CHƯƠNG 1 CƠ SỞ LÝ LUẬN VỀ QUẢN LÝ CHO VAY KHÁCH HÀNG CÁ NHÂN TẠI CHI NHÁNH NGÂN HÀNG THƯƠNG MẠI 1. Tổng quan về cho vay khách hàng cá nhân tại chi nhánh ngân hàng thương mại 1. Khái niệm và đặc điểm cho vay khách hàng cá nhân * Khái niệm cho vay khách hàng cá nhân của ngân hàng thương mại “ Hoạt động cho vay đối với khách hàng cá nhân là một mảng hoạt động cho vay của ngân hàng phân chia theo đối tượng vay vốn. Đối tượng của nó là khách hàng cá nhân với mục đích phục vụ tiêu dùng trong đời sống, là hộ gia đình với mục đích sản xuất kinh doanh dưới hình thức hộ kinh doanh cá thể.
Theo Tô Ngọc Hưng (2022) thì “Cho vay khách hàng cá nhân (KHCN) là hình thức cấp tín dụng mà NHTM chuyển giao cho cá nhân, hộ kinh doanh một khoản tiền xác định trong một thời gian nhất định trên nguyên tắc hoàn trả lại gốc và lãi cho NHTM. Như vậy, tuy có nhiều khái niệm và quan điểm khác nhau, nhưng về bản chất đều có chung nội dung là: cho vay khách hàng cá nhân là hoạt động mà trong đó ngân hàng đóng vai trò là người chuyển nhượng quyền sử dụng vốn của mình cho các khách hàng cá nhân trong một thời hạn nhất định theo nguyên tắc hoàn trả cả gốc và lãi. KHCN là tất cả các cá nhân có năng lực pháp luật dân sự, năng lực hành vi dân sự và chịu trách nhiệm theo quy định trước pháp luật. Các đối tượng yêu cầu vay vốn thường được sử dụng với mục đích mua nhà, vay kinh doanh, vay mua xe… * Đặc điểm cho vay khách hàng cá nhân của ngân hàng thương mại Cho vay KHCN của NHTM có những đặc điểm cụ thể như sau: - Đối tượng đi vay: KHCN là những cá nhân hoặc hộ gia đình có nhu cầu vay vốn để tiêu dùng hoặc SXKD kinh tế hộ - Quy mô khoản vay: KHCN thường vay vốn với quy mô nhỏ hơn khách hàng doanh nghiệp 6 - Lãi suất vay: Lãi suất vay cá nhân thường cao hơn so với lãi suất vay doanh nghiệp do mức độ rủi ro cao hơn.
- Chi phí cho vay: số lượng KHCN vay vốn thường nhiều, nên số lượng hồ sơ quản lý nhiều, các chi phí phát sinh liên quan lớn, nên chi phí cho vay thường lớn hơn KH doanh nghiệp. - Mức độ rủi ro: Rủi ro cho vay cá nhân thường cao hơn so với rủi ro cho vay doanh nghiệp do độ rủi ro cao hơn, khó kiểm soát thông tin hơn. - Về quản lý đối với hoạt động cho vay KHCN: đối tượng vay vốn đa dạng nên khó quản lý hơn - Sản phẩm vay đa dạng: Ngân hàng thương mại cung cấp nhiều loại sản phẩm vay đa dạng hơn phù hợp với nhu cầu và điều kiện của khách hàng cá nhân 1. Phân loại cho vay khách hàng cá nhân KHCN thường vay các khoản nhỏ lẻ nhằm mục đích sản xuất, tiêu dùng, cho vay KHCN thường được phân thành các loại theo các tiêu thức như sau: a.
Phân loại theo thời hạn khoản vay Tín dụng ngắn hạn: Là khoản tín dụng dưới 1 năm và được sử dụng để bổ sung sự thiếu hụt tạm thời vốn lưu động của KH nhằm mục đích sinh hoạt của gia đình. Tín dụng trung hạn: Là khoản tín dụng có thời hạn 1-3 năm, thường để cung cấp, mua tài sản cố định, phục vụ cho nhu cầu sản xuất và kinh doanh có giá trị cao của hộ gia đình. Tín dụng dài hạn: Là khoản tín dụng có thời hạn 3 năm trở lên, nhằm đáp ứng nhu cầu của hộ gia đình như sản xuất lớn, mua nhà ở có giá trị cao. Phân loại theo mục đích sử dụng vốn Tín dụng tiêu dùng: Là hình thức dành cho cá nhân có nhu cầu mua sắm tài sản phục vụ cho sinh hoạt gia đình.
