Luận văn thạc sĩ về quản lý nhà nước đối với doanh nghiệp nhà nước hiện nay

Nghiên cứu chuyên sâu Quản lý nhà nước đối với doanh nghiệp nhà nước: Luận văn ..., phương pháp luận hiện đại, kết quả ứng dụng thực tế trong chuyên

• Tác giả: Nguyễn Văn Phóng
• Người hướng dẫn: PGS. Nguyễn Viết Tý
• Trường học: Trường Đại Học Luật Hà Nội
• Chuyên ngành: Luật Kinh Tế
• Đề tài: Quản Lý Nhà Nước Đối Với Doanh Nghiệp Nhà Nước: Luận Văn Thạc Sĩ Luật Học
• Loại tài liệu: luận văn
• Năm xuất bản: 2013
• Địa điểm: Hà Nội

Mục lục chi tiết

• LỜI CAM ĐOAN
• LỜI CẢM ƠN
• DANH MỤC CÁC TỪ VIẾT TẮT
• 1. CHƯƠNG 1: TỔNG QUAN VỀ DOANH NGHIỆP NHÀ NƯỚC VÀ QUẢN LÝ NHÀ NƯỚC ĐỐI VỚI DOANH NGHIỆP NHÀ NƯỚC
• 1.1. Khái niệm, đặc điểm và các loại hình doanh nghiệp nhà nước
• 1.2. Quản lý nhà nước đối với doanh nghiệp nhà nước
• 1.3. Mục đích và trách nhiệm quản lý nhà nước đối với doanh nghiệp
• 1.4. Nội dung quản lý nhà nước đối với doanh nghiệp nhà nước
• 1.5. Chế tài trong quản lý nhà nước đối với doanh nghiệp nhà nước
• 2. CHƯƠNG 2: THỰC TRẠNG PHÁP LUẬT VỀ QUẢN LÝ NHÀ NƯỚC ĐỐI VỚI DOANH NGHIỆP NHÀ NƯỚC HIỆN NAY
• 2.1. Thực trạng pháp luật về quản lý nhà nước đối với doanh nghiệp nhà nước độc lập
• 2.2. Những quy định pháp luật về quản lý nhà nước đối với doanh nghiệp
• 2.3. Thực tiễn hoạt động quản lý nhà nước đối với doanh nghiệp nhà nước
• 2.4. Thực trạng pháp luật về quản lý nhà nước đối với các tổng công ty
• 2.4.1. Những quy định pháp luật về quản lý nhà nước đối với các tổng công ty (tập đoàn kinh tế)
• 2.4.2. Thực tiễn hoạt động quản lý nhà nước đối với các tổng công ty (tập đoàn kinh tế)
• 3. CHƯƠNG 3: MỘT SỐ ĐỊNH HƯỚNG VÀ GIẢI PHÁP SẮP XẾP, ĐỔI MỚI QUẢN LÝ NHÀ NƯỚC ĐỐI VỚI DOANH NGHIỆP NHÀ NƯỚC
• 3.1. Định hướng sắp xếp, đổi mới quản lý doanh nghiệp nhà nước
• 3.2. Một số giải pháp đổi mới quản lý doanh nghiệp nhà nước ở Việt Nam
• DANH MỤC TÀI LIỆU THAM KHẢO
• LỜI MỞ ĐẦU

Tóm tắt

I. Tính cấp thiết của đề tài

Đề tài 'Quản lý nhà nước đối với doanh nghiệp nhà nước' mang tính cấp thiết trong bối cảnh hiện nay. Doanh nghiệp nhà nước (DNNN) đã đóng góp quan trọng vào sự phát triển kinh tế xã hội của Việt Nam. Tuy nhiên, vẫn tồn tại nhiều bất cập trong quản lý nhà nước đối với DNNN, đặc biệt là trong việc sử dụng vốn và tài sản. Các chính sách và pháp luật hiện hành chưa đáp ứng được yêu cầu thực tiễn, dẫn đến tình trạng chồng chéo và mâu thuẫn trong quy định. Điều này đòi hỏi một hệ thống pháp luật rõ ràng và chặt chẽ hơn để quản lý DNNN hiệu quả hơn. Như vậy, việc nghiên cứu và hoàn thiện chính sách quản lý là cần thiết để đảm bảo sự phát triển bền vững của DNNN.

