Đặt vấn đề Lịch sử thế giới đã từng chứng kiến những vụ sụp đổ ngân hàng với quy mô lan rộng toàn cầu nhƣ đại khủng hoảng trong hệ thống tƣ bản năm 1929-1933, cuộc khủng hoảng tài chính Đông Á năm 1997 và vừa qua là khủng hoảng tài chính toàn cầu năm 2008. Nhắc tới nguyên nhân của khủng hoảng tài chính, phải nhắc tới những rủi ro trong hoạt động ngân hàng, mà tâm điểm của nó là những rủi ro phát sinh trong hoạt động tín dụng. Bài học về các cuộc khủng hoảng tài chính diễn ra trên các thị trƣờng tài chính - tiền tệ lớn trên thế giới nhƣ Mỹ, Anh, Pháp, Nhật, Canada…cho thấy việc các ngân hàng thƣơng mại chủ động ứng phó với các rủi ro và xây dựng cho mình những chiến lƣợc quản trị rủi ro là thực sự cần thiết. Nợ xấu là một biểu hiện rõ nét của rủi ro tín dụng.
Nợ xấu có ảnh hƣởng to lớn đối với các tổ chức tín dụng cũng nhƣ cả nền kinh tế. Nó không chỉ làm “tắc nghẽn” dòng tín dụng trong nền kinh tế mà còn có thể dẫn đến sự sụp đổ của cả hệ thống tài chính. Nhận thức đƣợc tầm quan trọng của việc quản trị nợ xấu, tác giả chọn vấn đề quản trị nợ xấu để làm đề tài nghiên cứu luận văn thạc sỹ của mình. Tính cấp thiết của đề tài Rủi ro tín dụng luôn gắn liền với các khoản nợ xấu, đó là các khoản nợ không còn khả năng sinh lời hay không có khả năng thu hồi.
Do đó việc quản trị nợ xấu thƣờng đƣợc các nhà nghiên cứu tiếp cận theo hƣớng quản trị rủi ro tín dụng. Việc quản trị để ngăn ngừa những khoản nợ xấu phát sinh cũng nhƣ có những biện pháp để xử lý đã và đang trở thành vấn đề nổi cộm hiện nay trong hoạt động tài chính ngân hàng. Số liệu thống kê nợ xấu của các ngân hàng thƣơng mại (NHTM) Việt Nam trong giai đoạn từ 2011 đến thời điểm tháng 8/2015 cho thấy sự biến động lên xuống thất thƣờng: tỷ lệ nợ xấu thấp nhất trong giai đoạn này từng đạt là khoảng 3,3% (vào trong năm 2011) và ngƣỡng cao nhất từng chạm là 4,6% tổng dƣ nợ (vào năm 2014). Trƣớc tình 2 hình nợ xấu trong nƣớc tăng cao, trong năm 2015 Chính phủ đặt ra nhiệm vụ cho ngành ngân hàng là đƣa mức nợ xấu toàn hệ thống về dƣới 3%.
Với nỗ lực không ngừng của Chính phủ cũng nhƣ hệ thống ngân hàng thƣơng mại (NHTM), số liệu nợ xấu vào cuối năm 2015 ƣớc tính 2,5%. Có thể nói rằng, nợ xấu không còn là vấn đề mới trên thế giới nhƣng chính Việt Nam hiện nay lại gặp nhiều khó khăn vì thiếu kinh nghiệm xử lý. Vậy câu hỏi đặt ra là nợ xấu đƣợc quản trị ra sao, làm sao để việc quản trị nợ xấu hiệu quả? Trƣớc những trăn trở về vấn đề nợ xấu, khi quay lại xem xét tại môi trƣờng đang làm việc là Ngân hàng TMCP Kỹ Thƣơng Việt Nam (Techcombank), tác giả đã nhận thấy nợ xấu tại đây vào cuối năm 2015 chỉ ở mức 1,67%, thấp hơn nhiều so với mức 2,5% của toàn ngành. Đây là một con số thực sự ấn tƣợng nếu nhƣ các cơ sở tính toán là phù hợp, các cấu phần ghi nhận là chính xác.
