Chương 1: Cơ sở lý luận về quản lý phát triển chƣơng trình giáo dục trung học phổ thông theo định hƣớng năng lực Chương 2: Thực trạng phát triển chƣơng trình nhà trƣờng và quản lý phát triển chƣơng trình nhà trƣờng cấp trung học phổ thông theo định hƣớng năng lực ở Việt Nam Chương 3: Biện pháp quản lý phát triển chƣơng trình nhà trƣờng cấp trung học phổ thông theo định hƣớng năng lực CHƢƠNG 1 CƠ SỞ LÝ LUẬN VỀ QUẢN LÝ PHÁT TRIỂN CHƢƠNG TRÌNH 18 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com NHÀ TRƢỜNG CẤP TRUNG HỌC PHỔ THÔNG THEO ĐỊNH HƢỚNG NĂNG LỰC 1. Tổng quan nghiên cứu vấn đề 1. Tổng quan nghiên cứu vấn đề phát triển chương trình giáo dục cấp THPT Nghiên cứu PTCT nói chung và PTCTGD nói riêng đã có nhiều chuyên gia, nhà khoa học trong và ngoài nƣớc quan tâm. + Nghiên cứu ở trong nước Những công trình nghiên cứu tiêu biểu nhƣ [Phát triển chƣơng trình giáo dục], Nxb Giáo dục, năm 2015 của tác giả Nguyễn Đức Chính, ĐHQG Hà Nội.
Tác giả trình bày một cách có hệ thống những quan điểm về CTGD. Trong đó tác giả đã chỉ ra yếu tố những tác động tới CTGD nhƣ sự tác động của kỷ nguyên thông tin, bối cảnh quốc tế và trong nƣớc tác động mạnh mẽ đến vấn đề thiết kế, thực thi chƣơng trình giáo dục. Tài liệu thể hiện tác giả tổng thuật khá hoàn chỉnh có hệ thống các khái niệm, cách tiếp cận cũng nhƣ một số mô hình phát triển CTGD ở bậc đại học. Tài liệu [Những vấn đề cơ bản về chƣơng trình và quá trình dạy học] của tác giả Nguyễn Hữu Châu, đã nghiên cứu một cách có hệ thống những vấn đề cơ bản về chƣơng trình dạy học và quá trình dạy học.
Tài liệu đã nhấn mạnh đến tầm quan trọng của quá trình dạy học trong thực thi chƣơng trình. Một chƣơng trình dạy học thành công hay thất bại tùy thuộc vào quá trình dạy học. Tài liệu [Chƣơng trình giáo dục] của Nguyễn Văn Khôi (ĐHSP Hà Nội), đã giới thiệu một cách tóm tắt lý thuyết phát triển chƣơng trình giáo dục, một số quan điểm, cách tiếp cận và phƣơng pháp thƣờng sử dụng trong phát triển chƣơng trình giáo dục. Tác giả cũng đã đƣa ra những khái niệm hết sức cơ bản về chƣơng trình giáo dục, chƣơng trình đào tạo, khung chƣơng trình, chƣơng trình khung, chƣơng trình chi tiết, đề cƣơng môn học, chuẩn đầu ra, phát triển chƣơng trình, cách thức tổ chức phát triển chƣơng trình, đánh giá chƣơng trình giáo dục,.
cũng nhƣ đánh giá chƣơng trình môn học, đánh giá giáo trình, sách 19 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com giáo khoa môn học ở bậc đại học. Tuy nhiên, những nội dung mà tác giả nêu đều mang tính khái quát, giới thiệu và chƣa phải tài liệu nghiên cứu chuyên sâu về phát triển chƣơng trình. Một loạt báo cáo tại các hội thảo khoa học do Bộ GD&ĐT tổ chức năm 2013 nhƣ Hội thảo [Một số vấn đề chung về xây dựng chƣơng trình giáo dục phổ thông sau 2015], với 54 báo cáo của 54 tác giả (Đỗ Ngọc Thống, Đinh Quang Báo, Đào Thái Lai, Nguyễn Anh Dũng, Lƣơng Việt Thái, Nguyễn Công Khanh, Đỗ Tiến Đạt, Đào Thị Oanh, Nguyễn Hồng Thuận, Đào Văn Toàn, Dƣơng Thu Mai, .) xoay quanh những nội dung đổi mới CTGDPT, SGK. Những nội dung mà Hội thảo tập trung phần lớn là làm rõ nội hàm năng lực, năng lực ngƣời học (học sinh phổ thông nói chung và học sinh THPT nói riêng), hệ thống năng lực đầu ra ở một số nƣớc, mục tiêu và chuẩn, kinh nghiệm đánh giá theo năng lực trên thế giới, quan điểm xây dựng CTGD của các môn học trong CTGD phổ thông của Việt Nam sau 2015,.