II. Mục đích và nhiệm vụ nghiên cứu

Mục đích của nghiên cứu là hệ thống hóa cơ sở lý luận về quản lý nhà nước đối với DNNN, làm rõ thực trạng pháp luật và hoạt động của DNNN hiện nay. Nhiệm vụ nghiên cứu bao gồm việc phân tích khái niệm, đặc điểm và các loại hình DNNN, đánh giá hoạt động của DNNN, và đề xuất giải pháp hoàn thiện hệ thống quản lý nhà nước. Việc này không chỉ giúp nhận diện những vấn đề tồn tại mà còn góp phần nâng cao hiệu quả quản lý, đáp ứng yêu cầu phát triển kinh tế của đất nước. Đặc biệt, nghiên cứu sẽ tập trung vào các quy định pháp luật hiện hành và thực tiễn áp dụng để tìm ra những điểm cần cải thiện.

III. Nội dung quản lý nhà nước đối với doanh nghiệp nhà nước

Nội dung quản lý nhà nước đối với DNNN bao gồm nhiều khía cạnh như tổ chức bộ máy, cơ chế tài chính, và quy định về hoạt động sản xuất kinh doanh. Quản lý nhà nước cần đảm bảo rằng DNNN hoạt động hiệu quả, minh bạch và tuân thủ các quy định pháp luật. Các chế tài trong quản lý cũng cần được xem xét để đảm bảo tính nghiêm minh và hiệu quả. Việc áp dụng các quy định pháp luật hiện hành cần được thực hiện một cách đồng bộ và nhất quán để tránh tình trạng chồng chéo và mâu thuẫn. Điều này sẽ giúp DNNN phát huy vai trò chủ đạo trong nền kinh tế, đồng thời bảo vệ lợi ích của Nhà nước và xã hội.

IV. Thực trạng pháp luật về quản lý nhà nước đối với doanh nghiệp nhà nước hiện nay

Thực trạng pháp luật về quản lý nhà nước đối với DNNN hiện nay cho thấy nhiều quy định còn thiếu tính đồng bộ và chưa đáp ứng được yêu cầu thực tiễn. Các văn bản pháp luật liên quan đến DNNN thường xuyên thay đổi, dẫn đến khó khăn trong việc áp dụng. Hệ thống pháp luật cần được hoàn thiện để đảm bảo tính khả thi và hiệu quả trong quản lý. Việc đánh giá thực trạng hoạt động của DNNN cũng cho thấy nhiều vấn đề tồn tại, từ quản lý tài chính đến tổ chức bộ máy. Cần có những giải pháp cụ thể để khắc phục những bất cập này, nhằm nâng cao hiệu quả hoạt động của DNNN.

V. Định hướng và giải pháp sắp xếp đổi mới quản lý nhà nước đối với doanh nghiệp nhà nước

Định hướng sắp xếp và đổi mới quản lý DNNN cần tập trung vào việc xây dựng một hệ thống pháp luật rõ ràng và chặt chẽ. Các giải pháp cần được đề xuất bao gồm việc hoàn thiện cơ chế tài chính, tổ chức bộ máy, và quy định về hoạt động sản xuất kinh doanh. Cần có sự phối hợp chặt chẽ giữa các cơ quan quản lý nhà nước và DNNN để đảm bảo tính hiệu quả trong quản lý. Việc áp dụng các mô hình quản lý tiên tiến và học hỏi từ kinh nghiệm quốc tế cũng là một trong những giải pháp quan trọng để nâng cao hiệu quả quản lý nhà nước đối với DNNN.

Nội dung chính

Tổng quan nghiên cứu

Doanh nghiệp nhà nước (DNNN) tại Việt Nam giữ vai trò chủ đạo trong nền kinh tế thị trường định hướng xã hội chủ nghĩa, đóng góp quan trọng vào phát triển kinh tế xã hội và ổn định kinh tế vĩ mô. Tính đến năm 2010, số lượng DNNN giảm từ hơn 12.000 doanh nghiệp vào những năm 1990 xuống còn khoảng 1.207 doanh nghiệp 100% vốn nhà nước, trong đó có nhiều doanh nghiệp đã cổ phần hóa nhưng Nhà nước vẫn giữ cổ phần chi phối. Các tập đoàn kinh tế nhà nước lớn như Vinamilk, Bảo Việt, Tổng công ty Máy và Thiết bị công nghiệp đã thể hiện vai trò quan trọng trong các lĩnh vực then chốt. Tuy nhiên, thực trạng quản lý nhà nước đối với DNNN còn nhiều bất cập như chồng chéo pháp luật, hiệu quả kinh doanh thấp, đầu tư dàn trải và thiếu minh bạch. Mục tiêu nghiên cứu nhằm hệ thống hóa cơ sở lý luận, đánh giá thực trạng pháp luật và hoạt động quản lý nhà nước đối với DNNN, từ đó đề xuất giải pháp đổi mới quản lý phù hợp với yêu cầu phát triển kinh tế trong giai đoạn 2012-2015. Phạm vi nghiên cứu tập trung vào các doanh nghiệp nhà nước độc lập và tổng công ty, tập trung phân tích các chính sách, pháp luật và cơ chế quản lý nhà nước tại Việt Nam trong bối cảnh hội nhập kinh tế quốc tế. Nghiên cứu có ý nghĩa quan trọng trong việc nâng cao hiệu quả quản lý vốn nhà nước, bảo đảm vai trò chủ đạo của DNNN trong nền kinh tế, đồng thời góp phần hoàn thiện thể chế kinh tế thị trường.

