phần mở đầu, luận văn gồm 3 chƣơng với những nội dung sau: Chƣơng 1: Lý luận chung về kế toán hoạt động thu, chi tại các đơn vị sự nghiệp y tế công lập. Chƣơng 2: Nghiên cứu thực trạng kế toán hoạt động thu, chi tại Trung tâm Tim Mạch - BVE. Chƣơng 3: Giải pháp hoàn thiện kế toán hoạt động thu, chi tại Trung tâm Tim Mạch - BVE. 8 CHƢƠNG I: LÝ LUẬN CHUNG VỀ KẾ TOÁN HOẠT ĐỘNG THU, CHI TRONG CÁC ĐƠN VỊ SỰ NGHIỆP Y TẾ CÔNG LẬP 1.
Những vấn đề chung về đơn vị sự nghiệp y tế công lập 1. Khái niệm cơ bản Đơn vị sự nghiệp Theo khoản 1 điều 9 của Luật Viên Chức số 58/2010/QH12 “Đơn vị sự nghiệp công lập là tổ chức do cơ quan có thẩm quyền của Nhà nƣớc, tổ chức chính trị, tổ chức chính trị - xã hội thành lập theo quy định của pháp luật, có tƣ cách pháp nhân, cung cấp dịch vụ công, phục vụ quản lý nhà nƣớc” Cụ thể nhƣ trong các lĩnh vực nhƣ giáo dục, đào tạo, y tế, nghiên cứu khoa học, văn hóa, thể dục thể thao, du lịch, lao động - thƣơng binh và xã hội, thông tin truyền thông và các lĩnh vực sự nghiệp khác đƣợc pháp luật quy định,. Giáo trình Quản lý tài chính công, Học viện Tài chính (2016) xác định: “Đơn vị sự nghiệp công lập là những đơn vị do Nhà nƣớc quyết đinh thành lập, có tƣ cách pháp nhân, có tài khoản, con dấu riêng, thực hiện chức năng phục vụ quản lý nhà nƣớc hoặc cung cấp sản phẩm, dịch vụ công trong các ngành, lĩnh vực theo quy định của pháp luật nhƣ viện nghiên cứu, bệnh viện”. Nhƣ vậy, các đơn vị sự nghiệp công lập do nhà nƣớc thành lập nhằm thực hiện các hoạt động phục vụ quản lý nhà nƣớc trên các lĩnh vực giáo dục, y tế, văn hóa,.
Đơn vị sự nghiệp y tế công lập Đơn vị sự nghiệp y tế công lập là: “Tổ chức do cơ quan nhà nƣớc có thẩm quyền thành lập và quản lý theo quy định của pháp luật, có tƣ cách pháp nhân, con dấu, tài khoản và tổ chức bộ máy kế toán theo quy định của pháp luật về kế toán để thực hiện nhiệm vụ cung cấp dịch vụ công hoặc phục vụ quản lý nhà nƣớc trong các lĩnh vực chuyên môn y tế nhƣ: Y tế dự phòng; khám bệnh, chữa bệnh; điều dƣỡng và phục hồi chức năng; giám định y khoa, pháp y, pháp y tâm thần; y dƣợc cổ truyền; kiểm nghiệm dƣợc, mỹ phẩm, trang thiết bị y tế; an toàn vệ sinh thực phẩm; dân số - kế hoạch hóa gia đình; sức khỏe sinh sản; truyền thông giáo dục sức khỏe (sau đây gọi tắt là đơn vị sự nghiệp y tế)”(Nghị định 85/2012/NĐ-CP của Chính phủ ban hành ngày 15/10/2012). Đó có thể là các bệnh viện trực thuộc Bộ Y tế hoặc các Sở Y tế các tỉnh, thành phố. Đặc điểm và phân loại đơn vị sự nghiệp y tế công lập * Đặc điểm của đơn vị sự nghiệp y tế công lập Do tính chất, đặc điểm hoạt động của các đơn vị sự nghiệp công lập rất đa dạng, phức tạp, phạm vi rộng và nguồn thu chủ yếu là từ nguồn kinh phí do nhà nƣớc cấp phát. Xuất phát từ đặc điểm nguồn kinh phí bảo đảm sự hoạt động theo chức năng, nhiệm vụ của các đơn vị sự nghiệp công lập và yêu cầu tăng cƣờng quản lý kinh tế tài chính của bản thân đơn vị, cơ quan chủ quản mà đơn vị sự nghiệp công lập nói chung và đơn vị nghiệp y tế nói riêng có những đặc điểm chung nhƣ sau: - Đƣợc thành lập bởi cơ quan có thẩm quyền của Nhà nƣớc, tổ chức chính trị, tổ chức chính trị – xã hội theo trình tự, thủ tục pháp luật quy định; Hoạt động theo nguyên tắc phục vụ xã hội, không vì mục đích kiếm lời.
