phần mở đầu giới thiệu chung và kết luận, đề án gồm có 3 phần như sau: Phần 1: Cơ sở xây dựng đề án Phần 2: Nội dung của đề án Phần 3. Các đề xuất và kiến nghị 4 PHẦN 1. CƠ SỞ XÂY DỰNG ĐỀ ÁN 1. Bản chất và vai trò quản lý Nhà nước về hoạt động xuất khẩu hàng hóa a) Khái niệm và đặc điểm quản lý Nhà nước về hoạt động xuất khẩu hàng hóa - Khái niệm xuất khẩu hàng hóa: Xuất khẩu hàng hóa là việc hàng hóa được đưa ra khỏi lãnh thổ một quốc gia hoặc đưa vào khu vực đặc biệt nằm trên lãnh thổ quốc gia đó được coi là khu vực hải quan riêng theo quy định của pháp luật.
- Khái niệm quản lý nhà nước (QLNN) đối với xuất khẩu hàng hóa Quản lý nhà nước là sự tác động có tổ chức và điều chỉnh bằng quyền lực nhà nước đối với các quá trình xã hội và hành vi hoạt động của con người để duy trì và phát triển các mối quan hệ xã hội và trật tự pháp luật nhằm thực hiện những chức năng, nhiệm vụ của Nhà nước và các mục tiêu đã xác định trong từng giai đoạn phát triển của đất nước. Quản lý nhà nước về kinh tế là quá trình tác động có tổ chức và bằng quyền lực của Nhà nước tới nền kinh tế nhằm sử dụng có hiệu quả các nguồn lực trong và ngoài nước, tận dụng tốt nhất các cơ hội có thể có để đạt mục tiêu đã xác định về phát triển kinh tế của đất nước trong từng giai đoạn. Xuất khẩu hàng hóa là một ngành kinh tế mũi nhọn của nền kinh tế quốc dân, đảm nhận chức năng lưu thông hàng hóa, dịch vụ giữa trong và ngoài nước, là một bộ phận cấu thành của nền kinh tế. Hoạt động này cần được quản lý theo một cơ chế nhất định, mang tính đặc thù.
Đó là cơ chế quản lý xuất khẩu, thực chất là việc sử dụng các công cụ cần thiết nhằm đảm bảo cân bằng cán cân thương mại của quốc gia. Quản lý nhà nước về hoạt động xuất khẩu hàng hóa là sự tác động của Nhà nước lên các chủ thể chịu trách nhiệm về hoạt động xuất khẩu hàng hóa thông qua quá trình xây dựng chiến lược, quy hoạch, kế hoạch; xây dựng và tổ chức thực hiện chính sách và quy định pháp luật; thiết lập và sử dụng hiệu quả công cụ xuất khẩu hàng hóa; tổ chức bộ máy quản lý nhà nước về xuất khẩu hàng hóa; kiểm tra, kiểm 5 soát hoạt động xuất khẩu hàng hóa, tạo ra môi trường thuận lợi nhất để hoạt động xuất khẩu hàng hóa phát triển đúng định hướng phát triển kinh tế - xã hội của quốc gia, có hiệu quả một cách bền vững trong điều kiện biến động của môi trường trong nước và thương mại quốc tế. - Đặc điểm của QLNN về xuất khẩu: Thứ nhất, QLNN về xuất khẩu hàng hóa là sự tác động có tổ chức và bằng pháp quyền của Nhà nước lên hoạt động xuất khẩu hàng hóa nhằm sử dụng có hiệu quả nhất các nguồn lực kinh tế trong và ngoài nước, các cơ hội có thể có, để đạt được các mục tiêu phát triển xuất khẩu hàng hóa của quốc gia đã đặt ra, trong điều kiện hội nhập và mở rộng giao lưu quốc tế. Thứ hai, QLNN về xuất khẩu hàng hóa bắt nguồn từ sự cần thiết phải phối hợp các hoạt động lao động chung trên cơ sở xã hội hoá sản xuất và xuất nhập khẩu.