Cơ sở lý thuyết và phương pháp nghiên cứu

Khung lý thuyết áp dụng

Luận văn dựa trên các lý thuyết quản lý nhà nước và quản trị doanh nghiệp trong nền kinh tế thị trường định hướng xã hội chủ nghĩa, kết hợp với mô hình quản lý vốn nhà nước và mô hình công ty mẹ - công ty con trong tập đoàn kinh tế. Các khái niệm chính bao gồm:

• Doanh nghiệp nhà nước (DNNN): Tổ chức kinh tế do Nhà nước sở hữu toàn bộ hoặc chi phối vốn điều lệ, hoạt động theo nguyên tắc hạch toán kinh tế và có tư cách pháp nhân độc lập.
• Quản lý nhà nước đối với DNNN: Bao gồm chức năng quản lý vĩ mô của Nhà nước và quyền sở hữu vốn nhà nước, với các nội dung như xây dựng chính sách, giám sát, kiểm tra và tổ chức lại doanh nghiệp.
• Tập đoàn kinh tế nhà nước (TDKT): Tổng công ty hoặc tập đoàn kinh tế được tổ chức theo mô hình công ty mẹ - công ty con, hoạt động đa ngành, đa lĩnh vực, do Nhà nước nắm quyền chi phối.
• Cơ chế cổ phần hóa: Quá trình chuyển đổi DNNN sang công ty cổ phần, trong đó Nhà nước giữ cổ phần chi phối nhằm nâng cao hiệu quả quản trị và huy động vốn.
• Minh bạch và công khai thông tin: Nguyên tắc quản trị doanh nghiệp nhằm tăng cường giám sát, nâng cao hiệu quả và trách nhiệm giải trình của DNNN.

Phương pháp nghiên cứu

Nghiên cứu sử dụng phương pháp kết hợp định tính và định lượng, dựa trên các nguồn dữ liệu chính thức từ Bộ Tài chính, Bộ Công Thương, các báo cáo tài chính của DNNN tiêu biểu như Vinamilk, Bảo Việt, Tổng công ty Máy và Thiết bị công nghiệp, cùng các văn bản pháp luật liên quan như Luật Doanh nghiệp 2005, Luật Doanh nghiệp nhà nước 2003, các nghị định và quyết định của Chính phủ. Cỡ mẫu nghiên cứu bao gồm toàn bộ các DNNN độc lập và tổng công ty nhà nước hiện hành, với trọng tâm phân tích các tập đoàn kinh tế lớn. Phương pháp chọn mẫu là phương pháp khảo sát toàn diện các văn bản pháp luật và báo cáo tài chính, kết hợp phân tích thống kê số liệu về hiệu quả kinh doanh, tỷ lệ cổ phần Nhà nước nắm giữ, số lượng doanh nghiệp cổ phần hóa. Timeline nghiên cứu tập trung vào giai đoạn từ năm 2005 đến 2013, nhằm đánh giá thực trạng và đề xuất giải pháp đổi mới quản lý nhà nước đối với DNNN trong bối cảnh hội nhập kinh tế quốc tế và cải cách thể chế kinh tế thị trường.

Kết quả nghiên cứu và thảo luận

Những phát hiện chính

1. Giảm số lượng DNNN và tăng cổ phần hóa: Từ hơn 12.000 doanh nghiệp năm 1990, đến năm 2010 còn khoảng 1.207 doanh nghiệp 100% vốn nhà nước. Tính đến tháng 10/2010, đã cổ phần hóa 3.943 doanh nghiệp, chiếm 67% tổng số doanh nghiệp sắp xếp, trong đó 58% thuộc địa phương, 30% khối bộ ngành và 12% khối tập đoàn kinh tế, tổng công ty. Việc cổ phần hóa giúp nâng cao hiệu quả quản trị và thu hút vốn đầu tư bên ngoài.

2. Hiệu quả kinh doanh chưa đồng đều: Khoảng 60% DNNN hoạt động thua lỗ, nhiều doanh nghiệp đầu tư dàn trải vào các lĩnh vực ngoài ngành nghề chính như tài chính, ngân hàng, bất động sản, dẫn đến tỷ lệ nợ trên vốn chủ sở hữu cao, ảnh hưởng đến năng lực tài chính. Ví dụ, Vinamilk tăng trưởng doanh thu 20% năm 2013 với lợi nhuận sau thuế 6.230 tỷ đồng, trong khi Vinashin lỗ gần 5.000 tỷ đồng năm 2009 với tổng nợ phải trả hơn 86.700 tỷ đồng.

