Chương 1 NHỮNG VẤN ĐỀ CHUNG VỀ RỦI RO TÍN DỤNG VÀ HOẠT ĐỘNG QUẢN TRỊ RỦI RO TÍN DỤNG CỦA CÔNG TY TÀI CHÍNH 1. Những vấn đề chung về tín dụng của Công ty Tài chính 1. Khái niệm Công ty Tài chính 1. Khái niệm Công ty Tài chính Trong nền kinh tế thị trường, các tổ chức tài chính phi ngân hàng đóng một vai trò quan trọng trong việc huy động các nguồn vốn từ những người cho vay- những người tiết kiệm, tới người vay- những người cần chi tiêu.
Quá trình đổi mới tài chính đã làm cho các tổ chức tài chính phi ngân hàng trở nên quan trọng hơn nhiều. Các tổ chức này ngày nay cạnh tranh trực tiếp hơn với các ngân hàng qua các dịch vụ tương tự như hoạt động của ngân hàng. CTTC là loại hình TCTD phi ngân hàng, với chức năng là sử dụng vốn tự có, vốn huy động và các nguồn vốn khác để cho vay, đầu tư, cung ứng các dịch vụ tư vấn về tài chính tiền tệ và thực hiện một số dịch vụ khác theo quy định của pháp luật, nhưng không được làm dịch vụ thanh toán, không được nhận tiền gửi cá nhân. Theo Luật các TCTD số 47/2010/QH12 “Công ty Tài chính là loại hình tổ chức tín dụng phi ngân hàng, được thực hiện một hoặc một số hoạt động ngân hàng theo quy định của Luật các TCTD, trừ các hoạt động nhận tiền gửi của cá nhân và cung ứng các dịch vụ thanh toán qua tài khoản của khách hàng”.
Tại Việt Nam, các công ty tài chính phần lớn thuộc các Tập đoàn kinh tế Nhà nước, như Tổng công ty Tài chính Cổ phần Dầu khí Việt Nam (trực thuộc Tập Đoàn Dầu khí Việt Nam), Công ty tài chính Điện lực (trực thuộc Tập đoàn Điện lực Việt Nam), Công ty tài chính Than khoáng sản Việt nam (trực thuộc Tập đoàn Công nghiệp Than khoáng sản Việt Nam). Như vậy, CTTC là một loại hình doanh nghiệp có tư cách pháp nhân hoàn chỉnh hoạt động trong lĩnh vực tài chính tiền tệ. CTTC được phép huy động vốn từ tiền gửi hoặc các nguồn vốn khác của các tầng lớp dân cư hoặc của các tổ chức kinh tế, các định chế tài chính khác trong xã hội, để thực hiện 4 nghiệp vụ kinh doanh của mình. Phạm vi cho vay của các CTTC là tất cả những tổ chức kinh tế trong xã hội có nhu cầu về vốn.
Công ty tài chính, vì lý do đó, còn được coi là công cụ để các Tập đoàn điều tiết vốn và sử dụng vốn. Phân loại Công ty Tài chính Các loại CTTC bao gồm: - Công ty tài chính bán hàng: Các CTTC này gián tiếp cấp tín dụng cho người tiêu dùng để mua các món hàng từ một nhà bán lẻ hoặc từ một nhà sản xuất. - Công ty tài chính tiêu dùng: CTTC loại này cung ứng phần lớn nguồn vốn của mình cho các gia đình và cá nhân vay vào mục đích mua sắm hàng hoá tiêu dùng hoặc sửa chữa nhà cửa. Hầu hết các khoản cho vay đều được trả góp định kỳ.
- Công ty tài chính kinh doanh: CTTC loại này cấp tín dụng cho các doanh nghiệp dưới các hình thức như: Bao thanh toán, cho thuê tài chính. Sự khác nhau giữa Công ty tài chính, Ngân hàng thương mại và các loại hình trung gian tài chính khác. Trong lịch sử, các CTTC ra đời muộn hơn so với các NHTM. Những NHTM đầu tiên trên thế giới được thành lập từ thế kỷ XV.
