LỜI MỞ ĐẦU 1. Tính cấp thiết của đề tài Trong nền kinh tế ngày càng phát triển, đặc biệt là trong xu thế hội nhập, cạnh tranh quốc tế, nhu cầu về dịch vụ Ngân hàng ngày càng cao, hoạt động tín dụng luôn là một trong những hoạt động truyền thống góp phần quan trọng vào lợi nhuận của các NHTM. Tuy nhiên, càng cho vay nhiều thì rủi ro đi kèm với hoạt động cho vay cũng sẽ tăng cao.Phòng ngừa hạn chế rủi ro tín dụng là vấn đề khó khăn, phức tạp. Rủi ro tín dụng thường khó kiểm soát và dẫn đến những thiệt hại, thất thoát về vốn và thu nhập của ngân hàng.
Trong thời gian qua, vấn đề rủi ro và quản trị rủi ro trong hoạt động cấp tín dụng của các tổ chức tín dụng ở Việt Nam đã trở nên cấp thiết khi có các con số về nợ xấu được công bố. Trong bối cảnh cạnh tranh và hội nhập như hiện nay, một trong những vấn đề đặt ra cho sự tồn tại và phát triển của ngân hàng thương mại (NHTM) là khả năng quản trị rủi ro, đặc biệt là rủi ro tín dụng (RRTD) một cách toàn diện và hệ thống. Phòng ngừa hạn chế RRTD là vấn đề khó khăn, phức tạp. RRTD thường khó kiểm soát và dẫn đến những thiệt hại, thất thoát về vốn và thu nhập của ngân hàng.
Hoạt động phòng ngừa hạn chế RRTD được thực hiện tốt sẽ đem lại những lợi ích cho ngân hàng như: (i) Giảm chi phí, nâng cao được thu nhập, bảo toàn vốn cho NHTM; (ii) Tạo niềm tin cho khách hàng gửi tiền và nhà đầu tư; (iii) Tạo tiền đề để mở rộng thị trường và tăng uy tín, vị thế, hình ảnh, thị phần cho ngân hàng. Thời gian qua, ở Việt Nam hệ thống tổ chức tín dụng (TCTD) đã giữ được ổn định một bước căn bản, năng lực tài chính quản trị của các NHTM, nhất là quản trị rủi ro đã có chuyển biến mạnh mẽ và tích cực, từng bước đáp 1 ứng được yêu cầu của hội nhập quốc tế. Khuôn khổ pháp lý về chuẩn mực an toàn lành mạnh, an toàn của các TCTD được cải thiện, tiến gần hơn tới thông lệ, chuẩn mực ngân hàng quốc tế, tạo nền tảng cho các TCTD hoạt động an toàn hơn và thúc đẩy cơ cấu lại theo các mục tiêu, định hướng đã đề ra. Các NHTM Việt Nam từng bước triển khai, áp dụng chuẩn an toàn vốn Basel II theo đúng lộ trình.
Tuy nhiên, quản trị rủi ro trên thị trường tài chính vẫn là vấn đề cần đặc biệt chú trọng của các NHTM Việt Nam, bởi hệ thống ngân hàng đang gánh số nợ xấu cao so với chuẩn quốc tế… Trong thời gian qua, mặc dù các NHTM đã có những nỗ lực lớn trong việc xử lý nợ xấu nhưng tỷ lệ nợ xấu vẫn ở mức cao. Theo Báo cáo quý 4/2018 cho thấy, đến cuối năm 2018 khối nợ xấu của Vietinbank đã tăng vọt lên tới 13. Đáng ngại nhất là nợ xấu nhóm 5- có nguy cơ mất vốn chiếm tới hơn 70%, tương đương gần 9.470 tỷ đồng và đã tăng thêm hơn 4.253 tỷ đồng nợ mất vốn trong năm vừa qua. Nợ xấu còn lớn hơn cả lợi nhuận làm ra trong năm của Vietinbank.
Do khối nợ xấu "phình" to quá nhanh đã khiến Vietinbank phải tăng trích lập dự phòng rủi ro đến cuối năm 2018 lên tới 7. Điều này khiến cho lợi nhuận kinh doanh vốn đã sụt giảm nhiều năm qua, lại càng teo tóp hơn. Luỹ kế lợi nhuận trước thuế cả năm 2018 chỉ đạt 6.742 tỷ đồng và lãi sau thuế 5.427 tỷ đồng, giảm 27,2% so với năm trước. Ngoài nợ xấu, Vietinbank cũng có lượng nợ xấu rất lớn đã bán cho VAMC, nhận về trái phiếu đặc biệt và tiếp tục trích dự phòng rủi ro.
