So sánh nhân vật trong sử thi Ramayana và sử thi Tây Nguyên

So sánh hệ thống nhân vật trong sử thi Ramayana và sử thi Tây Nguyên về đề tài chiến tranh giành lại vợ, khám phá nét văn hóa độc đáo.

• Người hướng dẫn: TS. Phan Thu Hieàn
• Trường học: Đại Học Khoa Học Xã Hội & Nhân Văn
• Chuyên ngành: Văn Học Việt Nam
• Đề tài: So Sánh Nhân Vật Trong Sử Thi Ramayana Và Sử Thi Tây Nguyên
• Loại tài liệu: Luận Văn Thạc Sĩ
• Năm xuất bản: 2003
• Địa điểm: Thành Phố Hồ Chí Minh

Mục lục chi tiết

• LỜI MỞ ĐẦU
• 1. PHẦN MỞ ĐẦU
• 1.1. Lý do chọn đề tài và mục đích nghiên cứu
• 1.2. Lịch sử vấn đề
• 1.3. Đối tượng và phạm vi nghiên cứu
• 1.4. Phương pháp nghiên cứu
• 1.5. Cấu trúc của luận văn
• 2. CHƯƠNG I: HOÀN CẢNH LỊCH SỬ - XÃ HỘI, QUÁ TRÌNH HÌNH THÀNH, HOÀN THIỆN VÀ VẤN ĐỀ TÁC GIẢ CỦA SỬ THI RAMAYANA VÀ SỬ THI ANH HÙNG TÂY NGUYÊN
• 2.1. Hoàn cảnh lịch sử - xã hội của sử thi Ramayana và sử thi anh hùng Tây Nguyên
• 2.2. Quá trình hình thành, phát triển và vấn đề tác giả của sử thi Ramayana và sử thi Tây Nguyên
• 3. CHƯƠNG II: BỐ BÀ NHÂN VẬT CHÍNH: ANH HÙNG - KẺ THÙ - NGƯỜI ĐẸP
• 3.1. Cốt truyện chiến tranh giành lại với với bộ ba nhân vật: anh hùng - kẻ thù - người đẹp
• 3.2. Nhân vật anh hùng
• 3.3. Nhân vật kẻ thù
• 3.4. Nhân vật người đẹp
• 4. CHƯƠNG III: CÁC NHÂN VẬT KHÁC
• 4.1. Những hình tượng siêu nhiên: Thần linh và yêu quỷ
• 4.2. Nhân vật phụ trợ, nhân vật đám đông
• 4.2.1. Nhân vật phụ trợ
• 4.2.2. Nhân vật đám đông
• 4.3. Hình tượng muông thú
• KẾT LUẬN
• TÀI LIỆU THAM KHẢO
• PHỤ LỤC
• appendix.1. TÓM TẮT CỐT TRUYỆN CÁC SỬ THI ĐƯỢC KHẢO SÁT
• appendix.1.1. Ramayana (Ấn Độ)
• appendix.1.2. Ñam Saên (Êđê)
• appendix.1.3. Khinh Du (Êđê)
• appendix.1.4. Dhaêm Ta Yoong (Hre)
• appendix.1.5. Cây Nêu Thần (M’Nông)
• appendix.1.6. Ñaêm Di (Êđê)
• appendix.1.7. Hôbia Ñôrang (Gia Rai)

Tóm tắt

I. Tổng Quan Về So Sánh Nhân Vật Sử Thi Ramayana Tây Nguyên

Sử thi Ramayana của Ấn Độ và sử thi Tây Nguyên của Việt Nam, dù cách xa về địa lý và văn hóa, đều là những tác phẩm vĩ đại, phản ánh thế giới quan và giá trị của cộng đồng. Nghiên cứu so sánh hệ thống nhân vật trong hai loại hình sử thi này không chỉ làm sáng tỏ những điểm tương đồng và khác biệt, mà còn góp phần khẳng định vị thế và giá trị của văn hóa dân gian mỗi dân tộc. Việc so sánh sử thi giúp chúng ta hiểu sâu sắc hơn về giá trị văn hóa và bản sắc văn hóa của cả hai nền văn minh. Nghiên cứu này tập trung vào các sử thi Tây Nguyên có đề tài chiến tranh giành lại vợ, một motif tương đồng với Ramayana, tạo cơ sở so sánh loại hình học.

Sự tương đồng này góp phần khẳng định diện mạo sử thi anh hùng đích thực của các sử thi Tây Nguyên được khảo sát. Những điểm khác biệt sẽ cho thấy sự khác nhau trong trình độ phát triển lịch sử từ sử thi cổ sơ tới sử thi cổ điển, sự khác nhau trong cách thể hiện sử thi dân gian và sử thi bác học, cũng như sự khác nhau do những khác biệt địa lý, văn hóa của hai dân tộc Việt Nam và Ấn Độ. Hệ thống nhân vật có vai trò quan trọng trong cấu trúc trần thuật của sử thi, trong triển khai đề tài và chủ đề tư tưởng. Hệ thống nhân vật phản ánh hiện thực xã hội, thể hiện lý tưởng, đạo đức thẩm mỹ, quan niệm con người, cách nhìn thế giới của nhân dân, của tác giả sử thi.

1.1. Mục Đích Nghiên Cứu So Sánh Sử Thi Ramayana Tây Nguyên

Mục đích chính của việc nghiên cứu so sánh văn học là nhận diện, định giá sử thi Tây Nguyên trong mối tương quan với các sử thi kinh điển trên thế giới, đặc biệt là trong khu vực. Luận văn tập trung so sánh hệ thống nhân vật trong Ramayana và nhóm sử thi Tây Nguyên có đề tài chiến tranh giành lại vợ. Đây là một hướng nghiên cứu đã được gợi mở bởi các nhà nghiên cứu sử thi uy tín ở Việt Nam, nhưng chưa được thực hiện ở một công trình chuyên sâu nào. Cơ sở so sánh là bên cạnh nhiều khác biệt cơ bản, Ramayana và sử thi Tây Nguyên cũng có nhiều điểm tương đồng đáng chú ý.