- Là bộ phận cấu thành trong tổ chức bộ máy của cơ quan nhà nƣớc, tổ chức chính trị, tổ chức chính trị – xã hội; - Đơn vị sự nghiệp công lập phải có tƣ cách pháp nhân. - Đơn vị sự nghiệp công lập có nhiệm vụ cung cấp dịch vụ công (cung cấp các dịch vụ sự nghiệp công trong những lĩnh vực mà Nhà nƣớc chịu trách nhiệm cung ứng chủ yếu cho nhân dân hoặc trong những lĩnh vực mà khu vực phi nhà nƣớc không có khả năng đầu tƣ hoặc không quan tâm đầu tƣ), phục vụ quản lý nhà nƣớc. Sản phẩm mang lại lợi ích chung có tính bền vững, ngắn bó với quá trình tạo ra của cải vật chất. - Hoạt động của các đơn vị luôn gắn liền và bị chi phối bởi các chƣơng trình phát triển kinh tế - xã hội của nhà nƣớc.
- Viên chức là lực lƣợng lao động chủ yếu trong đơn vị sự nghiệp công lâp, bảo đảm cho việc thực hiện chức năng, nhiệm vụ trong đơn vị. Các đơn vị sự nghiệp công lập tuỳ theo từng lĩnh vực và khả năng của đơn vị đƣợc: - Quyết định mua sắm tài sản, đầu tƣ xây dựng cơ sở vật chất từ quỹ phát triển hoạt động sự nghiệp, vốn huy động, theo quy hoạch đƣợc cấp có thẩm quyền phê duyệt. - Tham gia đấu thầu các hoạt động dịch vụ phù hợp với lĩnh vực chuyên môn của đơn vị. 10 - Sử dụng tài sản để liên doanh, liên kết hoặc góp vốn liên doanh với các tổ chức, cá nhân trong và ngoài nƣớc để đầu tƣ xây dựng, mua sắm máy móc thiết bị phục vụ hoạt động dịch vụ phù hợp với chức năng, nhiệm vụ của đơn vị theo quy định hiện hành.
Ngoài ra các đơn vị sự nghiệp y tế công lập tồn tại và phát triển mang ý nghĩa quan trọng: Là những trung tâm khám, chữa bệnh, điều trị và nghiên cứu y khoa nhằm mục tiêu nâng cao sức khỏe toàn dân, bảo vệ và chăm sóc sức khỏe cộng đồng. * Phân loại đơn vị sự nghiệp y tế công lập. Theo mức độ tự chủ về tài chính Theo khoản 1 điều 3 Nghị định 85/2012/NĐ-CP ngày 15/10/2012 cuả chính phủ thì các đơn vị sự nghiệp y tế đƣợc đăng ký và phân loại theo 4 nhóm sau đây: Nhóm 1: Đơn vị có nguồn thu sự nghiệp tự bảo đảm đƣợc toàn bộ kinh phí hoạt động thƣờng xuyên và kinh phí đầu tƣ phát triển; Nhóm 2: Đơn vị có nguồn thu sự nghiệp tự bảo đảm đƣợc toàn bộ kinh phí hoạt động thƣờng xuyên; Nhóm 3: Đơn vị có nguồn thu sự nghiệp tự bảo đảm một phần kinh phí hoạt động thƣờng xuyên; Nhóm 4: Đơn vị có nguồn thu sự nghiệp thấp hoặc không có nguồn thu, kinh phí hoạt động thƣờng xuyên theo chức năng, nhiệm vụ đƣợc giao do ngân sách nhà nƣớc bảo đảm toàn bộ. Việc đăng ký, phân loại các đơn vị sự nghiệp y tế đƣợc ổn định trong thời gian 03 năm, sau thời hạn 03 năm sẽ xem xét phân loại lại cho phù hợp.
