Luận văn thạc sĩ hubt công tác quản trị rủi ro tín dụng tại ngân hàng chính sách xã hội huyện nông cống tỉnh thanh hóa

Luận văn thạc sĩ HUBT phân tích công tác quản trị rủi ro tín dụng tại Ngân hàng Chính sách xã hội huyện Nông Cống, tỉnh Thanh Hóa.

• Tác giả: Nguyễn Thị Giang
• Người hướng dẫn: PGS.TS Nguyễn Huy Thịnh
• Trường học: Trường Đại Học Kinh Doanh Và Công Nghệ Hà Nội
• Chuyên ngành: Tài Chính - Ngân Hàng
• Đề tài: Quản Trị Rủi Ro Tín Dụng Tại Ngân Hàng Chính Sách Xã Hội Huyện Nông Cống
• Loại tài liệu: Luận Văn Thạc Sĩ Kinh Tế
• Năm xuất bản: 2017
• Địa điểm: Hà Nội

Mục lục chi tiết

• LỜI CAM ĐOAN
• LỜI CẢM ƠN
• DANH MỤC CÁC CHỮ VIẾT TẮT
• DANH MỤC CÁC BẢNG
• DANH MỤC CÁC BIỂU ĐỒ
• MỞ ĐẦU
• 1. CHƯƠNG 1: TỔNG QUAN VỀ RỦI RO TÍN DỤNG VÀ QUẢN TRỊ RỦI TÍN DỤNG TẠI NGÂN HÀNG CHÍNH SÁCH XÃ HỘI
• 1.1. Rủi ro tín dụng ngân hàng
• 1.2. Khái niệm rủi ro tín dụng ngân hàng
• 1.3. Phân loại rủi ro tín dụng
• 1.4. Nguyên nhân nảy sinh rủi ro tín dụng ngân hàng
• 2. CHƯƠNG 2: THỰC TRẠNG QUẢN TRỊ RỦI RO TÍN DỤNG TẠI NGÂN HÀNG CHÍNH SÁCH XÃ HỘI HUYỆN NÔNG CỐNG, TỈNH THANH HÓA
• 3. CHƯƠNG 3: HOÀN THIỆN QUẢN TRỊ RỦI RO TÍN DỤNG TẠI NGÂN HÀNG CHÍNH SÁCH XÃ HỘI HUYỆN NÔNG CỐNG
• DANH MỤC TÀI LIỆU THAM KHẢO

Tóm tắt

I. Tổng quan về quản trị rủi ro tín dụng tại ngân hàng chính sách xã hội

Quản trị rủi ro tín dụng là một trong những nhiệm vụ quan trọng của ngân hàng chính sách xã hội huyện Nông Cống. Hoạt động này không chỉ giúp bảo vệ tài sản của ngân hàng mà còn đảm bảo nguồn vốn được sử dụng hiệu quả cho các đối tượng chính sách. Rủi ro tín dụng có thể gây ra những thiệt hại lớn cho ngân hàng, ảnh hưởng đến khả năng hoạt động và uy tín của tổ chức. Do đó, việc hiểu rõ về quản trị rủi ro tín dụng là rất cần thiết.

1.1. Khái niệm và vai trò của quản trị rủi ro tín dụng

Quản trị rủi ro tín dụng được hiểu là quá trình nhận diện, đánh giá và kiểm soát các rủi ro liên quan đến hoạt động cho vay. Vai trò của nó không chỉ giúp ngân hàng giảm thiểu tổn thất mà còn nâng cao hiệu quả hoạt động tín dụng.

1.2. Đặc điểm hoạt động tín dụng tại ngân hàng chính sách xã hội

Ngân hàng chính sách xã hội huyện Nông Cống hoạt động chủ yếu trong lĩnh vực cho vay đối tượng chính sách. Đặc điểm này tạo ra những thách thức riêng trong việc quản trị rủi ro tín dụng, đặc biệt là khi khách hàng thường là những hộ nghèo và có khả năng trả nợ thấp.

II. Những thách thức trong quản trị rủi ro tín dụng tại ngân hàng chính sách xã hội

Quản trị rủi ro tín dụng tại ngân hàng chính sách xã hội huyện Nông Cống đối mặt với nhiều thách thức. Những thách thức này không chỉ đến từ khách hàng mà còn từ chính ngân hàng và môi trường kinh doanh. Việc nhận diện và xử lý kịp thời các rủi ro là rất quan trọng để đảm bảo an toàn tài chính.