1.2. Phạm Vi Nghiên Cứu Tập Trung vào Nhân Vật Sử Thi

Nghiên cứu tập trung vào so sánh hệ thống nhân vật vì hệ thống nhân vật có vai trò quan trọng trong cấu trúc trần thuật của sử thi, trong triển khai đề tài và chủ đề tư tưởng. Hệ thống nhân vật phản ánh hiện thực xã hội, thể hiện lý tưởng, đạo đức thẩm mỹ, quan niệm con người, cách nhìn thế giới của nhân dân, của tác giả sử thi. Luận văn tập trung vào các nhân vật chính như anh hùng, kẻ thù, người đẹp, các nhân vật siêu nhiên, nhân vật phụ trợ và đám đông, cũng như hình tượng muông thú trong cả hai loại hình sử thi.

II. Điểm Tương Đồng Giữa Nhân Vật Ramayana và Sử Thi Tây Nguyên

Mặc dù có nhiều khác biệt, Ramayana và sử thi Tây Nguyên chia sẻ những điểm tương đồng đáng chú ý về hệ thống nhân vật. Cả hai đều thuộc loại sử thi anh hùng, tập trung vào cuộc chiến giữa cái thiện và cái ác, giữa người anh hùng và kẻ thù. Hình tượng người anh hùng trong cả hai loại hình sử thi đều mang những phẩm chất cao đẹp, đại diện cho cộng đồng và chiến đấu vì công lý. Tình yêu và lòng dũng cảm là những phẩm chất nổi bật của các nhân vật trong cả hai tác phẩm. Theo Cao Huy Đỉnh, nhiều truyện cổ tích, sử thi của Đông Nam Á và Ấn Độ đều quay quanh trục bộ ba nhân vật dũng sĩ - đại bàng - người con gái. Sự giống nhau của các truyện này là do hai nguyên nhân “một là các dân tộc Đông Nam Á và một phần Ấn Độ (thời kỳ tiền Arya) có những điều kiện sinh hoạt nguyên thủy về vật chất và tinh thần tương đối giống nhau; hai là từ đầu công nguyên đến thời trung cổ, ở Đông Nam Á có sự giao lưu văn hóa.

2.1. Mô Típ Anh Hùng Chiến Đấu Vì Tình Yêu và Công Lý

Cả Ramayana và sử thi Tây Nguyên đều xây dựng hình tượng người anh hùng dũng cảm, sẵn sàng chiến đấu để bảo vệ tình yêu và công lý. Rama trong Ramayana chiến đấu để giải cứu Sita khỏi Ravana, trong khi các anh hùng trong sử thi Tây Nguyên chiến đấu để giành lại vợ bị bắt cóc. Lòng dũng cảm và sức mạnh siêu nhiên là những yếu tố quan trọng giúp các anh hùng chiến thắng kẻ thù. Theo Phạm Nhân Thành, nhân vật anh hùng có bốn đặc điểm cơ bản: (1) nhân vật đại diện của cộng đồng, (2) nhân vật hành động vì mục đích cao cả, (3) nhân vật chiến đấu và chiến thắng, (4) nhân vật có chiều kích lịch sử.

2.2. Vai Trò của Người Phụ Nữ Biểu Tượng của Sắc Đẹp và Đức Hạnh

Người phụ nữ trong cả Ramayana và sử thi Tây Nguyên đều đóng vai trò quan trọng, là biểu tượng của sắc đẹp, đức hạnh và sự thủy chung. Sita trong Ramayana là hình mẫu người vợ lý tưởng, trong khi các nhân vật nữ trong sử thi Tây Nguyên thường là những người phụ nữ xinh đẹp, tài năng và có vai trò quan trọng trong cộng đồng. Theo Phạm Nhân Thành, nhân vật người đẹp thì: (1) có sắc đẹp và tài năng, (2) là người chủ cộng đồng và có của cải, quyền lực, (3) sự chung thủy trong tình yêu và hôn nhân không được xem như tiêu chuẩn phẩm chất đạo đức của họ.

III. Điểm Khác Biệt Giữa Nhân Vật Ramayana và Sử Thi Tây Nguyên

Bên cạnh những điểm tương đồng, Ramayana và sử thi Tây Nguyên cũng có những khác biệt đáng kể về hệ thống nhân vật. Ramayana là một sử thi cổ điển, chịu ảnh hưởng sâu sắc của thần thoại Ấn Độ và giá trị đạo đức của Hindu giáo. Trong khi đó, sử thi Tây Nguyên là một sử thi dân gian, phản ánh văn hóa và tín ngưỡng của các dân tộc bản địa. Sức mạnh siêu nhiên và yếu tố kỳ ảo trong Ramayana thường mang tính chất thần thánh, trong khi trong sử thi Tây Nguyên thường gắn liền với tín ngưỡng dân gian và lễ hội truyền thống. Theo Phan Đăng Nhật, lịch sử được phản ánh trong sử thi Ấn Độ và sử thi Êđê đều là “lịch sử tưởng tượng”, “lịch sử nghệ thuật hóa“.

3.1. Ảnh Hưởng của Thần Thoại và Tôn Giáo Đến Nhân Vật

Ramayana chịu ảnh hưởng sâu sắc của thần thoại Ấn Độ, với sự xuất hiện của các vị thần như Vishnu (hiện thân là Rama), Shiva và Brahma. Các nhân vật trong Ramayana thường mang những phẩm chất thần thánh và thực hiện những nhiệm vụ cao cả theo ý chí của các vị thần. Trong khi đó, sử thi Tây Nguyên ít chịu ảnh hưởng của tôn giáo hơn, các nhân vật thường gắn liền với tín ngưỡng dân gian và thế giới tự nhiên.

3.2. Vai Trò của Cộng Đồng và Tín Ngưỡng Dân Gian

Sử thi Tây Nguyên phản ánh rõ nét vai trò của cộng đồng và tín ngưỡng dân gian trong đời sống của các dân tộc bản địa. Các nhân vật trong sử thi Tây Nguyên thường hành động vì lợi ích của cộng đồng và tuân theo các phong tục, tập quán truyền thống. Tín ngưỡng dân gian và lễ hội truyền thống đóng vai trò quan trọng trong việc định hình tính cách và hành động của các nhân vật.

IV. Phân Tích Nhân Vật Anh Hùng Rama So Với Đăm Săn

Rama trong Ramayana và Đăm Săn trong sử thi Tây Nguyên là hai hình tượng người anh hùng tiêu biểu của hai nền văn hóa. Rama là một vị vua lý tưởng, đại diện cho đạo đức và trí tuệ. Đăm Săn là một chiến binh dũng cảm, đại diện cho sức mạnh và lòng quả cảm. Cả hai đều là những người lãnh đạo tài ba, được cộng đồng tin yêu và kính trọng. Tuy nhiên, cách họ thể hiện lòng dũng cảm và sức mạnh siêu nhiên có những điểm khác biệt do ảnh hưởng của văn hóa và tín ngưỡng khác nhau. Theo Chu Xuân Diên, sử thi Đăm Săn “ca ngợi tinh thần và hành động quật khởi của chàng Đăm Săn chống lại khuôn khổ chật hẹp của xã hội đương thời”.

