Luận án tiến sĩ về quản lý và sử dụng vốn nhà nước tại doanh nghiệp theo pháp luật Việt Nam

Luận án tiến sĩ phân tích quản lý và sử dụng vốn nhà nước tại doanh nghiệp theo pháp luật Việt Nam, đề xuất giải pháp cải thiện hiệu quả.

• Tác giả: Ngô Quang Huy
• Người hướng dẫn: PGS. Trần Đình Hảo
• Trường học: Học viện Khoa học xã hội
• Chuyên ngành: Luật Kinh tế
• Đề tài: Quản lý và sử dụng vốn nhà nước tại doanh nghiệp theo pháp luật Việt Nam
• Loại tài liệu: luận văn thạc sĩ
• Năm xuất bản: 2019
• Địa điểm: Hà Nội

Mục lục chi tiết

• LỜI CAM ĐOAN
• MỞ ĐẦU
• 0.1. MỘT SỐ VẤN ĐỀ LÝ LUẬN VỀ QUẢN LÝ VÀ SỬ DỤNG VỐN NHÀ NƯỚC TẠI DOANH NGHIỆP
• 0.2. Quan niệm về quản lý và sử dụng vốn nhà nước tại doanh nghiệp
• 0.3. Nội dung quản lý và sử dụng vốn nhà nước tại doanh nghiệp
• 0.4. Pháp luật về quản lý và sử dụng vốn nhà nước tại doanh nghiệp
• 0.5. Các nhân tố tác động đến quản lý và sử dụng vốn nhà nước tại doanh nghiệp
• 0.6. Kinh nghiệm nước ngoài về quản lý và sử dụng vốn nhà nước tại doanh nghiệp
• 1. CHƯƠNG 1: MỘT SỐ VẤN ĐỀ LÝ LUẬN VỀ QUẢN LÝ VÀ SỬ DỤNG VỐN NHÀ NƯỚC TẠI DOANH NGHIỆP
• 1.1. Quan niệm về quản lý và sử dụng vốn nhà nước tại doanh nghiệp
• 1.2. Nội dung quản lý và sử dụng vốn nhà nước tại doanh nghiệp
• 1.3. Pháp luật về quản lý và sử dụng vốn nhà nước tại doanh nghiệp
• 1.4. Các nhân tố tác động đến quản lý và sử dụng vốn nhà nước tại doanh nghiệp
• 1.5. Kinh nghiệm nước ngoài về quản lý và sử dụng vốn nhà nước tại doanh nghiệp
• 2. CHƯƠNG 2: THỰC TRẠNG QUẢN LÝ VÀ SỬ DỤNG VỐN NHÀ NƯỚC TẠI DOANH NGHIỆP THEO PHÁP LUẬT VIỆT NAM HIỆN NAY
• 2.1. Quy định về quản lý và sử dụng vốn nhà nước tại doanh nghiệp theo pháp luật Việt Nam
• 2.2. Thực tiễn quản lý và sử dụng vốn nhà nước tại doanh nghiệp ở Việt Nam hiện nay
• 3. CHƯƠNG 3: QUAN ĐIỂM, GIẢI PHÁP NÂNG CAO HIỆU QUẢ QUẢN LÝ VÀ SỬ DỤNG VỐN NHÀ NƯỚC TẠI DOANH NGHIỆP Ở VIỆT NAM HIỆN NAY
• 3.1. Quan điểm nâng cao hiệu quả quản lý và sử dụng vốn nhà nước tại doanh nghiệp ở nước ta hiện nay
• 3.2. Một số giải pháp nâng cao hiệu quả quản lý và sử dụng vốn nhà nước tại doanh nghiệp ở nước ta hiện nay
• DANH MỤC TÀI LIỆU THAM KHẢO

Tóm tắt

I. Một số vấn đề lý luận về quản lý và sử dụng vốn nhà nước tại doanh nghiệp

Quản lý và sử dụng vốn nhà nước tại doanh nghiệp là một vấn đề quan trọng trong nền kinh tế thị trường định hướng xã hội chủ nghĩa ở Việt Nam. Doanh nghiệp nhà nước (DNNN) đóng vai trò chủ chốt trong việc thực hiện các chính sách kinh tế của Nhà nước. Việc quản lý và sử dụng vốn một cách hiệu quả không chỉ giúp bảo toàn và gia tăng giá trị vốn mà còn góp phần vào sự phát triển bền vững của nền kinh tế. Theo quy định của pháp luật Việt Nam, vốn nhà nước bao gồm nhiều nguồn khác nhau như ngân sách nhà nước, vốn từ quỹ phát triển, và vốn tín dụng do Chính phủ bảo lãnh. Để thực hiện hoạt động sản xuất kinh doanh, DNNN cần có vốn từ nhiều nguồn khác nhau, trong đó vốn nhà nước là một phần quan trọng. Việc quản lý và sử dụng vốn này cần được thực hiện một cách chặt chẽ và hiệu quả nhằm tránh tình trạng lãng phí và thất thoát. Theo đó, các cơ quan quản lý nhà nước cần có những quy định rõ ràng và cụ thể để đảm bảo việc sử dụng vốn đúng mục đích và hiệu quả.

