Chuyên Đề Tốt Nghiệp: Quản Lý Chất Thải Rắn Sinh Hoạt Tại Quận Lê Chân, Hải Phòng

Chuyên đề tốt nghiệp quản lý chất thải rắn sinh hoạt tại quận Lê Chân, Hải Phòng, phân tích thực trạng và đề xuất giải pháp hiệu quả, bền vững.

• Tác giả: Dương Hải Anh
• Người hướng dẫn: PGS.TS Lê Hà Thanh
• Trường học: Trường Đại học Kinh tế Quốc dân
• Chuyên ngành: Kinh tế - Quản lý tài nguyên và môi trường
• Đề tài: Quản lý chất thải rắn sinh hoạt tại địa bàn quận Lê Chân, thành phố Hải Phòng
• Loại tài liệu: chuyên đề tốt nghiệp
• Năm xuất bản: 2020
• Địa điểm: Hà Nội

Mục lục chi tiết

• LỜI MỞ ĐẦU
• 1. CHƯƠNG 1: CƠ SỞ LÝ LUẬN VÀ THỰC TIỄN VỀ CHẤT THẢI RẮN SINH HOẠT VÀ QUẢN LÝ CHẤT THẢI RẮN SINH HOẠT
• 1.1. Một số vấn đề cơ bản về chất thải rắn sinh hoạt
• 1.1.1. Một số khái niệm liên quan đến môi trường
• 1.2. Chất thải rắn sinh hoạt
• 1.2.1. Khái niệm
• 1.2.2. Phân loại
• 1.2.3. Tác động của chất thải rắn sinh hoạt
• 1.2.3.1. Tác động đến môi trường đất
• 1.2.3.2. Tác động đến môi trường nước
• 1.2.3.3. Tác động tới môi trường không khí
• 1.2.3.4. Tác động tới sức khỏe cộng đồng
• 1.2.3.5. Tác động đến cảnh quan môi trường
• 1.3. Quản lý chất thải rắn sinh hoạt
• 1.3.1. Khái niệm về quản lý chất thải rắn sinh hoạt
• 1.3.2. Nguyên tắc quản lý chất thải rắn sinh hoạt
• 1.3.3. Hệ thống quản lý chất thải rắn sinh hoạt
• 1.3.4. Các công cụ trong quản lý chất thải rắn
• 1.3.5. Các phương pháp xử lý chất thải rắn sinh hoạt
• 1.3.6. Yêu cầu của việc xử lý chất thải rắn sinh hoạt
• 2. CHƯƠNG 2: HIỆN TRẠNG PHÁT SINH CHẤT THẢI RẮN SINH HOẠT VÀ QUẢN LÝ CHẤT THẢI RẮN SINH HOẠT TẠI ĐỊA BÀN QUẬN LÊ CHÂN, THÀNH PHỐ HẢI PHÒNG
• 2.1. Đặc điểm địa bàn nghiên cứu và điều kiện tự nhiên
• 2.2. Điều kiện kinh tế xã hội
• 2.3. Hiện trạng phát sinh chất thải rắn sinh hoạt và quản lý chất thải rắn sinh hoạt tại địa bàn quận Lê Chân
• 2.3.1. Thực trạng phát sinh chất thải rắn sinh hoạt tại quận Lê Chân
• 2.3.2. Hiện trạng công tác quản lý chất thải rắn sinh hoạt tại quận Lê Chân
• 2.3.3. Hệ thống văn bản, chính sách về quản lý chất thải rắn sinh hoạt
• 2.3.4. Hệ thống cơ quan quản lý
• 2.4. Phương thức quản lý và đánh giá hệ thống quản lý chất thải rắn sinh hoạt trên địa bàn quận Lê Chân
• 3. CHƯƠNG 3: ĐỀ XUẤT CÁC GIẢI PHÁP NÂNG CAO HIỆU QUẢ QUẢN LÝ CHẤT THẢI RẮN SINH HOẠT TẠI QUẬN LÊ CHÂN, THÀNH PHỐ HẢI PHÒNG
• 3.1. Căn cứ đề xuất giải pháp
• 3.2. Một số đề xuất
• 3.2.1. Các giải pháp về chính sách
• 3.2.2. Các giải pháp về kỹ thuật
• 3.2.3. Các giải pháp khác
• TÀI LIỆU THAM KHẢO

Tóm tắt

I. Quản lý chất thải rắn sinh hoạt

Quản lý chất thải rắn sinh hoạt là một vấn đề cấp thiết trong bối cảnh đô thị hóa nhanh chóng tại Quận Lê Chân, Hải Phòng. Bài viết này phân tích các khái niệm cơ bản về chất thải rắn sinh hoạt (CTRSH), bao gồm nguồn phát sinh, thành phần và tác động đến môi trường. CTRSH phát sinh từ các hoạt động sinh hoạt hàng ngày của cư dân đô thị, bao gồm khu dân cư, chợ, trường học và cơ quan công sở. Việc quản lý hiệu quả CTRSH đòi hỏi sự kết hợp giữa phân loại rác thải, công nghệ xử lý rác và chính sách môi trường.

1.1. Khái niệm và phân loại CTRSH

Chất thải rắn sinh hoạt được định nghĩa là các chất thải phát sinh từ hoạt động sinh hoạt của con người. Chúng bao gồm thực phẩm thừa, giấy, nhựa, kim loại và các vật liệu khác. Việc phân loại CTRSH tại nguồn là bước đầu tiên quan trọng trong quy trình quản lý chất thải. Các thành phần của CTRSH có tính chất khác nhau, từ chất hữu cơ dễ phân hủy đến chất vô cơ khó phân hủy. Việc phân loại đúng cách giúp tăng hiệu quả tái chế chất thải và giảm thiểu tác động tiêu cực đến môi trường.