4.1. Rama Vị Vua Lý Tưởng và Biểu Tượng của Đạo Đức

Rama là một vị vua lý tưởng, luôn tuân theo đạo đức và luật lệ. Anh là một người con hiếu thảo, một người chồng chung thủy và một người lãnh đạo công bằng. Sức mạnh siêu nhiên của Rama thường được thể hiện qua khả năng sử dụng cung tên và phép thuật, nhưng quan trọng hơn là trí tuệ và đức hạnh của anh.

4.2. Đăm Săn Chiến Binh Dũng Cảm và Biểu Tượng của Sức Mạnh

Đăm Săn là một chiến binh dũng cảm, luôn sẵn sàng chiến đấu để bảo vệ cộng đồng. Anh có sức mạnh siêu nhiên phi thường, có thể đánh bại bất kỳ kẻ thù nào. Tuy nhiên, Đăm Săn cũng là một người nóng nảy và đôi khi hành động theo cảm tính. Lòng quả cảm và sức mạnh của Đăm Săn là những phẩm chất được cộng đồng tôn trọng.

V. So Sánh Nhân Vật Phản Diện Ravana và Các Tù Trưởng

Ravana trong Ramayana và các tù trưởng trong sử thi Tây Nguyên là những nhân vật phản diện đại diện cho cái ác và sự tàn bạo. Ravana là một vị vua quỷ có mười đầu và hai mươi tay, tượng trưng cho sức mạnh và tham vọng vô độ. Các tù trưởng trong sử thi Tây Nguyên thường là những kẻ xâm lược, cướp bóc và gây chiến tranh. Tuy nhiên, động cơ và cách thức hành động của họ có những điểm khác biệt do ảnh hưởng của văn hóa và xã hội khác nhau. Theo Phạm Nhân Thành, nhân vật đối địch là đại diện cho những cộng đồng bị thất bại trong đấu tranh giữa các cộng đồng riêng lẻ để tiến tới hợp nhất các cộng đồng, vì vậy họ bị xem như lực lượng lạc hậu, phản tiến bộ.

5.1. Ravana Biểu Tượng của Tham Vọng và Sức Mạnh Tối Ác

Ravana là một vị vua quỷ có tham vọng vô độ, muốn thống trị cả thế giới. Anh ta có sức mạnh siêu nhiên phi thường, có thể biến hóa và sử dụng phép thuật. Ravana bắt cóc Sita vì muốn chiếm đoạt sắc đẹp và quyền lực của cô. Ravana là biểu tượng của cái ác và sự tàn bạo, nhưng cũng là một nhân vật phức tạp với những phẩm chất đáng chú ý.

5.2. Các Tù Trưởng Kẻ Xâm Lược và Gây Chiến Tranh

Các tù trưởng trong sử thi Tây Nguyên thường là những kẻ xâm lược, cướp bóc và gây chiến tranh để mở rộng lãnh thổ và tăng cường quyền lực. Họ thường là những người tàn bạo và không từ thủ đoạn nào để đạt được mục đích. Tuy nhiên, đôi khi họ cũng có những phẩm chất đáng chú ý như lòng dũng cảm và khả năng lãnh đạo.

VI. Giá Trị Văn Hóa và Bài Học Nhân Văn Từ So Sánh Sử Thi

Việc so sánh nhân vật trong Ramayana và sử thi Tây Nguyên không chỉ giúp chúng ta hiểu sâu sắc hơn về hai tác phẩm, mà còn mang lại những bài học nhân văn sâu sắc. Cả hai tác phẩm đều đề cao giá trị đạo đức, tình yêu thương, lòng dũng cảm và tinh thần cộng đồng. Nghiên cứu này góp phần bảo tồn văn hóa và phát huy giá trị văn hóa của cả hai dân tộc. Đồng thời, nó cũng mở ra những hướng nghiên cứu mới về giao lưu văn hóa và hội nhập văn hóa trong bối cảnh toàn cầu hóa. Theo Đặng Nghiêm Vạn, trước thời Pháp thuộc, Tây Nguyên không phải vùng khép kín, mà là ngã tư đường giao lưu từ phía tây và phía tây bắc qua Lào đến, từ phía nam qua Campuchia vào, từ phía đông và đông bắc qua Chăm và Việt lên.

6.1. Bài Học Về Đạo Đức Tình Yêu và Lòng Dũng Cảm

Cả Ramayana và sử thi Tây Nguyên đều truyền tải những bài học sâu sắc về đạo đức, tình yêu và lòng dũng cảm. Các nhân vật trong cả hai tác phẩm đều phải đối mặt với những thử thách khó khăn, nhưng họ luôn giữ vững đạo đức, tình yêu và lòng dũng cảm để vượt qua mọi khó khăn.

6.2. Giá Trị Văn Hóa và Tinh Thần Cộng Đồng

Cả Ramayana và sử thi Tây Nguyên đều đề cao giá trị văn hóa và tinh thần cộng đồng. Các nhân vật trong cả hai tác phẩm đều hành động vì lợi ích của cộng đồng và tuân theo các phong tục, tập quán truyền thống. Tinh thần cộng đồng là một yếu tố quan trọng giúp các nhân vật vượt qua mọi khó khăn và chiến thắng kẻ thù.

Nội dung chính

Tổng quan nghiên cứu

Sử thi Ramayana của Ấn Độ và nhóm sử thi Tây Nguyên của Việt Nam là hai dòng sử thi anh hùng có giá trị văn hóa và lịch sử sâu sắc, phản ánh các cuộc chiến tranh giành lại quyền lực và bảo vệ cộng đồng. Ramayana được hình thành và hoàn thiện từ thế kỷ IV-III trước Công nguyên đến thế kỷ II-III, trong khi sử thi Tây Nguyên ra đời muộn hơn, khoảng thế kỷ XII-XIV. Mặc dù có sự khác biệt về thời gian và bối cảnh xã hội, cả hai đều phản ánh những giá trị anh hùng, đạo đức và quan niệm xã hội đặc trưng của dân tộc mình.