1.1. Quan niệm về quản lý và sử dụng vốn nhà nước tại doanh nghiệp

Quản lý và sử dụng vốn nhà nước tại doanh nghiệp được hiểu là việc đưa vốn vào hoạt động sản xuất kinh doanh nhằm bảo đảm hiệu quả và gia tăng giá trị vốn. Điều này bao gồm việc sử dụng vốn một cách hợp lý, tránh tình trạng dàn trải và lãng phí. Pháp luật Việt Nam quy định rõ về các hình thức đầu tư vốn nhà nước vào doanh nghiệp, từ việc thành lập doanh nghiệp mới cho đến việc bổ sung vốn cho các doanh nghiệp hiện có. Mục tiêu của việc quản lý và sử dụng vốn là bảo toàn và phát triển vốn nhà nước, đồng thời đảm bảo rằng các doanh nghiệp hoạt động hiệu quả và có trách nhiệm với nguồn vốn mà Nhà nước đã đầu tư. Việc này không chỉ giúp nâng cao hiệu quả kinh doanh mà còn góp phần vào sự phát triển kinh tế chung của đất nước.

1.2. Nội dung quản lý và sử dụng vốn nhà nước tại doanh nghiệp

Nội dung quản lý và sử dụng vốn nhà nước tại doanh nghiệp bao gồm hai khía cạnh chính: quản lý và sử dụng vốn trong phạm vi DNNN và quản lý vốn đầu tư ra ngoài DNNN. Trong phạm vi DNNN, việc quản lý vốn cần đảm bảo tính tự chủ trong hoạt động sản xuất kinh doanh, đồng thời vẫn phải tuân thủ các quy định của pháp luật. Nhà nước cần giao quyền quản lý và sử dụng vốn cho doanh nghiệp, tạo điều kiện cho doanh nghiệp hoạt động độc lập và tự chịu trách nhiệm về kết quả kinh doanh. Đối với việc đầu tư ra ngoài DNNN, cần có sự giám sát chặt chẽ để đảm bảo rằng vốn nhà nước được sử dụng đúng mục đích và mang lại hiệu quả cao nhất. Việc này không chỉ giúp bảo toàn vốn mà còn góp phần vào sự phát triển bền vững của nền kinh tế.

II. Thực trạng quản lý và sử dụng vốn nhà nước tại doanh nghiệp theo pháp luật ở Việt Nam hiện nay

Thực trạng quản lý và sử dụng vốn nhà nước tại doanh nghiệp ở Việt Nam hiện nay cho thấy nhiều vấn đề cần được giải quyết. Mặc dù đã có những quy định pháp luật rõ ràng về quản lý và sử dụng vốn, nhưng thực tế vẫn tồn tại nhiều hạn chế và bất cập. Nhiều DNNN vẫn vi phạm nguyên tắc tuân thủ pháp luật trong kinh doanh, dẫn đến tình trạng lãng phí và thất thoát vốn. Các doanh nghiệp thường thực hiện các thủ tục đầu tư không đúng quy định, huy động và sử dụng vốn một cách tùy tiện, gây ra những hậu quả nghiêm trọng cho ngân sách nhà nước. Hơn nữa, việc quản lý vốn tại các DNNN còn thiếu sự đồng bộ và hiệu quả, dẫn đến tình trạng phân tán và không rõ ràng trong trách nhiệm quản lý. Điều này không chỉ ảnh hưởng đến hiệu quả sử dụng vốn mà còn làm giảm niềm tin của người dân vào các doanh nghiệp nhà nước.

2.1. Quy định về quản lý và sử dụng vốn nhà nước tại doanh nghiệp theo pháp luật Việt Nam

Các quy định về quản lý và sử dụng vốn nhà nước tại doanh nghiệp được quy định trong nhiều văn bản pháp luật khác nhau. Tuy nhiên, việc thực hiện các quy định này vẫn còn nhiều vấn đề cần cải thiện. Nhiều DNNN không tuân thủ đúng các quy định về đầu tư và sử dụng vốn, dẫn đến tình trạng thất thoát và lãng phí. Các cơ quan quản lý nhà nước cần có những biện pháp mạnh mẽ hơn để đảm bảo rằng các doanh nghiệp thực hiện đúng các quy định pháp luật và sử dụng vốn một cách hiệu quả. Việc này không chỉ giúp bảo toàn vốn nhà nước mà còn góp phần vào sự phát triển bền vững của nền kinh tế.

