phần mở đầu, kết luận và khuyến nghị, danh mục tài liệu tham khảo, phụ lục. 7 Chƣơng 1 CƠ SỞ LÝ LUẬN VỀ QUẢN LÝ GIÁO DỤC LỊCH SỬ ĐỊA PHƢƠNG TẠI CÁC TRƢỜNG PHỔ THÔNG DÂN TỘC NỘI TRÚ TRUNG HỌC CƠ SỞ VÀ TRUNG HỌC PHỔ THÔNG THEO HƢỚNG HUY ĐỘNG CỘNG ĐỒNG 1. Tổng quan nghiên cứu vấn đề 1. Các nghiên cứu về giáo dục lịch sử địa phương cho học sinh Hoạt động nghiên cứu biên soạn bộ môn lịch sử cách sử địa phương cho học sinh có tác dụng bổ sung, đính chính, hoàn thiện hơn các nội dung.
Đồng thời giáo dục tư tưởng, tình cảm trong sáng, yêu thích lịch sử truyền thống của dân tộc, giúp học sinh Trung học phổ thông nhận thức được về ý thức giữ gìn, bảo vệ niềm tự hào dân tộc về lịch sử địa phương. Tuy nhiên còn có một số hạn chế trong việc nghiên cứu biên soạn và giảng dạy lịch sử địa phương chưa đáp ứng được yêu cầu của thực tiễn hiện nay. Có một số nghiên cứu về giáo dục lịch sử địa phương cho học sinh gồm hai giai đoạn, trước và sau khi triển khai CTGDPT 2018: Để chuẩn bị triển khai CTGDPT 2018, có các nghiên cứu như: Trần Thị Hải ê (2016) với “Vận dụng phương pháp dạy học theo dự án để tổ chức hoạt động trải nghiệm sáng tạo tại di tích lịch sử 14, tr.54] Bùi Thị Kiều Thơ (2017) trong bài viết “Hoạt động giáo dục văn hóa dân tộc trong các trường Phổ thông dân tộc nội trú với vai trò bảo tồn và phát huy bản sắc văn hóa dân tộc thiểu số đã khẳng định Giáo dục văn hóa dân tộc trong trường phổ thông dân tộc nội trú nhằm mục đích cung cấp cho học sinh những kiến thức cơ bản, những hiểu biết về vốn văn hoá truyền thống của các dân tộc trên quê hương mình; Hình thành và phát triển ở HS các kỹ năng tiếp cận, khai thác tri thức và vốn văn hoá truyền thống của địa phương để tiếp thu, học hỏi, vận dụng trong hoạt động hiện 8 tại cũng như sau này; Giáo dục truyền thống văn hoá, bồi dưỡng ý thức dân tộc, nâng cao thái độ trân trọng di sản văn hoá dân tộc và trách nhiệm đối với sự phát triển của cộng đồng và quê hương, hình thành ở HS tình cảm trong sáng, cao đẹp, yêu thương, gắn bó với cộng đồng; Làm phong phú nội dung giáo dục đặc thù trong trường PTDTNT, góp phần giáo dục cho học sinh nhân cách con người mới có tri thức và văn hoá, đáp ứng yêu cầu phát triển kinh tế - xã hội ở các vùng dân tộc và miền núi [23]. Nhóm tác giả Trần Vĩnh Tường, Hoàng Thị Thiện (2019) với bài viết ch c h t đ ng tr i nghi v i di t ch ch s ch h c sinh tr ng d h c ch s i t a t 1 45-1 5 trư ng trung h c ph th ng đã đề xuất một số biện pháp tổ chức hoạt động trải nghiệm với di tích lịch sử cho học sinh trong dạy học lịch sử Việt Nam từ 1945-1975 ở trung học phổ thông gồm: Tổ chức hoạt động trải nghiệm với di tích lịch sử bằng phương pháp tình huống; Tổ chức hoạt động trải nghiệm với di tích lịch sử bằng dạy học dự án; Tổ chức hoạt động trải nghiệm với di tích lịch sử qua việc ra bài tập về nhà 28, tr 21-25].