Quá trình tìm hiểu việc nợ xấu với quy mô toàn hệ thống Techcombank chỉ mới tìm thấy một nghiên cứu thực hiện năm 2013. Do đó để tìm hiểu rõ hơn về nợ xấu cũng nhƣ phƣơng thức quản trị nợ xấu tại đây, tác giả đã chọn nghiên cứu nội dung: “Quản trị nợ xấu tại ngân hàng TMCP Kỹ Thƣơng Việt Nam” làm đề tài nghiên cứu cho luận văn thạc sỹ của mình. Mục tiêu của đề tài 1. Mục tiêu tổng quát Luận văn xác định mục tiêu tổng quát là đề xuất các giải pháp, kiến nghị để nâng cao hiệu quả quản trị nợ xấu tại Ngân hàng TMCP Kỹ Thƣơng Việt Nam.
Mục tiêu cụ thể Dựa trên mục tiêu tổng quát đã đặt ra, các mục tiêu cụ thể đƣợc xác định là: - Đánh giá thực trạng quản trị nợ xấu tại Ngân hàng TMCP Kỹ Thƣơng Việt Nam (Techcombank). Để đạt mục tiêu này, tác giả đánh giá phƣơng thức quản trị nợ xấu, kết quả quản trị nợ xấu tại Techcombank trong 5 năm gần nhất (từ 2011 đến 2015). Qua đó làm rõ những thành công và hạn chế trong việc quản trị nợ xấu tại Ngân hàng TMCP Kỹ Thƣơng Việt Nam. 3 - Đƣa ra một số giải pháp và kiến nghị nhằm nâng cao kết quả quản trị nợ xấu tại ngân hàng Ngân hàng TMCP Kỹ Thƣơng Việt Nam.
Câu hỏi nghiên cứu - Cơ sở lý luận cho nợ xấu, quản trị nợ xấu là gì? - Những tồn tại và hạn chế trong hoạt động quản trị nợ xấu tại Ngân hàng Kỹ Thƣơng Việt Nam là gì? - Các giải pháp để nâng cao kết quả quản trị nợ xấu tại Ngân hàng Kỹ Thƣơng Việt Nam là gì? 1. Đối tƣợng và phạm vi nghiên cứu - Đối tƣợng nghiên cứu: hoạt động quản trị nợ xấu tại ngân hàng thƣơng mại. - Phạm vi về không gian: tại Ngân hàng TMCP Kỹ Thƣơng Việt Nam. - Phạm vi về thời gian: số liệu dùng cho việc phân tích đánh giá thực trạng quản trị nợ xấu tại Ngân hàng TMCP Kỹ Thƣơng Việt Nam đƣợc thu thập trong giai đoạn từ 2011 đến 2015.
Phƣơng pháp nghiên cứu Luận văn sử dụng phƣơng pháp phân tích, tổng hợp, thống kê mô tả nhằm làm sáng tỏ những câu hỏi nghiên cứu đặt ra. Cụ thể: - Trong chƣơng một, tác giả đã tổng hợp nhiều công trình nghiên cứu trƣớc đây, đánh giá những đóng góp cũng nhƣ hạn chế của các công trình này. Từ đó xác định các khoảng trống tri thức hiện có để làm cơ sở thực hiện nghiên cứu lần này. - Trong chƣơng hai, tác giả đã tổng hợp các tài liệu nhằm hệ thống lại cơ sở lý thuyết về nợ xấu và quản trị nợ xấu tại ngân hàng thƣơng mại.
Đây là cơ sở lý thuyết nền tảng để tiếp tục tìm hiểu, phân tích thực trạng quản trị nợ xấu tại chƣơng ba. - Trong chƣơng ba, tác giả sử dụng phƣơng pháp thống kê mô tả để trình bày thực trạng của hệ thống quản trị nợ xấu tại ngân hàng TMCP Kỹ Thƣơng Việt Nam. Thông qua đó, tác giả phân tích đánh giá việc quản trị nợ xấu tại Techcombank đang ra sao, từ đó rút ra đƣợc những thành công và hạn chế Techcombank đã làm trong thời gian qua. 4 - Trong chƣơng bốn, dựa trên những giải pháp kiến nghị đƣợc rút ra từ các nghiên cứu trƣớc đó, kết hợp với những thành công – hạn chế trong việc quản trị nợ xấu tại Techcombank đƣợc nhận định trong chƣơng ba, tác giả luận giải các giải pháp phù hợp, đi kèm các kiến nghị nhằm nâng cao kết quả quản trị nợ xấu tại Techcombank.