2.2. Thực tiễn quản lý và sử dụng vốn nhà nước tại doanh nghiệp ở Việt Nam hiện nay

Thực tiễn quản lý và sử dụng vốn nhà nước tại doanh nghiệp ở Việt Nam hiện nay cho thấy nhiều vấn đề nghiêm trọng. Nhiều DNNN vẫn còn vi phạm nguyên tắc thị trường, dẫn đến tình trạng giá cả không hợp lý và không phản ánh đúng giá trị thực của sản phẩm. Hơn nữa, việc quản lý tài chính tại các doanh nghiệp này còn thiếu chặt chẽ, dẫn đến tình trạng nợ phải thu lớn và khó đòi. Các cơ quan quản lý nhà nước cần có những biện pháp cụ thể để khắc phục tình trạng này, đảm bảo rằng vốn nhà nước được sử dụng một cách hiệu quả và có trách nhiệm.

III. Quan điểm giải pháp nâng cao hiệu quả quản lý và sử dụng vốn nhà nước tại doanh nghiệp ở Việt Nam

Để nâng cao hiệu quả quản lý và sử dụng vốn nhà nước tại doanh nghiệp, cần có những quan điểm và giải pháp cụ thể. Trước hết, cần tăng cường công tác giám sát và kiểm tra việc sử dụng vốn tại các DNNN. Các cơ quan quản lý nhà nước cần có những quy định rõ ràng về trách nhiệm của các doanh nghiệp trong việc sử dụng vốn và báo cáo kết quả sử dụng vốn. Thứ hai, cần cải cách các quy định pháp luật liên quan đến quản lý và sử dụng vốn nhà nước để đảm bảo tính minh bạch và hiệu quả. Cuối cùng, cần nâng cao nhận thức của các doanh nghiệp về tầm quan trọng của việc quản lý và sử dụng vốn một cách hiệu quả, từ đó tạo ra một môi trường kinh doanh lành mạnh và bền vững.

3.1. Quan điểm nâng cao hiệu quả quản lý và sử dụng vốn nhà nước tại doanh nghiệp ở nước ta hiện nay

Quan điểm nâng cao hiệu quả quản lý và sử dụng vốn nhà nước tại doanh nghiệp cần tập trung vào việc đảm bảo tính minh bạch và trách nhiệm trong việc sử dụng vốn. Các doanh nghiệp cần được khuyến khích thực hiện các biện pháp tự kiểm tra và giám sát nội bộ để đảm bảo rằng vốn được sử dụng đúng mục đích và hiệu quả. Hơn nữa, cần có sự phối hợp chặt chẽ giữa các cơ quan quản lý nhà nước và các doanh nghiệp để đảm bảo rằng các quy định pháp luật được thực hiện một cách nghiêm túc và hiệu quả.

3.2. Một số giải pháp nâng cao hiệu quả quản lý và sử dụng vốn nhà nước tại doanh nghiệp ở nước ta hiện nay

Một số giải pháp nâng cao hiệu quả quản lý và sử dụng vốn nhà nước tại doanh nghiệp bao gồm việc cải cách các quy định pháp luật liên quan đến quản lý và sử dụng vốn, tăng cường công tác giám sát và kiểm tra, và nâng cao nhận thức của các doanh nghiệp về tầm quan trọng của việc sử dụng vốn một cách hiệu quả. Các cơ quan quản lý nhà nước cần có những biện pháp cụ thể để khắc phục tình trạng thất thoát và lãng phí vốn, từ đó đảm bảo rằng vốn nhà nước được sử dụng một cách hiệu quả và có trách nhiệm.

Nội dung chính

Tổng quan nghiên cứu

Doanh nghiệp nhà nước (DNNN) giữ vai trò trọng yếu trong nền kinh tế thị trường định hướng xã hội chủ nghĩa tại Việt Nam, với tổng tài sản ước tính gần 400 tỷ USD. Việc quản lý và sử dụng vốn nhà nước tại các doanh nghiệp này có ảnh hưởng trực tiếp đến hiệu quả kinh tế vĩ mô và sự phát triển bền vững của đất nước. Tuy nhiên, thực tiễn cho thấy công tác quản lý vốn nhà nước tại DNNN còn nhiều hạn chế như vi phạm pháp luật, đầu tư dàn trải, quản trị doanh nghiệp yếu kém và quản lý tài chính chưa chặt chẽ. Mục tiêu nghiên cứu của luận văn là phân tích thực trạng quản lý và sử dụng vốn nhà nước tại doanh nghiệp theo pháp luật Việt Nam hiện nay, từ đó đề xuất các giải pháp nâng cao hiệu quả sử dụng vốn trong bối cảnh hội nhập quốc tế và đổi mới kinh tế. Phạm vi nghiên cứu tập trung vào các doanh nghiệp nhà nước và doanh nghiệp có vốn nhà nước tại Việt Nam, với dữ liệu thu thập từ năm 2011 đến 2018. Nghiên cứu có ý nghĩa quan trọng trong việc cung cấp cơ sở khoa học cho các cơ quan quản lý nhà nước, doanh nghiệp và các nhà nghiên cứu trong lĩnh vực luật kinh tế và quản lý vốn nhà nước.

