PHẦN MỞ ĐẦU 1. Tính cấp thiết và ý nghĩa thực tiến, khoa học của đề tài: Trong lộ trình thực hiện cam kết hội nhập mạnh mẽ nhƣ hiện nay kèm theo bối cảnh tái cơ cấu các Ngân hàng Thƣơng Mại, kinh doanh ngân hàng đƣợc xem là một lĩnh vực hết sức nhạy cảm, đòi hỏi hệ thống ngân hàng thƣơng mại Việt Nam chủ động nhận thức, cơ cấu lại và sẵn sàng đổi mới, hiện đại hóa để có thể tham gia tốt hơn vào sân chơi chung quốc tế. Với nỗ lực giữ vững thị phần, ổn định và tăng trƣởng lợi nhuận, các ngân hàng đã đƣa ra nhiều sản phẩm dịch vụ mới, nhằm đa dạng hóa các hoạt động sinh lời. Trong đó tín dụng vẫn đang là hoạt động kinh doanh chủ yếu tại hầu hết các Ngân hàng thƣơng mại Việt Nam.
Hoạt động này mang lại từ 60% - 80% thu nhập của mỗi ngân hàng. Quản trị danh mục cho vay là yếu tố đầu tiên ngân hàng cần phải quan tâm khi xây dựng danh mục cho vay. Nếu nhƣ mục tiêu của hoạt động tín dụng thƣờng liên quan đến các yếu tố lợi nhuận, sự an toàn và tăng trƣởng thị phần thì mục tiêu quản trị danh mục cho vay của một ngân hàng thƣơng mại chỉ ra mức độ tổn thất mà ngân hàng có thể chấp nhận trong mối tƣơng quan với lợi nhuận tối đa mà ngân hàng kỳ vọng đạt đƣợc hoặc là chỉ ra mức lợi nhuận kỳ vọng tƣơng quan với độ rủi ro thấp nhất trong khả năng cho phép. Vì vậy quản trị danh mục cho vay có hiệu quả đƣợc xem là biện pháp quan trọng nhằm đạt đƣợc các mục tiêu kinh doanh của Ngân hàng thƣơng mại, đảm bảo hài hòa giữa mục tiêu tăng trƣởng và kiểm soát rủi ro.
Xuất phát từ yêu cầu nêu trên, là Chuyên viên quan hệ khách hàng công tác tại Ngân hàng thƣơng mại cổ phần Ngoại thƣơng Việt Nam – Chi nhánh Bình Thuận, tác giả mạnh dạn đóng góp quan điểm của mình qua đề tài nghiên cứu “Hiệu quả quản trị danh mục cho vay tại Ngân hàng TMCP Ngoại thƣơng Việt Nam”. Tổng quan các công trình nghiên cứu có liên quan: Các công trình nghiên cứu trƣớc đây: Danh mục cho vay và quản trị danh mục cho vay là một khái niệm còn khá mới ở Việt Nam nên có khá ít các luận án, luận ii văn phân tích về vấn đề nghiên cứu này. Các công trình nghiên cứu có giá trị tham khảo nhƣ sau: Luận án tiến sỹ kinh tế của tác giả Bùi Diệu Anh “Quản trị danh mục cho vay tại các ngân hàng thương mại cổ phần Việt Nam” bảo vệ tại Đại Học Ngân hàng TP HCM, năm 2012. Luận án bao gồm 3 nội dung chính: (1) Lý luận cơ bản về quản trị danh mục cho vay tại Ngân hàng thƣơng mại, (2) Thực trạng quản trị danh mục cho vay tại các Ngân hàng thƣơng mại cổ phần Việt Nam, (3) Giải pháp hoàn thiện hoạt động quản trị danh mục cho vay tại các Ngân hàng TMCP Việt Nam.
Luận án sử dụng phƣơng pháp nghiên cứu tổng hợp, phƣơng pháp thống kê, phƣơng pháp toán học trong việc đề xuất áp dụng 2 mô hình phân phối tổn thất của danh mục cho vay. Đề xuất đóng góp của công trình nghiên cứu: (1) Đề xuất xây dựng mô hình đo lƣờng rủi ro danh mục ứng dụng vào các ngân hàng thƣơng mại, (2) Đề xuất ứng dụng các công cụ kỹ thuật hiện đại nhƣ hoán đổi rủi ro, chứng khoán hóa nợ trong việc điều chỉnh danh mục phù hợp. Đề tài nghiên cứu với quy mô rộng trên hầu hết tất cả các ngân hàng thƣơng mại. Luận án tiến sỹ kinh tế của tác giả Nguyễn Thùy Dƣơng “Quản lý danh mục cho vay tại Ngân hàng Nông nghiệp và phát triển nông thôn Việt Nam” bảo vệ tại Học viện ngân hàng, năm 2012.
