Luận án tiến sĩ: Đối chiếu hành vi cảm ơn và hồi đáp cảm ơn trong tiếng Anh và tiếng Việt

Luận án tiến sĩ phân tích hành vi cảm ơn và hồi đáp cảm ơn trong tiếng Anh và tiếng Việt, khám phá sự tương đồng và khác biệt văn hóa.

Trường đại học

Học viện Khoa học Xã hội

Người đăng

Ẩn danh

Thể loại

luận án tiến sĩ

2019

186
1
0

Phí lưu trữ

45 Point

Tóm tắt

I. Hành vi cảm ơn và hồi đáp cảm ơn trong tiếng Anh và tiếng Việt

Hành vi cảm ơnhồi đáp cảm ơn là hai yếu tố quan trọng trong giao tiếp, thể hiện sự lịch sự và văn hóa ứng xử. Trong tiếng Anh, hành vi cảm ơn thường được diễn đạt trực tiếp với các cụm từ như 'Thank you' hoặc 'Thanks'. Ngược lại, trong tiếng Việt, việc cảm ơn có thể linh hoạt hơn, sử dụng các biểu thức như 'Cảm ơn', 'Xin cảm ơn', hoặc thậm chí là các câu nói gián tiếp để thể hiện sự biết ơn. Hồi đáp cảm ơn trong tiếng Anh thường đơn giản với 'You're welcome' hoặc 'No problem', trong khi tiếng Việt có nhiều cách phản hồi như 'Không có gì', 'Đừng khách sáo', hoặc 'Có gì đâu'. Sự khác biệt này phản ánh sự đa dạng trong ngữ nghĩa cảm ơnphản hồi cảm ơn giữa hai ngôn ngữ.

1.1. Chiến lược cảm ơn trực tiếp và gián tiếp

Trong tiếng Anh, chiến lược cảm ơn trực tiếp thường được ưa chuộng, đặc biệt trong các tình huống trang trọng. Ví dụ, 'Thank you for your help' là cách diễn đạt phổ biến. Trong tiếng Việt, chiến lược cảm ơn gián tiếp cũng được sử dụng rộng rãi, đặc biệt trong các mối quan hệ thân thiết. Ví dụ, 'Anh thật tốt bụng' thay vì nói 'Cảm ơn' trực tiếp. Sự khác biệt này cho thấy sự linh hoạt trong cách sử dụng cảm ơn giữa hai ngôn ngữ.

1.2. Tương đồng và khác biệt trong hồi đáp cảm ơn

Cả tiếng Anhtiếng Việt đều có những cách hồi đáp cảm ơn đơn giản và phức tạp. Tuy nhiên, tiếng Việt thường sử dụng các biểu thức mang tính khiêm tốn hơn, như 'Không có gì đâu' hoặc 'Đừng khách sáo', trong khi tiếng Anh thường ngắn gọn và trực tiếp. Sự khác biệt này phản ánh sự ảnh hưởng của văn hóa giao tiếp lên ngữ pháp tiếng Anhngữ pháp tiếng Việt.

II. So sánh hành vi cảm ơn và hồi đáp cảm ơn từ góc độ giới tính và tuổi

Nghiên cứu chỉ ra rằng giới tínhtuổi có ảnh hưởng đáng kể đến hành vi cảm ơnhồi đáp cảm ơn. Trong tiếng Anh, phụ nữ thường sử dụng các biểu thức cảm ơn nhiều hơn nam giới, đặc biệt trong các tình huống trang trọng. Trong tiếng Việt, sự khác biệt này cũng tồn tại nhưng không rõ rệt bằng. Về tuổi, người lớn tuổi thường sử dụng các biểu thức cảm ơn và hồi đáp cảm ơn mang tính lịch sự và trang trọng hơn so với người trẻ tuổi. Điều này cho thấy sự ảnh hưởng của phân tầng xã hội lên giao tiếp tiếng Anhgiao tiếp tiếng Việt.

2.1. Chiến lược cảm ơn theo giới tính

Phụ nữ trong cả tiếng Anhtiếng Việt thường sử dụng chiến lược cảm ơn nhiều hơn nam giới, đặc biệt trong các tình huống xã hội. Ví dụ, phụ nữ thường nói 'Cảm ơn' hoặc 'Thank you' khi nhận được sự giúp đỡ nhỏ, trong khi nam giới có thể bỏ qua. Sự khác biệt này phản ánh sự ảnh hưởng của văn hóa giới tính lên hành vi ngôn ngữ.