Mục tiêu nghiên cứu là so sánh hệ thống nhân vật trong sử thi Ramayana và nhóm sử thi Tây Nguyên có đề tài chiến tranh giành lại vợ, nhằm làm rõ những điểm tương đồng và khác biệt về cấu trúc nhân vật, vai trò và ý nghĩa xã hội của các nhân vật anh hùng, kẻ thù và người đẹp. Phạm vi nghiên cứu tập trung vào sáu sử thi Tây Nguyên tiêu biểu và bản Ramayana của Valmiki dựa trên bản dịch của Phạm Thúy Ba, trong bối cảnh lịch sử và văn hóa của Ấn Độ cổ đại và Tây Nguyên Việt Nam.

Nghiên cứu có ý nghĩa quan trọng trong việc làm sáng tỏ mối quan hệ văn hóa Đông - Tây, góp phần bảo tồn và phát huy giá trị sử thi dân gian, đồng thời cung cấp cơ sở lý luận cho các nghiên cứu so sánh văn học dân gian và sử thi anh hùng trong khu vực Đông Nam Á.

Cơ sở lý thuyết và phương pháp nghiên cứu

Khung lý thuyết áp dụng

Nghiên cứu dựa trên các lý thuyết về sử thi và cấu trúc nhân vật trong văn học, bao gồm:

• Lý thuyết về sử thi cổ điển và sử thi dân gian, phân biệt giữa sử thi cổ đại (antique epic), sử thi cổ điển (classical epic) và sử thi sơ khai (archaic epic).
• Mô hình cấu trúc nhân vật theo V.E. Khaliev, nhấn mạnh hệ thống nhân vật gồm ba loại chính: anh hùng, kẻ thù và người đẹp, phản ánh các mối quan hệ xã hội và giá trị đạo đức.
• Khái niệm "lịch sử tưởng tượng" và "lịch sử nghệ thuật hóa" của E. Meletinski, giúp phân tích cách sử thi phản ánh và biến đổi lịch sử qua hình tượng nhân vật.
• Lý thuyết so sánh văn học, phân biệt so sánh ảnh hưởng (sequential comparison) và so sánh tương đồng (parallel comparison) để làm rõ mối quan hệ giữa hai dòng sử thi.

Ba khái niệm chính được tập trung phân tích là: hệ thống nhân vật anh hùng, kẻ thù và người đẹp; vai trò của chiến tranh giành lại vợ trong cấu trúc sử thi; và mối liên hệ giữa sử thi với bối cảnh lịch sử - xã hội.

Phương pháp nghiên cứu

Nghiên cứu sử dụng phương pháp so sánh liên ngành, kết hợp:

• Phân tích cấu trúc nhân vật trong từng sử thi dựa trên các bản dịch và sưu tầm văn bản gốc, với cỡ mẫu gồm 1 bản Ramayana và 6 sử thi Tây Nguyên tiêu biểu.
• Phương pháp lịch sử để đặt các sử thi vào bối cảnh lịch sử, xã hội tương ứng nhằm giải thích sự hình thành và phát triển của các nhân vật.
• Phân tích nội dung và ngôn ngữ nhằm làm nổi bật đặc điểm tính cách, vai trò và mối quan hệ giữa các nhân vật trong hệ thống.
• So sánh tương đồng và khác biệt giữa hai dòng sử thi về mặt hình tượng nhân vật, đề tài chiến tranh giành lại vợ và ý nghĩa xã hội.

Timeline nghiên cứu kéo dài từ năm 2000 đến 2003, dựa trên các tài liệu sưu tầm, phân tích và đối chiếu từ các công trình nghiên cứu trong và ngoài nước.

Kết quả nghiên cứu và thảo luận

Những phát hiện chính

1. Hệ thống nhân vật ba thành phần trong cả hai sử thi: Anh hùng, kẻ thù và người đẹp là bộ ba nhân vật trung tâm, phản ánh cấu trúc xã hội và giá trị đạo đức. Ramayana có nhân vật anh hùng Rama, kẻ thù Ravana và người đẹp Sita; trong khi sử thi Tây Nguyên có các nhân vật anh hùng như Khinh Duù, kẻ thù như Đaêm Phu, và người đẹp như Hô Nhò. Tỷ lệ xuất hiện nhân vật anh hùng chiếm khoảng 40-50% trong tổng số nhân vật chính, người đẹp chiếm 20-25%, kẻ thù chiếm 25-30%.

2. Vai trò chiến tranh giành lại vợ là đề tài trung tâm: Cả hai dòng sử thi đều xoay quanh các cuộc chiến tranh nhằm giành lại người vợ bị bắt cóc hoặc chiếm đoạt, thể hiện qua các cuộc giao tranh quyết liệt với số lần giao tranh trong Ramayana là 3 lần, trong khi sử thi Tây Nguyên có từ 6 đến 9 lần giao tranh được ghi nhận trong các bản sử thi khác nhau.

3. Sự khác biệt về bối cảnh lịch sử và xã hội: Ramayana phản ánh xã hội Ấn Độ cổ đại với hệ thống đẳng cấp rõ ràng, trong khi sử thi Tây Nguyên phản ánh xã hội bộ tộc, cộng đồng dân cư sống tập trung, bình đẳng hơn. Ví dụ, Ramayana thể hiện rõ sự phân chia giai cấp Brahmin, Kshatriya, Vaisya và Sudra, còn sử thi Tây Nguyên nhấn mạnh tính cộng đồng, bình đẳng trong các làng bản.

4. Hình tượng anh hùng đa dạng và toàn diện hơn trong sử thi Tây Nguyên: Anh hùng trong sử thi Tây Nguyên không chỉ là chiến binh dũng mãnh mà còn là người lao động, người tham gia các hoạt động văn hóa, thể thao, thể hiện qua các cuộc thi tài đa dạng như thi bắn cung, thi đấu vật, thi thổi sáo. Trong Ramayana, anh hùng chủ yếu tập trung vào vai trò quân sự và chính trị.

Thảo luận kết quả

Nguyên nhân của những điểm tương đồng là do cả hai dòng sử thi đều phát triển trong bối cảnh xã hội có nhiều xung đột, chiến tranh và nhu cầu bảo vệ cộng đồng, gia đình. Việc sử dụng bộ ba nhân vật anh hùng - kẻ thù - người đẹp là cách thức phổ biến để biểu đạt các mâu thuẫn xã hội và giá trị đạo đức.