Cơ sở lý thuyết và phương pháp nghiên cứu

Khung lý thuyết áp dụng

Luận văn vận dụng các lý thuyết về quản lý vốn nhà nước, quản trị doanh nghiệp và pháp luật kinh tế để làm rõ các khái niệm chính như vốn nhà nước, quản lý và sử dụng vốn nhà nước tại doanh nghiệp, giám sát vốn nhà nước đầu tư vào doanh nghiệp. Mô hình quản lý vốn nhà nước được phân tích dựa trên nguyên tắc bảo toàn và phát triển vốn, nguyên tắc thị trường và nguyên tắc quản trị doanh nghiệp. Ngoài ra, nghiên cứu còn tham khảo kinh nghiệm quốc tế về mô hình quản lý vốn nhà nước tại Trung Quốc, Indonesia và Singapore để làm cơ sở so sánh và đề xuất giải pháp phù hợp với Việt Nam.

Phương pháp nghiên cứu

Nghiên cứu sử dụng phương pháp khoa học kết hợp lý luận và thực tiễn, bao gồm phân tích, tổng hợp, so sánh, diễn giải, quy nạp và thống kê. Dữ liệu nghiên cứu được thu thập từ các báo cáo tài chính hợp nhất của các tập đoàn, tổng công ty nhà nước, các văn bản pháp luật và các tài liệu nghiên cứu liên quan. Cỡ mẫu nghiên cứu gồm hơn 500 doanh nghiệp nhà nước và doanh nghiệp có vốn nhà nước, với dữ liệu tài chính từ năm 2011 đến 2018. Phương pháp phân tích tập trung vào đánh giá hiệu quả sử dụng vốn thông qua các chỉ tiêu tài chính như tỷ suất lợi nhuận trên vốn chủ sở hữu, tỷ suất lợi nhuận trên tổng tài sản, tổng doanh thu, lợi nhuận trước thuế và nộp ngân sách nhà nước. Timeline nghiên cứu kéo dài từ năm 2018 đến 2019, bao gồm thu thập dữ liệu, phân tích và đề xuất giải pháp.

Kết quả nghiên cứu và thảo luận

Những phát hiện chính

1. Hiệu quả tài chính của DNNN: Tổng doanh thu năm 2016 của các DNNN đạt khoảng 1.821 nghìn tỷ đồng, lợi nhuận trước thuế đạt 139 nghìn tỷ đồng. Tỷ suất lợi nhuận trước thuế trên vốn chủ sở hữu bình quân năm 2016 đạt khoảng 10% ở khối tập đoàn và tổng công ty nhà nước, trong khi tỷ suất lợi nhuận trên tổng tài sản bình quân là 6%. Tuy nhiên, vẫn còn 17 tập đoàn, tổng công ty báo cáo lỗ lũy kế với tổng số lỗ lên tới hơn 12 nghìn tỷ đồng.

2. Quản lý vốn và tài sản còn nhiều bất cập: Vi phạm nguyên tắc tuân thủ pháp luật, đầu tư ngoài ngành, quản lý đất đai không chặt chẽ, nợ phải thu khó đòi lớn và nợ tạm ứng tồn đọng là những tồn tại phổ biến. Ví dụ, một số doanh nghiệp khai thác khoáng sản kê khai thiếu thuế tài nguyên, dẫn đến phải nộp bổ sung hơn 255 tỷ đồng.

3. Đầu tư ra ngoài doanh nghiệp và ra nước ngoài: Tính đến năm 2016, có 18 tập đoàn, tổng công ty nhà nước đầu tư ra nước ngoài với tổng vốn đăng ký khoảng 12,6 tỷ USD, chủ yếu trong lĩnh vực viễn thông, dầu khí và khai thác khoáng sản. Tuy nhiên, hiệu quả đầu tư còn thấp, với 25,5% dự án báo lỗ năm 2016 và 29% dự án lỗ lũy kế.

4. Cơ chế quản lý và pháp luật còn hạn chế: Mặc dù hệ thống pháp luật về quản lý và sử dụng vốn nhà nước đã được hoàn thiện từ năm 2013, nhưng vẫn tồn tại nhiều bất cập như chồng chéo, thiếu nhất quán, thiếu minh bạch và chưa có cơ chế giám sát hiệu quả. Việc phân cấp quản lý vốn nhà nước còn lúng túng, gây khó khăn trong thực thi.

Thảo luận kết quả

Nguyên nhân chính của các hạn chế trên xuất phát từ cơ chế quản lý vốn nhà nước còn phân tán, chưa tách bạch rõ ràng giữa chức năng quản lý nhà nước và chức năng đại diện chủ sở hữu vốn nhà nước. So với mô hình quản lý vốn nhà nước tập trung như ở Trung Quốc với SASAC hay mô hình doanh nghiệp đầu tư vốn nhà nước như Temasek tại Singapore, Việt Nam mới chỉ thành lập Ủy ban Quản lý vốn nhà nước tại doanh nghiệp từ năm 2018, chưa có đánh giá tổng thể về hiệu quả hoạt động. Việc đầu tư ngoài ngành và đầu tư ra nước ngoài chưa được kiểm soát chặt chẽ dẫn đến rủi ro tài chính và hiệu quả thấp. Dữ liệu tài chính cho thấy mặc dù tổng doanh thu và lợi nhuận tăng trưởng, nhưng tỷ lệ lỗ lũy kế và nợ phải thu khó đòi vẫn còn cao, ảnh hưởng đến khả năng bảo toàn vốn nhà nước. Biểu đồ so sánh tỷ suất lợi nhuận trên vốn chủ sở hữu giữa các năm 2011 và 2016 có thể minh họa xu hướng tăng trưởng nhưng cũng phản ánh sự phân hóa hiệu quả giữa các doanh nghiệp. Kết quả nghiên cứu phù hợp với các báo cáo của ngành và các nghiên cứu trước đây, đồng thời nhấn mạnh sự cần thiết của cải cách quản lý vốn nhà nước theo hướng minh bạch, tập trung và chuyên nghiệp hơn.