2.1. Rủi ro từ phía khách hàng

Khách hàng vay vốn thường có khả năng tài chính yếu kém, dẫn đến nguy cơ không trả nợ đúng hạn. Điều này đòi hỏi ngân hàng phải có các biện pháp thẩm định và giám sát chặt chẽ hơn.

2.2. Rủi ro từ chính ngân hàng

Chính sách tín dụng không hợp lý và công tác kiểm tra nội bộ chưa hiệu quả có thể dẫn đến rủi ro tín dụng gia tăng. Ngân hàng cần cải thiện quy trình quản lý và giám sát để giảm thiểu rủi ro.

III. Phương pháp quản trị rủi ro tín dụng hiệu quả tại ngân hàng chính sách xã hội

Để quản trị rủi ro tín dụng hiệu quả, ngân hàng chính sách xã hội huyện Nông Cống cần áp dụng các phương pháp hiện đại và phù hợp. Việc xây dựng hệ thống quản lý rủi ro chặt chẽ sẽ giúp ngân hàng phát hiện và xử lý kịp thời các rủi ro phát sinh.

3.1. Xây dựng hệ thống quản lý rủi ro tín dụng

Hệ thống quản lý rủi ro tín dụng cần được thiết lập với các quy trình rõ ràng, giúp ngân hàng nhận diện và đánh giá rủi ro một cách hiệu quả.

3.2. Tăng cường công tác thẩm định và giám sát

Công tác thẩm định và giám sát sau cho vay cần được chú trọng hơn. Ngân hàng cần thường xuyên kiểm tra tình hình tài chính của khách hàng để đảm bảo khả năng trả nợ.

IV. Ứng dụng thực tiễn và kết quả nghiên cứu về quản trị rủi ro tín dụng

Nghiên cứu về quản trị rủi ro tín dụng tại ngân hàng chính sách xã hội huyện Nông Cống đã chỉ ra nhiều kết quả tích cực. Việc áp dụng các biện pháp quản lý rủi ro đã giúp ngân hàng giảm thiểu tổn thất và nâng cao hiệu quả hoạt động.

4.1. Kết quả đạt được từ quản trị rủi ro tín dụng

Ngân hàng đã giảm thiểu tỷ lệ nợ xấu và nâng cao chất lượng tín dụng thông qua việc áp dụng các biện pháp quản lý rủi ro hiệu quả.

4.2. Bài học kinh nghiệm từ thực tiễn

Các bài học kinh nghiệm từ việc quản trị rủi ro tín dụng tại ngân hàng chính sách xã hội có thể áp dụng cho các ngân hàng khác, giúp nâng cao hiệu quả quản lý rủi ro trong toàn hệ thống.

V. Kết luận và định hướng tương lai cho quản trị rủi ro tín dụng

Quản trị rủi ro tín dụng tại ngân hàng chính sách xã hội huyện Nông Cống cần được tiếp tục cải thiện và phát triển. Định hướng tương lai sẽ tập trung vào việc nâng cao chất lượng dịch vụ và giảm thiểu rủi ro tín dụng.

5.1. Định hướng phát triển quản trị rủi ro tín dụng

Ngân hàng cần xây dựng các chiến lược dài hạn để nâng cao hiệu quả quản trị rủi ro tín dụng, đảm bảo an toàn tài chính và phát triển bền vững.

5.2. Tăng cường hợp tác và chia sẻ thông tin

Việc tăng cường hợp tác giữa các ngân hàng và chia sẻ thông tin về khách hàng sẽ giúp giảm thiểu rủi ro tín dụng và nâng cao hiệu quả quản lý.

Nội dung chính

Tổng quan nghiên cứu

Hoạt động tín dụng chính sách giữ vai trò huyết mạch trong chiến lược an sinh xã hội và giảm nghèo bền vững tại Việt Nam. Tại huyện Nông Cống, tỉnh Thanh Hóa, quy mô tín dụng của Phòng giao dịch Ngân hàng Chính sách xã hội (NHCSXH) ghi nhận mức tăng trưởng liên tục, từ 291.421 triệu đồng năm 2012 lên mức tăng trưởng ấn tượng 10,63% trong năm 2016. Do đặc thù hoạt động không vì mục tiêu lợi nhuận, tỷ lệ dự trữ bắt buộc bằng 0% và phục vụ các đối tượng chính sách không có tài sản bảo đảm tại 32 xã, thị trấn, công tác quản trị rủi ro tín dụng trở thành nhiệm vụ sống còn để bảo toàn vốn ngân sách.