2.2. Chiến lược hồi đáp cảm ơn theo tuổi

Người lớn tuổi trong tiếng Việt thường sử dụng các biểu thức hồi đáp cảm ơn mang tính khiêm tốn và lịch sự hơn, như 'Không có gì đâu' hoặc 'Đừng khách sáo'. Trong khi đó, người trẻ tuổi thường sử dụng các biểu thức ngắn gọn và trực tiếp hơn. Sự khác biệt này cho thấy sự ảnh hưởng của tuổi tác lên cách sử dụng cảm ơnphản hồi cảm ơn.

III. Ứng dụng thực tiễn của nghiên cứu

Nghiên cứu về hành vi cảm ơnhồi đáp cảm ơn trong tiếng Anhtiếng Việt có giá trị thực tiễn cao. Kết quả nghiên cứu có thể được sử dụng trong việc giảng dạy tiếng Anh cho người Việt và tiếng Việt cho người nước ngoài, giúp họ hiểu rõ hơn về sự khác biệt văn hóa trong giao tiếp. Ngoài ra, nghiên cứu cũng có thể hỗ trợ trong việc dịch thuật, đảm bảo rằng các biểu thức cảm ơn và hồi đáp cảm ơn được chuyển ngữ một cách chính xác và phù hợp với văn hóa bản địa.

3.1. Ứng dụng trong giảng dạy ngôn ngữ

Kết quả nghiên cứu có thể được sử dụng để thiết kế các bài học về giao tiếp tiếng Anhgiao tiếp tiếng Việt, giúp người học hiểu rõ hơn về sự khác biệt trong hành vi cảm ơnhồi đáp cảm ơn. Điều này đặc biệt hữu ích trong việc giảng dạy tiếng Anh cho người Việt và tiếng Việt cho người nước ngoài.

3.2. Ứng dụng trong dịch thuật

Nghiên cứu cung cấp cái nhìn sâu sắc về sự khác biệt trong ngữ nghĩa cảm ơnphản hồi cảm ơn giữa tiếng Anhtiếng Việt, giúp các dịch giả chuyển ngữ các biểu thức này một cách chính xác và phù hợp với văn hóa bản địa.

01/03/2025

Trích đoạn nội dung tài liệu

mở đầu cuộc hội thoại, ngắt nghỉ, kết thúc cuộc thoại hay dùng để chào tạm biệt và trả lời khẳng định, những chức năng này được ngầm ẩn trong lời cảm ơn. Như vậy, lời cảm ơn có thể mang nhiều hàm ý trong những ngữ cảnh khác nhau. Mặc dù nghiên cứu đã đưa ra được một số kết quả, tuy nhiên, tác giả mới chỉ liệt kê ra được những chức năng của cảm ơn và hồi đáp cảm ơn mà chưa đi sâu vào 7 phân tích và không đưa ra các mô hình cảm ơn và hồi đáp cảm ơn. Dù vậy, sự phân loại hồi đáp lời cảm ơn sẽ là những gợi ý về việc phân loại các chiến lược hồi đáp trong nghiên cứu của chúng tôi.

Năm 1996, Aijmer tiến hành một nghiên cứu để khảo sát chức năng và các chiến lược cảm ơn. Nghiên cứu của Aijimer dựa trên Bộ ngữ liệu hội thoại Anh ngữ London-Lund Corpus. Tác giả đề cập cảm ơn như là một hành vi ngôn ngữ biểu cảm có “lực ngôn trung" (illocutionary force) [70, tr. Tác giả đã mã hóa được tám chiến lược cảm ơn và sáu chiến lược hồi đáp cảm ơn.