Đề xuất và khuyến nghị

1. Tăng cường tập trung quản lý vốn nhà nước: Hoàn thiện cơ chế tổ chức và hoạt động của Ủy ban Quản lý vốn nhà nước tại doanh nghiệp, đảm bảo cơ quan này có đủ quyền hạn và nguồn lực để thực hiện chức năng đại diện chủ sở hữu, tách bạch rõ ràng với chức năng quản lý nhà nước. Thời gian thực hiện trong 1-2 năm, chủ thể là Chính phủ và Bộ Tài chính.

2. Hoàn thiện khung pháp lý minh bạch và đồng bộ: Rà soát, sửa đổi, bổ sung các văn bản pháp luật liên quan để khắc phục chồng chéo, mâu thuẫn, đồng thời quy định rõ trách nhiệm, tiêu chuẩn và quy trình giám sát, đánh giá hiệu quả sử dụng vốn nhà nước. Thời gian 1 năm, chủ thể là Quốc hội, Bộ Tư pháp và các bộ ngành liên quan.

3. Nâng cao năng lực quản trị doanh nghiệp: Đào tạo, bồi dưỡng đội ngũ cán bộ quản lý doanh nghiệp nhà nước về quản trị tài chính, quản lý rủi ro và tuân thủ pháp luật, áp dụng công nghệ thông tin trong quản lý tài sản và vốn. Thời gian liên tục, chủ thể là các doanh nghiệp, Bộ Nội vụ và các học viện đào tạo.

4. Kiểm soát chặt chẽ đầu tư ngoài ngành và đầu tư ra nước ngoài: Xây dựng hệ thống cảnh báo rủi ro sớm, đánh giá hiệu quả đầu tư định kỳ, hạn chế đầu tư ngoài ngành không hiệu quả, tăng cường giám sát pháp lý và tài chính đối với các dự án đầu tư ra nước ngoài. Thời gian 1-3 năm, chủ thể là Ủy ban Quản lý vốn nhà nước, Bộ Tài chính và Bộ Kế hoạch & Đầu tư.

Đối tượng nên tham khảo luận văn

1. Cơ quan quản lý nhà nước: Giúp các bộ, ngành và Ủy ban Quản lý vốn nhà nước có cơ sở khoa học để hoàn thiện chính sách, pháp luật và nâng cao hiệu quả quản lý vốn nhà nước tại doanh nghiệp.

2. Doanh nghiệp nhà nước và doanh nghiệp có vốn nhà nước: Cung cấp kiến thức về quản lý vốn, giúp doanh nghiệp nâng cao hiệu quả sử dụng vốn, quản trị tài chính và tuân thủ pháp luật.

3. Các nhà nghiên cứu và học viên ngành Luật Kinh tế, Quản trị kinh doanh: Là tài liệu tham khảo chuyên sâu về quản lý vốn nhà nước, pháp luật doanh nghiệp và kinh nghiệm quốc tế.

4. Các tổ chức tài chính, kiểm toán và tư vấn: Hỗ trợ trong việc đánh giá hiệu quả tài chính, tư vấn cải cách quản trị và quản lý vốn nhà nước tại doanh nghiệp.

Câu hỏi thường gặp

1. Quản lý vốn nhà nước tại doanh nghiệp là gì?
   Quản lý vốn nhà nước tại doanh nghiệp là việc Nhà nước sử dụng vốn từ ngân sách hoặc các quỹ do Nhà nước quản lý để đầu tư, giám sát và sử dụng nhằm bảo toàn và phát triển vốn, đảm bảo hiệu quả kinh tế và tuân thủ pháp luật.

2. Hiệu quả sử dụng vốn nhà nước được đánh giá bằng những chỉ tiêu nào?
   Hiệu quả được đánh giá qua các chỉ tiêu tài chính như tỷ suất lợi nhuận trước thuế trên vốn chủ sở hữu, tỷ suất lợi nhuận trên tổng tài sản, tổng doanh thu, lợi nhuận trước thuế và tỷ lệ nộp ngân sách nhà nước.

3. Những hạn chế chính trong quản lý vốn nhà nước tại doanh nghiệp hiện nay là gì?
   Bao gồm vi phạm pháp luật, đầu tư ngoài ngành không hiệu quả, quản trị doanh nghiệp yếu kém, nợ phải thu khó đòi lớn, chồng chéo trong cơ chế quản lý và thiếu minh bạch thông tin.