3. Chồng chéo và bất cập trong pháp luật quản lý: Hệ thống pháp luật về quản lý DNNN còn nhiều quy định chồng chéo, thiếu nhất quán, gây khó khăn trong kiểm tra, giám sát và tổ chức thực hiện quyền sở hữu nhà nước. Việc tách bạch chức năng quản lý nhà nước và quyền sở hữu vốn nhà nước chưa được thực hiện triệt để, dẫn đến lúng túng trong quản lý và hiệu quả thấp.

4. Vai trò quản lý nhà nước và chủ sở hữu chưa rõ ràng: Phân công, phân cấp quản lý vốn nhà nước còn phân tán, chồng chéo, chưa có cơ chế giám sát hiệu quả, thiếu chế tài xử lý vi phạm và chưa có hệ thống đánh giá hiệu quả hoạt động doanh nghiệp đồng bộ. Điều này làm giảm hiệu lực quản lý và tạo điều kiện cho thất thoát vốn.

Thảo luận kết quả

Nguyên nhân chính của các hạn chế trên xuất phát từ việc thể chế quản lý DNNN chưa hoàn chỉnh, chưa phù hợp với cơ chế thị trường và yêu cầu hội nhập quốc tế. So với các nghiên cứu trước đây, luận văn đã tổng hợp và phân tích toàn diện hơn về các loại hình DNNN, đặc biệt là các tập đoàn kinh tế nhà nước, đồng thời cập nhật các số liệu mới nhất về hiệu quả hoạt động và pháp luật quản lý. Việc minh bạch hóa thông tin và công khai báo cáo tài chính được xác định là yếu tố then chốt để nâng cao hiệu quả quản trị và giám sát. Các biểu đồ so sánh tỷ lệ doanh nghiệp cổ phần hóa theo từng năm, biểu đồ tăng trưởng doanh thu và lợi nhuận của các DNNN tiêu biểu, cùng bảng tổng hợp các văn bản pháp luật quản lý DNNN sẽ minh họa rõ nét thực trạng và xu hướng phát triển. Kết quả nghiên cứu nhấn mạnh sự cần thiết của việc hoàn thiện pháp luật, tăng cường vai trò cơ quan đại diện chủ sở hữu nhà nước, đồng thời thúc đẩy đổi mới mô hình quản lý và nâng cao năng lực quản trị doanh nghiệp nhà nước.

Đề xuất và khuyến nghị

1. Hoàn thiện khung pháp lý quản lý DNNN: Ban hành các văn bản pháp luật đồng bộ, rõ ràng, tách bạch chức năng quản lý nhà nước và quyền sở hữu vốn nhà nước, đảm bảo tính nhất quán và minh bạch trong quản lý. Thời gian thực hiện: 2013-2015. Chủ thể: Quốc hội, Chính phủ, Bộ Tư pháp.

2. Tăng cường vai trò cơ quan đại diện chủ sở hữu nhà nước: Thành lập cơ quan chuyên trách quản lý vốn nhà nước tại doanh nghiệp, có cán bộ chuyên môn sâu về kinh doanh, không thuộc cơ quan hành chính nhà nước, nhằm nâng cao hiệu quả giám sát và quản lý. Thời gian: 2013-2014. Chủ thể: Chính phủ, Bộ Tài chính.

3. Đẩy mạnh cổ phần hóa và tái cơ cấu DNNN: Thu hẹp danh mục DNNN 100% vốn nhà nước, chuyển đổi sang công ty cổ phần với Nhà nước giữ cổ phần chi phối, tập trung vào các ngành then chốt, quốc phòng, an ninh và dịch vụ công ích. Thời gian: 2013-2015. Chủ thể: Bộ Kế hoạch và Đầu tư, Bộ Tài chính, các bộ ngành liên quan.

4. Minh bạch hóa và công khai thông tin: Yêu cầu các DNNN công bố báo cáo tài chính quý, báo cáo thường niên, các giao dịch liên quan đến vốn nhà nước, nhằm tăng cường giám sát của xã hội và nhà nước. Thời gian: 2013 trở đi. Chủ thể: Bộ Tài chính, các DNNN.

5. Nâng cao năng lực quản trị và chế độ cán bộ: Thay đổi cơ chế tuyển chọn, bổ nhiệm cán bộ quản lý theo thị trường nhân lực, ký hợp đồng có thời hạn, gắn kết quyền lợi với hiệu quả hoạt động doanh nghiệp. Thời gian: 2013-2015. Chủ thể: Bộ Nội vụ, các DNNN.