Luận án bao gồm: (1) Lý luận cơ bản về danh mục cho vay và quản trị danh mục cho vay tại Ngân hàng thƣơng mại, (2) Thực trạng quản trị danh mục cho vay tại Ngân hàng Nông nghiệp và Phát triển Nông thôn Việt Nam, (3) Giải pháp hoàn thiện quản lý danh mục cho vay tại Ngân hàng Nông nghiệp và Phát triển Nông thôn Việt Nam. Luận án sử dụng phƣơng pháp tổng hợp, phƣơng pháp thống kê so sánh, phƣơng pháp phân tích định lƣợng (sử dụng mô hình kinh tế lƣợng để kiểm chứng các nhân tố ảnh hƣởng đến rủi ro danh mục). Đề xuất đóng góp của công trình nghiên cứu: luận án đề xuất các giải pháp nhằm chuẩn hóa quy trình quản lý danh mục cho vay iii trong đó nhấn mạnh xây dựng mô hình đo lƣờng rủi ro danh mục và ứng dụng linh hoạt các công cụ điều chỉnh danh mục cho vay. Các bài báo, tạp chí có giá trị tham khảo: TS.
Bùi Diệu Anh đã có nhiều bài nghiên cứu về danh mục cho vay có giá trị tham khảo cao nhƣ: “Suy nghĩ về vấn đề đo lường Rủi ro danh mục cho vay tại các Ngân hàng thương mại” đăng trên Tạp chí Công nghệ Ngân hàng - Số 53 Tháng 8.2010; “Danh mục cho vay của Ngân hàng thương mại và những lưu ý cần thiết” đăng trên Tạp chí công nghệ ngân hàng – Số 56 Tháng 11/2010; “Vốn kinh tế và khả năng chịu rủi ro của Ngân hàng thương mại” đăng trên Tạp chí Công nghệ Ngân hàng – Số 77 Tháng 8. Đinh Xuân Cƣờng đã có bài viết nghiên cứu về “Quản trị danh mục cho vay theo ngành kinh tế tại các ngân hàng thương mại Việt Nam” trên Tạp chí Thị trƣờng tài chính tiền tệ Số 21 (438) – Tháng 11/2015. Nội dung chính của bài viết nghiên cứu về: (1) Danh mục cho vay và Rủi ro danh mục cho vay, (2) Nhận định về quản trị danh mục cho vay theo ngành kinh tế tại các Ngân hàng thƣơng mại Việt Nam. Bài viết tập trung nghiên cứu quản trị danh mục cho vay theo ngành kinh tế, chƣa phân tích cơ cấu danh mục cho vay theo các tiêu thức khác nhƣ: theo loại hình doanh nghiệp, theo thời hạn vay,… Tác giả Đặng Tùng Lâm đã có bài viết về “Sử dụng các mô hình đo lường rủi ro danh mục đầu tư tín dụng dựa trên khung Value At Rish (VAR)” trên Tạp chí Khoa học và công nghệ, Đại học Đà Nẵng, Số 1 (36).
Nội dung chính của bài viết chủ yếu nêu lên lý thuyết về các mô hình đo lƣờng rủi ro danh mục đầu tƣ tín dụng dựa trên khung VAR, so sánh điểm khác nhau chính giữa các mô hình, chƣa ứng dụng các mô hình đó trong thực tế để đo lƣờng rủi ro danh mục cho vay của các ngân hàng thƣơng mại. Mục đích, mục tiêu và nhiệm vụ nghiên cứu: Mục tiêu tổng quát: Hiệu quả quản trị danh mục cho vay tại Ngân hàng TMCP Ngoại thƣơng Việt Nam Mục tiêu cụ thể: Hệ thống hóa những lý luận cơ bản về quản trị danh mục cho vay và hiệu quả quản trị danh mục cho vay của ngân hàng thƣơng mại. Phân tích thực trạng và đánh giá hiệu quả hoạt động quản trị danh mục cho vay tại Ngân hàng thƣơng mại cổ phần Ngoại thƣơng Việt Nam giai đoạn 2011 – 2015. Từ đó đánh giá hạn chế, tìm hiểu nguyên nhân và đề xuất các giải pháp nâng cao hiệu quả quản trị danh mục cho vay tại Ngân hàng này.
