Tổng quan luận án

Luận án tiến sĩ chuyên ngành Quản lý giáo dục với đề tài "Quản lý bồi dưỡng năng lực dạy học cho giáo viên Trung học phổ thông nước Cộng hòa Dân chủ Nhân dân Lào" tập trung giải quyết vấn đề nâng cao chất lượng đội ngũ giáo viên trung học phổ thông (THPT) tại nước Cộng hòa Dân chủ Nhân dân Lào (CHDCND Lào) thông qua các biện pháp quản lý hoạt động bồi dưỡng năng lực dạy học (NLDH) dựa trên nhu cầu thực tế và chuẩn nghề nghiệp.

Tính cấp thiết và khoảng trống nghiên cứu

Quá trình dạy học ở trường THPT vận động xoay quanh hai nhân tố cơ bản: giáo viên với hoạt động dạy và học sinh với hoạt động học. Trong đó, nhân cách và năng lực của người giáo viên giữ vai trò quyết định chất lượng giáo dục. Bối cảnh đổi mới căn bản, toàn diện nền giáo dục Lào theo hướng chuẩn hóa, hiện đại hóa, xã hội hóa và hội nhập quốc tế đặt ra yêu cầu mới về NLDH của giáo viên nhằm hướng tới mục tiêu giáo dục công dân toàn cầu. Nghị quyết Đại hội đại biểu toàn quốc lần thứ VIII của Đảng Nhân dân Cách mạng Lào (18–23/3/2006) đã khẳng định nguồn nhân lực là yếu tố then chốt để thực hiện công nghiệp hóa, hiện đại hóa; trong đó ngành giáo dục có trách nhiệm đào tạo và bồi dưỡng đội ngũ đủ trình độ đáp ứng yêu cầu phát triển.

Tuy nhiên, tại CHDCND Lào, dù đội ngũ giáo viên THPT cơ bản đạt chuẩn trình độ chuyên môn nghiệp vụ theo văn bằng quy định của Luật Giáo dục, song NLDH ở nhiều tiêu chí vẫn chưa đáp ứng yêu cầu thực tiễn đổi mới chương trình và còn khoảng cách so với các nước trong khu vực. Công tác bồi dưỡng NLDH cho giáo viên THPT thời gian qua còn bộc lộ nhiều bất cập: nội dung chương trình bồi dưỡng chưa bám sát nhu cầu và năng lực thực tế của giáo viên, hình thức tổ chức kém hiệu quả, chậm đổi mới, việc đánh giá kết quả sau bồi dưỡng chưa tạo được động lực tự học. Do đó, nghiên cứu xây dựng các biện pháp quản lý bồi dưỡng NLDH cho giáo viên THPT tại Lào một cách có hệ thống là đòi hỏi cấp bách cả về mặt lý luận lẫn thực tiễn.

Mục tiêu nghiên cứu

Trên cơ sở nghiên cứu lý luận và khảo sát, đánh giá thực trạng bồi dưỡng cũng như thực trạng quản lý bồi dưỡng NLDH cho giáo viên các trường THPT tại nước CHDCND Lào, luận án đề xuất hệ thống các biện pháp quản lý bồi dưỡng NLDH cho giáo viên THPT nhằm nâng cao chất lượng đội ngũ giáo viên, đáp ứng yêu cầu đảm bảo chất lượng giáo dục THPT trong bối cảnh đổi mới giáo dục hiện nay.

Khách thể và đối tượng nghiên cứu

  • Khách thể nghiên cứu: Quá trình bồi dưỡng năng lực dạy học cho giáo viên THPT.
  • Đối tượng nghiên cứu: Các biện pháp quản lý hoạt động bồi dưỡng năng lực dạy học cho giáo viên THPT của nước CHDCND Lào.

Giả thuyết khoa học

Bồi dưỡng NLDH cho giáo viên THPT góp phần nâng cao chất lượng đội ngũ giáo viên đáp ứng yêu cầu đổi mới giáo dục. Hoạt động bồi dưỡng NLDH cho giáo viên THPT của nước CHDCND Lào đã được quan tâm triển khai và đạt được nhiều thành tựu đáng ghi nhận, tuy nhiên trong quá trình thực hiện còn tồn tại những bất cập. Nếu đề xuất được các biện pháp quản lý bồi dưỡng NLDH cho giáo viên THPT nước CHDCND Lào một cách khoa học, đồng bộ, dựa vào năng lực, nhu cầu bồi dưỡng và các nguồn lực hiện có thì sẽ nâng cao được năng lực dạy học cho giáo viên, góp phần thực hiện thành công đổi mới giáo dục của nước CHDCND Lào.

Nhiệm vụ nghiên cứu

Văn bản xác định 3 nhiệm vụ nghiên cứu cụ thể:

  1. Nghiên cứu cơ sở lý luận về quản lý bồi dưỡng năng lực dạy học cho giáo viên trung học phổ thông.
  2. Khảo sát đánh giá thực trạng bồi dưỡng năng lực dạy học cho giáo viên các trường THPT và thực trạng quản lý bồi dưỡng năng lực dạy học cho giáo viên các trường THPT nước CHDCND Lào.
  3. Đề xuất biện pháp quản lý bồi dưỡng năng lực dạy học cho giáo viên các trường THPT nước CHDCND Lào và thử nghiệm một số biện pháp đề xuất.