Vấn đề nghiên cứu trọng tâm của luận văn là nhận diện, phân tích và tìm ra các điểm nghẽn trong công tác quản trị rủi ro tín dụng tại địa bàn nông thôn huyện Nông Cống giai đoạn 2012 - 2016. Mục tiêu cụ thể nhằm đánh giá thực trạng quy trình thẩm định, giải ngân, xử lý nợ đọng, đồng thời đo lường mức độ ảnh hưởng của mô hình cho vay ủy thác đến an toàn vốn.

Nghiên cứu mang ý nghĩa thực tiễn to lớn khi đưa ra các giải pháp định lượng giúp kiểm soát tỷ lệ nợ quá hạn dưới mức 0,5%, giảm thiểu nguy cơ thất thoát vốn Nhà nước, đồng thời nâng cao hiệu quả quay vòng vốn cho hàng chục ngàn hộ nghèo và cận nghèo tại địa phương.

Cơ sở lý thuyết và phương pháp nghiên cứu

Khung lý thuyết áp dụng

Luận văn xây dựng trên nền tảng lý thuyết quản trị rủi ro hiện đại kết hợp với các nguyên lý tài chính vi mô:

• Chuẩn mực giám sát ngân hàng Basel I và Basel II: Tập trung vào 25 nguyên tắc giám sát hữu hiệu, tiêu chuẩn cấp tín dụng (Chuẩn mực 7), quản lý chất lượng tài sản và trích lập dự phòng (Chuẩn mực 8), cùng hai phương pháp đo lường rủi ro là phương pháp chuẩn hóa và hệ thống xếp hạng nội bộ (IRB).
• Mô hình thẩm định tín dụng 6C: Đánh giá toàn diện người vay qua 6 yếu tố cốt lõi gồm Tư cách (Character), Năng lực (Capacity), Thu nhập (Cash), Bảo đảm (Collateral), Điều kiện (Conditions) và Kiểm soát (Control).
• Mô hình tài chính vi mô quốc tế: Tiếp thu cơ chế phân tán rủi ro của Ngân hàng Rakyat Indonesia (BRI) và mô hình cho vay nhóm tín chấp cộng đồng của Ngân hàng Grameen (Bangladesh).

Các khái niệm then chốt bao gồm: Rủi ro tín dụng (theo Thông tư 02/2013/TT-NHNN), Quản trị rủi ro tín dụng, Nợ xấu (NPL nhóm 3, 4, 5 theo Quyết định 493/2005/QĐ-NHNN và Quyết định 18/2007/QĐ-NHNN), cùng cơ chế cho vay ủy thác qua các tổ chức chính trị - xã hội.

Phương pháp nghiên cứu

Nghiên cứu sử dụng nguồn dữ liệu thứ cấp thu thập từ 5 bộ báo cáo tài chính, báo cáo tổng kết hoạt động thường niên của NHCSXH huyện Nông Cống trong giai đoạn 2012 - 2016, kết hợp các văn bản quy phạm pháp luật như Nghị định 78/2002/NĐ-CP và Quyết định 131/2002/QĐ-TTg.

Về cỡ mẫu và phương pháp chọn mẫu, tác giả tiến hành khảo sát toàn bộ 32 xã/thị trấn trên địa bàn huyện và chọn mẫu phân tầng với 120 đối tượng khảo sát gồm cán bộ tín dụng, trưởng Ban đại diện Hội đồng quản trị cấp xã, các Tổ trưởng Tổ Tiết kiệm và Vay vốn (TK&VV) cùng đại diện hộ vay.

Lý do lựa chọn phương pháp thống kê mô tả, thống kê so sánh kết hợp phương pháp chuyên gia là nhằm phân tích đa chiều tốc độ tăng trưởng nguồn vốn, cơ cấu dư nợ và biến động nợ xấu qua từng năm. Toàn bộ số liệu được tổng hợp và xử lý chuẩn xác bằng phần mềm Microsoft Excel.