Ngân hàng không bóc tách chi tiết số trái phiếu VAMC mà "ẩn nấp" trong khối Chứng khoán nợ đầu tư lên tới 13.933 tỷ đồng, tăng thêm hơn 11.055 tỷ đồng so với đầu năm. Dự phòng rủi ro cho khoản mục này đến cuối kỳ là hơn 2.233 tỷ đồng… 2 Tại ngân hàng Vietinbank - Chi nhánh Đông Hà Nộicũng thuộc nhóm ngân hàng có tốc độ tăng trưởng nợ xấu cao, khi kết thúc năm 2018 có khoảng 93 tỷ đồng nợ quá ha ̣n , tăng tới 70% so với 31/12/2017, về số tuyê ̣t đố i Chi nhánh tăng 33 tỷ đồng nợ quá hạn. Trong đó, nợ có khả năng mất vốn ở mức 70 tỷ đồng, tăng 48,9% so với 31/12/2017 và chiếm 75,2% tổng nợ xấu. Tỷ lệ nợ xấu của ngân hàng hiện ở mức 1,3%/tổng cho vay, tăng khá mạnh so với mức 1%.
Tuy nhiên so với mức chung của Vietinbank và toàn ngành Ngân hàng, Vietinbank Chi nhánh Đông Hà Nô ̣i có chấ t lươ ̣ng tiń du ̣ng trong các năm trở la ̣i đây là tương đố i tố t. Hạn chế trong quản trị RRTD ngân hàng hiện nay là do việc mở rộng tín dụng quá mức, đồng nghĩa với việc lựa chọn khách hàng kém kỹ càng, khả năng giám sát việc sử dụng khoản vay yếu. Việc tuân thủ theo quy trình tín dụng bị lơi lỏng. Bên cạnh đó, sự yếu kém của đội ngũ cán bộ, nhân viên ngân hàng cũng dễ dẫn tới nguy cơ RRTD.
Một nguyên nhân khác dẫn đến RRTD cho NHTM là tình trạng một số công ty, tổng công ty đứng ra bảo lãnh hoặc uỷ quyền cho các chi nhánh trực thuộc thực hiện vay vốn của NHTM để tránh sự kiểm tra, giám sát của ngân hàng cho vay. Khi đơn vị vay vốn mất khả năng thanh toán, bên bảo lãnh và uỷ quyền không chịu thực hiện việc trả nợ thay. Xuất phát từ thực tiễn đó tôi đã lựa chọn đề tài: "Quản trị rủi ro tín dụng tại ngân hàng Thương mại Cổ phần Công thương Việt Nam – Chi nhánh Đông Hà Nội" với mong muốn phân tích rõ hơn về quản trị rủi ro tín dụng tại chi nhánh ngân hàng này để từ đó đề xuất một số giải pháp nhằm hoàn thiện hoạt động quản trị rủi ro tín dụng tại Ngân hàng thương mại Cổ phần Công thương Việt Nam – chi nhánh Đông Hà Nội. Mục đích và nhiệm vụ nghiên cứu 2.1 Mục đích nghiên cứu Phân tích, đánh giá thực trạng quản trị rủi ro tín dụng của Vietinbank - Chi nhánh Đông Hà Nội, những mặt đạt được và những hạn chế.
Trên cơ sở 3 đó đưa ra những kiến nghị, giải pháp chủ yếu nhằm nâng cao quản trị rủi ro tín dụng phù hợp với xu hướng phát triển của Vietinbank nói chung và Chi nhánh Đông Hà nội nói riêng 2. Nhiệm vụ nghiên cứu: - Hệ thống hóa những vấn đề lý luận chung về quản trị rủi ro tín dụng tại Ngân hàng thương mại; - Phân tích đánh giá thực trạng quản tri ̣rủi ro ta ̣i Ngân hàng thương m ại cổ phần Công thương Việt Nam – Chi nhánh Đông Hà Nô ̣i. - Đề xuất một số giải pháp nhằm hoàn thiện hoạt động quản tri ̣rủi ro tín dụng tại Ngân hàng th ương mại cổ phần Công thương Việt Nam – Chi nhánh Đông Hà Nô ̣i. Câu hỏi nghiên cứu - Câu hỏi 1: Hoạt động quản tri ̣rủi ro tiń du ̣ng ta ̣i Ngân hàng Vietinbank – Chi nhánh Đông Hà Nô ̣i còn nh ững tồn tại, hạn chế gì? Do những nguyên nhân nào? - Câu hỏi 2: Những giải pháp nào để hoàn thiện hoạt động quản tri ̣rủi ro tín dụng tại Ngân hàng Vietinbank – Chi nhánh Đông Hà Nô ̣i trong giai đoạn tiếp theo? 4.
