thực cho công tác nghiên cứu và giảng dạy văn học trung đại Đông Á.