Đối tượng nên tham khảo luận văn

1. Cơ quan quản lý nhà nước: Bộ Tài chính, Bộ Kế hoạch và Đầu tư, Bộ Công Thương, UBND các tỉnh thành có thể sử dụng luận văn để hoàn thiện chính sách, pháp luật và nâng cao hiệu quả quản lý vốn nhà nước tại doanh nghiệp.

2. Ban lãnh đạo doanh nghiệp nhà nước: Các tổng công ty, tập đoàn kinh tế nhà nước có thể áp dụng các giải pháp quản trị, minh bạch thông tin và đổi mới mô hình quản lý được đề xuất nhằm nâng cao hiệu quả hoạt động.

3. Nhà nghiên cứu và học viên ngành Luật kinh tế, Quản lý nhà nước: Luận văn cung cấp cơ sở lý luận và thực tiễn toàn diện về quản lý nhà nước đối với DNNN, phục vụ nghiên cứu chuyên sâu và giảng dạy.

4. Nhà đầu tư và chuyên gia tư vấn: Các tổ chức, cá nhân quan tâm đến đầu tư vào DNNN hoặc tư vấn chính sách có thể tham khảo để hiểu rõ hơn về môi trường pháp lý và thực trạng quản lý doanh nghiệp nhà nước tại Việt Nam.

Câu hỏi thường gặp

1. Doanh nghiệp nhà nước là gì và có những loại hình nào?
   Doanh nghiệp nhà nước là tổ chức kinh tế do Nhà nước sở hữu toàn bộ hoặc chi phối vốn điều lệ, hoạt động theo nguyên tắc hạch toán kinh tế. Các loại hình gồm công ty cổ phần nhà nước, công ty trách nhiệm hữu hạn một thành viên, công ty trách nhiệm hữu hạn nhiều thành viên và doanh nghiệp có cổ phần chi phối của Nhà nước.

2. Tại sao cần tách bạch chức năng quản lý nhà nước và quyền sở hữu vốn nhà nước?
   Việc tách bạch giúp tránh chồng chéo, lẫn lộn vai trò giữa quản lý nhà nước và chủ sở hữu vốn, nâng cao hiệu quả giám sát, minh bạch và trách nhiệm giải trình, từ đó cải thiện hiệu quả hoạt động của DNNN.

3. Cổ phần hóa DNNN có lợi ích gì?
   Cổ phần hóa giúp huy động vốn từ bên ngoài, nâng cao tính tự chủ, minh bạch và hiệu quả quản trị doanh nghiệp, đồng thời giảm gánh nặng tài chính cho Nhà nước và thúc đẩy cạnh tranh trên thị trường.

4. Các DNNN hiện nay gặp những khó khăn gì trong quản lý?
   Khó khăn gồm pháp luật còn chồng chéo, giám sát chưa hiệu quả, đầu tư dàn trải, năng lực quản trị yếu kém, minh bạch thông tin chưa đầy đủ và chế tài xử lý vi phạm chưa nghiêm.

5. Làm thế nào để nâng cao hiệu quả quản lý DNNN?
   Cần hoàn thiện pháp luật, tăng cường vai trò cơ quan đại diện chủ sở hữu, đẩy mạnh cổ phần hóa, minh bạch thông tin, nâng cao năng lực quản trị và áp dụng chế độ cán bộ theo thị trường nhân lực.

Kết luận

• Doanh nghiệp nhà nước giữ vai trò chủ đạo trong nền kinh tế Việt Nam, đóng góp quan trọng vào phát triển kinh tế xã hội và ổn định kinh tế vĩ mô.
• Thực trạng quản lý nhà nước đối với DNNN còn nhiều bất cập về pháp luật, hiệu quả kinh doanh và minh bạch thông tin.
• Cần thiết phải hoàn thiện khung pháp lý, tách bạch chức năng quản lý nhà nước và quyền sở hữu vốn nhà nước, đồng thời tăng cường giám sát và minh bạch hóa hoạt động doanh nghiệp.
• Đẩy mạnh cổ phần hóa, tái cơ cấu DNNN theo hướng tập trung vào các ngành then chốt, quốc phòng, an ninh và dịch vụ công ích.
• Tiếp tục nâng cao năng lực quản trị doanh nghiệp và đổi mới cơ chế bổ nhiệm cán bộ quản lý theo thị trường nhân lực để nâng cao hiệu quả hoạt động.

Next steps: Triển khai các giải pháp đề xuất trong giai đoạn 2013-2015, đồng thời tiếp tục nghiên cứu, đánh giá hiệu quả thực hiện để điều chỉnh chính sách phù hợp.

Các cơ quan quản lý, doanh nghiệp nhà nước và nhà nghiên cứu cần phối hợp chặt chẽ để thực hiện đổi mới quản lý nhà nước đối với doanh nghiệp nhà nước, góp phần phát triển kinh tế bền vững và hội nhập quốc tế thành công.