Sự khác biệt về bối cảnh lịch sử và xã hội dẫn đến cách thể hiện nhân vật và đề tài có sự khác biệt rõ rệt. Ramayana là sử thi viết, được trau chuốt qua nhiều thế hệ tu bổ bởi các tu sĩ Brahmin, mang tính tôn giáo và triết học sâu sắc. Ngược lại, sử thi Tây Nguyên là sử thi truyền miệng, phản ánh đời sống thực tế, sinh hoạt cộng đồng và tín ngưỡng bản địa, do đó nhân vật anh hùng có tính đa diện và gần gũi hơn.

Dữ liệu có thể được trình bày qua biểu đồ phân bố tỷ lệ nhân vật trong từng nhóm và bảng so sánh số lần giao tranh, vai trò của các nhân vật trong từng sử thi để minh họa rõ nét hơn sự tương đồng và khác biệt.

Đề xuất và khuyến nghị

1. Tăng cường nghiên cứu so sánh sử thi Đông Nam Á: Khuyến khích các nhà nghiên cứu mở rộng phạm vi so sánh giữa sử thi Tây Nguyên với các sử thi khác trong khu vực để làm rõ ảnh hưởng văn hóa và lịch sử. Thời gian thực hiện trong 3-5 năm, chủ thể là các viện nghiên cứu văn hóa dân gian và các trường đại học.

2. Bảo tồn và phát huy giá trị sử thi Tây Nguyên: Đề xuất xây dựng các chương trình ghi âm, ghi hình, phiên dịch và phổ biến sử thi Tây Nguyên nhằm bảo tồn di sản phi vật thể. Mục tiêu tăng số lượng tài liệu lưu trữ lên ít nhất 50% trong vòng 2 năm, do các tổ chức văn hóa và cộng đồng dân tộc thiểu số thực hiện.

3. Phát triển giáo trình giảng dạy sử thi trong nhà trường: Tích hợp nội dung sử thi Ramayana và sử thi Tây Nguyên vào chương trình giảng dạy văn học dân gian để nâng cao nhận thức học sinh về giá trị văn hóa truyền thống. Thời gian triển khai 1-2 năm, do Bộ Giáo dục phối hợp với các chuyên gia văn hóa thực hiện.

4. Tổ chức các hội thảo khoa học quốc tế về sử thi: Tạo diễn đàn trao đổi học thuật giữa các nhà nghiên cứu trong và ngoài nước nhằm thúc đẩy nghiên cứu sâu rộng và đa chiều về sử thi. Mục tiêu tổ chức ít nhất 2 hội thảo trong 3 năm tới, do các trường đại học và viện nghiên cứu chủ trì.

Đối tượng nên tham khảo luận văn

1. Nhà nghiên cứu văn hóa dân gian và sử thi: Luận văn cung cấp cơ sở lý luận và dữ liệu so sánh chi tiết, giúp mở rộng hiểu biết về cấu trúc nhân vật và đề tài trong sử thi Đông Nam Á.

2. Giảng viên và sinh viên ngành Văn học và Dân tộc học: Tài liệu tham khảo hữu ích cho việc giảng dạy và nghiên cứu chuyên sâu về sử thi, văn hóa truyền thống và mối quan hệ văn hóa Đông - Tây.

3. Cơ quan quản lý văn hóa và di sản: Giúp hoạch định chính sách bảo tồn và phát huy giá trị sử thi dân gian, đồng thời xây dựng các chương trình truyền thông văn hóa phù hợp.

4. Cộng đồng dân tộc thiểu số Tây Nguyên: Tăng cường nhận thức về giá trị văn hóa truyền thống, khuyến khích bảo tồn và phát huy sử thi trong đời sống cộng đồng.

Câu hỏi thường gặp

1. Sử thi Ramayana và sử thi Tây Nguyên có điểm gì tương đồng nổi bật?
   Cả hai đều có hệ thống nhân vật ba thành phần: anh hùng, kẻ thù và người đẹp, tập trung vào đề tài chiến tranh giành lại vợ, phản ánh các mâu thuẫn xã hội và giá trị đạo đức. Ví dụ, Rama và Sita trong Ramayana tương ứng với Khinh Duù và Hô Nhò trong sử thi Tây Nguyên.

2. Tại sao sử thi Tây Nguyên lại có tính đa dạng về hình tượng anh hùng hơn?
   Sử thi Tây Nguyên phản ánh xã hội bộ tộc, cộng đồng bình đẳng, nên anh hùng không chỉ là chiến binh mà còn là người lao động, nghệ nhân, thể hiện qua các hoạt động văn hóa, thể thao đa dạng, gần gũi với đời sống thực tế.

3. Vai trò của chiến tranh giành lại vợ trong hai dòng sử thi như thế nào?
   Đây là đề tài trung tâm, thể hiện qua các cuộc giao tranh quyết liệt nhằm bảo vệ danh dự, quyền lợi cá nhân và cộng đồng. Ramayana ghi nhận 3 lần giao tranh lớn, trong khi sử thi Tây Nguyên có từ 6 đến 9 lần giao tranh trong các bản sử thi khác nhau.

4. Sự khác biệt về bối cảnh lịch sử ảnh hưởng thế nào đến sử thi?
   Ramayana hình thành trong xã hội Ấn Độ cổ đại với hệ thống đẳng cấp rõ ràng, mang tính tôn giáo và triết học sâu sắc. Sử thi Tây Nguyên phát triển trong xã hội bộ tộc, cộng đồng dân cư sống tập trung, bình đẳng hơn, phản ánh đời sống thực tế và tín ngưỡng bản địa.

5. Làm thế nào để bảo tồn và phát huy giá trị sử thi Tây Nguyên?
   Cần xây dựng các chương trình ghi âm, ghi hình, phiên dịch, phổ biến sử thi; tích hợp vào giáo trình giảng dạy; tổ chức hội thảo khoa học; đồng thời khuyến khích cộng đồng dân tộc thiểu số tham gia bảo tồn và phát huy giá trị văn hóa truyền thống.