Lực lượng sản xuất và trình độ phát triển sản xuất hàng hoá càng cao thì càng cần thiết phải thực hiện vai trò này một cách chặt chẽ và nghiêm ngặt. Thứ ba, QLNN về xuất khẩu hàng hóa không phải chỉ quá trình tác động một chiều từ phía nhà nước, cơ quan QLNN tới đối tượng quản lý mà là quá trình tương hỗ nhiều chiều giữa Nhà nước - Thị trường - Xã hội. b) Mục tiêu quản lý Nhà nước về hoạt động xuất khẩu hàng hóa Mục tiêu của QLNN về xuất khẩu hàng hóa là phát triển hoạt động xuất khẩu theo đúng định hướng của Nhà nước, nâng cao hiệu quả phát triển kinh tế - xã hội. - Tăng trưởng kinh tế: Mục tiêu chính của nhiều quốc gia trong việc quản lý xuất khẩu là thúc đẩy tăng trưởng kinh tế, từ đó tạo ra nhiều việc làm và cơ hội phát triển cho người dân.
- Nâng cao vị thế quốc gia trong chuỗi giá trị toàn cầu: Việc quản lý nhà nước về xuất khẩu giúp phát huy lợi thế cạnh tranh, lợi thế so sánh, phát triển thương hiệu hàng hóa Việt Nam, từ đó nâng cao vị thế quốc gia trong chuỗi giá trị toàn cầu, là động lực của tăng trưởng kinh tế nhanh và bền vững. - Đảm bảo sự cân bằng cán cân thương mại: Quản lý xuất khẩu để hoạt động xuất nhập khẩu phát triển bền vững với cơ cấu cân đối, hài hòa. 6 - Kiểm soát lạm phát: Chính phủ cần điều phối hoạt động xuất khẩu để có thể kiểm soát lạm phát, đảm bảo rằng mức giá của hàng hóa và dịch vụ không tăng quá nhanh, ảnh hưởng đến sự mua sắm và cuộc sống hàng ngày của người dân. - Thúc đẩy công nghiệp hóa và hiện đại hóa: Nhiều quốc gia đặt mục tiêu thúc đẩy phát triển công nghiệp và hiện đại hóa để tạo ra giá trị gia tăng cao và nâng cao sức cạnh tranh trên thị trường quốc tế.
- Thúc đẩy nghiên cứu và đổi mới công nghệ: Chính phủ có thể hướng đến mục tiêu thúc đẩy nghiên cứu, phát triển công nghệ và đổi mới, nhằm cải thiện hiệu suất trong hoạt động xuất khẩu. Tóm lại, mục tiêu của quản lý nhà nước về hoạt dộng xuất khẩu là tạo ra môi trường thuận lợi, đảm bảo sự phát triển bền vững và cân bằng, và đảm bảo lợi ích các chủ thể tham gia xuất khẩu nhằm phát triển hoạt động xuất khẩu theo đúng định hướng của Nhà nước, nâng cao hiệu quả phát triển kinh tế - xã hội. c) Vai trò quản lý Nhà nước về hoạt động xuất khẩu hàng hóa Thông qua việc thực hiện tốt các hoạt động theo chức năng trên, nhà nước sẽ thể hiện được vai trò quản lý thương mại trên các mặt sau đây: - Vai trò định hướng, hướng dẫn hoạt động xuất khẩu của các chủ thể trao đổi: + Nhà nước định hướng, hướng dẫn các doanh nghiệp trong các hoạt động đầu tư và kinh doanh trên thị trường nhằm khai thác có hiệu quả cơ hội thị trường, tiềm năng của các doanh nghiệp thuộc mọi thành phần kinh tế cho sự phát triển thương mại. Từ đó góp phần thúc đẩy tăng trưởng kinh tế, cải thiện đời sống dân cư và nâng cao phúc lợi xã hội.