1.2. Tác động của CTRSH đến môi trường

CTRSH gây ra nhiều tác động tiêu cực đến môi trường đô thị. Chất thải hữu cơ phân hủy trong đất có thể gây ô nhiễm nguồn nước ngầm. Nước rỉ rác từ các bãi chôn lấp chứa nhiều chất độc hại, gây ô nhiễm nguồn nước mặt. CTRSH cũng phát sinh khí độc như SO2, CO và H2S, ảnh hưởng đến chất lượng không khí. Ngoài ra, việc quản lý không hiệu quả CTRSH dẫn đến tình trạng ngập úng, tắc cống và làm mất mỹ quan đô thị.

II. Hiện trạng quản lý CTRSH tại Quận Lê Chân

Quận Lê Chân là một khu vực đang phát triển mạnh về kinh tế và đô thị hóa, đi kèm với đó là sự gia tăng đáng kể lượng chất thải rắn sinh hoạt. Bài viết đánh giá hiện trạng phát sinh và quản lý CTRSH tại địa bàn này. Các số liệu thống kê cho thấy lượng CTRSH tại Quận Lê Chân tăng đều qua các năm, từ 2015 đến 2019. Hệ thống thu gom và xử lý CTRSH hiện nay vẫn còn nhiều hạn chế, đặc biệt là trong việc phân loại rác tại nguồn và áp dụng các công nghệ xử lý rác tiên tiến.

2.1. Thực trạng phát sinh CTRSH

Theo báo cáo, lượng CTRSH tại Quận Lê Chân tăng trung bình 5% mỗi năm. Các nguồn phát sinh chính bao gồm khu dân cư, chợ và các cơ sở thương mại. Thành phần CTRSH chủ yếu là chất hữu cơ (chiếm khoảng 60%), tiếp theo là nhựa, giấy và kim loại. Việc không phân loại rác tại nguồn dẫn đến khó khăn trong quá trình xử lý và tái chế chất thải.

2.2. Hệ thống quản lý CTRSH

Hệ thống quản lý CTRSH tại Quận Lê Chân bao gồm các công ty môi trường đô thị chịu trách nhiệm thu gom và vận chuyển rác thải. Tuy nhiên, hệ thống này còn nhiều bất cập, như thiếu phương tiện thu gom hiện đại và chưa áp dụng rộng rãi các công nghệ xử lý rác tiên tiến. Việc chôn lấp vẫn là phương pháp xử lý chính, gây lãng phí tài nguyên đất và tiềm ẩn nguy cơ ô nhiễm môi trường.

III. Giải pháp nâng cao hiệu quả quản lý CTRSH

Để cải thiện hiệu quả quản lý chất thải rắn sinh hoạt tại Quận Lê Chân, bài viết đề xuất một số giải pháp cụ thể. Các giải pháp này tập trung vào việc hoàn thiện chính sách môi trường, áp dụng công nghệ xử lý rác tiên tiến và nâng cao nhận thức cộng đồng. Việc thực hiện các giải pháp này không chỉ giúp giảm thiểu ô nhiễm môi trường mà còn góp phần phát triển bền vững đô thị.

3.1. Giải pháp về chính sách

Cần hoàn thiện hệ thống chính sách môi trường liên quan đến quản lý CTRSH. Các chính sách này bao gồm quy định về phân loại rác tại nguồn, khuyến khích tái chế và áp dụng các công nghệ xử lý rác thân thiện với môi trường. Việc tăng cường giám sát và xử phạt các hành vi vi phạm cũng là một biện pháp quan trọng.

3.2. Giải pháp về kỹ thuật

Áp dụng các công nghệ xử lý rác tiên tiến như đốt rác phát điện, sản xuất phân bón hữu cơ từ rác thải hữu cơ và tái chế chất thải vô cơ. Cần đầu tư vào hệ thống thu gom và vận chuyển rác hiện đại để nâng cao hiệu quả quản lý CTRSH. Việc xây dựng các nhà máy xử lý rác tập trung cũng là một giải pháp cần thiết.

Nội dung chính

Bối cảnh và vấn đề nghiên cứu

Quá trình phát triển kinh tế - xã hội, công nghiệp hóa và đô thị hóa tại Việt Nam đang tạo ra áp lực lớn đối với môi trường sống, đặc biệt là sự gia tăng nhanh chóng của chất thải rắn phát sinh từ sản xuất và sinh hoạt. Sự tích tụ và xử lý không triệt để chất thải rắn dẫn đến suy giảm chất lượng đất, ô nhiễm nguồn nước mặt, nước ngầm và không khí, đồng thời làm gia tăng các bệnh lý về đường hô hấp và tiêu hóa trong cộng đồng dân cư.

Thành phố Hải Phòng là đô thị loại I trực thuộc Trung ương, giữ vai trò đầu mối giao thông đường biển và là cực tăng trưởng quan trọng trong tam giác kinh tế phía Bắc. Đi liền với sự tăng trưởng kinh tế và gia tăng dân số cơ học, thành phố đang phải đối mặt với nhiều thách thức về mặt môi trường. Trong đó, quận Lê Chân là quận nội thành có mật độ dân số cao, tập trung nhiều cơ sở sản xuất tiểu thủ công nghiệp, dịch vụ và thương mại. Khối lượng chất thải rắn sinh hoạt (CTRSH) tại địa bàn không ngừng tăng, trong khi cơ sở hạ tầng, phương tiện và công nghệ thu gom, vận chuyển, xử lý chưa được nâng cấp tương xứng, dễ dẫn đến tình trạng ô nhiễm cục bộ và ảnh hưởng tiêu cực đến mỹ quan đô thị.