Trích đoạn nội dung tài liệu

BỘ GIÁO DỤC VÀ ĐÀO TẠO BỘ TƯ PHÁP TRUONG ĐẠI HỌC LUẬT HÀ NOI NGUYÊN VĂN PHÓNG PHAP LUẬT VE QUAN LÝ NHÀ NƯỚC DOI VỚI DOANH NGHIỆP NHÀ NƯỚC HIỆN NAY Chuyên ngành: Luật kinh tế Mã số: 60380107 NGƯỜI HƯỚNG DAN KHOA HOC: PGS. NGUYEN VIET TY HA NỘI - 2013 LỜI CAM ĐOAN Tôi xin cam đoan rằng các nội dung của bài luận văn là kết quả nghiên cứu nghiêm túc, trung thực. Mọi sự giúp đỡ từ số liệu, dẫn chứng, kết quả nghiên cứu của luận văn và thông tin trích dẫn đều được xin phép và ghi rõ nguồn gốc. Bản luận văn này là nỗ lực, kết quả làm việc của cá nhân tôi với sự giúp đỡ hướng dẫn của giáo viên hướng dẫn; nếu có gì sai sót tôi xin hoàn toàn chịu trách nhiệm. Hà Nội, tháng Š năm 2013 Tác giả luận văn Nguyễn Văn Phóng LỜI CẢM ƠN Luận văn tốt nghiệp là sự tổng hợp kiến thức của quá trình nhiều năm ngồi trên ghế nhà trường với sự hướng dẫn, giảng dạy của nhiều thầy cô giáo. Tôi xin bày tỏ lòng cảm ơn tới các thầy, cô giáo khoa Luật kinh tế trường Đại học Luật Hà Nội đã hướng dẫn và giảng dạy cho tôi trong suốt những năm qua. Và đặc biệt tôi xin chân thành cảm ơn sâu sắc tới thầy giáo Phó Giáo Sư - Tiến sỹ Nguyễn Viết Tý - người đã trực tiếp hướng dẫn, giúp đỡ và tạo điều kiện cho tôi trong suôt quá trình nghiên cứu và thực hiện bản luận văn này. Do thời gian làm luận văn không nhiều, kiến thức thực tiễn còn hạn chế nên bài luận văn không tránh được những thiếu sót, rất mong nhận được sự góp ý, chỉ bảo của các thầy, cô giáo và các bạn để tôi hoàn thiện hơn nữa bản luận văn này. Toi xin chân thành cam on! Hà nội, thang 3 năm 2013 Học viên Nguyễn Văn Phóng DANH MỤC CÁC TỪ VIẾT TẮT PL — Pháp luật QLNN - Quản lý nhà nước DNNN - Doanh nghiệp nhà nước DN - Doanh nghiệp UBTVQH - Uy ban thường vụ Quốc Hội TCT — Tổng công ty TĐKT - Tập đoàn kinh tế TNHH - Trách nhiệm hữu hạn KTTT - Kinh tế thị trường XHCN - Xã hội nghủ nghĩa KTQT - Kinh tế quốc tế UBND - Ủy ban nhân dân SCIC - Tổng công ty Đầu tư và Kinh doanh vốn nhà nước OECD- Tổ chức Hợp tác và Phát triển kinh tế CNH-HDH - Công nghiệp hóa — hiện đại hóa LHXN - Liên hiệp xí nghiệp MỤC LỤC ET AD) non cere rarer env renren arene eer 1 1. Tinh cấp thiết của dé tai. Tinh hình nghiên cứu dé tài . 5° 5 ss° sess=sessesesseseesesse 2 3. Mục đích và nhiệm vụ nghiên cứu đề tài . Đối tượng nghiên cứu và phạm Vi nghiên cứu. Phương pháp TpHiỆHnẴ CW scssscsssscvessesssnccsssssveswsasesensscsevseeussscsunsacevecossacers 9 6. Kết cầu của luận Văn.- <2 ss° << se sEs£EsEssEseEsesessessesersessree 9 Chương 1 : TONG QUAN VE DOANH NGHIỆP NHÀ NƯỚC VÀ. 10 QUAN LY NHÀ NƯỚC DOI VỚI DOANH NGHIỆP NHÀ NUOC. Khái niệm, đặc điểm va các loại hình doanh nghiệp nha nước . Khải niệm doanh nghiệp nhà HIỚC. Đặc điểm của doanh nghiệp nhà HHÓC . Cac loại hình doanh nghiệp nhà HHÓC. Quan lý nhà nước đối với doanh nghiệp nhà nước. Mục đích và trách nhiệm quản lý nhà nước đổi với doanh nghiệp DAS Piece wares coe ene 449515 Lie ces 435815 Kisame 2/8088 sce eee nan ui E. Nội dung quản lý nhà nước đổi với doanh nghiệp nhà nước . Chế tài trong quản lý nhà nước đối với doanh nghiệp nhà nước. 25 Chương 2: THUC TRẠNG PHÁP LUẬT VE QUAN LÝ NHÀ NƯỚC DOI VỚI DOANH NGHIỆP NHÀ NƯỚC HIEN NAY. Thực