PHẦN MỞ ĐẦU 1. Lý do chọn đề tài Thuế có ý nghĩa và vai trò quan trọng đối với sự phát triển đất nước, bởi nó vừa là nguồn thu, vừa là công cụ để Nhà nước can thiệp vào các lĩnh vực đời sống kinh tế - xã hội. Thuế là nguồn thu chủ yếu của ngân sách nhà nước, góp phần đảm bảo cho sự vận hành của tổ chức và vận hành của bộ máy nhà nước cũng như quá trình phát triển kinh tế - xã hội. Nhận thức được tầm quan trọng đó, trong những năm qua, ngành thuế đã xây dựng, triển khai đồng bộ các biện pháp quản lý thuế, tăng cường công tác thanh tra, kiểm tra, chống thất thu thuế, đôn đốc giảm nợ thuế.
Giám sát chặt chẽ việc thực hiện các quy trình nghiệp vụ, các biện pháp đã được triển khai; đồng thời tổ chức đánh giá một cách nghiêm túc các đầu công việc đã triển khai thực hiện nhằm đúc rút kinh nghiệm, khắc phục hạn chế và nhân rộng những cách làm hiệu quả. Hiện nay, cuộc cách mạng công nghiệp 4.0 đang tác động mạnh mẽ đến mọi hoạt động của đời sống kinh tế - xã hội. Sự xuất hiện của cuộc cách mạng này đã thay đổi phương thức kinh doanh. Các cá nhân, tổ chức bắt đầu chú trọng việc áp dụng công nghệ thông tin vào quá trình sản xuất, kinh doanh của mình.
Thương mại điện tử vì thế cũng phát triển và ngày càng bùng nổ. Bên cạnh các hoạt động thương mại, sản xuất kinh doanh truyền thống thì hoạt động thương mại điện tử ở Việt Nam đang hình thành, tăng trưởng mạnh mẽ và giữ vai trò ngày càng quan trọng trong phân phối hàng hóa. Hiện nay, hoạt động kinh doanh thương mại điện tử phát triển ngày càng rộng rãi, việc mua bán hàng hóa, cung ứng dịch vụ, quảng cáo,. thông qua các phương tiện như phát sóng truyền hình, các website thương mại điện tử, sàn giao dịch thương mại điện tử,… Hoạt động này có sự tăng trưởng mạnh mẽ trong bối cảnh tình hình kinh tế xã hội chịu ảnh hưởng bởi đại dịch Covid-19, do người dân đã thay đổi 1 hành vi tiêu dùng.
Mô hình kinh doanh này được các tổ chức doanh nghiệp, hộ kinh doanh, cá nhân kinh doanh trong lĩnh vực thương mại điện tử tham gia bán hàng, cung ứng dịch vụ đã tạo thêm cơ hội cho sự phát triển cả nền kinh tế, sự gia tăng nguồn thu cho ngân sách nhà nước. Tuy nhiên, việc kinh doanh trên nền tảng số này cũng phát sinh nhiều thách thức trong công tác quản lý thuế như: một số hộ kinh doanh, cá nhân kinh doanh trong lĩnh vực thương mại điện tử không kê khai doanh thu cho hình thức kinh doanh này, các tổ chức cũng như Hộ kinh doanh, cá nhân kinh doanh trong lĩnh vực thương mại điện tử có phát sinh giao dịch nhưng không đăng ký thuế, không kê khai thuế,… từ đó dẫn đến tình trạng trốn thuế gây thất thu cho ngân sách nhà nước. Để quản lý nhà nước được thực hiện đầy đủ thì việc xây dựng, ban hành các quy định về quản lý thuế, phối hợp quản lý trong lĩnh vực này là cần thiết. Để bổ sung đầy đủ, chi tiết hơn, Luật Quản lý thuế năm 2019 đã bổ sung thêm Khoản 4 Điều 42 về việc kê khai thuế theo quy định: “Đối với hoạt động kinh doanh thương mại điện tử, kinh doanh dựa trên nền tảng số và các dịch vụ khác được thực hiện bởi nhà cung cấp ở nước ngoài không có cơ sở thường trú tại Việt Nam thì nhà cung cấp ở nước ngoài có nghĩa vụ trực tiếp hoặc ủy quyền thực hiện đăng ký thuế, khai thuế, nộp thuế tại Việt Nam theo quy định của Bộ trưởng Bộ Tài chính” [30], bên cạnh các quy định như: Nghị định số 91/2022/NĐ-CP, Nghị định số 52/2013/NĐ-CP, Nghị định số 85/2021/NĐ-CP,… Huyện Bình Chánh là một trong những huyện ngoại thành, có tốc độ tăng trưởng cao của Thành phố Hồ Chí Minh.