Xuất phát từ thực tiễn trên, đề tài "Quản lí chất thải rắn sinh hoạt tại địa bàn quận Lê Chân, thành phố Hải Phòng" được thực hiện nhằm giải quyết các nhiệm vụ nghiên cứu cụ thể:

1. Mục tiêu tổng quát: Đánh giá thực trạng công tác quản lý CTRSH trên địa bàn quận Lê Chân, thành phố Hải Phòng; từ đó đề xuất hệ thống giải pháp nâng cao hiệu quả quản lý, giảm thiểu ô nhiễm môi trường.
2. Mục tiêu cụ thể:
   • Hệ thống hóa cơ sở lý luận và thực tiễn về CTRSH cùng công tác quản lý CTRSH tại các đô thị.
   • Phân tích, đánh giá hiện trạng phát sinh, thành phần và quy trình quản lý CTRSH tại quận Lê Chân giai đoạn 2015–2019.
   • Đề xuất các nhóm giải pháp khả thi về chính sách, kỹ thuật và quản lý xã hội nhằm hoàn thiện hệ thống quản lý CTRSH trên địa bàn nghiên cứu.

Đối tượng và phạm vi nghiên cứu:

• Đối tượng nghiên cứu: Hệ thống quản lý chất thải rắn sinh hoạt trên địa bàn quận Lê Chân.
• Phạm vi không gian: Địa bàn hành chính quận Lê Chân, thành phố Hải Phòng (bao gồm 15 phường).
• Phạm vi nội dung: Tập trung vào các khâu phát sinh, phân loại tại nguồn, lưu giữ, thu gom, vận chuyển, trung chuyển, xử lý, tái chế và cơ chế quản lý kinh tế - chính sách đối với CTRSH.

---

Cơ sở lý thuyết và phương pháp

Khung lý thuyết và cơ sở pháp lý

Đề tài dựa trên hệ thống khái niệm chuẩn mực về môi trường và quản lý chất thải:

• Môi trường và ô nhiễm môi trường: Khái niệm môi trường theo Luật Bảo vệ môi trường 2014 (Khoản 1 Điều 3); ô nhiễm môi trường theo góc độ pháp lý (Luật BVMT 2005), góc độ sinh thái học (Võ Quý, 2006) và góc độ kinh tế học môi trường như một dạng ngoại ứng tiêu cực chưa được đền bù chi phí (Nguyễn Văn Song, 2006).
• Quản lý CTRSH: Vận dụng Điều 3 Nghị định số 59/2007/NĐ-CP và Nghị định số 38/2015/NĐ-CP quy định về các khâu quy hoạch, lưu giữ, thu gom, vận chuyển, tái chế, xử lý chất thải rắn; nguyên tắc người gây ô nhiễm phải trả tiền và khuyến khích xã hội hóa.
• Công cụ quản lý môi trường: Phân loại thành 3 nhóm công cụ chính gồm công cụ pháp lý (luật, nghị định, quy chuẩn), công cụ kinh tế (phí người dùng, phí đổ bỏ, phí sản phẩm, thuế tài nguyên - môi trường) và công cụ kỹ thuật quản lý (đánh giá tác động môi trường, quan trắc, kiểm toán chất thải).
• Bộ tiêu chí đánh giá hiệu quả xử lý CTRSH (Phan Văn Ninh): Đánh giá qua 6 nhóm tiêu chí: kỹ thuật, môi trường, xã hội, kinh tế - tài chính, thể chế và nguồn nhân lực.

Phương pháp nghiên cứu và nguồn dữ liệu

• Phương pháp tổng quan tài liệu: Thu thập, tổng hợp số liệu thứ cấp từ niên giám thống kê, báo cáo của Sở Tài nguyên và Môi trường Hải Phòng, Phòng Tài nguyên và Môi trường quận Lê Chân, Công ty TNHH MTV Môi trường đô thị Hải Phòng (HPURENCo), Viện Quy hoạch - Sở Xây dựng Hải Phòng và các báo cáo quốc tế của Ngân hàng Thế giới (World Bank), Chương trình Môi trường Liên Hợp Quốc (UNEP).
• Phương pháp điều tra, khảo sát thực địa: Sử dụng bảng hỏi phỏng vấn trực tiếp người dân tại địa bàn quận nhằm thu thập thông tin định lượng và định tính về hành vi xả rác, thói quen sử dụng túi nilon, khả năng phân loại tại nguồn và mức độ hài lòng đối với dịch vụ thu gom rác thải.

---

Nội dung chính theo từng chương

Chương 1: Cơ sở lý luận và thực tiễn về chất thải rắn sinh hoạt và quản lý chất thải rắn sinh hoạt

Tác giả tổng hợp bức tranh tổng quan về CTRSH và hiện trạng quản lý CTRSH trên phạm vi toàn cầu và tại Việt Nam:

• Thành phần và tính chất lý - hóa của CTRSH: Thành phần CTRSH đặc trưng gồm thực phẩm thừa (chiếm 6–25% trọng lượng, độ ẩm 50–80%), giấy (24–45%), chất dẻo/nhựa (2–8%), thủy tinh (4–16%), kim loại (1–4%), bụi tro gạch. Tác động tiêu cực của nước rỉ rác từ các bãi chôn lấp thể hiện qua hàm lượng ô nhiễm hữu cơ và kim loại nặng rất cao; bãi chôn lấp mới (dưới 2 năm) có chỉ số $BOD_5$ dao động từ 2.000–20.000 mg/l, $COD$ từ 3.000–60.000 mg/l, $TOC$ từ 1.500–20.000 mg/l.
• Thực trạng toàn cầu và tại Việt Nam:
  • Theo nghiên cứu của Ngân hàng Thế giới, tỷ lệ phát sinh CTRSH toàn cầu trung bình đạt 0,74 kg/người/ngày. Năm 2018, tổng khối lượng CTR đô thị toàn cầu vượt 2 tỷ tấn. Chất thải nhựa phát sinh khoảng 242 triệu tấn (chiếm hơn 12% tổng lượng chất thải toàn cầu); Việt Nam đứng thứ 4 thế giới về lượng rác thải nhựa thải ra đại dương (Jambeck et al.).
  • Năm 2018, Việt Nam phát sinh khoảng 25,5 triệu tấn CTRSH (đô thị chiếm 38.000 tấn/ngày, nông thôn 32.000 tấn/ngày). Tỷ lệ thu gom CTRSH đô thị tại Việt Nam đạt 85,5%, cao hơn mức trung bình 51% của các quốc gia thu nhập thấp và trung bình thấp.
  • Về công nghệ xử lý: Tỷ lệ tái chế chất thải rắn tại Việt Nam chỉ đạt 8–12%, cả nước mới xây dựng được 35 cơ sở chế biến phân hữu cơ vi sinh. Năm 2016, toàn quốc có 660 bãi chôn lấp CTRSH với diện tích 4.900 ha, nhưng chỉ có 203 bãi chôn lấp đạt chuẩn vệ sinh (chiếm 31%).