Nội dung nghiên cứu Nội dung nghiên cứu gồm 4 phần chính: - Chƣơng 1: Giới thiệu. - Chƣơng 2: Cơ sở lý luận quản trị nợ xấu trong hoạt động kinh doanh của ngân hàng thƣơng mại. - Chƣơng 3: Thực trạng quản trị nợ xấu tại Ngân hàng thƣơng mại cổ phần Kỹ Thƣơng Việt Nam. - Chƣơng 4: Một số giải pháp và kiến nghị nhằm nâng cao kết quả quản trị nợ xấu tại Ngân hàng thƣơng mại cổ phần Kỹ Thƣơng Việt Nam.
Đóng góp của đề tài Thông qua việc đánh giá phƣơng thức quản trị nợ xấu tại Techcombank, luận văn rút ra những thành công mà Techcombank đã làm đƣợc trong việc quản trị nợ xấu. Thành công này của Techcombank có thể xem là bài học cho các NHTM khác để tham chiếu và linh hoạt áp dụng tại ngân hàng mình. Bên cạnh đó đề tài nghiên cứu cũng ghi nhận những hạn chế trong công tác quản trị nợ xấu tại Techcombank, từ đó đề xuất các giải pháp và kiến nghị để Techcombank điều chỉnh nhằm nâng cao kết quả quản trị nợ xấu tại ngân hàng. Ngoài ra với những hạn chế mà Techcombank đang tồn tại cũng đƣợc xem là bài học để các NHTM khác học tập để tránh rơi vào tình trạng tƣơng tự.
Tổng quan lĩnh vực nghiên cứu Nợ xấu là một chủ đề đƣợc nhiều tác giả trong và ngoài nƣớc quan tâm, có khá nhiều nghiên cứu từng thực hiện xoay quanh nợ xấu dƣới nhiều góc độ nhƣ quản lý nợ xấu, xử lý nợ xấu, hạn chế nợ xấu… tại nhiều quốc gia trong nhiều thời kỳ khác nhau. So 5 với các NHTM khác thì có không nhiều nghiên cứu về nợ xấu của Techcombank từng đƣợc thực hiện, đặc biệt là góc độ nợ xấu toàn ngân hàng. Tác giả đã tìm đƣợc hai luận văn có liên quan đến nợ xấu tại Techcombank, trong đó một luận văn nghiên cứu việc quản lý nợ xấu tại Techcombank trên quy mô toàn hệ thống, luận văn còn lại nghiên cứu theo góc độ xử lý nợ xấu tại một chi nhánh của Techcombank. Do đó việc thực hiện nghiên cứu lần này, tác giả đóng góp thêm một nghiên cứu liên quan đến nợ xấu của hệ thống Techcombank theo một hƣớng toàn diện là quản trị nợ xấu, bao gồm cả việc hạn chế nợ xấu mới phát sinh và xử lý nợ xấu đã hình thành.
Với những nghiên cứu từng thực hiện, mỗi công trình đều có những đóng góp riêng cũng nhƣ tồn tại các hạn chế nhất định. Để tìm hiểu kỹ hơn về các nghiên cứu này, vui lòng tham khảo tại Phụ lục 1 về “Tổng quan lĩnh vực nghiên cứu” 6 CHƢƠNG II: CƠ SỞ LÝ LUẬN QUẢN TRỊ NỢ XẤU TRONG HOẠT ĐỘNG KINH DOANH CỦA NGÂN HÀNG THƢƠNG MẠI 2. Khái niệm về nợ xấu Liên quan đến cách hiểu về nợ xấu thì hiện nay đang tồn tại nhiều quan điểm khác nhau. Các quan điểm này không chỉ khác nhau giữa các quốc gia mà còn khác nhau theo góc nhìn của mỗi chủ thể trong nền kinh tế.
Một số quan điểm về nợ xấu nhƣ sau: i. Theo quan điểm của Ngân hàng trung ương Châu Âu (ECB): Nợ xấu là những khoản cho vay không có khả năng thu hồi như: + Những khoản nợ đã hết hiệu lực hoặc những khoản nợ không có căn cứ đòi bồi thƣờng từ ngƣời mắc nợ. + Ngƣời mắc nợ trốn hoặc bị mất tích, không còn tài sản để thanh toán nợ. + Những khoản nợ mà ngân hàng không thể liên lạc đƣợc với ngƣời mắc nợ hoặc không thể tìm đƣợc ngƣời mắc nợ.
+ Những khoản nợ mà khách nợ chấm dứt hoạt động kinh doanh, thanh lý tài sản, hoặc kinh doanh bị thua lỗ và tài sản còn lại không đủ để trả nợ.