Trong quá trình phát triển của ngành ngân hàng, xuất hiện những tổ chức thực hiện các hoạt động dịch vụ tài chính nhưng không phải là ngân hàng, sau này được trở thành các CTTC. Các CTTC ra đời chủ yếu là do sự hạn chế của các luật ngân hàng, nhiều dịch vụ tài chính của các NHTM không được phép mở rộng sang lĩnh vực khác. Bên cạnh đó, do hệ thống ngân hàng lúc đó không thể đáp ứng được nhu cầu to lớn và đa dạng về vốn đầu tư đòi hỏi phải có những tổ chức thích hợp đáp ứng nhu cầu đó. Đặc điểm quan trọng để phân biệt CTTC với các NHTM là CTTC không thực hiện dịch vụ thanh toán và tiền mặt, không huy động tiền gửi tiết kiệm không kỳ hạn của dân chúng.
Thực tế cho thấy, CTTC thực hiện một số nghiệp vụ như NHTM nhưng không phải là NHTM nên hầu hết các nước xếp CTTC vào loại hình các TCTD phi ngân hàng, cùng với các tổ chức tài chính 5 tín dụng phi ngân hàng khác như công ty chứng khoán, công ty bảo hiểm nhân thọ, báo hiểm tài sản, quỹ trợ cấp, quỹ tương hỗ, quỹ đầu tư. Như vậy, đặc trưng của CTTC khác cơ bản với NHTM ở chỗ: các ngân hàng nhận tiền gửi thường xuyên trong khi các CTTC thì chủ yếu sử dụng vốn chủ sở hữu, không huy động tiền gửi tiết kiệm không kỳ hạn của dân chúng, không nhận tiền gửi của cá nhân, tổ chức với thời hạn ngắn để cho vay và đầu tư. CTTC không thực hiện các dịch vụ thanh toán và tiền mặt, không sử dụng vốn để làm phương tiện thanh toán cho khách hàng. Nói cách khác, NHTM là một định chế tài chính nhận tiền gửi theo mọi yêu cầu của khách hàng và sử dụng tiền đó cho vay thương mại, NHTM được mở tài khoản thanh toán và thực hiện chức năng thanh toán cho khách hàng.
Khác với NHTM, CTTC không bị quản lý giám sát chặt chẽ như NHTM. Một trong những điểm khác biệt nổi bật giữa CTTC và NHTM là NHTM thường thu gom những món tiền gửi nhỏ để cho vay cả những món tiền nhỏ. Vì lẽ đó, hoạt động cho vay của CTTC rất thích hợp với những nhu cầu của các doanh nghiệp và người tiêu dùng. CTTC là doanh nghiệp hoạt động trong lĩnh vực tài chính tiền tệ với chức năng cơ bản như các trung gian tài chính khác.
Đối với CTTC, việc huy động nguồn vốn cũng phải được thực hiện theo những phương pháp riêng theo quy định của pháp luật. Các CTTC có thể áp dụng phưong pháp huy động vốn thông thường như các trung gian tín dụng khác hoặc thực hiện nhận tiền gửi từ các tầng lớp dân cư trong xã hội. Một đặc thù của CTTC là đầu ra cho sản phẩm dịch vụ của mình. So với các trung gian tài chính khác chủ yếu là thực hiện các nghiệp vụ cho vay dưới hình thức tiền tệ.
Các CTTC có thể tài trợ dưới hình thức cho vay sau khi huy động vốn từ nhiều nguồn khác, thúc đẩy tiêu thụ hàng hoá bằng việc cung cấp vốn cho các khách hàng có bán hàng trả chậm. Hình thức tín dụng thuê mua vẫn là phương thức chủ yếu của CTTC có đặc thù riêng mà các TCTD khác không có. Tóm lại, các CTTC được thành lập và hoạt động nhằm đạt mục đích bù đắp vào khoản thiếu hụt tài chính do thiếu khả năng cung ứng của các NHTM, 6 hoạt động của CTTC thông qua nguồn vốn của mình hoặc vay của khách hàng bằng cách phát hành tín phiếu hay cổ phiếu. Hoạt động của Công ty Tài chính Các hoạt động của CTTC bao gồm: Huy động vốn, sử dụng vốn và các hoạt động tài chính khác.