Tín dụng cho sản xuất kinh doanh: Là loại tín dụng dành cho những cơ sở sản xuất, kinh doanh nhằm mục đích hỗ trợ thúc đẩy sản xuất kinh doanh như mua sắm thiết bị máy móc, cung cấp vốn lưu động. Phân loại theo tài sản đảm bảo 7 Tín dụng có tài sản đảm bảo: Là hình thức đi vay cầm cố, thế chấp tài sản đảm bảo hoặc có sự bảo lãnh bên thứ ba. Tín dụng không có tài sản đảm bảo: hay còn gọi là tín chấp, không có tài sản đảm bảo hay sự bảo lãnh của bên thứ ba. Phân loại dựa vào hình thức tín dụng Cho vay: là việc ngân hàng cho KH sử dụng vốn theo những cam kết cụ thể Chiết khấu: là việc mà Ngân hàng dùng một khoản tiền tương ứng trên giấy tờ có giá mà khách hàng mang đến trừ đi khoản chi phí và lợi nhuận của Ngân hàng để mua lại giấy tờ có giá đó từ khách hàng.
Cho thuê tài chính: là việc mà ngân hàng cam kết mua và cho thuê lại tài sản theo yêu cầu sử dụng của khách hàng. Bảo lãnh: là việc mà Ngân hàng cam kết sẽ thực hiện những nghĩa vụ tài chính thay cho khách hàng (bên được bảo lãnh) của mình khi khách hàng không đủ khả năng thực hiện được nghĩa vụ tài chính của mình. Quản lý cho vay khách hàng cá nhân tại chi nhánh ngân hàng thương mại 1. Khái niệm quản lý cho vay khách hàng cá nhân Theo Nguyễn Thị Ngọc Huyền, Đoàn Thị Thu Hà, Đỗ Thị Hải Hà (2018): “Quản lý là quá trình lập kế hoạch, tổ chức thực hiện và kiểm soát các nguồn lực và cac hoạt động của tổ chức nhằm đạt được mục tiêu của tổ chức một cách hiệu lực và hiệu quả cao trong điều kiện môi trường luôn biến động”.
Từ các khái niệm chung về quản lý, có thể định nghĩa về quản lý cho vay KHCN ở của các chi nhánh NHTM như sau: Quản lý cho vay KHCN của chi nhánh NHTM là quá trình chi nhánh ngân hàng thương mại lập kế hoạch, tổ chức thực hiện và kiểm soát cho vay khách hàng cá nhân nhằm đạt được các mục tiêu đã đặt ra 1. Mục tiêu và tiêu chí đánh giá quản lý cho vay khách hàng cá nhân Các chi nhánh NHTM, quản lý cho vay KHCN nhằm đạt các mục tiêu sau: (1) Tăng trưởng dư nợ cho vay KHCN: Tăng trưởng dư nợ cho vay KHCN cả về quy mô và tốc độ. Tuy nhiên, sự tăng trưởng này cũng phải nằm trong khuôn khổ nhất định. Trong đó, phải đảm bảo một số tiêu chí bền vững căn bản như: cơ cấu cho 8 vay phù hợp; rủi ro cho vay mua nhà ở trong ngưỡng an toàn; khách hàng ngày càng cảm thấy hài lòng khi sử dụng dịch vụ của ngân hàng, v.Chỉ tiêu gồm dư nợ cho vay và tốc độ tăng trưởng dư nợ cho vay KHCN.
(2) Mở rộng thị phần cho vay KHCN: Thị phần cho vay KHCN càng lớn, thể hiện sự chiếm lĩnh của NHTM trong cho vay KHCN trên địa bàn hoạt động. Chỉ tiêu đo lường là thị phần dư nợ cho vay KHCN. (3) Hạn chế rủi ro trong cho vay KHCN: thể hiện ở khả năng thu hồi nợ, tỷ lệ các nhóm nợ khó đòi và nợ xấu giảm dần, cơ cấu nợ hợp lý hơn, lợi nhuận từ hoạt động cho vay KHCN của NHTM được nhiều hơn. Chỉ tiêu đo lường là nợ xấu và tỷ lệ nợ xấu trong cho vay KHCN.