Hội thảo [Xây dựng chƣơng trình giáo dục phổ thông theo định hƣớng năng lực] của Bộ GD&ĐT tổ chức năm 2014 với 10 báo cáo khoa học lớn tập trung vào các vấn đề đổi mới chƣơng trình, SGK phổ thông, xây dựng chuẩn đầu ra, các loại hình tham chiếu đánh giá NL,. Ngoài ra, có thể đề cập tới một số tác giả đã nhiên cứu khá công phu về lý luận phát triển CT nhƣ [Chƣơng trình và phƣơng pháp luận phát triển chƣơng trình] của Bùi Đức Thiệp [72, tr 21- 23, 31]. Tác giả đã đề cập tới những nội dung lý luận nền tảng về chƣơng trình, bản chất và nguồn gốc của CT, những nhân tố chế ƣớc tới chƣơng trình. Trong tài liệu [Thiết kế và phát triển chƣơng trình đào tạo đáp ứng chuẩn đầu ra] của các tác giả Đoàn Thị Minh Trinh và Nguyễn Hội Nghĩa, nhóm tác giả đã tổng thuật khá đầy đủ các thành phần và qui trình thiết kế và phát triển chƣơng trình đào tạo ở bậc đại học (các trƣờng đại học kỹ thuật) và mối liên hệ giữa chúng; một qui trình thiết kế và phát triển chƣơng trình đào tạo.
Mặc dù những vấn đề trong tài liệu phần lớn chỉ mang tính chất giới thiệu và hƣớng dẫn thực hành, nhƣng điểm nổi bật của 20 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com tài liệu là đã đề cập đến những nội dung khá mới trong phát triển chƣơng trình giáo dục là khái niệm chuẩn đầu ra và các cấp độ của chuẩn đầu ra; chuẩn đầu ra theo CDIO (Conceiving – Designing – Implementing – Operating; Hình thành ý tƣởng – Thiết kế - Triển khai – Vận hành) và giới thiệu qui trình thiết kế và phát triển chƣơng trình đào tạo đáp ứng chuẩn đầu ra [55]. Tác giả Nguyễn Thị Lan Phƣơng đã nghiên cứu chuyên sâu về một khâu trong quy trình phát triển CTGD qua công trình nghiên cứu [Xây dựng phƣơng thức, tiêu chí đánh giá chƣơng trình giáo dục phổ thông]. Tác giả đã tập trung khái quát cơ sở lý luận về đánh giá chƣơng trình giáo dục; giới thiệu kinh nghiệm đánh giá CT giáo dục trong nƣớc và quốc tế [8]. Tác giả Cao Thị Thặng quan tâm nghiên cứu về quan điểm dạy học trong CTGD với đề tài [Vận dụng quan điểm tích hợp trong việc phát triển CT giáo dục phổ thông giai đọan sau 2015].
Tác giả đã trình bày cơ sở lí luận và thực tiễn về tích hợp, phân hóa trong CT giáo dục phổ thông; đề xuất vận dụng quan điểm tích hợp trong việc phát triển CT giáo dục phổ thông sau 2015 ở Việt Nam [9]. Tác giả Trịnh Thị Anh Hoa đã tập trung nghiên cứu về chƣơng trình nhà trƣờng qua Báo cáo tổng kết đề tài [Tổng quan kinh nghiệm quốc tế về phát triển chƣơng trình nhà trƣờng trong giáo dục phổ thông]. Ở công trình này, tác giả cùng nhóm nghiên cứu đã trình bày một số khái niệm liên quan đến chƣơng trình nhà trƣờng, phát triển CTGD phổ thông, tổng quan kinh nghiệm PTCTNT trong giáo dục phổ thông ở các nƣớc trên thế giới. Báo cáo cho thấy, PTCTNT trong giáo dục phổ thông đã đƣợc nhiều nƣớc phát triển thực hiện vào những năm 60 của Thế kỷ XX và là xu thế của nhiều nƣớc phát triển trên thế giới.