---

Chương 2: Hiện trạng phát sinh CTRSH và quản lý CTRSH tại địa bàn quận Lê Chân, thành phố Hải Phòng

1. Đặc điểm địa bàn nghiên cứu

Quận Lê Chân có diện tích tự nhiên 12,31 km² (chiếm 1,22% diện tích Hải Phòng), địa hình đồng bằng ven sông Lạch Tray. Dân số năm 2019 là 219.762 người phân bố trên 15 phường, mật độ dân số rất cao (18.313 người/km²). Tốc độ tăng trưởng GDP bình quân hàng năm duy trì ở mức 25–31%. Địa bàn tập trung nhiều trung tâm thương mại lớn (AEON Mall), các khu đô thị mới (Waterfront, Hoàng Huy, Vinhomes) và các bệnh viện lớn (Việt Tiệp, Bệnh viện Đa khoa Quốc tế, Vinmec, Green).

2. Khối lượng và thành phần phát sinh CTRSH

• Khối lượng phát thải bình quân trên địa bàn quận dao động từ 0,65–0,80 kg/người/ngày. Tổng lượng CTRSH phát sinh ước tính khoảng 145 tấn/ngày (~64.170 tấn/năm).
• Nguồn phát sinh tập trung chủ yếu từ khu dân cư và nhà hàng (chiếm 58,0%), khu vực công cộng và đường phố (19,3%), chợ và trung tâm thương mại (16,5%), trường học và công sở (6,2%).

STT	Nguồn phát sinh	Khối lượng (tấn/ngày)	Tỷ lệ (%)
1	Đường phố, khu công cộng	28	19,3
2	Khu dân cư, nhà hàng	84	58,0
3	Trường học, công sở	09	6,2
4	Chợ, khu thương mại	24	16,5
Tổng		145	100,0

• Về thành phần cơ lý: Hợp chất hữu cơ dễ phân hủy chiếm tỷ trọng cao nhất với 60,5%; giấy và vải vụn chiếm 5,4%; nhựa, cao su và nilon chiếm 3,8%; thủy tinh và gốm sứ chiếm 1,6%.
• Khảo sát thực tế cho thấy mỗi hộ gia đình sử dụng trung bình 3–4 túi nilon/ngày; với khoảng 35.000 hộ dân, lượng túi nilon thải bỏ mỗi ngày lên tới hàng chục nghìn chiếc trong khi tỷ lệ tái sử dụng rất thấp (chỉ 1/14 túi được tái sử dụng).

3. Hệ thống và phương thức quản lý kỹ thuật

• Bộ máy quản lý: Đơn vị thực hiện dịch vụ thu gom, vận chuyển chính là Công ty TNHH MTV Môi trường đô thị Hải Phòng (HPURENCo). Trên địa bàn quận có 3 đơn vị trực thuộc với 315 lao động: Xí nghiệp Môi trường đô thị Lê Chân 1 (150 người), Lê Chân 2 (90 người), Lê Chân 3 (75 người). Thu nhập bình quân của công nhân đạt khoảng 6.000.000 đồng/người/tháng.
• Thu gom sơ cấp: Thu gom tại nguồn bằng xe đẩy tay thủ công, chia làm 3 ca (sáng, chiều, tối). Đối với ngõ nhỏ, công nhân dùng chuông lắc tay báo hiệu lúc 18h và 19h để người dân tự mang rác ra xe. Khoảng 80% hộ dân tuân thủ đổ rác đúng giờ.
• Điểm trung chuyển rác: Toàn quận bố trí 9 điểm trung chuyển rác tạm thời (Hồng Quang 95 m², Bạch Đằng 48 m², Nhà máy nước An Dương 30 m², Đầu ngõ Lâm Tường 60 m², Bệnh viện Việt Tiệp 35 m², Cầu vượt Lạch Tray 90 m², Cầu số 2 70 m², Mương Tây Nam 80 m²). Đa số các điểm trung chuyển đều lộ thiên, không có mái che, nằm sát khu dân cư gây mùi hôi và chảy tràn nước rỉ rác.
• Phương tiện và vận chuyển: Thành phố vận hành 47 phương tiện chuyên dụng gồm 2 xe quét đường 2 m³, 26 xe cuốn ép rác (dung tích từ 6 m³ đến 14,5 m³), 4 xe phun nước rửa đường 7 m³ và 5 xe đầu kéo container. Rác từ quận Lê Chân được vận chuyển qua các trục đường chính (Trần Nguyên Hãn, Tô Hiệu, Nguyễn Văn Linh, Lạch Tray) về 2 khu xử lý tập trung của thành phố.
• Xử lý và tái chế: Rác thải của quận Lê Chân được đưa về bãi rác Tràng Cát và bãi rác Đình Vũ. Cả hai bãi đều áp dụng công nghệ chôn lấp vi sinh và đang trong tình trạng quá tải nghiêm trọng. Mô hình xử lý bán hiếu khí Fukuoka (Nhật Bản) đang được thử nghiệm tại Đình Vũ nhưng quy mô còn hạn chế.

