CHƯƠNG 1 CƠ SỞ KHOA HỌC VÀ THỰC TIỄN VỀ QUẢN LÝ HOẠT ĐỘNG CHO VAY CỦA NGÂN HÀNG HỢP TÁC XÃ VIỆT NAM 1. Tổng quan về Ngân hàng Hợp tác xã Việt Nam và hoạt động cho vay của Ngân hàng Hợp tác xã Việt Nam 1. Tổng quan về Ngân hàng Hợp tác xã Việt Nam 1. Khái niệm Ngân hàng Hợp tác xã Việt Nam Theo Điều 4, Luật các tổ chức tín dụng năm 2010 thì NHHT được hiểu như sau: “Ngân hàng hợp tác xã là ngân hàng của tất cả các quỹ tín dụng nhân dân do các quỹ tín dụng nhân dân và một số pháp nhân góp vốn thành lập theo quy định của Luật các tổ chức tín dụng nhằm mục tiêu chủ yếu là liên kết hệ thống, hỗ trợ tài chính, điều hòa vốn trong hệ thống các quỹ tín dụng nhân dân”[31].
Tại Điều 6, Thông tư số 31/2012/TT-NHNN ngày 26 tháng 11 năm 2012 của Ngân hàng Nhà nước Quy định về Ngân hàng Hợp tác xã Việt Nam thì NHHT được hiểu như sau: “Ngân hàng hợp tác xã là loại hình tổ chức tín dụng được tổ chức theo mô hình hợp tác xã với mục tiêu chủ yếu là liên kết, bảo đảm an toàn của hệ thống thông qua việc hỗ trợ tài chính và giám sát hoạt động trong hệ thống quỹ tín dụng nhân dân. Hoạt động chủ yếu là điều hòa vốn và thực hiện các hoạt động ngân hàng đối với thành viên là các quỹ tín dụng nhân dân”[25]. Căn cứ các quy định của pháp luật, có thể thấy trong NHHT được giao các nhiệm vụ, vai trò rất quan trọng. Sự kết hợp giữa các nguyên tắc của hợp tác xã và nhiệm vụ của một TCTD đã khiến cho NHHT trở thành một thực thể độc đáo, đóng vai trò không thể thay thế trong cấu trúc tài chính của Việt Nam.
Lịch sử hình thành và quá trình phát triển a) Giai đoạn 1995 - 2000 Vào ngày 05/8/1995, một bước tiến quan trọng đã được ghi nhận trong quá trình hình thành và phát triển của hệ thống QTDND, thông qua việc thành lập Quỹ tín dụng Trung ương, được chấp thuận theo Quyết định số 162/QĐ- NH5 ngày 08/6/1995 và Quyết định số 200/QĐ-NH5 về việc cấp giấy phép hoạt động với vốn điều lệ 200 tỷ VNĐ, và thời hạn hoạt động kéo dài đến 99 năm. Quỹ tín dụng Trung ương được giao nhiệm vụ chính là điều hòa vốn trong toàn bộ hệ thống QTDND thông qua việc tiếp nhận tiền gửi và cho vay; đồng thời, đảm bảo khả năng chi trả và thanh toán cho toàn bộ hệ thống. Quỹ tín dụng Trung ương cũng đóng vai trò quan trọng trong việc đại diện cho hệ thống QTDND trong các mối quan hệ với Chính phủ, NHNN, các Bộ, Ngành, và các Tổ chức trong và ngoài nước. Trong giai đoạn ban đầu của hoạt động, Quỹ tín dụng Trung ương phải đối mặt với hàng loạt khó khăn và thách thức: nguồn vốn hạn chế, số lượng nhân sự chỉ có 20 người, cùng với việc thiếu vốn kỹ thuật và cơ sở vật chất, và quy chế hoạt động vẫn đang trong quá trình hình thành.