Với quá trình đô thị hóa ngày càng mạnh mẽ thì kinh tế cũng ngày càng phát triển. Các cá nhân, tổ chức trong sản xuất, kinh doanh trên địa bàn huyện cũng chú trọng đến việc phát triển thương mại điện tử. Chi cục Thuế huyện Bình Chánh cũng chú trọng công tác quản lý thuế đối với Hộ kinh doanh, cá nhân kinh doanh trong lĩnh vực thương mại điện 2 tử. Hoạt động thu thuế và quản lý thuế đã được Chi cục Thuế triển khai thông qua nhiều biện pháp khác nhau.
Tuy nhiên, công tác này cũng còn những hạn chế như việc phối hợp trong quản lý thuế đối với Hộ kinh doanh, cá nhân kinh doanh trong lĩnh vực thương mại điện tử chưa chặt chẽ. Việc kiểm tra, xử lý trong một số trường hợp chưa được tiến hành thường xuyên. Công tác tuyên truyền, phổ biến mặc dù đã triển khai mạnh mẽ nhưng hiệu quả vẫn còn chưa cao. Những hạn chế nêu trên đòi hỏi Chi cục Thuế huyện Bình Chánh phải triển khai các biện pháp để nâng cao hiệu quả công tác quản lý thuế đối với Hộ kinh doanh, cá nhân kinh doanh trong lĩnh vực thương mại điện tử.
Từ những lý do trên, tác giả lựa chọn nội dung: “Quản lý thuế đối với hộ kinh doanh, cá nhân kinh doanh trong lĩnh vực thương mại điện tử tại Chi cục Thuế huyện Bình Chánh, Thành phố Hồ Chí Minh“, làm đề tài luận văn thạc sĩ chuyên ngành Quản lý công với mong muốn góp phần giúp cho công tác quản lý thuế nói chung và quản lý thuế đối với Hộ kinh doanh, cá nhân kinh doanh trong lĩnh vực thương mại điện tử tại Chi cục Thuế huyện Bình Chánh được thực hiện toàn diện, hiệu quả hơn. Tình hình nghiên cứu liên quan đến đề tài luận văn Trong thời gian qua, đã có một số công trình nghiên cứu về hộ kinh doanh, cá nhân kinh doanh trong lĩnh vực TMĐT và quản lý thuế trong lĩnh vực này, cụ thể như sau: Thứ nhất, các nghiên cứu về thương mại điện tử Tác giả Hoàng Cao Cường (2023) nghiên cứu công trình: Phát triển thương mại điện tử tại Hà Nội theo tiếp cận quản lý nhà nước [18] đã làm rõ một số vấn đề lý thuyết về TMĐT như khái niệm và vai trò của TMĐT, nội dung QLNN về TMĐT. Trên cơ sở lý thuyết này, bài viết nhấn mạnh phát triển 3 TMĐT là xu thế tất yếu và hiện nay đặt ra yêu cầu QLNN đối với TMĐT. Bài viết cũng đã tiến hành phân tích sự phát triển của TMĐT tại Hà Nội và thực trạng QLNN đối với lĩnh vực này.