Trƣờng hợp đơn vị có biến động về nguồn thu hoặc nhiệm vụ chi làm thay đổi cơ bản mức tự bảo đảm kinh phí hoạt động thƣờng xuyên thì đƣợc xem xét điều chỉnh việc phân loại trƣớc thời hạn. Bộ Y tế chủ trì, phối hợp với Bộ Tài chính, Bộ Nội vụ hƣớng dẫn việc đăng ký, phân loại và điều chỉnh việc phân loại các đơn vị sự nghiệp y tế theo quy định của nghị định này. Theo khoản 1 điều 5 Nghị định 85/2012/NĐ-CP có quy định: 11 - Các đơn vị đơn vị thuộc nhóm 1 và nhóm 2 hàng năm xây dựng kế hoạch hoạt động, gồm các chỉ tiêu, nhiệm vụ chuyên môn thuộc chức năng, nhiệm vụ đƣợc giao và các chỉ tiêu, hoạt động dịch vụ, báo cáo cơ quan quản lý cấp trên để đăng ký, làm cơ sở theo dõi, kiểm tra và giám sát việc thực hiện; - Các đơn vị thuộc nhóm 3 và nhóm 4: Đơn vị xây dựng kế hoạch hoạt động, gồm các chỉ tiêu, nhiệm vụ chuyên môn thuộc chức năng, nhiệm vụ đƣợc giao trên cơ sở năng lực phục vụ, ngân sách đƣợc giao và nguồn thu sự nghiệp của đơn vị và các chỉ tiêu, hoạt động dịch vụ (nếu có). Cơ quan quản lý cấp trên giao kế hoạch hoạt động phần ngân sách và nguồn thu sự nghiệp, còn các hoạt động dịch vụ do đơn vị tự xây dựng và đăng ký thực hiện.
* Theo cấp quản lý ngân sách: Các đơn vị sự nghiệp trong cùng một ngành theo cùng một hệ thống dọc thì căn cứ vào cấp độ hoạt động các đơn vị sự nghiệp đƣợc chia thành các đơn vị dự toán các cấp nhƣ sau: - Đơn vị dự toán cấp I là đơn vị trực tiếp nhận dự toán ngân sách năm do các cấp chính quyền giao, phân bổ dự toán ngân sách cho đơn vị cấp dƣới, chịu trách nhiệm trƣớc nhà nƣớc về tổ chức, thực hiện công tác kế toán và quyết toán ngân sách của các đơn vị dự toán cấp dƣới trực thuộc. Đơn vị dự toán cấp I là đơn vị có trách nhiệm quản lý kinh phí của toàn ngành và trực tiếp giải quyết các vấn đề có liên quan đến kinh phí với cơ quan tài chính, thuộc đơn vị dự toán cấp I là các Bộ ở Trung ƣơng, các Sở ở tỉnh, thành phố hoặc các Phòng ở cấp huyện, quận. - Đơn vị dự toán cấp II là đơn vị nhận dự toán ngân sách của đơn vị dự toán cấp I và phân bổ dự toán ngân sách cho đơn vị dự toán cấp III, tổ chức thực hiện công tác kế toán và quyết toán ngân sách của cấp mình và công tác kế toán và quyết toán của đơn vị dự toán cấp dƣới. Đơn vị dự toán cấp II là các đơn vị trực thuộc đơn vị dự toán cấp I và là đơn vị trung gian thực hiện các nhiệm vụ quản lý kinh phí nối liền giữa đơn vị dự toán cấp I với các đơn vị dự toán cấp III.
- Đơn vị dự toán III là đơn vị trực tiếp sử dụng vốn ngân sách, nhận dự toán ngân sách của đơn vị dự toán II hoặc cấp I, có trách nhiệm tổ chức, thực hiện công tác kế toán và quyết toán ngân sách của đơn vị mình và đơn vị dự toán cấp cơ sở trực tiếp chi tiêu kinh phí để thỏa mãn nhu cầu hoạt động của mình đồng thời thực 12 hiện các nhiệm vụ quản lý kinh phí tại đơn vị dƣới sự hƣớng dẫn của đơn vị dự toán cấp trên. - Đơn vị dự toán cấp dƣới của cấp III đƣợc nhận kinh phí để thực hiện phần công việc cụ thể, khi chi tiêu phải thực hiện công tác kế toán và quyết toán với đơn vị dự toán cấp trên nhƣ quy định đối với đơn vị dự toán cấp III với cấp II và cấp II với cấp I.