Câu hỏi nghiên cứu: Để đạt đƣợc mục tiêu và nhiệm vụ nghiên cứu, luận văn tập trung giải quyết các câu hỏi sau đây Những cơ sở lý luận nào có liên quan đến danh mục cho vay và quản trị có hiệu quả danh mục cho vay tại Ngân hàng thƣơng mại? Thực trạng về danh mục cho vay và quản trị danh mục cho vay tại Ngân hàng thƣơng mại cổ phần Ngoại thƣơng Việt Nam giai đoạn 2011 – 2015 nhƣ thế nào? Hạn chế và nguyên nhân của những hạn chế trong việc quản trị danh mục cho vay tại ngân hàng này là gì? Cần đƣa ra những giải pháp gì để nâng cao hiệu quả quản trị danh mục cho vay tại Ngân hàng TMCP Ngoại thƣơng Việt Nam? 5. Đối tƣợng và phạm vi nghiên cứu: Đối tƣợng nghiên cứu của luận văn: Hiệu quả quản trị danh mục cho vay tại Ngân hàng thƣơng mại. Phạm vi nghiên cứu: Ngân hàng TMCP Ngoại thƣơng Việt Nam, giai đoạn từ năm 2011 – 2015. Phƣơng pháp nghiên cứu: v Để thực hiện đƣợc các mục tiêu và nội dung nghiên cứu đặt ra, đề tài sử dụng các phƣơng pháp nghiên cứu nhƣ sau: Phƣơng pháp tổng hợp sử dụng nhằm kế thừa những lý luận về quản trị danh mục cho vay và hiệu quả quản trị danh mục cho vay đang đƣợc áp dụng, từ đó hình thành cơ sở lý luận cho luận văn.
Phƣơng pháp thống kê sử dụng để thu thập số liệu về tình hình hoạt động kinh doanh của Ngân hàng TMCP Ngoại thƣơng Việt Nam cũng nhƣ thực trạng về quản trị danh mục cho vay qua các năm (phân tích biến động, phân tích cơ cấu,…). So sánh với các Ngân hàng TMCP với quy mô tƣơng đƣơng cùng giai đoạn để đƣa ra nhận xét, đánh giá. Phƣơng pháp diễn dịch và quy nạp: đề tài sử dụng phƣơng pháp diễn dịch để phân tích thực trạng và đƣa ra những kết luận về hoạt động quản trị danh mục cho vay tại Ngân hàng TMCP Ngoại thƣơng Việt Nam. Bên cạnh phƣơng pháp diễn dịch, từ quan sát thực trạng danh mục cho vay của ngân hàng, đề tài đã sử dụng phƣơng pháp quy nạp để tổng quát hóa thành những điểm chung nhất, đặc trƣng nhất trong hoạt động quản trị danh mục cho vay của ngân hàng TMCP Ngoại thƣơng Việt Nam trong giai đoạn 2011 – 2015.
Phƣơng pháp khảo sát ý kiến chuyên gia (là lãnh đạo các Phòng/ban tại Hội Sở Chính có liên quan đến công tác quản lý danh mục) trên cơ sở đánh giá theo thang đo thứ bậc mức độ về thực trạng rủi ro danh mục cho vay, phƣơng pháp quản trị danh mục cho vay, mức độ sử dụng các công cụ điều chỉnh danh mục, mức độ hiệu quả của danh mục cho vay và các nguyên nhân ảnh hƣởng đến hiệu quả quản trị danh mục cho vay tại VCB giai đoạn 2011 – 2015. Cơ sở lý luận và dữ liệu nghiên cứu: Đối với các thông tin, dữ liệu trình bày trong Chƣơng 1 Cơ sở lý luận, tác giả sử dụng những dữ liệu, thông tin thu thập trong các sách, tài liệu, tạp chí, luận án. Trong vi số này có các dữ liệu sơ cấp và dữ liệu thứ cấp. Điều này sẽ đƣợc tác giả chú thích cụ thể khi trích dẫn.