trạng pháp luật vê quản lý nhà nước đối với doanh nghiệp nhà nước độc lập (là những doanh nghiệp hoạt động theo Luật Doanh nghiÊn 2005) esseseanesonnoaneinntikdidnhiletEBEEENG0ICS801489010/08/F4EGEWG0400000001608 28 2. Những quy định pháp luật về quản lý nhà nước đối với doanh /13/1(208/1/128/171982(/1681212PERREEEERE. Thực tiên hoạt động quản lý nhà nước đổi với doanh nghiệp nhà NUOC AOC ÏẬTD. E12 11111911111 111111111111 11111 tk kg kg ket 42 2. Thực trạng pháp luật vê quản lý nhà nước đối với các tổng công ty G108 1) 1. Những quy định pháp luật về vê quan lý nhà nước đối với các tong công ty (tập đoàn kinh té) .-- 5c St SE EE1111121111E1111111111 E11 te. Thực tiên hoạt động quản lý nhà nước đối với đối với các tổng công ty (tập đoàn kinh té) . 56 Chuong 3: MOT SO DINH HUONG VA GIAI PHAP SAP XEP, DOI MOI QUAN LY NHA NUOC DOI VOI DOANH NGHIEP NHA NUOC ¡i0 7. Định hướng sắp xếp, đối mới quản lý doanh nghiệp nhà nước. Một số giải pháp đối mới quản lý doanh nghiệp nhà nước ở Việt Nhĩ hHÌỆNH 18y cnn scmacsaensi canner 1021-00 TSEDTA1IG10G1001001538234488 65 KET 007. 71 DANH MỤC TÀI LIEU THAM KHẢO.--- << << 74 LỜI MỞ ĐẦU 1. Tính cấp thiết của đề tài Doanh nghiệp nhà nước Việt Nam được hình thành trong thời kỳ kế hoạch hoá tập trung, dưới hình thức là xí nghiệp, xí nghiệp liên hợp, liên hiệp các xí nghiệp và sau nữa là các doanh nghiệp nhà nước độc lập các tổng công ty. Trong những năm qua doanh nghiệp nhà nước đã có những đóng góp quan trọng trong phát triển kinh tế xã hội của đất nước. Thậm chí trong nhiều giai đoạn lịch sử, doanh nghiệp nhà nước đã thực sự chiếm vị trí, vai trò chủ đạo - đầu tàu của nên kinh tế. Nhiều doanh nghiệp nhà nước đã phát triển và giữ ồn định kinh tế vĩ mô, giải quyết các van dé an sinh xã hội, góp phần bảo đảm quốc phòng, an ninh của đất nước. Nhiều doanh nghiệp nhà nước, ké cả doanh nghiệp đã cổ phần hóa, Nha nước nắm cổ phan chi phối đã bảo toàn và phát triển vốn, sản xuất kinh doanh có hiệu quả, cơ bản thực hiện tốt các nhiệm vụ được Nhà nước giao, nhiệm vụ kinh doanh theo nguyên tắc hạch toán kinh tế. Tuy nhiên, trên thực tế còn nhiều bất cập trong quản lý đầu tư vốn nhà nước và quản trị doanh nghiệp, những tồn tại yêu kém trong tổ chức quản lý, sử dụng von và tài sản tại các doanh nghiệp nhà nước. Đặc biệt, còn nhiều bat cập trong các chính sách, pháp luật đã ban hành, mặc dù từ thời điểm tháng 7/2010, các doanh nghiệp nhà nước bắt buộc phải đăng ký pháp nhân theo Luật Doanh nghiệp, hàng loạt các quy định dưới luật mang tính điều hành của Chính phủ và các Bộ, ngành vẫn tiếp tục được ban hành mới hoặc duy trì hiệu lực thi hành trên thực tế. Điều này dẫn tới hệ quả và hậu quả như chồng chéo hay mâu thuẫn nhau, tính dễ thay đổi và khó kiểm tra, giám sát trong khâu ban hành của cơ quan quyên lực nhà nước như Quốc hội hay UBTVQH và các cơ quan chức năng khác. Ngoài ra, như ở các quốc gia đã va đang chuyên đổi mô hình kinh tế, việc chuyển đổi các doanh nghiệp nhà nước sang các loại hình doanh nghiệp khác là một công việc hệ trọng và thường kéo dài, do đó tạo thành một lĩnh vực chuyên biệt cần phải được điều chỉnh bởi Luật do co quan quyên lực cao nhất là Quốc hội ban hành thay cho