(4) Nâng cao sự hài lòng về chất lượng phục vụ khách hàng cá nhân vay vốn: Thông qua việc thực hiện tốt công tác quản lý cho vay KHCN sẽ giúp khách hàng rút ngắn thời gian thẩm định và phê duyệt các khoản vay; tạo điều kiện cho khách hàng kịp thời có nguồn vốn kịp thời để mua nhà giúp cho đời sống vật chất và tinh thần của người dân được cải thiện. Chỉ tiêu đo lường là mức độ đánh giá sự hài lòng của KHCN. Nội dung quản lý cho vay khách hàng cá nhân tại chi nhánh ngân hàng thương mại 1. Bộ máy quản lý cho vay khách hàng cá nhân a) Cơ cấu bộ máy Để quản lý cho vay KHCN, các NHTM thường tổ chức bộ máy quản lý cho vay KHCN.
Thông thường, bộ máy quản lý cho vay KHCN của các chi nhánh NHTM thường gồm: Ban giám đốc chi nhánh: Nhiệm vụ của bộ phận này là xét duyệt giới hạn tín dụng, xét duyệt các khoản vay vượt mức phán quyết của Giám đốc hoặc khoản vay phức tạp cần thẩm định, đánh giá lại. Bộ phận kinh doanh: thực hiện chức năng phát triển kinh doanh thông qua việc thiết lập, củng cố và phát triển khách hàng có khả năng đem lại lợi nhuận cho ngân hàng. Bộ phận quản lý rủi ro tín dụng: thực hiện phân tích, đánh giá và giám sát mọi 9 rủi ro phát sinh trong hoạt động tín dụng nhằm hạn chế rủi ro tín dụng có thể chấp nhận được. Bộ phận tác nghiệp: có chức năng quản lý và trực tiếp thực hiện các tác nghiệp liên quan đến số liệu trên hệ thống, đảm bảo số liệu trên hệ thống khớp đúng với số liệu trên hồ sơ, lưu giữ hồ sơ đầy đủ và an toàn, đảm bảo các khoản vay đều tuân thủ nghiêm ngặt các bước quy định trong quy trình tín dụng.
b)Nhân lực trực thuộc bộ máy quản lý cho vay khách hàng cá nhân Nhân sự bố trí ở bộ máy quản lý cho vay KHCN thường có yêu cầu như sau: Về kiến thức: trình độ đại học trở lên chuyên ngành tài chính ngân hàng hoặc quản trị kinh doanh,. Có kiến thức về ngành ngân hàng, am hiểu về các nghiệp vụ về cho vay KHCN, có kiến thức về quản lý kinh tế. Về kỹ năng: có các kỹ năng cần thiết trong công tác cho vay như kỹ năng đàm phán, kỹ năng giao tiếp, kỹ năng xử lý tình huống,. Về phẩm chất: Luôn giữ tinh thần năng động, nhiệt huyết bởi đây được đánh giá là vị trí tương đối áp lực, tương đương với nhân viên kinh doanh ở những doanh nghiệp khác.
Cẩn thận, tỉ mỉ trong quá trình làm việc bởi đây là nghiệp vụ liên quan đến tiền bạc, pháp lý là chính. Có khả năng chịu được áp lực công việc. Lập kế hoạch cho vay khách hàng cá nhân “Lập kế hoạch cho vay KHCN là một trong những hoạt động cơ bản của quá trình quản lý cho vay KHCN của NHTM, nhằm mục đích xem xét các mục tiêu, các phương án, bước đi trình tự và cách tiến hành nhằm đạt được mục tiêu cho vay KHCN” (Trần Thị Ngọc Lan, 2012). Mục đích của lập kế hoạch cho vay KHCN nhằm hướng dẫn các cán bộ tín dụng thực hiện mục tiêu trong phát triển cho vay KHCN của các chi nhánh NHTM.