4. Kinh nghiệm quốc tế nào có thể áp dụng cho Việt Nam?
   Mô hình Ủy ban Quản lý vốn nhà nước tập trung như SASAC của Trung Quốc, mô hình doanh nghiệp đầu tư vốn nhà nước như Temasek của Singapore, và việc phân định rõ chức năng quản lý nhà nước và đại diện chủ sở hữu vốn.

5. Giải pháp nào giúp nâng cao hiệu quả quản lý vốn nhà nước?
   Tăng cường tập trung quản lý, hoàn thiện pháp luật, nâng cao năng lực quản trị doanh nghiệp, kiểm soát đầu tư ngoài ngành và đầu tư ra nước ngoài, đồng thời minh bạch hóa thông tin tài chính.

Kết luận

• Quản lý và sử dụng vốn nhà nước tại doanh nghiệp là vấn đề then chốt ảnh hưởng đến sự phát triển kinh tế xã hội của Việt Nam.
• Hiệu quả sử dụng vốn nhà nước đã có cải thiện nhưng vẫn còn nhiều tồn tại như vi phạm pháp luật, đầu tư ngoài ngành và quản trị yếu kém.
• Hệ thống pháp luật đã được hoàn thiện nhưng cần tiếp tục sửa đổi để đồng bộ, minh bạch và khả thi hơn.
• Kinh nghiệm quốc tế cho thấy cần tách bạch rõ chức năng quản lý nhà nước và đại diện chủ sở hữu vốn nhà nước, đồng thời nâng cao năng lực quản trị doanh nghiệp.
• Đề xuất các giải pháp tập trung quản lý vốn, hoàn thiện pháp luật, nâng cao năng lực và kiểm soát đầu tư nhằm nâng cao hiệu quả sử dụng vốn nhà nước trong giai đoạn tới.

Next steps: Triển khai các giải pháp đề xuất trong 1-3 năm tới, đồng thời tiến hành đánh giá định kỳ hiệu quả quản lý vốn nhà nước tại doanh nghiệp.

Các cơ quan quản lý, doanh nghiệp và nhà nghiên cứu cần phối hợp chặt chẽ để thực hiện cải cách quản lý vốn nhà nước, góp phần phát triển kinh tế bền vững và hội nhập quốc tế hiệu quả.

Trích đoạn nội dung tài liệu

CHƯƠNG 1 MỘT SỐ VẤN ĐỀ LÝ LUẬN VỀ QUẢN LÝ VÀ SỬ DỤNG VỐN NHÀ NƯỚC TẠI DOANH NGHIỆP 1. Quan niệm về quản lý và sử dụng vốn nhà nước tại doanh nghiệp - h i niệ ốn nhà nướ Để các doanh nghiệp có thể tiến hành hoạt động sản xuất kinh doanh, các doanh nghiệp này phải có vốn, vốn này bao gồm vốn chủ sở hữu của doanh nghiệp và vốn do doanh nghiệp đó huy động. Đối với các doanh nghiệp không phải là DNNN thì phần vốn doanh nghiệp huy động có thể là vốn của tư nhân hoặc vốn của nhà nước. Đối với các DNNN, để thực hiện hoạt động sản xuất kinh doanh của mình cần phải có vốn, vốn này bao gồm vốn chủ sở hữu của DNNN và vốn do DNNN đó huy động.

Theo quy định hiền hành, khái niệm về vốn nhà nước được thể hiện trong nhiều văn bản khác nhau. Tại Điều 4 giải thích từ ngữ Luật Đấu thầu năm 2013 quy định: “Vốn Nhà nướ bao ồ ốn ngân sách Nhà nướ ; công trái ố gia, trái hi Chính hủ trái hi chính yền ịa hươn ; ốn hỗ t ợ phát t iển chính thứ ốn vay ư ãi ủa các nhà tài t ợ; ốn từ ỹ phát triển h ạt n s n hiệ ; ốn tín ụn ầ tư h t t iển ủa Nhà nướ ; ốn tín ụn Chính hủ bả ãnh; ốn vay ượ bả ả bằn tài sản ủa Nhà nướ ; ốn ầ tư phát t iển ủa doanh n hiệ nhà nướ ; giá t ị yền sử ụn ất”. Tại Điều 4 Luật Ngân sách Nhà nước năm 2015 quy định: “Ngân sách Nhà nướ là toàn b các kh ản thu, chi ủa Nhà nướ ượ toán và th hiện trong t kh ản thời gian nhất ịnh do ơ quan Nhà nướ có thẩ yền y t ịnh ể bả ả th hiện các hứ năn nhiệ ụ ủa Nhà nướ ”. 8 luan an Khoản 8 Điều 3 Luật quản lý, sử dụng vốn nhà nước đầu tư vào sản xuất kinh doanh tại doanh nghiệp ghi rõ: “Vốn nhà nước tại doanh nghiệp bao gồm vốn từ n ân s h nhà nước, vốn ti p nhận có nguồn gốc từ ngân sách nhà nước; vốn từ quỹ ầ tư h t t iển tại doanh nghiệp, quỹ hỗ trợ sắp x p doanh nghiệp; vốn tín dụng do Chính phủ bảo lãnh, vốn tín dụn ầ tư h t triển của Nhà nước và vốn kh ượ Nhà nướ ầ tư tại doanh nghiệ ”.