Kết quả nghiên cứu và thảo luận

Những phát hiện chính

1. Quy mô nguồn vốn và dư nợ tăng trưởng ổn định: Tổng nguồn vốn hoạt động năm 2012 đạt 291.421 triệu đồng, năm 2013 tăng lên 314.060 triệu đồng (tăng 7,77%). Trong các giai đoạn tiếp theo, tốc độ tăng trưởng duy trì tích cực, đặc biệt năm 2016 đạt mức tăng 10,63% so với năm 2015. Tỷ lệ hoàn thành kế hoạch sử dụng vốn qua 5 năm luôn đạt từ 99,7% đến xấp xỉ 100%.
2. Cơ cấu nguồn vốn phụ thuộc lớn vào Trung ương: Nguồn vốn cân đối từ Trung ương chiếm tỷ trọng áp đảo, đạt 98,3% (286.591 triệu đồng) năm 2012 và 98,2% (308.312 triệu đồng) năm 2013. Nguồn vốn địa phương được cấp bù lãi suất dù chiếm tỷ trọng nhỏ (khoảng 1,7% - 1,8%) nhưng có tốc độ tăng trưởng đột biến, đạt mức tăng 194,59% trong giai đoạn 2014/2013 và 90,50% trong giai đoạn 2016/2015.
3. Mạng lưới vận hành ủy thác phủ rộng: Bộ máy quản trị gồm Ban đại diện HĐQT cấp huyện với 42 thành viên chỉ đạo mạng lưới hoạt động tại 32 xã/thị trấn thông qua 4 tổ chức chính trị - xã hội nhận ủy thác, kết nối trực tiếp đến hàng trăm tổ TK&VV.
4. Chất lượng kiểm soát nợ và trích lập dự phòng: Ngân hàng thực hiện phân loại nợ chặt chẽ, kiểm soát nợ quá hạn và nợ xấu ở mức an toàn. Công tác trích lập dự phòng rủi ro và xử lý nợ khoanh, nợ xóa được thực hiện nghiêm túc theo quy định, hạn chế tối đa nguy cơ mất vốn do nguyên nhân chủ quan.

Thảo luận kết quả

Thành công trong việc kiểm soát rủi ro tại NHCSXH huyện Nông Cống bắt nguồn từ việc phát huy vai trò giám sát cộng đồng của các Tổ TK&VV và chính quyền cơ sở. Tuy nhiên, sự phụ thuộc tới hơn 98% vào vốn Trung ương cho thấy tính tự chủ tài chính tại địa phương còn thấp.

So sánh với mô hình quốc tế, tỷ lệ nợ quá hạn của Ngân hàng BRI (Indonesia) từng giảm sâu từ 33,28% xuống 2,1%, hay Grameen Bank (Bangladesh) đạt tỷ lệ hoàn trả 98% nhờ áp lực xã hội trong nhóm vay 5 người. NHCSXH Nông Cống đã vận dụng tốt mô hình ủy thác nhưng vẫn đối mặt với rủi ro khách quan do thiên tai, dịch bệnh nông nghiệp và tình trạng một số hộ vay sử dụng vốn sai mục đích.

Các dữ liệu nghiên cứu được biểu diễn trực quan qua hệ thống Biểu đồ cơ cấu nguồn vốn 2012-2016 và Bảng phân loại nợ xấu theo chương trình tín dụng, giúp minh chứng rõ nét mối quan hệ giữa quy mô mở rộng tín dụng và yêu cầu kiểm soát an toàn vốn.

Đề xuất và khuyến nghị

1. Thiết lập hệ thống chấm điểm tín dụng nội bộ và cảnh báo rủi ro sớm: Ban Giám đốc NHCSXH huyện Nông Cống cần triển khai phần mềm quản lý rủi ro tích hợp, phân loại khách hàng theo mô hình 6C, phấn đấu kiểm soát tỷ lệ nợ quá hạn dưới 0,5% toàn huyện trong giai đoạn 2018 - 2020.
2. Tăng cường kiểm tra, giám sát sau giải ngân đối với 100% món vay mới: Phối hợp cùng 4 tổ chức chính trị - xã hội nhận ủy thác và 32 Ban giảm nghèo cấp xã tiến hành kiểm tra mục đích sử dụng vốn trong vòng 30 ngày kể từ khi giải ngân, thực hiện định kỳ hàng quý từ năm 2018.
3. Chuẩn hóa quy trình đào tạo và nâng cao nghiệp vụ cho đội ngũ cơ sở: Tổ chức tối thiểu 2 khóa đào tạo chuyên sâu mỗi năm cho 100% cán bộ tín dụng và các Tổ trưởng Tổ TK&VV, đảm bảo 95% nhân sự nắm vững kỹ năng nhận diện rủi ro và xử lý nợ đọng trước năm 2019.
4. Đa dạng hóa nguồn vốn huy động và sản phẩm tài chính vi mô: Tăng cường huy động tiền gửi tiết kiệm dân cư tại các Điểm giao dịch xã, nâng tỷ trọng vốn địa phương lên trên 5% tổng nguồn vốn trong giai đoạn 2018 - 2022.
5. Kiến nghị Chính phủ và Ngân hàng Nhà nước hoàn thiện cơ chế xử lý rủi ro: Đề xuất nâng mức trích lập quỹ dự phòng rủi ro thêm 10% - 15% hàng năm và ban hành hướng dẫn khoanh nợ, giãn nợ linh hoạt cho các hộ dân chịu thiệt hại bởi thiên tai bất khả kháng.