STT	Đối tượng nộp phí	Đơn vị tính	Mức thu (VNĐ)
1	Hộ dân không sản xuất, kinh doanh	đồng/hộ/tháng	20.000 – 40.000
2	Hộ sản xuất, kinh doanh nhỏ	đồng/hộ/tháng	90.000 – 135.000
3	Các đơn vị, doanh nghiệp còn lại	đồng/đơn vị/tháng	324.000

---

Chương 3: Đề xuất các giải pháp nâng cao hiệu quả quản lý chất thải rắn sinh hoạt tại quận Lê Chân, thành phố Hải Phòng

1. Căn cứ đề xuất và dự báo phát sinh đến năm 2025

Theo Quyết định số 1448/QĐ-TTg về điều chỉnh Quy hoạch chung xây dựng thành phố Hải Phòng đến năm 2025, tầm nhìn 2050, dân số quận Lê Chân dự kiến tăng lên 250.000 người. Với định mức phát sinh dự báo 1,3 kg/người/ngày đêm và tỷ lệ thu gom đạt 100%, khối lượng CTRSH phát sinh của quận Lê Chân sẽ đạt mức 325 tấn/ngày (chiếm tỷ trọng đáng kể trong tổng số 2.600 tấn/ngày của khu vực đô thị toàn thành phố).

Khu vực	Dân số dự báo (người)	Tiêu chuẩn phát thải (kg/người/ngày đêm)	Tỷ lệ thu gom (%)	Khối lượng dự báo (tấn/ngày)
Khu vực nội thành Hải Phòng	2.000.000	1,3	100	2.600
Trong đó: Quận Lê Chân	250.000	1,3	100	325

Hiện nay ngân sách thành phố phải chi trả trên 50 tỷ đồng mỗi năm cho công tác quản lý CTRSH với tốc độ tăng chi phí 10–12%/năm, tạo gánh nặng tài chính lớn.

2. Các nhóm giải pháp hoàn thiện

• Nhóm giải pháp chính sách và kinh tế:
  • Điều chỉnh tăng mức phí thu gom: Tăng mức phí dịch vụ vệ sinh môi trường để bù đắp chi phí vận hành ngày càng tăng, giảm gánh nặng ngân sách thành phố và tạo động lực kinh tế buộc người dân giảm phát thải.
  • Chế tài xử lý vi phạm hành chính: Tăng cường xử phạt nghiêm các hành vi vứt rác bừa bãi nơi công cộng, xả rác xuống mương sông; áp dụng cơ chế bắt buộc người vi phạm tự khắc phục, dọn dẹp vệ sinh.
  • Quan trắc và giám sát môi trường: Thiết lập chương trình giám sát định kỳ 2 lần/năm tại các cơ sở sản xuất và khu dân cư; tổ chức tập huấn Luật BVMT cho cán bộ phường và chủ doanh nghiệp.
• Nhóm giải pháp kỹ thuật và công nghệ:
  • Triển khai phân loại rác tại nguồn: Cấp hộ gia đình phân chia tối thiểu 2 nhóm (rác hữu cơ và rác vô cơ). Khu vực công cộng, trường học, bệnh viện trang bị hệ thống thùng rác 3 màu: màu xanh (hữu cơ dễ phân hủy), màu đỏ (rác tái chế như giấy, nhựa, kim loại), màu đen (rác còn lại như tro, gạch, túi nilon khó phân hủy).
  • Cải tiến phương tiện thu gom, vận chuyển: Nâng cấp xe gom rác đẩy tay có vách ngăn phụ chứa rác nguy hại; cơ giới hóa các công đoạn bốc dỡ nhằm giảm tiếp xúc trực tiếp cho công nhân; xây dựng trạm trung chuyển kín có mái che và hệ thống thu gom nước rỉ rác đạt chuẩn.
  • Nâng cấp công nghệ xử lý và chế biến phân hữu cơ: Tận dụng tỷ lệ chất hữu cơ cao trong CTRSH của quận (60,5%) để đầu tư nhà máy sản xuất phân bón hữu cơ/compost phục vụ sản xuất nông nghiệp vùng ven đô, qua đó kéo dài tuổi thọ bãi chôn lấp. Tại bãi chôn lấp, quy định phủ lớp đất dày tối thiểu 40 cm sau khi đầm nén và lắp đặt hệ thống thu hồi khí gas, xử lý nước rỉ rác đạt quy chuẩn kỹ thuật.
• Nhóm giải pháp tuyên truyền và giáo dục cộng đồng:
  • Tuyên truyền, hướng dẫn kỹ thuật phân loại tại nguồn qua phương tiện truyền thông và các buổi sinh hoạt tổ dân phố; lắp đặt camera giám sát tại các điểm đen rác thải để thực hiện phạt nguội.

---

Kết quả và đóng góp

• Hệ thống hóa dữ liệu thực địa: Khóa luận đã cung cấp bộ số liệu toàn diện về khối lượng (145 tấn/ngày), nguồn phát sinh (58% từ dân cư - nhà hàng) và thành phần cơ lý hóa (60,5% chất hữu cơ) của CTRSH tại quận Lê Chân giai đoạn 2015–2019.
• Đánh giá chi tiết cơ sở vật chất và nhân lực: Thống kê chi tiết mạng lưới quản lý gồm 3 xí nghiệp môi trường đô thị (315 công nhân), thông số kỹ thuật 9 điểm trung chuyển trên địa bàn và 47 phương tiện chuyên dụng của công ty HPURENCo.
• Dự báo lượng phát sinh: Tính toán mức phát sinh CTRSH đến năm 2025 của quận đạt 325 tấn/ngày, làm cơ sở khoa học để đề xuất phương án chuyển dịch từ chôn lấp đơn thuần sang chế biến phân compost và phân loại tại nguồn 3 thùng màu.
• Đóng góp ứng dụng: Đề xuất khung điều chỉnh phí thu gom và các giải pháp kỹ thuật cụ thể phù hợp với đặc thù đường ngõ nhỏ hẹp của quận nội thành Hải Phòng.