Tuy nhiên, nhờ vào sự quyết tâm và nỗ lực không ngừng của Ban lãnh đạo cùng với tinh thần trách nhiệm của toàn bộ đội ngũ cán bộ, cùng với sự hỗ trợ chỉ đạo chặt chẽ từ NHNN, Quỹ tín dụng Trung ương đã vượt qua mọi khó khăn này và tiếp tục hoàn thành xuất sắc nhiệm vụ điều hòa vốn cho hệ thống, từ đó ngày càng củng cố vai trò của mình như một trung tâm quan trọng, điều phối hoạt động của toàn bộ hệ thống QTDND. b) Giai đoạn 2000 - 2013 Năm 2000, Bộ Chính trị ban hành Chỉ thị số 57-CT/TW ngày 10/10/2000 về "Củng cố, hoàn thiện và phát triển hệ thống Quỹ tín dụng nhân 10 dân"[1], tập trung cải thiện tổ chức và hoạt động của QTDND. Mục tiêu là chuyển đổi từ mô hình bao gồm QTDND cơ sở, Quỹ tín dụng Khu vực và Quỹ tín dụng Trung ương sang mô hình hai cấp gồm QTDND cơ sở và Quỹ tín dụng Trung ương. Như vậy, Quỹ tín dụng Trung ương ngoài Trụ sở chính tại Hà Nội sẽ bao gồm các Chi nhánh tại các tỉnh, thành phố được chuyển đổi, sát nhập từ Quỹ tín dụng khu vực.
Cùng với đó, Chi nhánh Quỹ tín dụng Trung ương cũng tiếp nhận nhiệm vụ điều hòa vốn từ NHNN Chi nhánh tỉnh, thành phố. Quỹ tín dụng Trung ương đã từng bước phát triển với quy mô lớn hơn và chất lượng cao hơn. Với sự hỗ trợ về mặt pháp lý và giám sát chặt chẽ của NHNN, Quỹ tín dụng Trung ương đã cải thiện đáng kể vai trò và uy tín. Tăng trưởng mạnh mẽ về nguồn vốn và phát triển tài chính đã thúc đẩy tính liên kết trong hệ thống và củng cố uy tín quốc tế.
Với sự hỗ trợ của Quỹ tín dụng Trung ương, các QTDND đã từng bước phát triển. Từ việc cơ sở vật chất còn nhiều thiếu thốn, đến nay các QTDND đã có đủ khả năng để cung cấp các sản phẩm, dịch vụ ngân hàng hiện đại tới thành viên của Quỹ. Điều này đã trở thành hiện thực hơn khi Luật các TCTD năm 2010 được áp dụng mạnh mẽ hơn, với sự định rõ các quy định mới và việc tăng cường quyền hạn và trách nhiệm của NHHT đối với hệ thống QTDND. Ngày 17/12/2012, tại Hà Nội, Quỹ tín dụng Trung ương đã tổ chức Đại hội chuyển đổi và trở thành NHHT, đánh dấu một bước quan trọng trong sự phát triển của hệ thống QTDND cũng như NHHT.
c) Giai đoạn 2013 - Nay Vào ngày 22/3/2013, Đại hội thành viên đầu tiên của NHHT đã diễn ra, đưa ra những quyết định quan trọng mở ra một chương mới trong quá trình 11 hoạt động. Tại sự kiện quan trọng này, đã được xác định những nội dung chính sau: Tên tiếng Việt chính thức: “Ngân hàng Hợp tác xã Việt Nam”, tên tiếng Anh là "Co-operative Bank of Vietnam", viết tắt là Co-opBank. Trụ sở và thời hạn hoạt động: NHHT có trụ sở chính tại tầng 4, tòa nhà N04, đường Hoàng Đạo Thúy, phường Trung Hoà, quận Cầu Giấy, thành phố Hà Nội. Thời hạn hoạt động 99 năm với vốn điều lệ là 3.
Giấy phép thành lập: Ngày 04/6/2013, Thống đốc NHNN đã ký Giấy phép số 166/GP-NHNN, chính thức công nhận và cho phép việc thành lập NHHT, là bước quan trọng để khẳng định tầm vóc và uy tín trong hệ thống ngân hàng. Hiện nay, NHHT có một mạng lưới rộng khắp, bao gồm 32 Chi nhánh, 66 Phòng giao dịch và gần 1.200 QTDND thành viên tại các xã và phường. Sự hỗ trợ mạnh mẽ vốn từ Nhà nước, lên đến hơn 99%, đã giúp NHHT không chỉ đóng vai trò là ngân hàng của các QTDND mà còn là nguồn lực tiên phong thực hiện các chính sách tiền tệ, góp phần vào việc ổn định kinh tế vĩ mô, kiểm soát lạm phát và hỗ trợ tăng trưởng. NHHT luôn đồng hành chặt chẽ với sự phát triển của nông nghiệp, nông dân và nông thôn, không chỉ là ngân hàng mà còn là đối tác đáng tin cậy của cộng đồng.