Tác giả Huỳnh ộng Tuyền (2019) với nghiên cứu iá d c ch s đ a phương qua h t đ ng tr i nghi ch h c sinh ti u h c t nh i n iang đã chỉ ra một số hạn chế như Chương trình dạy học, GD lịch sử địa phương trước đây chưa phù hợp, tổ chức thực hiện GD lịch sử địa phương qua hoạt động trải nghiệm, HS đạt được kết quả nhất định nhưng còn hạn chế về khai thác phương pháp, hình thức, phương tiện, huy động nguồn lực. Kiến thức, kĩ năng, cảm xúc, thái độ, tình yêu quê hương đất nước ở HS chưa đạt được như mong muốn [25, tr. ột nghiên cứu nữa của tác giả Huỳnh ộng Tuyền và nhóm nghiên cứu (2020) đã triển khai đánh giá t đ ng tr i nghi giá d c ch s đ a phương ch h c sinh ti u h c t nh i n iang h c tr ng v gi i pháp đã chỉ ra giáo dục lịch sử địa phương cho HS hiện nay đã được Sở, 9 Phòng GD-ĐT ở một số địa phương Kiên Giang quan tâm thực hiện. Tuy nhiên, do chưa là yêu cầu bắt buộc, nên các trường tiểu học chưa triển khai thực hiện đạt hiệu quả cao; việc khai thác các thành tố của HĐTN giáo dục SĐP đa số đạt mức trung bình yếu [27, tr 9-14] Trần Thị Hải ê (2020) với d ng di t ch ch s tr ng d h c ch s các trư ng trung h c ph th ng t nh h a hi n uế đã khẳng định sử dụng di tích lịch sử trong dạy học có ý nghĩa quan trọng đối với việc phát triển toàn diện HS, góp phần làm phong phú thêm tri thức lịch sử, mở rộng, hiểu sâu hơn lịch sử dân tộc, lịch sử địa phương, phát triển năng lực bộ môn, giáo dục lòng yêu quê hương, đất nước, ý thức và hành động gìn giữ, phát huy giá trị của di sản văn hoá dân tộc.
Có thể sử dụng hai hình thức là Sử dụng di tích lịch sử tại địa phương trong bài nội khoá ở trên lớp và Tổ chức bài học lịch sử địa phương tại di tích [15, tr 50-54]. Huỳnh ộng Tuyền (2020) nghiên cứu về h nh h t đ ng tr i nghi giá d c ch s đ a phương ch h c sinh ti u h c , đã kết luận bên cạnh những kết quả đạt được, giáo dục lịch sử địa phương hiện nay còn tồn tại những hạn chế như một bộ phận giáo viên chưa coi trọng giáo dục lịch sử địa phương; chưa có mô hình tổ chức các hoạt động giáo dục hiệu quả; HS còn hạn chế sự hiểu biết về lịch sử địa phương, chưa có kĩ năng tôn tạo, phát huy giá trị văn hóa lịch sử địa phương. Các mô hình có thể gồm: Đọc sách, sử liệu địa phương; Tổ chức sinh động tham quan, giao lưu giáo dục SĐP cho HS; Thi trải nghiệm hoạt động giáo dục SĐP của HS [26, tr. Năm 2023, Phòng Giáo dục và Đào tạo huyện Định Hóa, tỉnh Thái Nguyên tổ chức Hội nghị chuyên đề ch hợp n i dung giá d c văn hóa dân t c tr ng t số n h c, h t đ ng giá d c.