---

Hạn chế và hướng nghiên cứu tiếp

• Hạn chế: Số liệu phát sinh và thành phần cơ lý hóa của CTRSH chủ yếu kế thừa từ báo cáo của Công ty Môi trường đô thị và Phòng TN&MT quận mà chưa tiến hành lấy mẫu phân tích độc lập theo các mùa trong năm; phạm vi khảo sát xã hội học người dân chưa nêu rõ quy mô dung lượng mẫu ($n$).
• Hướng nghiên cứu tiếp: Cần tiến hành nghiên cứu thực nghiệm xác định chính xác tỷ lệ phát sinh rác thải nhựa đơn dùng và vi nhựa; tính toán phân tích chi phí - lợi ích (CBA) đối với dự án đầu tư nhà máy sản xuất phân hữu cơ vi sinh từ CTRSH của thành phố Hải Phòng.

---

Giá trị tham khảo

Tài liệu là nguồn tham khảo hữu ích cho:

• Sinh viên, học viên: Ngành Kinh tế tài nguyên và môi trường, Quản lý môi trường, Đô thị học khi thực hiện các đồ án, khóa luận về quản lý chất thải rắn đô thị cấp quận/huyện.
• Cơ quan quản lý địa phương: Cán bộ Phòng Tài nguyên và Môi trường quận Lê Chân, UBND các phường và Công ty TNHH MTV Môi trường đô thị Hải Phòng trong việc lập quy hoạch trạm trung chuyển, tính toán định mức thu gom và xây dựng kế hoạch phân loại rác tại nguồn.

---

Câu hỏi thường gặp

1. Khối lượng CTRSH phát sinh hàng ngày tại quận Lê Chân giai đoạn nghiên cứu là bao nhiêu và thành phần nào chiếm tỷ lệ lớn nhất?
Khối lượng phát sinh trung bình khoảng 145 tấn/ngày (định mức từ 0,65–0,80 kg/người/ngày). Trong đó, chất hữu cơ dễ phân hủy chiếm tỷ lệ lớn nhất với 60,5%, tiếp đến là giấy, bìa và vải vụn (5,4%), nhựa, cao su và nilon (3,8%), thủy tinh và gốm sứ (1,6%).

2. Nguồn phát sinh CTRSH chủ yếu tại quận Lê Chân đến từ đâu?
CTRSH tại quận phát sinh chủ yếu từ khu dân cư và nhà hàng (chiếm 58,0% với 84 tấn/ngày), đường phố và khu công cộng (19,3% với 28 tấn/ngày), chợ và trung tâm thương mại (16,5% với 24 tấn/ngày), trường học và công sở (6,2% với 9 tấn/ngày).

3. Đơn vị nào chịu trách nhiệm thu gom, vận chuyển rác thải tại quận Lê Chân và quy mô nhân lực ra sao?
Công ty TNHH MTV Môi trường đô thị Hải Phòng (HPURENCo) chịu trách nhiệm chính, thông qua 3 xí nghiệp trực thuộc trên địa bàn gồm: Xí nghiệp Lê Chân 1 (150 người), Lê Chân 2 (90 người) và Lê Chân 3 (75 người), tổng cộng 315 lao động với thu nhập bình quân khoảng 6.000.000 đồng/người/tháng.

4. CTRSH sau khi thu gom tại quận Lê Chân được đưa đi xử lý ở đâu và theo phương pháp nào?
Rác thải được vận chuyển qua các trạm trung chuyển trên địa bàn quận, sau đó chuyển về xử lý tập trung tại 2 bãi rác chính của thành phố Hải Phòng là Tràng Cát và Đình Vũ bằng phương pháp chôn lấp vi sinh (cả 2 bãi hiện đều trong tình trạng quá tải).

5. Khối lượng CTRSH tại quận Lê Chân được dự báo đạt bao nhiêu vào năm 2025?
Dự báo đến năm 2025, dân số quận Lê Chân đạt 250.000 người với định mức xả thải 1,3 kg/người/ngày đêm, tổng khối lượng CTRSH phát sinh của quận sẽ đạt mức 325 tấn/ngày.

---

Kết luận

Chuyên đề tốt nghiệp của tác giả Dương Hải Anh đã phản ánh toàn diện thực trạng phát sinh và công tác quản lý chất thải rắn sinh hoạt tại quận Lê Chân, thành phố Hải Phòng giai đoạn 2015–2019. Nghiên cứu chỉ ra những khó khăn nội tại về tình trạng quá tải tại các bãi chôn lấp tập trung, điểm trung chuyển lộ thiên và tỷ lệ phân loại tại nguồn còn thấp. Hệ thống giải pháp được đề xuất kết hợp đồng bộ giữa công cụ kinh tế (điều chỉnh mức phí), chế tài pháp lý và biện pháp kỹ thuật (mô hình thùng rác 3 màu, chế biến phân vi sinh), đóng góp cơ sở dữ liệu quan trọng cho công tác quản lý môi trường đô thị tại địa phương.

Trích đoạn nội dung tài liệu

CHƯƠNG 1 CƠ SỞ LÝ LUẬN VÀ THỰC TIEN VE CHAT THAI RAN SINH HOAT VA QUAN LY CHAT THAI RAN SINH HOAT 1. Một số vấn đề cơ bản về chat thai rắn sinh hoạt 1. Một số khái niệm liên quan đến môi trường Môi trường Theo Wikipedia: “Môi trường là một tổ hợp các yếu tô tự nhiên và xã hội bao quanh bên ngoài của một hệ thống hoặc một cá thể, sự vật nào đó. Chúng tác động lên hệ thong này, xác định xu hướng va tinh trạng tồn tại của nó.