Hoạt động đầu tư vốn nhà nước vào doanh nghiệp là việc Nhà nước sử dụng vốn từ ngân sách nhà nước hoặc vốn từ các quỹ do Nhà nước quản lý để đầu tư vào doanh nghiệp. Hình thức đầu tư vốn nhà nước vào doanh nghiệp chủ yếu thông qua các phương thức sau: Một là, đầu tư vốn nhà nước để thành lập doanh nghiệp do Nhà nước nắm giữ 100% vốn điều lệ. Hai là, đầu tư bổ sung vốn điều lệ cho doanh nghiệp do Nhà nước nắm giữ 100% vốn điều lệ đang hoạt động. Ba là, đầu tư bổ sung vốn nhà nước để tiếp tục duy trì tỷ lệ cổ phần, vốn góp của Nhà nước tại công ty cổ phần, công ty trách nhiệm hữu hạn hai thành viên trở lên.

Bốn là, đầu tư vốn nhà nước để mua lại một phần hoặc toàn bộ doanh nghiệp. Như vậy, thực chất vốn nhà nước tại doanh nghiệp, chủ yếu là doanh nghiệp nhà nước (DNNN) được quan niệm là toàn b giá t ị bằn tiền hay giá t ị bằn tài sản do nhà nướ ầ tư ể ứn ra ban ầ và trong các quá trình sản x ất ti theo ủa DNNN. Đây là n ồn số t ủa h ạt n sản x ất kinh doanh ủa DNNN trong nền kinh t thị t ườn hiện nay. - h i niệ ản ý à sử ụn ốn nhà nướ tại anh n hiệ Theo nghĩa chung nhất, quản lý và sử dụng vốn nhà nước tại DN, chủ yếu là DNNN là việc đưa vốn nhà nước vào sản xuất, kinh doanh nhằm bảo đảm hiệu quả, bảo toàn và gia tăng giá trị vốn nhà nước đầu tư vào doanh 9 luan an nghiệp; phòng, chống dàn trải, lãng phí, thất thoát vốn Nhà nước tại doanh nghiệp.

Trên thực tế, quản lý và sử dụng vốn nhà nước tại DN được thực hiện theo hai hình thức: quản lý và sử dụng vốn trong phạm vi DNNN và quản lý và sử dụng vốn đầu tư ra ngoài phạm vi DNNN. Mục đích quản lý và sử dụng vốn nhà nước tại doanh nghiệp là để hình thành và duy trì doanh nghiệp ở những khâu, công đoạn then chốt trong một số ngành, lĩnh vực mà các thành phần kinh tế khác không tham gia hoặc thuộc diện Nhà nước nắm giữ 100% vốn điều lệ, duy trì tỷ lệ cổ phần, vốn góp; bảo đảm nguồn vốn được sử dụng có hiệu quả, bảo toàn và phát triển vốn nhà nước. Cơ quan đại diện chủ sở hữu, cơ quan quản lý nhà nước không can thiệp trực tiếp vào hoạt động sản xuất, kinh doanh của doanh nghiệp, hoạt động quản lý, điều hành của người quản lý doanh nghiệp. Nội dung quản lý và sử dụng vốn nhà nước tại doanh nghiệp Căn cứ vào khái niệm quản lý và sử dụng vốn Nhà nước tại DN đã nêu ở trên, nội dung quản lý và sử dụng vốn Nhà nước tại DN được thể hiện ở hai khía cạnh: Thứ nhất, quản lý và sử dụng vốn trong phạm vi DNNN.

Trong nền kinh tế thị trường, DNNN là một đơn vị sản xuất kinh doanh độc lập, được tự chủ trong hoạt động kinh tế và tự chịu trách nhiệm về kết quả hoạt động sản xuất kinh doanh. Nhà nước thực hiện việc giao quyền quản lý, sử dụng vốn và tài sản cho doanh nghiệp nhằm tạo ra sự độc lập tương đối trong việc tổ chức sản xuất kinh doanh. Mục tiêu cuối cùng của chính sách quản lý và sử dụng vốn, tài sản là bảo toàn và phát triển vốn tại doanh nghiệp. Vì thế, DNNN có nghĩa vụ theo dõi chặt chẽ sự biến động của vốn và tài sản, đảm bảo theo đúng các nguyên tắc kế toán hiện hành, tránh thất thoát tài sản, nguồn vốn của nhà nước.