Đối tƣợng và phạm vi nghiên cứu Đối tƣợng nghiên cứu: Đối tượng nghiên cứu của luâ ̣n văn là quản tri ̣ tín dụng tại ngân hàng thương mại. Phạm vi nghiên cứu: - Về không gian: Ngân hàng thương mại cổ phần Công thương Việt Nam – Chi nhánh Đông Hà Nô ̣i. - Về thời gian: Số liệu nghiên cứu được giới hạn từ năm 2012-2018, đinh ̣ hướng đến năm 2020 vì đây là giai đoa ̣n Vietinbank bắ t đầ u áp du ̣ng mô hình quản trị rủi ro tín dụng theo chuẩn quốc tế , đồ ng thời gắ n với kế hoa ̣ch xử lý rủi ro tín dụng giai đoạn 2016 - 2020. 4 CHƢƠNG 1: TỔNG QUAN TÌNH HÌNH NGHIÊN CỨU VÀ SƠ SỞ LÝ LUẬN VỀ QUẢN TRỊ RỦI RO TÍN DỤNG TRONG NGÂN HÀNG THƢƠNG MẠI 1.
Tổng quan tình hình nghiên cứu 1. Một số công trình nghiên cứu liên quan đến đề tài Ngân hàng thương mại là một tổ chức kinh tế, hoạt động kinh doanh trên lĩnh vực tiền tệ, tín dụng, nó cung cấp một số dịch vụ cho khách hàng và ngược lại nó nhận tiền gửi của khách hàng với các hình thức khác nhau. Nghiệp vụ kinh doanh của Ngân hàng thương mại rất phong phú và đa dạng cùng với sự phát triển của khách hàng, khoa học kỹ thuật kinh tế và xã hội, hoạt động của Ngân hàng thương mại cũng có nhiều phương pháp mới, nhưng các nghiệp vụ kinh doanh về cơ bản không thay đổi là nhận tiền gửi và hoạt động cho vay, đầu tư. Qua Ngân hàng thương mại, các chính sách tài chính tiền tệ của Quốc gia sẽ được thực hiện một cách nhanh chóng và cũng nhờ nó mà việc kiểm soát hoạt động của các doanh nghiệp theo đúng luật pháp được dễ dàng hơn.
Sự ra đời, tồn tại và phát triển của Ngân hàng luôn gắn liền với sự phát triển của nền kinh tế và đời sống xã hội. Trong cơ chế thị trường, các Ngân hàng thương mại và các tổ chức tín dụng cũng là các doanh nghiệp nhưng chúng là những doanh nghiệp đặc biệt vì tài sản trong quá trình kinh doanh của các Ngân hàng thương mại đều phụ thuộc vào các khách hàng. Quản lý rủi ro tín dụng là vấn đề được sự quan tâm của nhiều nhà nghiên cứu cũng như các nhà lãnh đạo Ngân hàng. Hiện tại, có nhiều công trình nghiên cứu, thảo luận khoa học xung quanh vấn đề quản lý rủi ro nói chung và quản lý rủi ro tín dụng nói riêng.
Luận án tiến sỹ kinh tế của tác giả Nguyễn Đức Tú với đề tài “Quản lý rủi ro tín dụng tại Ngân hàng thương mại Cổ phần Công thương Việt 5 Nam” năm 2013 [16]: Luận án đã khái quát những nguyên lý cơ bản về rủi ro và quản lý rủi tín dụng tại Ngân hàng thương mại. Luận án cũng đã đưa ra những mô hình có thể áp dụng để quản lý rủi ro tín dụng của ngân hàng thương mại, đánh giá và chỉ rõ những mặt được và chưa được trong quản lý rủi ro tín dụng của ngân hàng Công thương, đưa ra hệ thống giải pháp phù hợp với điều kiện của ngân hàng này nhằm thực hiện tốt hơn công tác quản lý RRTD tại ngân hàng này.