+ Vai trò định hướng, hướng dẫn của Nhà nước trong hoạt động xuất khẩu được thể hiện thông qua các chiến lược, quy hoạch, các chương trình mục tiêu, các dự án, kế hoạch và chính sách phát triển xuất khẩu. Nhờ vậy, các doanh nghiệp mới có cơ sở để tính toán, lựa chọn các quyết định đầu tư và kinh doanh theo các ngành hàng, các nhóm sản phẩm dịch vụ, theo phạm vi thị trường và theo độ dài thời gian cũng như liên kết, liên doanh với các đối tác một cách hợp lý. - Vai trò tạo lập môi trường kinh doanh cạnh tranh: 7 + Quản lý nhà nước đóng vai trò rất quan trọng trong việc tạo lập, cải thiện môi trường kinh doanh, nhất là trong điều kiện môi trường kinh doanh luôn có sự vận động biến đổi không ngừng. nhờ thiết lập khung khổ pháp lý về thương mại đầy đủ, đồng bộ hơn, bình đẳng và tiến bộ hơn bao gồm các quy định chính sách, pháp luật, các điều kiện thực thi cam kết đã ký về mở cửa thị trường và hội nhập quốc tế, đảm bảo mở rộng thương quyền và sự bình đẳng cho các doanh nghiệp.
+ Nhà nước vừa là người ban hành các chính sách, pháp luật, vừa là người chịu trách nhiệm tổ chức thực hiện nhằm đưa chúng vào thực tiễn kinh doanh của các doanh nghiệp. Trong quá trình đó, nhà nước đã sử dụng quyền lực, sứ mạng và khả năng của mình để kiến tạo môi trường kinh doanh. Nếu môi trường kinh doanh phù hợp, nghĩa là có sự đồng thuận, thống nhất giữa nhà nước và doanh nghiệp, trong trường hợp này Chính phủ đã ủng hộ thị trường, tôn trọng và phát huy tính hiệu quả của thị trường. - Vai trò hỗ trợ các doanh nghiệp giải quyết các mâu thuẫn, tranh chấp: + Nhà nước là người trực tiếp can thiệp và giải quyết các mâu thuẫn trên thị trường.
Chỉ nhà nước chứ không phải thị trường mới có khả năng và cần thiết phải giải quyết các mâu thuẫn giữa các chủ thể kinh doanh với nhau trong mua và bán; trong nhập khẩu và xuất khẩu; giữa kinh doanh đúng đắn, trung thực và kinh doanh gian lận, trốn thuế; giữa kinh doanh hàng thật, hàng hóa pháp luật không cấm với kinh doanh hàng giả, hàng cấm; mâu thuẫn giữa chủ doanh nghiệp và các nhân viên; giữa thương mại và môi trường,. + Nhà nước dựa vào các chuẩn mực về luật pháp, các định chế cần thiết để thực hiện và giải quyết tranh chấp thông qua hệ thống bộ máy tổ chức gồm tòa án và các cơ quan cưỡng chế thi hành luật. Trong nền kinh tế thị trường, phần lớn các giao dịch được thực hiện dựa trên cở sở hợp đồng. Khi những định chế, các luật lệ quy định rõ ràng quyền và nghĩa vụ, trách nhiệm, vấn đề sở hữu và cơ chế cưỡng bức vận hành tốt sẽ giảm thấp chi phí vận hành kinh doanh và hoạt động thị trường sẽ hiệu quả hơn, giảm bớt các tranh chấp.
- Vai trò điều tiết các quan hệ thị trường, các hoạt động xuất khẩu hàng hóa: + Nhà nước có thể sử dụng nhiều công cụ, biện pháp khác nhau để điều tiết thị trường và hoạt động xuất khẩu hàng hóa, xử lý đúng đắn mâu thuẫn của các quan hệ 8 trao đổi. Những biện pháp khuyến khích hay hạn chế xuất khẩu thường được sử dụng là thuế quan và các biện pháp phi thuế quan. Để điều tiết thị trường, trong nhiều trường hợp nhà nước phải sử dụng thực lực kinh tế nhà nước để điều hoà cung cầu, ổn định giá cả thị trường, nâng cao sức mua xã hội. Nhà nước còn sử dụng các biện pháp hành chính, các công cụ mang tính kỹ thuật khác để tác động vào thị trường và các quan hệ trao đổi thương mại.