Trên cơ sở đó, bài viết cũng đề xuất một số giải pháp hoàn thiện QLNN về TMĐT trong thời gian tới như hoàn thiện thể chế, chính sách; xây dựng, nâng cấp cơ sở hạ tầng; tăng cường quản lý thuế đối hoạt động TMĐT;… Tác giả Mai Thị Quỳnh Như (2023), nghiên cứu công trình: Xu thế và tiềm năng phát triển thương mại điện tử, Tạp chí Tài chính, số 802 [28] đã phân tích sự mong đợi của khách hàng khi mua sắm thông qua hình thức TMĐT. Đồng thời, phân tích xu hướng và tác động của TMĐT đến thị trường. Bài viết nhấn mạnh TMĐT là xu hướng tất yếu trong thời gian tới và nó làm thay đổi thói quen tiêu dùng cũng như quan hệ kinh tế trong xã hội. Bài viết cũng chỉ ra tiềm năng phát triển TMĐT trong thời gian tới ở Việt Nam.
Tác giả Lê Phú Khánh (2023), nghiên cứu công trình: Thực trạng và giải pháp phát triển thương mại điện tử ở Việt Nam, Tạp chí Công thương, số 14 [25 đã làm rõ khái niệm TMĐT, thực trạng phát triển TMĐT ở Việt Nam. Trong đó, nhấn mạnh sau dịch Covid-19, TMĐT trở nên phổ biến ở Việt Nam và hiện nay nó trở thành xu hướng kinh doanh phổ biến. Bài viết cũng tiến hành đề xuất một số giải pháp phát triển TMĐT ở Việt Nam trong thời gian tới như hoàn thiện thể chế; hoàn thiện hạ tầng công nghệ thông tin; nâng cao uy tín của các doanh nghiệp TMĐT. Thứ hai, các nghiên cứu về quản lý thuế đối với thương mại điện tử Tác giả Phạm Nữ Mai Anh (2019), nghiên cứu công trình: Quản lý thuế đối với hoạt động thương mại điện tử ở Việt Nam, luận án tiến sĩ kinh tế, Học viện Tài chính, Bộ Tài chính [1] đã làm rõ một số lý luận cơ bản về quản lý thuế đối với hoạt động TMĐT như khái niệm, sự cần thiết, nội dung.
Bài viết 4 cũng tiến hành phân tích các nhân tố ảnh hưởng đến quản lý thuế đối với hoạt động thương mại điện tử. Giới thiệu kinh nghiệm của một số nước trong quản lý thuế đối với TMĐT và rút ra một số bài học. Đồng thời tiến hành phân tích và làm rõ thực trạng quản lý thuế đối với hoạt động thương mại điện tử ở Việt Nam giai đoạn 2012-2018. Trên cơ sở đó tiến hành đề xuất các giải pháp hoàn thiện công tác quản lý thuế đối với hoạt động thương mại điện tử ở Việt Nam trong thời kỳ bùng nổ của cuộc cách mạng 4.0 giai đoạn 2020-2025, tầm nhìn đến 2030.
Tác giả Đào Thị Hạnh (2021), nghiên cứu công trình: Thực trạng, những vấn đề đặt ra và giải pháp cho việc quản lý thuế đối với thương mại điện tử tại Việt Nam, Tạp chí Công thương, số 6 (tháng 3/2021) [21] đã chỉ ra thực trạng phát triển thương mại điện tử ở Việt Nam và công tác quản lý thuế đối với thương mại điện tử ở Việt Nam trong thời gian qua. Trong đó đặc biệt bài viết chỉ ra những hạn chế về quản lý thuế đối với thương mại điện tử như tình trạng thất thu thuế, hệ thống pháp luật chưa hoàn thiện, việc xác định doanh thu, thu nhập của đối tượng kinh doanh thương mại điện tử còn hạn chế,… Trên cơ sở những hạn chế đó, bài viết đề xuất các giải pháp để nâng cao hiệu quả quản lý thuế đối với thương mại điện tử tại Việt Nam trong thời gian tới như đào tạo chuyên sâu kiến thức về quản lý thuế đối với thương mại điện tử tại Việt Nam, tăng cường sự phối hợp, tăng cường công tác thanh tra, kiểm tra,… Tác giả Thanh Tuyền (2022), nghiên cứu công trình: Quản lý thu thuế đối với hoạt động thương mại điện tử, kinh doanh trên nền tảng số, Cổng thông tin điện tử tỉnh Bình Phước, tháng 10/2022 [35].