Môi trường có thé coi là một tập hợp, trong đó hệ thong dang xem xét là một tập hop con.” Luật Bảo vệ môi trường năm 2014 số 55/2014/QH13 điều 3 đưa ra định nghĩa: “ Môi trường là hệ thống các yếu tố vật chất tự nhiên và nhân tạo có tác động đối VỚI SỰ tồn tại và phát triển của con người và sinh vật.” Ô nhiễm môi trường Theo tác giả Võ Quý, 2006: “Ô nhiễm môi trường là sự suy giảm chất lượng môi trường quá một giới hạn cho phép, đi ngược lại mục đích sử dụng môi trường, ảnh hưởng đến sức khỏe con người và sinh vật”. Dưới góc độ kinh tế, Nguyễn Văn Song (2006):“ Ô nhiễm môi trường là một dạng ngoại ứng được tạo ra từ bên trong của một hoạt động nao đó gây ra chi phi chưa được đền bù cho các đối tượng và hoạt động bên ngoài khác.” Dưới góc độ pháp lý, khoản 6 điều 13 Luật bảo vệ môi trường năm 2005: “Ô nhiễm môi trường là sự biến đổi các thành phần môi trường không phù hợp với tiêu chuẩn môi trường, gây ảnh hưởng xấu đến môi trường sinh vật.” Tóm lại có thể hiểu ô nhiễm môi trường là tình trạng môi trường tự nhiên hoặc nhân tạo bị ban do các tác động từ bên ngoài như con người và các hoạt động địa chat tự nhiên gây ra, 6 nhiễm làm ảnh hưởng đến đời sống và sức khỏe con người. Chất thải rắn sinh hoạt Khái niệm Chất thải rắn là loại chất thải phát sinh từ các hoạt động sản xuất,kinh doanh,sinh hoạt,. Ví dụ như kim loại thừa, nguyên vật liệu đã qua sử dụng, chất thải sinh hoạt, chất thải xây dựng.

12 Chất thải ran sinh hoạt là loại chat thải phát sinh từ hoạt động sinh hoạt đời sống của con người, các nguồn phát sinh như khu dân cư, chợ, trường học, cơ quan công sở, trung tâm thương mại, siêu thị,. Phân loại Mỗi nguồn phát sinh chất thải đều có thành phan chat thải đặc trưng riêng được trình bày trong bảng sau: Bảng 1. Thành phân đặc trưng của chất thải rắn sinh hoạt ( Nguồn: internet) STT Nguồn phát Thanh phan chất thai sinh I Cac khu dan cu, | Thuc phâm thừa, giấy, nhựa, cao su, chất déo, chat hoạt động sản | thải nhiễm dau mỡ, chat thải xây dựng. xuất kinh doanh 2 Viện nghiên | Giống như chất thải từ khu dân cư và hoạt động cứu, công Sở SXKD ngoài ra còn có chat thải rắn chứa phóng xa, vi sinh, hóa chât có độc tính cao.

3 Các dịch vụ | Chất thải từ hoạt động vệ sinh môi trường: rác, đất, khác SỎI, cỏ cây, xác động vật,. Tính chất của các thành phan của CTRSH ( Nguồn: Công ty môi trường tam nhìn xanh ) Thành pha n % trọng lượng % độ âm Trọng lượng riêng(kg/m3) Khoảng | Trung | Khoảng | Trung | Khoảng | Trung giá tri bình giá tri bình | giá trị bình Thực phẩm thừa 6-25 15 50-80 70 12-80 28 Giấy 24-45 40 4-10 6 32-128 81.6 Chất dẻo 2-8 3 1-4 2 32-128 64 Vải vụn 0-4 2 6-15 10 32-96 64 Gã 1-4 2 15-40 20 128-1120 | 240 Thủy tinh 4-16 8 1-4 2 160-480 | 193.6 13 Can hộp 2-8 6 2-4 3 48-160 88 Kim loại không | 0-1 1 2-4 2 64-240 160 thép 1-4 2 2-6 3 128-1120 | 320 Kim loai thép 0-10 4 6-12 8 320-960 | 480 Bui, tro, gach Téng hop 100 15-40 20 180-420 | 300 Tac dong cia CTRSH *Tác động đến môi trường dat Các chất hữu cơ phân hủy trong môi trường đất, khi có độ âm phù hợp sẽ sản sinh ra các chất khoáng đơn giản hoặc các chất có hại đối với môi trường. Nếu với một lượng trong giới hạn cho phép thì môi trường vẫn có khả năm tự làm sạch, nêu vượt qua giới hạn đó sẽ khiên đât bị ô nhiêm dân theo các hệ quả về ô nhiêm mạch nước ngâm. *Tac động đên môi trường nước Nước rỉ rác thường chứa nhiều loại tạp chất độc hại so với nước thải thông thường.

Nếu quản lý không chặt chẽ sẽ dé gây ô nhiễm nguồn nước. Bên cạnh đó, các chất thải này xâm nhập vào hệ thống thoát nước gây triều cường và ngập úng tại các thành phố lớn.3: Thành phan nước ri rác của các bãi chôn lấp mới và lâu năm (Nguôn:Chương trình môi trường Liên Hop Quốc UNEP) Thành phần Đơn vị | Bãi mới(dưới 2 năm) Bãi lâu năm Khoảng Trung bình (trên 10 năm) BOD5 Mgi 2000-20000 10000 100-200 TOC Mgi1 1500-20000 6000 80-160 COD Mgi1 3000-60000 18000 100-500 TSS Mgi 200-2000 500 100-400 Nito hữu cơ Mgi 10-800 200 80-120 NH3 Mgi 10-800 200 20-40 Nitrat Mgi 5-40 25 5-10 Téng photpho Mgi 5-100 30 5-10 Ph 4.5 Canxi Mgi1 50-1500 250 50-200 Clorua Mgi 200-300 500 100-400 Tổng lượng sắt Mgi 50-1200 60 20-200 *Tac động tới môi trường không khí Một phần các chất thải rắn bay hơi mang theo mùi hòa vào không khí gây ô nhiễm một cách trực tiếp. Cũng có một phần sau khi chịu tác động của nhiệt độ, độ 4m tạo ra các vi sinh vật gây mùi và các loại khí có hại như SO2,CO,H2S,. *Tác động tới sức khỏe cộng đồng Tinh trạng ô nhiễm CTRSH là sự thay đôi của môi trường theo chiều hướng tiêu cực có ảnh hưởng đến sức khỏe của con người.