Kết quả của nghiên cứu chỉ ra rằng, dạng thức biểu đạt cảm ơn được sử dụng thường xuyên nhất là thanks/thank you. Cheng (2005) trong công trình “An exploratory cross-sectional study of interlanguage pragmatic development of expressions of gratitude by Chinese learners of English” đã khảo sát các chiến lược cảm ơn trong tiếng Anh và tiếng Trung Quốc. Dữ liệu được thu thập bằng phiếu hoàn thiện diễn ngôn (DCT) thông qua tám tình huống. Có 152 nghiệm viên tham gia được chia thành 5 nhóm, trong đó 3 nhóm là những người học tiếng Anh gồm: Nhóm người học tiếng Anh thứ nhất (G1) bao gồm 14 sinh viên đang theo học kỳ đầu tiên khóa sau đại học tại một trường đại học của Mĩ.

Nhóm người học tiếng Anh thứ hai (G2) gồm 23 sinh viên đã sống tại Mĩ được một năm. Nhóm người học tiếng Anh thứ ba (G3) gồm 16 sinh viên đã sống tại Hoa Kỳ 4 năm trở lên. Hai nhóm còn lại là người bản ngữ gồm: Nhóm người bản ngữ nói tiếng Trung (NSC) bao gồm 64 sinh viên cao học tại một trường Đại học ở Đài Loan. Nhóm người bản ngữ nói tiếng Anh (NSE) gồm 35 sinh viên cao học tại Đại học Iowa.

Các câu trả lời của các nghiệm viên được mã hóa thành tám chiến lược: Cảm ơn (Thanking); Sự cảm kích (appreciation); Cảm xúc tích cực (Positive feelings); Xin lỗi (Apology); Thừa nhận sự áp đặt (Recognition of imposition); Trả ân (Repayment); Các chiến lược khác (Others); Hô ngữ (Alerters). Tác giả sử dụng phương pháp mô tả định lượng và phân tích T-test nhằm tìm ra sự khác biệt về ngữ dụng học, đồng thời phân biệt hành vi cảm ơn giữa ba nhóm người học tiếng Anh. Kết quả cho thấy, nhóm NSC và NSE có xu hướng sử dụng 8 các chiến lược cảm ơn khác nhau trong các tình huống khác nhau. Trong khi đó, cả ba nhóm người học tiếng Anh đều có xu hướng sử dụng các chiến lược cảm ơn giống nhau, ngoại trừ chiến lược Trả ân.

Trong nghiên cứu này, tác giả đã đưa ra mô hình các chiến lược cảm ơn khá đầy đủ. Tuy vậy, với số lượng 152 nghiệm viên tham gia khảo sát lại được phân thành nhiều nhóm, dẫn đến sự chồng chéo khi phân tích dữ liệu. Hơn nữa, có những nhóm số lượng nghiệm viên ít nên kết quả khảo sát sẽ khó đảm bảo độ tin cậy, xác thực. Tác giả cũng chỉ mới dừng lại ở việc khảo sát các chiến lược cảm ơn mà không khảo sát các chiến lược hồi đáp cảm ơn.

Farnia và Suleiman (2009) đã tiến hành một nghiên cứu thí điểm để khảo sát các chiến lược bày tỏ lòng biết ơn của người Iran học tiếng Anh. Đối tượng tham gia nghiên cứu bao gồm: học viên Iran học tiếng Anh và người bản ngữ nói tiếng Anh. Đối với nghiệm viên là người Iran được chia làm hai nhóm: trình độ trung cấp và trình độ cao, mỗi nhóm 10 người. Đối với người bản ngữ, gồm 10 người bản ngữ nói tiếng Farsi được lựa chọn từ những sinh viên đại học tại Iran, và 10 người bản ngữ nói tiếng Anh là những sinh viên người Mĩ.

Các nghiệm viên được phát phiếu câu hỏi diễn ngôn DCT gồm 14 câu hỏi. Sau khi thu thập số liệu, các câu trả lời được mã hóa dựa vào tám chiến lược cảm ơn của Cheng (2005). Kết quả của nghiên cứu chỉ ra rằng, người bản ngữ nói tiếng Farsi sử dụng chiến lược cảm ơn rất khác so với người bản ngữ nói tiếng Anh. Người Iran sử dụng nhiều chiến lược cảm ơn hơn người Mĩ.