Hội nghị chuyên đề tích hợp nội dung giáo dục văn hóa dân tộc trong một số môn học, hoạt động giáo dục được tổ chức nhằm giúp cán bộ, giáo viên hiểu về các vấn 10 đề chung trong dạy học tích hợp. Trong chương trình hội nghị, 92 cán bộ, giáo viên các trường tiểu học, THCS trên địa bàn cùng trao đổi, thống nhất về một số phương pháp, hình thức tổ chức dạy học tích hợp giáo dục văn hoá dân tộc trong một số môn học, hoạt động giáo dục theo định hướng phát triển phẩm chất, năng lực của học sinh [21]. ch s đ a phương của tác giả Nguyễn Cảnh inh chủ biên và Đỗ Hồng Thái (1998)… Như vậy, có rất nhiều công trình nghiên cứu đã tập trung vào vai trò và đánh giá những thành công đồng thời chỉ ra những hạn chế của giáo dục lịch sử địa phương, cũng như sử dụng những di tích lịch sử địa phương vào giáo dục lịch địa phương trong nhà trường đã được thực hiện triển khai nghiên cứu. Nhưng vấn đề nghiên cứu về giáo dục lịch sử địa phương cho học sinh trường trường phổ thông dân tộc nội trú trung học cơ sở và trung học phổ thông theo hướng huy động cộng đồng còn chưa được quan tâm nghiên cứu.
Các nghiên cứu về quản lý giáo dục lịch sử địa phương cho học sinh Có thể thấy các nghiên cứu về quản lý giáo dục lịch sử địa phương cho học sinh, đặc biệt trong bối cảnh triển khai CTGDPT 2018 còn khá hạn chế. Nhóm tác giả Huỳnh ộng Tuyền và cộng sự (2020) với nghiên cứu t đ ng tr i nghi giá d c ch s đ a phương ch h c sinh ti u h c t nh i n iang h c tr ng v gi i pháp đã đề xuất các giải pháp sau cần thực hiện thống nhất, đồng bộ, trọng tâm, trọng điểm, có lộ trình phù hợp các địa phương, các trường gồm: Xác định chuẩn năng lực lịch sử địa phương của học sinh, xây dựng chương trình, kế hoạch hoạt động trải nghiệm giáo dục lịch sử địa phương cho học sinh; Huy động nguồn lực cho tổ chức hoạt động trải nghiệm giáo dục 11 lịch sử địa phương cho học sinh 27, tr 9-14]. Tác giả Trần Thị Hải ê (2020) qua nghiên cứu d ng di t ch ch s tr ng d h c ch s các trư ng trung h c ph th ng t nh h a hi n uế đã kiến nghị, muốn tổ chức tốt hoạt động dạy học với di tích lịch sử đòi hỏi GV phải nắm vững lí luận dạy học bộ môn, có kiến thức về lịch sử - văn hoá địa phương sâu rộng, vốn sống thực tế phong phú và thực sự linh hoạt, năng động và sáng tạo trong tổ chức, thực hiện quá trình dạy học của mình. Từ đó, đề nghị các cấp quản lí cần quan tâm, tạo điều kiện, khuyến khích GV vượt qua khó khăn, đi tiên phong và lan tỏa niềm hứng khởi nghiên cứu di tích lịch sử ở địa phương cho HS của mình, thực hiện thành công phong trào “Xây dựng trường học thân thiện, HS tích cực 15, tr 50-54].
Tác giả Nguyễn Văn Tiến (2018) đã nghiên cứu và hoàn thành luận văn Qu n ý d h c n i dung giá d c ch s đ a phương các trư ng trung h c cơ s th xã Ch inh, t nh i Dương. Trong luận văn tác giả đã nghiên cứu khung lý luận về giáo dục lịch sử địa phương qua các môn học Ngữ Văn, ịch sử, Địa lý, khảo sát thực trạng quản lý giáo dục lịch sử địa phương tại các trường THCS thị xã Chí inh, tỉnh Hải Dương, từ đó đề xuất ra 05 biện pháp quản lý nhằm tháo gỡ những vấn đề khó khăn vẫn còn tồn tại trong công tác quản lý dạy học giáo dục SĐP của các trường THCS thị xã Chí inh, Hải Dương.