các Nghị định, Thông tư hướng dẫn của Chính phủ và các cơ quan chức năng khác. Chính bởi những khoảng trống pháp lý như vậy đòi hỏi khách quan phải có một chính sách pháp luật về quản lý doanh nghiệp nhà nước riêng biệt, độc lập nhằm quản lý doanh nghiệp nhà nước ngày càng chặt chẽ hơn. Do tính cấp thiết về cả lý luận và thực tiễn của vấn trên, tôi chọn đề tài “Pháp luật về quản lý Nhà nước đối với doanh nghiệp nhà nước hiện nay” làm đề tài nghiên cứu của luận văn. Tình hình nghiên cứu đề tài DNNN (công ty 100% vốn Nhà Nước và công ty do Nhà nước nắm giữ cổ phan chi phối, trong luận văn gọi tắt là DNNN để tiện dan chiếu những vấn đề lý luận) luôn giữ một vai trò quan trọng trong nề kinh tế thị trường định hướng XHCN, đặc biệt các TCT là hình thức tổ chức kinh tế hiện đại ở các nước trên thế giới. Trong cạnh tranh trên thị trường, DNNN thé hiện nhiều ưu điểm, khuyết điểm. Do vậy ở các nước cũng như Việt Nam, Nhà nước cũng như các nhà khoa học rất quan tâm đến DNNN cả về lý luận cũng như tông kết thực tiễn. Cho đến nay liên quan đến DNNN trong đó có các TCT và TDKT đã có nhiều văn bản pháp luật nhà nước, các tài liệu, công trình khoa học trong và ngoài nước đề cập đến. Ở Việt Nam trước hết là những văn bản pháp luật của Nhà nước về TCT nhà nước, về chuyên đổi TCT nhà nước hình thành các TDKT theo mô hình công ty mẹ - công ty con. Những văn bản của nhà nước liên quan đến sự hình thành va phát triển của các TCT và TDKT chủ yếu ở Việt Nam bao gồm: - Nghị định số 388/HDBT, ngày 20/11/1991 của Hội đồng Bộ trưởng (HĐBT) về việc thành lập và giải thé DNNN. - Quyết định 90/TTg, ngày 07/03/1994 của Thủ tướng Chính phủ về việc tiếp tục sắp xếp tại DNNN. - Quyết định 91/TTg, ngày 07/03/1994 của Thủ tướng Chính phủ về việc thí điểm thành lập Tập đoàn kinh doanh. - Chỉ thị 272/TTg, ngày 03/05/1995 của Thủ tướng Chính phủ về khẩn trương hoàn thành việc tô chức, sắp xếp lại các LHXN, TCT. - Nghị định số 39/CP, ngày 27/06/1995 của Thủ tướng Chính phủ về điều lệ mẫu tổ chức và hoạt động của Tổng công ty Nhà nước. - Chi thị 500/TTg, ngày 25/08/1995 của Thủ tướng Chính phủ về xây dựng phương án tổng thể sắp xếp DNNN trong từng ngành và từng địa phương. - Ngày 20/04/1995 Quốc hội thông qua Luật doanh nghiệp nhà nước. - Chỉ thị 573/TTg, ngày 23/08/1996 của Thủ tướng Chính phủ về việc tạo điều kiện cho các TCT. Thủ tướng quyết định thành lập sớm đi vào hoạt động 6n định. - Quyết định 838 TC/QD-TCDN, ngày 28/08/1996 của Bộ trưởng Bộ Tài chính về việc ban hành Quy chế tài chính mẫu của TCT Nhà nước. - Nghị định số 59 CP ngày 03/10/1996 của Chính phủ ban hành Quy chế quản lý và hạch toán kinh doanh đối với DNNN. - Chi thị 20/1998/CT-TTg, ngày 26/05/1998 cua Thủ tướng Chính phủ về việc đây mạnh, sắp xếp, đổi mới quản lý DNNN, củng cố và hoàn thiện các Tổng công ty. - Chỉ thị 15/1999/CT-TTg, ngày 26/05/1999 của Thủ tướng Chính phủ về việc hoàn thiện tổ chức hoạt động các Tổng công ty Nhà nước. - Thông tư 66/1999/TT-BTC, ngày 07/06/1999 của Bộ trưởng Bộ Tài chính về việc hướng dẫn xây dựng, sửa đổi Quy chế tài chính của Tổng công ty Nhà nước. - Năm 2003, Quốc hội thông qua luật Doanh nghiệp nhà nước sửa đôi (gọi là luật DNNN năm 2003).