Tuy nhiên, ngoại trừ chiến lược thừa nhận sự hàm ân và cảm xúc tích cực thì không có khác biệt nào đáng kể trong việc sử dụng các chiến lược cảm ơn giữa người bản ngữ nói tiếng Anh và người bản ngữ nói tiếng Farsi. Tương tự, không có khác biệt đáng kể nào trong việc sử dụng các chiến lược cảm ơn giữa hai nhóm học ngoại ngữ ở 2 trình độ là trung cấp và trình độ cao. Các kết quả này cho thấy, trình độ và sự thông thạo ngoại ngữ không ảnh hưởng đến việc sử dụng các chiến lược bày tỏ lòng biết ơn bằng tiếng Anh của các nhóm nghiệm viên. Mặc dù nghiên cứu cũng chỉ ra được một số kết quả có ý nghĩa, nhưng do số lượng nghiệm viên tham gia khảo sát tương đối ít nên không bảo đảm tính đại diện, không thể áp dụng chung cho tất cả học viên Iran khác.

Vì vậy, kết quả nghiên cứu khó đảm bảo sức thuyết phục. 9 Çiğdem và cộng sự (2010) thực hiện nghiên cứu các chiến lược bày tỏ lòng biết ơn của những người nói tiếng Anh trình độ cao là người Thổ Nhĩ Kỳ và người Iran. Nghiên cứu sử dụng phiếu câu hỏi diễn ngôn của Cheng (2005) để thực hiện khảo sát thông qua 8 tình huống. Kết quả nghiên cứu đã cho thấy, cả người Thổ Nhĩ Kỳ và người Iran nói tiếng Anh đều sử dụng hầu hết các chiến lược giống như tám chiến lược cảm ơn của Cheng (2005) để thể hiện lòng biết ơn.

Tuy nhiên, độ dài của câu nói thì lại có phần khác nhau, người bản ngữ nói tiếng Anh sử dụng số lượng từ ít nhất, trong khi đó, độ dài câu nói của sinh viên Thổ Nhĩ Kỳ nhiều hơn so với sinh viên Iran. Dựa vào các tình huống khảo sát, tác giả cho rằng, người Thổ Nhĩ Kỳ và người Iran ưa sử dụng những lời cảm ơn trau chuốt hơn để bày lòng biết ơn. Reza và Sima (2012) trong nghiên cứu “Cross-cultural Comparison of Gratitude Expressions in Persian, Chinese and American English” đã so sánh các chiến lược bày tỏ lòng biết ơn của người người Ba Tư, người Trung Quốc học tiếng Anh và người bản ngữ nói tiếng Anh. Những người tham gia được yêu cầu hoàn thành phiếu câu hỏi diễn ngôn (DCT) dựa vào các tình huống của Eisenstein và Bodman (1993) và áp dụng tám chiến lược cảm ơn của Cheng (2005).

Kết quả cho thấy, mặc dù chiến lược cảm ơn dùng động từ ngữ vi “thank” là chiến lược được ưa sử dụng nhất trong cả ba nhóm, nhưng người Ba Tư học tiếng Anh sử dụng chiến lược thể hiện cảm giác tích cực nhiều hơn người Trung Quốc và người bản ngữ nói tiếng Anh. Điều đó có thể là do họ muốn giữ thể diện của mình. Vì vậy, để thể hiện lịch sự, người Ba Tư thường dịch dựa theo những công thức ngữ nghĩa, theo văn hóa của họ sang ngôn ngữ đích. Do việc chuyển di văn hóa không phù hợp này gây ra sự hiểu nhầm cho người bản ngữ nói tiếng Anh.

Như vậy, việc xác định cảm ơn vì điều gì và cảm ơn ai cũng có sự khác biệt giữa người bản ngữ nói tiếng Anh và người Trung Quốc. Người bản ngữ nói tiếng Anh coi mọi người là bình đẳng và việc bày tỏ lòng biết ơn sẽ được thể hiện như nhau trong mọi tình huống mà họ cần giúp đỡ, đề nghị và sử dụng dịch vụ. Trong khi đó, người Trung Quốc có xu hướng cảm ơn tới những ai giúp đỡ họ nhiều lần. Kết quả cho thấy, người tham gia sử dụng năm chiến lược khác nhau, trong đó chiến lược giảm thiểu ân huệ được sử dụng thường xuyên nhất.