Đối tượng nên tham khảo luận văn

1. Ban lãnh đạo và cán bộ tín dụng hệ thống NHCSXH: Ứng dụng quy trình thẩm định 6C, phương pháp kiểm soát vốn ủy thác và các giải pháp phòng ngừa nợ xấu tại các phòng giao dịch cấp huyện.
2. Cán bộ các tổ chức chính trị - xã hội nhận ủy thác (Hội Nông dân, Phụ nữ, Cựu chiến binh, Đoàn Thanh niên): Nắm vững nghiệp vụ bình xét công khai, quản lý tổ TK&VV và giám sát hộ vay sử dụng vốn đúng mục đích sản xuất kinh doanh.
3. Học viên cao học và nhà nghiên cứu chuyên ngành Tài chính - Ngân hàng: Sử dụng làm tài liệu tham khảo giá trị về phương pháp luận nghiên cứu định tính kết hợp định lượng trong lĩnh vực quản trị rủi ro tín dụng chính sách xã hội.
4. Cơ quan quản lý Nhà nước và chính quyền địa phương (UBND các cấp): Tham khảo để xây dựng cơ chế phối hợp liên ngành, phân bổ nguồn vốn ủy thác địa phương đạt hiệu quả trên 90% chỉ tiêu an sinh xã hội.

Câu hỏi thường gặp

Đặc thù lớn nhất của quản trị rủi ro tín dụng tại NHCSXH là gì?

NHCSXH hoạt động không vì mục tiêu lợi nhuận, tỷ lệ dự trữ bắt buộc 0% và đa phần cho vay không cần tài sản thế chấp. Quản trị rủi ro tại đây dựa chủ yếu vào sự kết hợp giữa hệ thống ngân hàng với 4 tổ chức chính trị - xã hội nhận ủy thác và mạng lưới Tổ TK&VV tại 32 xã/thị trấn.

Vì sao nguồn vốn hoạt động của NHCSXH Nông Cống phụ thuộc lớn vào Trung ương?

Trong giai đoạn 2012 - 2013, vốn Trung ương chiếm tới 98,2% - 98,3% (khoảng 286.591 đến 308.312 triệu đồng) do Nông Cống là huyện thuần nông, ngân sách địa phương hạn hẹp. Tuy nhiên, nguồn vốn huy động địa phương đã tăng trưởng mạnh 194,59% trong giai đoạn 2014/2013 nhằm từng bước giảm tải áp lực cho ngân sách cấp trên.

Mô hình Ngân hàng Grameen mang lại bài học gì cho địa phương?

Grameen Bank duy trì tỷ lệ thu hồi nợ 98% nhờ áp lực hoàn trả liên đới trong nhóm 5 người. Bài học rút ra cho NHCSXH Nông Cống là phát huy tính tự quản của Tổ TK&VV, gắn sinh hoạt tổ với giáo dục ý thức trả nợ và đẩy mạnh thói quen gửi tiết kiệm định kỳ hàng tháng.

Quy trình xử lý rủi ro tín dụng do nguyên nhân khách quan diễn ra thế nào?

Căn cứ Thông tư 02/2013/TT-NHNN và quy định của NHCSXH, khi xảy ra thiên tai hoặc dịch bệnh, ngân hàng phối hợp cùng UBND xã lập biên bản xác minh thiệt hại thực tế. Tùy mức độ tổn thất, hồ sơ sẽ được thẩm định để áp dụng biện pháp gia hạn nợ, khoanh nợ hoặc đề nghị Trung ương xóa nợ từ quỹ dự phòng rủi ro.

Biện pháp then chốt để hạn chế rủi ro tín dụng sau giải ngân là gì?

Biện pháp quan trọng nhất là tiến hành kiểm tra thực địa 100% món vay trong vòng 30 ngày đầu sau khi phát tiền vay. Cán bộ tín dụng phối hợp với tổ chức hội nhận ủy thác xác minh việc mua sắm vật nuôi, cây trồng đúng phương án, ngăn chặn kịp thời tình trạng chiếm dụng vốn.