Đồng thời, DN cũng phải được trao quyền lựa chọn cơ cấu tài sản và các loại vốn cho hợp lý nhằm phát triển kinh doanh có hiệu quả. Trên tinh thần đó, DNNN có trách nhiệm mở sổ và ghi sổ kế toán theo 10 luan an dõi chính xác toàn bộ tài sản và vốn hiện có theo đúng chế độ hạch toán kế toán, thống kê hiện hành; phản ánh trung thực, kịp thời tình hình sử dụng, biến động của tài sản và vốn trong quá trình kinh doanh của DN. Theo đó, DNNN được quyền sử dụng vốn và qũy để kinh doanh theo nguyên tắc có hiệu quả, bảo toàn và phát triển vốn. Trường hợp sử dụng các loại vốn và quỹ khác với mục đích sử dụng đã quy định cho các loại vốn và quỹ đó thì phải theo nguyên tắc hoàn trả, như: dùng các quỹ dự phòng, quỹ khen thưởng, quỹ phúc lợi.để kinh doanh thì phải hoàn trả quỹ đó khi có nhu cầu sử dụng.

Những DN này được quyền thay đổi cơ cấu tài sản và các loại vốn cho việc phát triển kinh doanh có hiệu quả, bảo toàn và phát triển vốn. Cùng với đó, các DNNN phải xây dựng quy chế quản lý, bảo quản, sử dụng tài sản của DN; quy định rõ trách nhiệm của từng bộ phận, cá nhân đối với các trường hợp làm hư hỏng, mất mát tài sản. Định kỳ và khi kết thúc năm tài chính doanh nghiệp phải tiến hành kiểm kê toàn bộ tài sản và vốn hiện có; xác định chính xác số tài sản thừa, thiếu, tài sản ứ đọng, mất phẩm chất, nguyên nhân và xử lý trách nhiệm; đồng thời để có căn cứ lập báo cáo tài chính của DN. DN phải mở sổ theo dõi chi tiết tất cả các khoản công nợ phải thu trong và ngoài DN.

Định kỳ (tháng, qúy) DN phải đối chiếu, tổng hợp, phân tích tình hình công nợ phải thu; đặc biệt là các khoản nợ đến hạn, quá hạn và các khoản nợ khó đòi. Các khoản nợ không thu hồi được, cần xác định rõ mức độ, nguyên nhân, trách nhiệm và biện pháp xử lý. Trong quá trình sản xuất, kinh doanh của mình, các DNNN được quyền cho thuê hoạt động các tài sản thuộc quyền quản lý và sử dụng của mình, để nâng cao hiệu suất sử dụng, tăng thu nhập nhưng phải theo dõi, thu hồi tài sản khi hết hạn cho thuê. Đối với tài sản cho thuê hoạt động, DN vẫn phải trích khấu hao theo chế độ quy định.

DN được đem tài sản thuộc quyền quản lý và sử dụng của mình để cầm cố, thế chấp vay vốn hoặc bảo lãnh tại các tổ chức tín dụng theo đúng trình tự, thủ tục quy định của pháp luật. DN không được 11 luan an đem cầm cố, thế chấp, cho thuê các tài sản đi mượn, đi thuê, nhận giữ hộ, nhận cầm cố, nhận thế chấp. của DN khác nếu không được sự đồng ý của chủ sở hữu tài sản đó. Ngoài ra, DNNN được nhượng bán các tài sản không cần dùng, lạc hậu về kỹ thuật để thu hồi vốn sử dụng cho mục đích kinh doanh có hiệu qủa hơn.

Chênh lệch giữa số tiền thu được do thanh lý, nhượng bán tài sản với giá trị còn lại trên sổ kế toán và chi phí nhượng bán, thanh lý (nếu có) được hạch toán vào kết quả kinh doanh của DN. Mọi tổn thất tài sản của DN phải lập biên bản xác định mức độ, nguyên nhân và trách nhiệm đưa ra biện pháp xử lý. DN được đánh giá lại tài sản và hạch toán tăng giảm vốn khoản chênh lệch do đánh giá lại tài sản trong các trường hợp sau: Kiểm kê đánh giá lại tài sản theo quyết định của cơ quan Nhà nước có thẩm quyền; Thực hiện cổ phần hóa, đa dạng hóa hình thức sở hữu, chuyển đổi sở hữu doanh nghiệp; Dùng tài sản để liên doanh, góp vốn cổ phần (khi đem tài sản đi góp vốn và khi nhận tài sản về). Thứ hai, sử dụng vốn đầu tư ra ngoài phạm vi DNNN.

DNNN được sử dụng vốn, tài sản để đầu tư ra ngoài DN theo nguyên tắc có hiệu quả, bảo toàn và phát triển vốn, tăng thu nhập và bảo đảm nhiệm vụ thu nộp NSNN; việc đầu tư phải tuân theo các quy định hiện hành của pháp luật. Các hình thức đầu tư ra ngoài DN gồm: mua cổ phiếu, góp vốn liên doanh, góp cổ phần và các hình thức đầu tư khác. DNNN được phép đưa vốn và tài sản đầu tư trực tiếp ra nước ngoài theo quy định của pháp luật.