Chiến lược này chủ yếu được lựa chọn trong mối quan hệ là bạn thân và khi nói với người lạ. Kết quả này cũng cho thấy, người nói tiếng Anh Canada dường như có cùng lựa chọn với người nói Tiếng Anh Mỹ, tiếng Anh Ailen và tiếng Anh Anh khi đáp lại lời cảm ơn. Về độ dài của câu nói để đáp lại lời cảm ơn, kết quả cho thấy rằng những người tham gia có xu hướng sử dụng những câu nói đơn giản khi đáp lại lời cảm ơn thay vì những câu nói phức tạp. Nghiên cứu các nhân tố chi phối hành vi cảm ơn và hồi đáp cảm ơn Nghiên cứu của Cheng (2005) cho thấy, các biến ngữ cảnh như địa vị xã hội, mức độ thân quen và mức độ áp đặt có ảnh hưởng đáng kể đến tần suất sử dụng các chiến lược cảm ơn của người học tiếng Anh.

Tuy vậy, hạn chế của nghiên cứu là không tính đến yếu tố giới tính và tuổi tác xem hai nhân tố này có ảnh hưởng như thế nào đến việc thể hiện lòng biết ơn. Trong nghiên cứu “Expressing Gratitude in American English”, Eisenstein và Bodman (1986) đã khảo sát 14 tình huống, 7 tình huống đầu tiên được thử nghiệm với 56 người Mĩ bản địa nói tiếng Anh sau đó điều chỉnh 7 tình huống còn lại và thử nghiệm với 67 người phi bản ngữ ở các lớp học tiếng Anh đến từ năm quốc gia, Trung Quốc, Hàn Quốc, Nhật bản, Nga và Tây Ban Nha. Các tác giả cho rằng, mẫu ngôn ngữ sử dụng trong giao tiếp giữa những người có địa vị xã hội không bằng nhau hoặc bằng nhau đều giống nhau. Tuy nhiên, các tác giả cũng thấy rằng việc cảm ơn đã bị hạn chế, hoặc không được trau chuốt trong những trường hợp những người đối thoại không cùng địa vị xã hội, trong khi việc bày tỏ lòng biết ơn giữa những người bạn lại thể hiện lời cảm ơn không chỉ mang tính khuôn mẫu mà còn thể hiện sự chu đáo, kỹ càng.

Nghiên cứu cho thấy người bản ngữ nói tiếng Anh thể hiện hành vi cảm ơn một cách thống nhất trong các ngữ cảnh cụ thể.

Nội dung được bảo vệ bản quyền — Tải xuống đầy đủ

So sánh hành vi cảm ơn và hồi đáp cảm ơn trong tiếng Anh và tiếng Việt là một tài liệu chuyên sâu khám phá sự khác biệt và tương đồng trong cách thể hiện lòng biết ơn và phản hồi lại lời cảm ơn giữa hai ngôn ngữ. Nó không chỉ giúp người đọc hiểu rõ hơn về văn hóa giao tiếp của người Anh và người Việt mà còn cung cung cấp những ví dụ cụ thể, giúp cải thiện kỹ năng ngôn ngữ trong các tình huống thực tế. Đây là nguồn tài liệu hữu ích cho những ai quan tâm đến nghiên cứu ngôn ngữ học đối chiếu hoặc muốn nâng cao khả năng giao tiếp đa văn hóa.

Để mở rộng kiến thức về chủ đề này, bạn có thể tham khảo thêm Luận án phương tiện biểu hiện nghĩa tình thái ở hành động hỏi tiếng anh và tiếng việt, nghiên cứu sâu hơn về cách biểu đạt tình thái trong giao tiếp. Ngoài ra, Luận văn đại học ngoại thương khảo sát kiểu câu ngôi xưng hô tình thái trong thư từ giao dịch tiếng anh thương mại cung cấp góc nhìn thực tế về cách sử dụng ngôn ngữ trong bối cảnh thương mại. Cuối cùng, Luận văn thạc sĩ ngôn ngữ học an investigation into the english language used on facebook social network by vietnamese learners of english sẽ giúp bạn hiểu rõ hơn về cách người Việt sử dụng tiếng Anh trong môi trường mạng xã hội. Mỗi tài liệu này đều là cơ hội để bạn khám phá sâu hơn về ngôn ngữ và văn hóa giao tiếp.