Kết luận

• Luận văn đã hệ thống hóa toàn diện cơ sở lý luận về quản trị rủi ro tín dụng tại ngân hàng chính sách, tích hợp các chuẩn mực quốc tế Basel và mô hình 6C.
• Phân tích chi tiết bức tranh thực trạng tại NHCSXH huyện Nông Cống giai đoạn 2012 - 2016 với tốc độ tăng trưởng nguồn vốn đạt đỉnh 10,63% và tỷ lệ giải ngân đạt xấp xỉ 100% kế hoạch.
• Chỉ rõ những mắt xích rủi ro then chốt về sự phụ thuộc tới hơn 98% vào vốn Trung ương và các nguy cơ tiềm ẩn trong khâu ủy thác tại 32 xã, thị trấn.
• Đúc kết kinh nghiệm thực tiễn từ mô hình tài chính vi mô BRI (Indonesia) và Grameen (Bangladesh) để áp dụng phù hợp vào điều kiện kinh tế nông nghiệp Việt Nam.
• Đề xuất hệ thống 5 nhóm giải pháp đồng bộ và khả thi nhằm kiểm soát nợ quá hạn dưới 0,5%, nâng cao năng lực cán bộ và hoàn thiện khung pháp lý xử lý rủi ro giai đoạn 2017 - 2022.

Công trình là tài liệu tham khảo học thuật và ứng dụng thực tiễn giá trị dành cho các nhà quản lý, cán bộ ngân hàng và nhà nghiên cứu. Hãy tham khảo toàn văn đề tài để nắm bắt chi tiết các mô hình phân tích và giải pháp quản trị rủi ro tín dụng vi mô hiệu quả!

Trích đoạn nội dung tài liệu

CHƯƠNG 1 TỔNG QUAN VỀ RỦI RO TÍN DỤNG VÀ QUẢN TRỊ RỦI TÍN DỤNG TẠI NGÂN HÀNG CHÍNH SÁCH XÃ HỘI 1. Rủi ro tín dụng ngân hàng 1. Khái niệm rủi ro tín dụng ngân hàng Rủi ro tín dụng cũng đã được nhiều nhà khoa học nghiên cứu và cũng đã đưa ra nhiều quan niệm về rủi ro tín dụng: - Rủi ro tín dụng được hiểu là những tổn thất do khác hàng không trả được nợ hoặc sự giảm sút chất lượng tín dụng của những khoản vay. - Rủi ro tín dụng phát sinh trong trường hợp ngân hàng không thu được đầy đủ gốc và lãi của khoản vay hoặc là việc thanh toán khoản nợ gốc và lãi không đúng kỳ hạn.

- Có định nghĩa khác cho rằng rủi ro tín dụng xảy ra khi xuất hiện các biến cố không thể lường trước khiến khách hàng không thực hiện được các cam kết đã thoả thuận đối với ngân hàng. - Các tổ chức tài chính vi mô đưa ra khái niệm: Rủi ro tín dụng là những khoản cho vay không có khả năng thu hồi có thể trong hiện tại và tương lai, không dự đoán trước được có thể tác động không tốt đến vốn và thu nhập của tổ chức trung gian (tài chính vi mô). Theo Thông tư 02/2013/TT-NHNN ngày 21/01/2013 của Thống đốc Ngân hàng Nhà nước, rủi ro tín dụng trong hoạt động ngân hàng của tổ chức tín dụng: là tổn thất có khả năng xảy ra đối với nợ của tổ chức tín dụng, chi nhánh ngân hàng nước ngoài do khách hàng không thực hiện hoặc không có khả năng thực hiện một phần hoặc toàn bộ nghĩa vụ của mình theo cam kết. Khi thực hiện cho vay một khách hàng cụ thể, ngân hàng không dự kiến là khoản vay đó sẽ có thể bị tổn thất.

Tuy nhiên cũng như những loại hình đầu tư khác, những khoản tín dụng đó luôn hàm chứa rủi ro. Do đó rủi ro tín dụng còn được hiểu là khả năng xảy ra những tổn thất ngoài dự kiến cho ngân hàng do 4 khách hàng vay không trả đúng hạn, không trả, hoặc không trả đầy đủ vốn và lãi dẫn đến làm giảm khả năng thanh toán, giảm hiệu quả kinh doanh, gây thất thoát vốn và có thể làm cho ngân hàng lâm vào tình trạng phá sản. Rủi ro tín dụng gắn liền với hoạt động quan trọng nhất của một ngân hàng- hoạt động tín dụng. Các khoản cho vay thường chiếm tỷ trong lớn trong tổng tài sản có của ngân hàng, đặc biệt là đối với NHCSXH, mang lại phần lớn nguồn thu của ngân hàng song cũng có thể là những thiệt hại lớn nhất có thể dẫn đến đổ vỡ ngân hàng.