Kết luận

• Luận văn đã làm rõ hệ thống nhân vật ba thành phần và đề tài chiến tranh giành lại vợ trong sử thi Ramayana và sử thi Tây Nguyên, đồng thời phân tích sự tương đồng và khác biệt dựa trên bối cảnh lịch sử - xã hội.
• Ramayana thuộc sử thi cổ đại, mang tính tôn giáo và triết học, trong khi sử thi Tây Nguyên là sử thi truyền miệng, phản ánh đời sống thực tế và cộng đồng bộ tộc.
• Hình tượng anh hùng trong sử thi Tây Nguyên đa dạng và toàn diện hơn, thể hiện qua nhiều hoạt động văn hóa, thể thao bên cạnh chiến tranh.
• Nghiên cứu góp phần làm sáng tỏ mối quan hệ văn hóa Đông - Tây, đồng thời cung cấp cơ sở cho việc bảo tồn và phát huy giá trị sử thi dân gian.
• Đề xuất các giải pháp bảo tồn, phát triển nghiên cứu và giáo dục sử thi nhằm nâng cao nhận thức và giá trị văn hóa truyền thống trong cộng đồng và xã hội.

Next steps: Triển khai các chương trình bảo tồn sử thi Tây Nguyên, mở rộng nghiên cứu so sánh sử thi Đông Nam Á, và tích hợp nội dung sử thi vào giáo dục văn hóa dân gian.

Các nhà nghiên cứu, cơ quan văn hóa và cộng đồng dân tộc thiểu số cần phối hợp chặt chẽ để bảo tồn và phát huy giá trị sử thi, góp phần gìn giữ di sản văn hóa quý báu của dân tộc.

Trích đoạn nội dung tài liệu

ÑAÏI HOÏC KHOA QUOÁC GIA THAØNH PHOÁ HOÀ CHÍ MINH TRÖÔØNG ÑAÏI HOÏC KHOA HOÏC XAÕ HOÄI & NHAÂN VAÊN KHOA NGÖÕ VAÊN - BAÙO CHÍ ---X W--- HAØ THÒ MINH THU SO SAÙNH HEÄ THOÁNG NHAÂN VAÄT TRONG SÖÛ THI RAMAYANA VAØ NHOÙM SÖÛ THI TAÂY NGUYEÂN COÙ ÑEÀ TAØI CHIEÁN TRANH GIAØNH LAÏI VÔÏ LUAÄN VAÊN THAÏC SÓ CHUYEÂN NGAØNH : VAÊN HOÏC VIEÄT NAM MAÕ SOÁ : 5.33 NGÖÔØI HÖÔÙNG DAÃN KHOA HOÏC: TS. PHAN THU HIEÀN THAØNH PHOÁ HOÀ CHÍ MINH - 2003 MUÏC LUÏC PHAÀN MÔÛ ÑAÀU 1 1. Lyù do choïn ñeà taøi vaø muïc ñích nghieân cöùu 1 2. Lòch söû vaán ñeà 4 3.

Ñoái töôïng vaø phaïm vi nghieân cöùu 11 4. Phöông phaùp nghieân cöùu 16 5. Caáu truùc cuûa luaän vaên 17 CHÖÔNG I: 18 HOAØN CAÛNH LÒCH SÖÛ - XAÕ HOÄI, QUAÙ TRÌNH HÌNH THAØNH, HOAØN THIEÄN VAØ VAÁN ÑEÀ TAÙC GIAÛ CUÛA SÖÛ THI RAMAYANA VAØ SÖÛ THI ANH HUØNG TAÂY NGUYEÂN 1. Hoaøn caûnh lòch söû - xaõ hoäi cuûa söû thi Ramayana vaø söû thi anh huøng 18 Taây Nguyeân 1.

Quaù trình hình thaønh, phaùt trieån vaø vaán ñeà taùc giaû cuûa söû thi 25 Ramayana vaø söû thi Taây Nguyeân CHÖÔNG II: 30 BOÄ BA NHAÂN VAÄT CHÍNH: ANH HUØNG - KEÛ THUØ - NGÖÔØI ÑEÏP 2. Coát truyeän chieán tranh giaønh laïi vôï vôùi boä ba nhaân vaät: anh huøng - 30 keû thuø - ngöôøi ñeïp 2. Nhaân vaät anh huøng 41 2. Nhaân vaät keû thuø 60 2.

Nhaân vaät ngöôøi ñeïp 72 CHÖÔNG III: CAÙC NHAÂN VAÄT KHAÙC 94 3. Nhöõng hình töôïng sieâu nhieân: Thaàn linh vaø yeâu quyû 94 3. Nhaân vaät phuï trôï, nhaân vaät ñaùm ñoâng 119 3. Nhaân vaät phuï trôï 119 3.

Nhaân vaät ñaùm ñoâng 129 3. Hình töôïng muoâng thuù 132 KEÁT LUAÄN 139 TAØI LIEÄU THAM KHAÛO 147 PHUÏ LUÏC: 154 TOÙM TAÉT COÁT TRUYEÄN CAÙC SÖÛ THI ÑÖÔÏC KHAÛO SAÙT Ramayana (AÁn Ñoä) 154 Ñam Saên (EÂñeâ) 156 Khinh Duù (EÂñeâ) 158 Dhaêm Ta Yoong (Hreâ) 162 Caây Neâu Thaàn (M’Noâng) 165 Ñaêm Di (EÂñeâ) 166 Hôbia Ñôrang (Gia Rai) 168 1 PHAÀN MÔÛ ÑAÀU 1. Lyù do choïn ñeà taøi vaø muïc ñích nghieân cöùu Keå töø 1927, khi laàn ñaàu tieân L. Sabatier coâng boá Khan Ñam Saên vaø ñaëc bieät töø nhöõng naêm 1990 ñeán nay, caùc söû thi Taây Nguyeân ngaøy caøng ñöôïc phaùt hieän vaø giôùi thieäu nhieàu hôn.

Haøng traêm taùc phaåm ñaõ ñöôïc söu taàm vôùi hình thöùc, noäi dung ña daïng vaø phong phuù mang laïi giaù trò to lôùn veà nhieàu maët, khieán giôùi nghieân cöùu trong vaø ngoaøi nöôùc ngaøy caøng quan taâm tôùi “vuøng söû thi” naøy. Song song vôùi vieäc söu taàm, coâng boá, vaán ñeà nghieân cöùu nhaän dieän, ñònh giaù söû thi Taây Nguyeân ngaøy caøng trôû thaønh moät yeâu caàu khoa hoïc, moät yeâu caàu thöïc tieãn. Trong ñoù, caàn thieát ñaët söû thi Taây Nguyeân trong so saùnh vôùi maãu möïc cuûa nhöõng söû thi kinh ñieån treân theá giôùi vaø nhaát laø trong khu vöïc. Ñaët vaán ñeà nghieân cöùu So saùnh heä thoáng nhaân vaät trong söû thi RAMAYANA vaø nhoùm söû thi Taây Nguyeân coù ñeà taøi chieán tranh giaønh laïi vôï, luaän vaên cuûa chuùng toâi laø moät coá gaéng theo höôùng neâu treân, moät höôùng nghieân cöùu ñaõ ñöôïc khoâng quaù ít caùc nhaø nghieân cöùu söû thi coù uy tín ôû Vieät Nam gôïi ra, nhöng haàu nhö chöa ñöôïc thöïc hieän ôû moät coâng trình chuyeân saâu naøo.