+ Nghiên cứu ở nước ngoài Tài liệu [Curriculum development – A Guide to Practice] của Jon Wiles và Joseph Bondi đƣợc xem là một trong những sách tham khảo hàng đầu trên thế giới về chƣơng trình học. Tác giả tập trung nghiên cứu về chƣơng trình học trong kỷ nguyên công nghệ cùng xu thế mới của hoạt động xây dựng chƣơng trình học. Tác giả chỉ rõ các công nghệ dạy học mới đã tác động mạnh mẽ đến nhà trƣờng, thách 21 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com thức những nhà trƣờng truyền thống. Do đó, các nhà trƣờng phải phái thay đổi, điều đó cũng có nghĩa là các nhà xây dựng chƣơng trình học, các nhà quản lý giáo dục cũng phải đặt nhà trƣờng trƣớc những thử thách của đổi mới.
Tài liệu [Developing the curriculum] của Peter F. Oliva do Nguyễn Kim Dung dịch sang Tiếng Việt. Tài liệu đã minh họa những cách thức mà những nhà làm chƣơng trình học xúc tiến quá trình phát triển chƣơng trình học, đồng thời nêu khá chi tiết những vấn đề liên quan tới việc phát triển chƣơng trình học, lý thuyết về phát triển chƣơng trình, cũng nhƣ các thành tố của quá trình giảng dạy [21]. Một số công trình tiêu biểu khác nhƣ [Chƣơng trình: Những cơ sở, nguyên tắc và chính sách xây dựng] của Allan C.
Ornstein và Francis P. Các tác giả đã đƣa ra những cơ sở để xây dựng chƣơng trình và hệ thống lý luận về CT, các bƣớc phát triển, các chính sách và khuynh hƣớng phát triển CT [91]. Trong tài liệu [Xây dựng và đánh giá môn học và chƣơng trình học] [105] của Robert M. Mặc dù có khá nhiều công trình nghiên cứu về năng lực, chƣơng trình, phát triển CTGD.
Tuy nhiên, tác giả luận án nhận thấy các tài liệu mới chỉ tập trung nghiên cứu những vấn đề lý luận về CT, năng lực, khung năng lực cho học sinh phổ thông, mô hình phát triển CT, kinh nghiệm quốc tế về phát triển CTGD. Các tài liệu nói trên mới dừng lại ở tài liệu chuyên khảo, tài liệu giảng dạy, tài liệu học tập, bài báo khoa học tại các hội thảo khoa học, chƣa có công trình nào tập trung nghiên cứu phát triển CTGD và PTCTNT cấp THPT theo định hƣớng năng lực một cách toàn diện và có hệ thống. 22 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail. Tổng quan nghiên cứu vấn đề về quản lý phát triển chương trình giáo dục cấp THPT Quản lý PTCT giáo dục là một hoạt động quản lý chuyên ngành có vai trò quyết định đến sự thành bại của một CT giáo dục.
Tuy nhiên, những tài liệu, công trình nghiên cứu chuyên sâu về quản lý PTCT giáo dục phổ thông nói chung và quản lý PTCT giáo dục THPT nói riêng chƣa nhiều. + Nghiên cứu ở trong nước Tài liệu [Kinh nghiệm quốc tế về phát triển chƣơng trình giáo dục phổ thông] của Nguyễn Lộc – Vũ Quốc Chung, đã tập trung nghiên cứu, phân tích kinh nghiệm phát triển CTGD phổ thông ở một số quốc gia trong khu vực và thế giới nhƣ: Anh, Úc, Pháp, Ý, Đức, Mỹ, Tây Ban Nha, Nhật Bản, Hàn Quốc, Ấn Độ, Trung Quốc, Niu Di-lân, Liên bang Nga, Phần Lan, Ca-na-da, Ai len, Nam Phi, Xri Lan-ca, Malayxia,. nhằm khái quát những vấn đề cơ bản nhất về xu hƣớng phát triển CTGD phổ thông trên thế giới, từ đó đề xuất, khuyến nghị cho Việt Nam trong việc phát triển CTGD phổ thông sau 2015. Những nội dung liên quan đến quản lý PTCTGD, đƣợc các tác giả giới thiệu qua cách thức phân cấp trong xây dựng và quản lý CTGD và các chính sách trong quản lý PTCTGD ở các nƣớc mà tài liệu quan tâm [47].