Các ngân hàng thường cho vay khi thấy rằng rủi ro tín dụng không xảy ra, kể cả với NHCSXH. Tuy nhiên không phải bao giờ ngân hàng cũng dự tính được các vấn đề xảy ra, đặc biệt đối với NHCSXH rủi ro cao khi khách hàng là đối tượng chỉ định, thường được xếp vào loại rủi ro cao mà đó là nguyên nhân các đối tượng này không tiếp cận được với nguồn vốn vay của các ngân hàng thương mại. Trên quan điểm quản lý toàn bộ ngân hàng, rủi ro tín dụng là không thể tránh khỏi, là khách quan, chỉ có thể phòng ngừa, hạn chế chứ không thể loại trừ. Phân loại rủi ro tín dụng Tùy thuộc vào mục đích nghiên cứu có nhiều cách phân loại rủi ro tín dụng khác nhau theo các tiêu chí phân loại khác nhau.

Đối với ngân hàng, việc phân loại có ý nghĩa rất quan trọng trong việc thiết kế chính sách, quy trình, thủ tục và mô hình tổ chức nhằm bảo đảm nhận biết đầy đủ các yếu tố làm phát sinh rủi ro và phân biệt trách nhiệm rõ rang giữa các bộ phận, giữa các khâu. Thực tế cho thấy sự phân tách trách nhiệm càng rõ ràng, càng cụ thể thì sẽ càng làm cho việc quản lý rủi ro hiệu quả. Căn cứ vào các tiêu thức khác nhau, rủi ro tín dụng có thể phân chia thành nhiều loại khác nhau như sau: * Theo tiêu chí khách hàng: có 3 nhóm chính là: - Rủi ro khách hàng cá thể. - Rủi ro tổ chức kinh tế.

- Rủi ro quốc gia hay khu vực địa lý. * Theo tiêu chí phạm vi xảy ra rủi ro: có 2 loại: 5 - Rủi ro cá lẻ/giao dịch: được hiểu là rủi ro gắn với một giao dịch cụ thể nào đó, như đối với một khoản vay của khách hàng. Loại rủi ro xuất phát chủ yếu từ đặc điểm cá biệt của một khoản vay, một khách hàng. - Rủi ro hệ thống: là loại rủi ro gắn với một nhóm khách hàng, chẳng hạn đối với một ngành, thậm chí cả một nền kinh tế.

Loại rủi ro này mang tính chất vĩ mô và liên quan đến việc quản lý danh mục tín dụng. * Theo tiêu chí giai đoạn phát sinh rủi ro: có 3 loại: - Rủi ro trước khi cho vay: là loại rủi ro xảy ra trong quá trình thẩm định, đánh giá khách hàng. - Rủi ro trong khi cho vay: là loại rủi ro xảy ra trong quá trình giải ngân, tác nghiệp như giải ngân sai mục đích làm cho khoản vay không phát huy hiệu quả… - Rủi ro sau khi cho vay: là loại rủi ro xảy ra trong quá trình theo dõi khoản vay, thu nợ. * Theo tiêu chí sản phẩm: có 2 loại sau: - Rủi ro các sản phẩm nội bảng: cho vay, thấu chi.

- Rủi ro các sản phẩm ngoại bảng: chiết khấu, thư tín dụng, bảo lãnh. * Theo tiêu chí tính chất của rủi ro: có 2 loại: - Rủi ro do nguyên nhân khách quan như thiên tai, địch họa… - Rủi ro do nguyên nhân chủ quan như người vay hoặc người cho vay vô tình hoặc cố ý làm cho thất thoát vốn vay… * Theo tiêu chí thời hạn khoản vay: có 2 loại: - Rủi ro theo các khoản vay ngắn hạn. - Rủi ro theo các khoản vay trung dài hạn. Nguyên nhân nảy sinh rủi ro tín dụng ngân hàng Đối với ngân hàng có nhiều nguyên nhân dẫn đến rủi ro tín dụng nhưng tựu chung lại có thể phân ra làm các nhóm nguyên nhân sau: Nguyên nhân từ phía ngân hàng.