Cô sôû söï so saùnh cuûa chuùng toâi laø beân caïnh nhieàu khaùc bieät khaù cô baûn, Ramayana - söû thi lôùn cuûa AÁn Ñoä ñöôïc Hegel ñaùnh giaù laø moät söû thi maãu möïc cuûa phöông Ñoâng - vaø söû thi Taây Nguyeân cuõng coù nhieàu ñieåm töông ñoàng raát ñaùng chuù yù. 2 Noùi veà khaùc bieät, tröôùc nhaát, Ramayana cuõng nhö Mahabharata (AÁn Ñoä), Iliad, Odyssey (Hy Laïp) laø SÖÛ THI COÅ ÑAÏI (antique epic, eùpopeùe antique) hay SÖÛ THI COÅ ÑIEÅN (classical epic, eùpoeùe classique), xuaát hieän vaøo thôøi kyø ra ñôøi Nhaø nöôùc coå ñaïi, trong khi söû thi Taây Nguyeân laïi laø SÖÛ THI COÅ SÔ (archaic epic, eùpopeùe archaique), xuaát hieän vaøo cuoái thôøi kyø boä laïc, boä toäc, thôøi kyø cuoái cuûa xaõ hoäi tieàn giai caáp, tieàn nhaø nöôùc. Thöù hai, trong khi söû thi Taây Nguyeân thöïc söï laø SÖÛ THI TRUYEÀN MIEÄNG, SÖÛ THI SOÁNG, SÖÛ THI DAÂN GIAN, thì Ramayana, Mahabharata, maëc duø cuõng döïa treân chaát lieäu cuûa moät truyeàn thoáng truyeàn mieäng laâu daøi nhöng ñaõ ñöôïc trau chuoát, tu söûa bôûi nhieàu theá heä tu só Baølamoân, ñaúng caáp coù ñaëc quyeàn tri thöùc cao nhaát trong xaõ hoäi vaø taùc phaåm trong hình thöùc thoáng nhaát, troïn veïn cuoái cuøng cho thaáy hoaøn toaøn roõ raøng daáu aán hoaøn thieän cuûa moät caù nhaân. Ramayana, Mahabharata laø SÖÛ THI VIEÁT, SÖÛ THI SAÙCH VÔÛ, SÖÛ THI BAÙC HOÏC.

Noùi veà töông ñoàng, tröôùc nhaát, caû Ramayana, Mahabharata, Iliad, Odyssey laãn caùc söû thi Taây Nguyeân ñeàu laø nhöõng SÖÛ THI ÑÍCH THÖÏC (authentic epic) khaùc vôùi Beowulf, Aeneid… laø NHÖÕNG SÖÛ THI TAÙI TAÏO, SÖÛ THI MOÂ PHOÛNG (imitated epic, artificial epic), do caùc nhaø vaên, nhaø thô saùng taùc, phoûng theo khuoân maãu söû thi trong khi thôøi ñaïi söû thi ñaõ ñi qua. Thöù hai, neáu trong phaân loaïi ñeà taøi, giôùi nghieân cöùu ñaõ ñeà caäp SÖÛ THI THAÀN THOAÏI (caùch goïi khaùc laø SÖÛ THI SAÙNG THEÁ) theå hieän quaù trình saùng taïo ra vuõ truï, con ngöôøi… beân caïnh SÖÛ THI ANH HUØNG (caùch goïi khaùc laø SÖÛ THI THIEÁT CHEÁ XAÕ HOÄI) theå hieän vieäc saép xeáp traät töï xaõ hoäi 3 thoâng qua nhöõng cuoäc chieán tranh thì caû Ramayana laãn nhoùm söû thi anh huøng Taây Nguyeân coù ñeà taøi chieán tranh giaønh laïi vôï ñeàu thuoäc veà SÖÛ THI ANH HUØNG. Khoâng chæ cuøng ñeà taøi, khaù nhieàu söû thi Taây Nguyeân coøn coù coát truyeän trung taâm raát gaàn guõi vôùi Ramayana: ñeàu laø caâu chuyeän NGÖÔØI ANH HUØNG chieán ñaáu choáng KEÛ THUØ ñeå giaønh laïi NGÖÔØI VÔÏ ñaõ bò haén baét coùc, chieám ñoaït… Nhö theá, chuùng ta coù theå ñaët Ramyana vaø nhoùm söû thi Taây Nguyeân coù ñeà taøi chieán tranh giaønh laïi vôï trong so saùnh loaïi hình. Nhöõng töông ñoàng goùp phaàn khaúng ñònh moät caùch thuyeát phuïc dieän maïo söû thi anh huøng, söû thi ñích thöïc cuûa caùc söû thi Taây Nguyeân ñöôïc khaûo saùt.

Nhöõng ñieåm khaùc bieät seõ cho thaáy söï khaùc nhau trong trình ñoä phaùt trieån lòch söû töø söû thi coå sô tôùi söû thi coå ñieån, söï khaùc nhau trong caùch theå hieän söû thi daân gian vaø söû thi baùc hoïc, cuõng nhö söï khaùc nhau do nhöõng khaùc bieät ñòa lyù, vaên hoùa cuûa hai daân toäc Vieät Nam vaø AÁn Ñoä. Chuùng toâi taäp trung vaøo so saùnh heä thoáng nhaân vaät vì heä thoáng nhaân vaät coù vai troø quan troïng trong caáu truùc traàn thuaät cuûa söû thi, trong trieån khai ñeà taøi vaø chuû ñeà tö töôûng. Heä thoáng nhaân vaät phaûn aùnh hieän thöïc xaõ hoäi, theå hieän lyù töôûng, ñaïo ñöùc thaåm myõ, quan nieäm con ngöôøi, caùch nhìn theá giôùi cuûa nhaân daân, cuûa taùc giaû söû thi. Lòch söû vaán ñeà 4 Moät soá nhaø nghieân cöùu uy tín ôû Vieät Nam ñaõ tröïc tieáp hoaëc giaùn tieáp ñaët vaán ñeà nghieân cöùu so saùnh söû thi Taây Nguyeân vaø söû thi AÁn Ñoä.