Đồng thời, qua việc tham gia tích cực vào quá trình tái cơ cấu nền kinh tế và xây dựng nông thôn mới, NHHT đang đóng góp quan trọng vào việc đảm bảo an sinh xã hội và tạo nên một môi trường tài chính an toàn cho người dân Việt Nam. Đặc điểm của Ngân hàng Hợp tác xã Việt Nam Về nguồn gốc hình thành: Việc chuyển đổi từ Quỹ tín dụng Trung ương trở thành NHHT ngoài việc chuyển đổi mô hình hoạt động còn có tác động rất lớn đến quy mô cũng như chất lượng hoạt động của NHHT. Mục tiêu chính 12 của quá trình này không chỉ dừng ở việc điều hòa vốn và hỗ trợ tăng cường hiệu quả, mà còn là đảm bảo sự an toàn và bền vững cho toàn bộ hệ thống QTDND trên khắp cả nước. NHHT không chỉ là nơi gửi tiền và vay vốn mà còn là trung tâm dịch vụ đa nhiệm, mở cánh cửa cho các loại hình hợp tác xã ngày càng đa dạng.
Bằng việc mở rộng các dịch vụ của mình, NHHT không chỉ đáp ứng nhu cầu ngày càng tăng của các hợp tác xã hiện tại mà còn tạo ra cơ hội mới, khuyến khích sự phát triển cho nhiều loại hình hợp tác xã khác nhau. Những bước tiến này không chỉ giúp NHHT mở rộng tầm vóc kinh doanh mà còn góp phần tích cực vào sự phát triển toàn diện của cộng đồng và nền kinh tế quốc gia. Đồng hành chặt chẽ với sự đổi mới và phát triển không ngừng, NHHT cam kết tiếp tục định hình tương lai, là điểm đến đáng tin cậy cho mọi hợp tác xã và người dân trên đất nước Việt Nam. Mục tiêu hoạt động của NHHT là thực hiện tương trợ các QTDND, tăng cường tính liên kết, đảm bảo an toàn hoạt động của hệ thống QTDND.
Mục tiêu này không nhằm thu lợi nhuận mà tập trung vào việc tăng cường khả năng tài chính. Điểm độc đáo so với các Ngân hàng thương mại khác là việc lợi nhuận của NHHT được sử dụng nhằm tăng cường năng lực tài chính và hỗ trợ cho các QTDND thành viên của mình một cách tối ưu nhất. Về đối tượng khách hàng cho vay: Sự đặc biệt chính giữa NHHT và các Ngân hàng thương mại khác nằm ở việc NHHT không chỉ đơn thuần là một ngân hàng, mà còn là hệ thống có đối tượng cho vay được tích hợp một cách độc đáo. Trong hệ thống này, việc cho vay không chỉ là một dịch vụ, mà còn là cách thức NHHT thực hiện nhiệm vụ quan trọng: điều hòa vốn, mở rộng cơ hội cho vay đối với các thành viên và hỗ trợ thanh toán cho các QTDND.
Với vai trò điều hòa vốn và việc cung cấp các dịch vụ ngân hàng cho các thành viên là các QTDND, NHHT không chỉ là một ngân hàng đơn thuần mà còn là ngôi nhà tài chính an toàn, minh bạch và tiện lợi. Điểm độc đáo của NHHT 13 không chỉ là khả năng hỗ trợ tài chính cho thành viên trong hệ thống, mà còn nằm ở việc mở rộng cơ hội vay vốn cho các cá nhân và tổ chức không thuộc hệ thống này. Điều này không chỉ giúp NHHT thực hiện nhiệm vụ của mình một cách hiệu quả mà còn tạo ra những cơ hội mới cho các đối tác và khách hàng. Hơn nữa, việc NHHT là thành viên của Hiệp hội QTDND, Hiệp hội Liên đoàn Hợp tác xã tín dụng Châu Á, và việc đạt được chứng chỉ ISO 9001:2008 là minh chứng cho cam kết không ngừng nâng cao chất lượng dịch vụ và tạo ra giá trị thực sự cho cộng đồng và xã hội.