Huy động vốn: Công ty tài chính huy động vốn dưới các hình thức sau: - Nhận tiền gửi của tổ chức; - Phát hành chứng chỉ tiền gửi, kỳ phiếu, tín phiếu, trái phiếu để huy động vốn của tổ chức; - Vay vốn của tổ chức tín dụng, tổ chức tài chính trong nước và nước ngoài theo quy định của pháp luật; vay Ngân hàng Nhà nước dưới hình thức tái cấp vốn theo quy định của Luật Ngân hàng Nhà nước Việt Nam; 1. Sử dụng vốn Các hình thức sử dụng vốn của CTTC bao gồm: - Cho vay, bao gồm cả cho vay trả góp, cho vay tiêu dùng; - Bảo lãnh ngân hàng; - Chiết khấu, tái chiết khấu công cụ chuyển nhượng, các giấy tờ có giá khác; - Phát hành thẻ tín dụng, bao thanh toán, cho thuê tài chính và các hình thức cấp tín dụng khác sau khi được Ngân hàng Nhà nước chấp thuận. Như vậy, CTTC và NHTM đều được phép cấp tín dụng dưới hình thức cho vay, bảo lãnh, chiết khấu, tái chiết khấu. Tuy nhiên, một số hình thức cấp tín dụng khác như phát hành thẻ tín dụng, bao thanh toán nếu như được coi là tất nhiên được phép hoạt động khi được cấp phép thành lập NHTM thì đối với CTTC phải được NHNN chấp thuận.
Đối với hoạt động cho thuê tài chính, nếu được NHNN chấp thuận cho phép hoạt động thì CTTC được phép trực tiếp thực hiện trong khi NHTM phải thực hiện thông qua công ty con, công ty liên kết. Các hoạt động tài chính khác Ngoài huy động vốn và sử dụng vốn, CTTC còn được phép hoạt động trên các lĩnh vực sau: 7 Mở tài khoản - CTTC được mở tài khoản thanh toán tại NHTM, chi nhánh ngân hàng nước ngoài. + CTTC được phép thực hiện hoạt động phát hành thẻ tín dụng được mở tài khoản tại ngân hàng nước ngoài theo quy định của pháp luật về ngoại hối. + CTTC được mở tài khoản tiền gửi, tài khoản quản lý tiền vay cho khách hàng.
Hoạt động góp vốn, mua cổ phần - CTTC được góp vốn, mua cổ phần của doanh nghiệp, quỹ đầu tư. - CTTC được thành lập, mua lại công ty con, công ty liên kết hoạt động trong các lĩnh vực bảo hiểm, chứng khoán, quản lý tài sản bảo đảm sau khi được NHNN chấp thuận bằng văn bản. Các hoạt động kinh doanh khác - Tiếp nhận vốn ủy thác của Chính phủ, tổ chức, cá nhân để thực hiện các hoạt động đầu tư vào các dự án sản xuất, kinh doanh, cấp tín dụng được phép; ủy thác vốn cho tổ chức tín dụng thực hiện cấp tín dụng. Việc tiếp nhận vốn ủy thác của cá nhân và ủy thác vốn cho các tổ chức tín dụng cấp tín dụng thực hiện theo quy định của NHNN.
- Tham gia thị trường tiền tệ. - Mua, bán trái phiếu Chính phủ, trái phiếu doanh nghiệp. - Bảo lãnh phát hành trái phiếu Chính phủ, trái phiếu doanh nghiệp; đại lý phát hành trái phiếu, cổ phiếu và các loại giấy tờ có giá khác. + Kinh doanh, cung ứng dịch vụ ngoại hối.
+ Cung ứng dịch vụ tư vấn trong lĩnh vực ngân hàng, tài chính, đầu tư. + Cung ứng dịch vụ quản lý, bảo quản tài sản của KH. Hoạt động tín dụng của Công ty Tài chính Tín dụng là quan hệ vay mượn dựa trên nguyên tắc hoàn trả.Đó là sự chuyển nhượng tạm thời một lượng giá trị dưới hình thức hiện vật hay tiền tệ từ người sở hữu sang người sử dụng, sau một thời gian nhất định trả lại với một lượng lớn hơn.