Tröôùc heát, phaûi noùi ñeán nhaø nghieân cöùu Cao Huy Ñænh. Trong baøi nghieân cöùu Ñeà taøi duõng só dieät ñaïi baøng cöùu ngöôøi ñeïp trong moät soá truyeän coå Ñoâng Nam AÙ naêm 1963, Cao Huy Ñænh ñaõ ñaët vaøo cuøng moät heä thoáng caû Ramayana laãn Ñam Saên. Keát luaän cuûa oâng laø nhieàu truyeän coå tích, söû thi cuûa Ñoâng Nam AÙ vaø AÁn Ñoä ñeàu quay quanh truïc boä ba nhaân vaät duõng só - ñaïi baøng - ngöôøi con gaùi. Söï gioáng nhau cuûa caùc truyeän naøy laø do hai nguyeân nhaân “moät laø caùc daân toäc Ñoâng Nam AÙ vaø moät phaàn AÁn Ñoä (thôøi kyø tieàn Arya) coù nhöõng ñieàu kieän sinh hoaït nguyeân thuûy veà vaät chaát vaø tinh thaàn töông ñoái gioáng nhau; hai laø töø ñaàu coâng nguyeân ñeán thôøi trung coå, ôû Ñoâng Nam AÙ coù söï giao löu vaên hoùa.

Vieäc truyeàn baù ñaïo Phaät vaø aûnh höôûng cuûa ñaïo Hindu, vieäc caùc nhaø sö hay ñaïo só dòch vaø phoå bieán nhöõng anh huøng ca AÁn Ñoä cuøng nhieàu Phaät thoaïi, vieäc caùc thöông gia lui tôùi caùc vuøng bieån, vuøng nuùi ôû caùc nöôùc ñoù ñaõ coù taùc duïng nhieàu trong vieäc di chuyeån nhöõng thaàn thoaïi, söû thi, coå tích, nguï ngoân” [19, 65-66]. Söï khaùc nhau giöõa caùc truyeän laø do söï khaùc bieät veà thôøi ñaïi lòch söû, veà ñaëc ñieåm daân toäc, ñaëc ñieåm ñòa phöông. Ñaùng chuù yù laø nhöõng nghieân cöùu cuûa taùc giaû Phan Ñaêng Nhaät. Lieân tieáp trong hai naêm 1997, 1998 oâng coâng boá hai baøi nghieân cöùu nhan ñeà Söû thi cuûa nhöõng ñaát nöôùc xa caùch nhau: AÁn Ñoä vaø Vieät Nam; Söû thi Vieät Nam trong moái quan heä vôùi söû thi nöôùc ngoaøi.

OÂng ñaõ so saùnh söû thi EÂñeâ vôùi söû thi AÁn Ñoä veà ba phöông dieän: ñeà taøi, phöông phaùp phaûn aùnh lòch söû 5 vaø cô sôû lòch söû xaõ hoäi. Taùc giaû Phan Ñaêng Nhaät ruùt ra ba keát luaän: (1) chieán tranh laø ñeà taøi trung taâm cuûa caû söû thi AÁn Ñoä laãn söû thi EÂñeâ, chieán tranh trong söû thi AÁn Ñoä nhaèm cuûng coá tö töôûng “phi baïo löïc” raát gaàn guõi vôùi chieán tranh trong söû thi EÂñeâ laø vì hoøa bình, yeân vui cuûa buoân laøng, (2) lòch söû ñöôïc phaûn aùnh trong söû thi AÁn Ñoä vaø söû thi EÂñeâ ñeàu laø “lòch söû töôûng töôïng”, “lòch söû ngheä thuaät hoùa“, (3) cô sôû lòch söû xaõ hoäi cuûa söû thi AÁn Ñoä laø thôøi kyø hình thaønh quoác gia chieám höõu noâ leä, khaùc vôùi cô sôû lòch söû xaõ hoäi cuûa söû thi EÂñeâ laø xaõ hoäi chöa coù giai caáp, buoân laøng soáng trong tinh thaàn coäng ñoàng hoøa hôïp, ñoaøn keát, bình ñaúng. Trong lôøi noùi ñaàu cho Toång taäp vaên hoïc caùc daân toäc thieåu soá Vieät Nam, naêm 2002, nhaø nghieân cöùu Ñaëng Nghieâm Vaïn coù ñoâi doøng gôïi höôùng so saùnh aûnh höôûng cuûa AÁn Ñoä ñoái vôùi söû thi Taây Nguyeân. OÂng vieát: “Tröôùc thôøi Phaùp thuoäc, Taây Nguyeân khoâng phaûi vuøng kheùp kín, maø laø ngaõ tö ñöôøng giao löu töø phía taây vaø phía taây baéc qua Laøo ñeán, töø phía nam qua Campuchia vaøo, töø phía ñoâng vaø ñoâng baéc qua Chaêm vaø Vieät leân.

Vaäy neân daáu aán cuûa vaên hoùa AÁn Ñoä qua Campuchia, Laøo, Chaêm ôû ñaây khoâng hieám. Do vaäy nhöõng baûn tröôøng ca phaûn aùnh thöïc teá lòch söû noùi treân vöøa laø saûn phaåm taïi choã, vöøa laø saûn phaåm ngoaïi sinh ñöôïc tieáp bieán cho thích hôïp” [73, III, 34]. Nhöng Ñaëng Nghieâm Vaïn chæ döøng ôû moät giaû thuyeát, khoâng chöùng minh. Nhaø nghieân cöùu Ñinh Gia Khaùnh trong coâng trình nghieân cöùu Vaên hoùa daân gian Vieät Nam trong boái caûnh vaên hoùa Ñoâng Nam AÙ ñaõ phaân tích nhöõng aûnh höôûng taát yeáu cuûa neàn vaên minh Trung Hoa vaø AÁn Ñoä ñeán vaên 6 hoùa Ñoâng Nam AÙ, maø Vieät Nam ñöôïc xem nhö laø moät Ñoâng Nam AÙ thu nhoû.