Sự sinh sôi của côn trùng, các loài gdm nhắm gây ra các bệnh về hô hap và đường tiêu hóa. Các chất hữu co, kim loại nặng không được xử lý sẽ xâm nhập và nguồn thức ăn và nước uống gây ra các bệnh hiểm nghèo. *Tác động đến cảnh quan môi trường Hiện nay tình trạng thu gom và vận chuyển chất thải rắn sinh hoạt chưa được xử lý triệt để khiến cảnh quan đô thị bị ảnh hưởng. Chất thải xâm nhập vào hệ thong thoát nước khiến tắc cống, gây tình trạng ngập ung khi mùa mưa đến.

Chất thải tran ra các vỉa hè, con đường, từng gốc cây gây mùi khó chịu và mat cảnh quan môi trường. Quản lý chất thải rắn sinh hoạt 1. Khái niệm về quản lý CTRSH Khái niệm Theo điều 3, nghị định số 59/2007/NĐ-CP: “ Hoat động quản lý chất thải rắn bao gồm các hoạt động quy hoạch quản lý, đầu tư xây dựng cơ sở quản lý chất thải rắn, các hoạt động phân loại, thu gom, lưu giữ, vận chuyền, tái sử dụng, tái chế và xử lý chất thải rắn nhằm ngăn ngừa, giảm thiểu những tác động có hại đối với môi trường và sức khoẻ con người.” Nguyên tắc quản lý CTR Công tác quản lý chất thải rắn được thực hiện theo các nguyên tắc trong nghị định số 59/2007/NĐ-CP: “- Tổ chức, cá nhân xả thải hoặc có hoạt động làm phát sinh chất thải rắn phải nộp phí cho việc thu gom, vận chuyên và xử lý chất thải rắn. -Chat thải phải được phân loại tại nguồn phat sinh, được tái chế, tái sử dụng, xử lý và thu hồi các thành phan có ích làm nguyên liệu và sản xuất năng lượng.

-Ưu tiên sử dụng các công nghệ xử lý chất thải rắn khó phân huỷ, có khả năng giảm thiểu khối lượng chất thải được chôn lắp nhằm tiết kiệm tài nguyên đất đai. -Nhà nước khuyến khích việc xã hội hoá công tác thu gom, phân loại, vận chuyền và xử lý chat thải ran.” Hệ thống quản lý CTRSH Mỗi ban ngành, tổ chức sẽ giữ một trọng trách khác nhau trong quá trình quản lý CTRSH: Bộ Khoa học &MT sẽ chịu trách nhiệm vạch các chiến lược quản lý, xử lý và cải thiện các vấn đề môi trường trên phạm vi chung toàn đất nước, tham vấn các chính sách quản lý môi trường cấp quốc gia Bộ Xây dựng có nhiệm vụ hướng dẫn chiến lược quản lý và xây dựng đô thị,quản lý chất thải đô thị UBND thành phố sẽ chỉ đạo các cấp quận huyện, các sở thực hiện nhiệm vụ quản lý chất thải, bảo vệ môi trường Công ty Môi trường đô thi là đơn vi trực tiếp có trách nhiệm quan lý CTR, dam bảo vân đê vệ sinh môi trường của thành phô. 16 Hệ thống quản lý CTRSH được thê hiện trong hình dưới đây: Bộ Khoa học công Bộ Xây dựng UBND Thành phố nghệ & MT Sở Khoa học công nghệ & môi trường Ỷ Công ty môi trường |_| UBND. đô thị ‘ cap dưới Chién luge de Thu gom, an chuyén xu Quy tac, xuất giải pháp lý, tiêu huỷ quy chế loại bỏ CTR Ỷ loại bỏ Cư dân, co SỞ SsX- KD.

Hệ thống quan lý CTRSH tại Việt Nam (Nguôn: Kinh tế rác thải và PTBV, 2001) Các công cụ trong QLCTR Công cụ QLCTR có thé được chia thành 3 loại:công cụ pháp lý, công cụ kinh tế, công cụ kĩ thuật quản lý Công cụ pháp lý: Hiện nay ở Việt Nam và các nước trên thế giới sử dụng các công cụ pháp lý như các văn bản pháp luật, các văn bản dưới luật, các loại giấy phép xả thải và các tiêu chuẩn kĩ thuật trong quản lý môi trường nói chung và quản lý chất thải rắn nói riêng Công cụ kinh tế: các loại phí áp dụng cho việc thu gom và đồ bỏ chất thải rắn là phí đồ bỏ,phí sản phẩm và phí người dùng. * Phí người dùng được áp dụng phô biến cho việc thu gom và xử lý chất thải rắn của các đô thị. Đây là khoản tiền phải trả cho các dịch vụ thu gom và vận chuyên CTR, không được coi là một biện pháp kích thích giảm thiêu CTR. Trong một số trường hợp, chính quyên sẽ đặt ra hệ thong định giá chất thải để cung cấp các khuyến khích cho người dân giảm thiểu lượng chất thải ra môi trường.

17 *Các chi phi đồ bỏ là loại phí trực tiếp đánh vào các chat thải độc hại. Mục tiêu chính của loại phí này là cung cấp những kích thích kinh tế để sử dụng các phương pháp quản lý chất thải rắn như giảm bớt số lượng và các phương pháp thân thiện với môi trường. *Phí sản phẩm được áp dụng dé hỗ trợ cho hệ thống ký quỹ- hoàn trả. Trên thực tế, các phí sản phẩm hỗ trợ một phần cho các biện pháp chính sách được đề ra dé đối phó với các tác động môi trường tiêu cực của các sản phẩm bị thu phi.