- Chính sách tín dụng của ngân hàng không hợp lý: chính sách tín dụng 6 là hệ thống các chủ trương, định hướng quy định chi phối hoạt động tín dụng nhằm sử dụng vốn hiệu quả nhất. Nếu chính sách tín dụng không phù hợp sẽ làm giảm hiệu quả hoạt động của ngân hàng và có thể tạo ra nhiều rủi ro. - Do đạo đức và trình độ của cán bộ ngân hàng chưa tốt: Việc lựa chọn, bố trí sử dụng cán bộ, không đánh giá đúng năng lực cũng như phẩm chất tư cách đạo đức nghề nghiệp thì sẽ dẫn đến rủi ro tín dụng. - Công tác kiểm tra, kiểm soát nội bộ chưa hiệu quả: kiểm tra, kiểm soát nội bộ có ưu điểm là có thể nhanh chóng, kịp thời phát hiện rủi ro ngay khi vừa phát sinh khoản cho vay.

Hiện nay, đa số tất cả các NHCSXH đều tổ chức công tác kiểm tra, kiểm soát nội bộ tuy nhiên ở một số ngân hàng còn chưa được chú trọng, chỉ tồn tại trên hình thức, hiệu quả của công tác kiểm tra, kiểm soát nội bộ chưa cao. - Công tác giám sát, quản lý sau khi cho vay chưa thực sự được chú trọng: việc giám sát, kiểm tra đồng vốn sau khi giải ngân của ngân hàng còn lơi lỏng, chưa được chú trọng. Mặc dù các ngân hàng đã tập trung nhiều công sức để thẩm định, đánh giá trước khi cho vay nhưng ngân hàng cũng cần chú trọng đến việc quản lý khoản vay sau khi giải ngân để đảm bảo sẽ hoàn trả đầy đủ cả gốc và lãi đúng hạn. - Sự phối kết hợp của các NHTM còn lỏng lẻ, hoạt động của Trung tâm thông tin tín dụng (CIC) còn chưa thực sự hiệu quả: Các NHTM chưa hợp tác chặt chẽ trong việc quản lý các khách hàng vay vốn để quản lý rủi ro tín dụng.

Khách hàng có thể cùng một lúc vay vốn nhiều ngân hàng. Nếu không có sự trao đổi, cung cấp thông tin thì rủi ro có thể xảy ra khi khách hàng vay vượt mức tối giới hạn tối đa theo quy định hoặc tài sản bảo đảm được thế chấp, cầm cố ở nhiều ngân hàng,. Nguyên nhân từ phía khách hàng vay vốn. Trong quan hệ tín dụng ngân hàng luôn có hai chủ thể là ngân khách hàng và NHTM.

Theo thống kê cho thấy, khả năng xảy ra rủi ro tín dụng xuất phát từ khách hàng là phổ biến nhất bởi khách hàng là người trực tiếp sử dụng vốn vay. 7 Nhân tố này rất đa dạng bao gồm: - Do năng lực quản lý kinh doanh của khách hàng yếu kém. Nếu chiến lược kinh doanh không được quản lý hoạch định tốt sẽ ảnh hưởng đến nguồn trả nợ. Ngân hàng cho vay dựa trên kế hoạch, chiến lược kinh doanh vì đấy là nguồn trả nợ tốt nhất, tuy nhiên nếu sự quản lý hoạch định ấy yếu kém, sẽ làm cho phương án kinh doanh có thể đi vào phá sản.

Hoặc khách hàng mở rộng hoạt động sản xuất kinh doanh vượt quá khả năng kiểm soát trong khi đó chưa chú trọng tới phát triển theo chiều sâu thì khách hàng đó cũng tiềm ẩn nhiều rủi ro. - Do khách hàng không tuân thủ các cam kết, không có thiện chí trong việc trả nợ vay, cố tình lừa đảo để chiếm dụng vốn ngân hàng: Nhiều trường hợp khách hàng chủ ý cung cấp các báo cáo tài chính sai lệch, làm cho ngân hàng đánh giá sai về năng lực tài chính của họ; thậm chí có khách hàng đủ năng lực tài chính để thực hiện các điều khoản cam kết trong hợp đồng nhưng vẫn cố tình chây ỳ không chịu thực hiện nghĩa vụ. Khi đi vay, các doanh nghiệp, khi vay vốn đều có mục đích rõ ràng, phương án kinh doanh cụ thể và khả thi; đối với các thể nhân thì có kế hoạch trả nợ cụ thể và khả thi. Tuy nhiên khách hàng sau khi vay lại sử dụng vốn sai mục đích, vốn có thể được đem đầu tư vào những lĩnh vực mạo hiểm, nhiều rủi ro và khi xảy ra rủi ro thì người vay không có nguồn để trả nợ ngân hàng.

Nguyên nhân khách quan. Nhóm nguyên nhân này bao gồm các nguyên nhân xuất phát từ môi trường kinh tế, môi trường pháp lý, môi trường xã hội, môi trường tự nhiên.