Đối tượng và phạm vi nghiên cứu

  • Phạm vi chủ thể quản lý: Khảo sát và đánh giá trong phạm vi các trường THPT với vai trò chủ thể quản lý trực tiếp là Giám đốc Sở Giáo dục và Thể thao (Sở GD-TT) tại Lào.
  • Phạm vi không gian và khách thể khảo sát: Khảo sát đội ngũ cán bộ quản lý và giáo viên tại 6 trường THPT trên địa bàn 3 tỉnh của nước CHDCND Lào.

Tổng quan tài liệu và vị trí của luận án

Vấn đề bồi dưỡng và quản lý bồi dưỡng giáo viên đã được nhiều nhà khoa học trong và ngoài nước nghiên cứu dưới nhiều góc độ tiếp cận khác nhau.

Hướng tiếp cận nghiên cứu Tác giả, công trình tiêu biểu Nội dung, luận điểm chính được kế thừa
Nghiên cứu quốc tế về phát triển nghề nghiệp và bồi dưỡng giáo viên K.D. Usinxki; V.A. Xukhomlinxki; Warren-Piper & Glatter (1977/1997); R. Arends (1998); Raja Roy Singh; C.A. Mertler; R.J. Marzano; Eleonora Villegas-Reimers (2003); Hội nghị ENTEP (Brussels, 6/2005); Andrea Kárpáti. Khẳng định tự bồi dưỡng là bản chất của phát triển nghề nghiệp (Usinxki); chiến lược bồi dưỡng qua dự giờ (Xukhomlinxki); bồi dưỡng đáp ứng nhu cầu cá nhân và tổ chức (Warren-Piper & Glatter); dạy học lấy học sinh làm trung tâm (Arends); phát triển chuyên môn gắn với nghiên cứu khoa học sư phạm ứng dụng (Raja Roy Singh); kỹ thuật sư phạm và hợp tác (Marzano); mô hình bồi dưỡng liên trường quy mô nhỏ (Villegas-Reimers); chuẩn năng lực ICT và tính cơ động (ENTEP); gắn bồi dưỡng tại nơi làm việc với đánh giá sau khóa học (Andrea Kárpáti).
Nghiên cứu quốc tế về chính sách và quản lý bồi dưỡng Hannele Niemi & Ritva Jakku-Sihvonen; Ủy ban Văn hóa và Giáo dục EU; Luật nhà trường bang Brandenburg (Đức); Báo cáo OECD (1998); Denise Beutel & Rebecca Spooner-Lane; Nghiên cứu tại Philippines, Hoa Kỳ, Thái Lan. Nâng chuẩn trình độ giáo viên lên thạc sĩ tại Phần Lan; quy định bồi dưỡng thường xuyên theo 3 cấp quản lý (nhà nước, địa phương, trường học) tại Đức; tổng kết kinh nghiệm bồi dưỡng từ 8 quốc gia (OECD); xác định các mô hình thời điểm bồi dưỡng (tại trường, phân tầng, theo cụm, từ xa tại Philippines); vai trò của Hiệu trưởng, Trưởng bộ môn và giáo viên cốt cán kèm cặp đồng nghiệp (Beutel & Spooner-Lane).
Nghiên cứu tại Việt Nam về bồi dưỡng và quản lý giáo viên Trần Bá Hoành (2006); Dự án phát triển giáo viên THPT; Vũ Xuân Hùng (2011); Đặng Thành Hưng (2013); Bùi Minh Hiền và cs (2006); Bùi Văn Quân & Nguyễn Ngọc Cầu (2006); Đỗ Thị Bích Loan (2014); Bùi Thị Diễn (2015); Thông tư 26/2012/TT-BGDĐT. Phân tích lao động sư phạm và chính sách giáo viên (Trần Bá Hoành); xây dựng Chuẩn nghề nghiệp GV và Chuẩn Hiệu trưởng; khung năng lực dạy học theo tiếp cận thực hiện (Vũ Xuân Hùng); bồi dưỡng theo tiếp cận năng lực và chuẩn hóa (Đặng Thành Hưng); phát triển nhân lực giáo viên đủ số lượng, chuẩn chất lượng, đồng bộ cơ cấu (Bùi Minh Hiền); quy chế bồi dưỡng thường xuyên kết hợp hai chiều "từ trên xuống" và "từ dưới lên" (Thông tư 26/2012/TT-BGDĐT); bồi dưỡng 3–5 giáo viên/cơ sở/đợt và phân loại bồi dưỡng lấy chứng chỉ/nâng cao nghiệp vụ (Đỗ Thị Bích Loan, Bùi Thị Diễn).
Nghiên cứu và văn kiện tại Lào về phát triển giáo viên Kenglào Liayao (2002); Soulinha Mingmườngchăn (2004); Chănsouk Mitsokhao (2005); Khankeo Phiphatsery (2009); Nghị quyết Đại hội Đảng NDCM Lào VIII, IX; Chiến lược GD-ĐT Lào 2015–2020; Chỉ thị 1182/CT-BGD-TT (2012). Khẳng định giáo viên là nhân tố quyết định phát triển nhân lực giai đoạn 1975–2000 (Kenglào Liayao); nghĩa vụ và quyền tự bồi dưỡng của giáo viên (Soulinha Mingmườngchăn); nâng cao chuyên môn nghiệp vụ phục vụ CNH-HĐH (Khankeo Phiphatsery); kế hoạch của Cục Đào tạo & Bồi dưỡng giáo viên Lào (bồi dưỡng 60 tiết/10 ngày/năm, đào tạo nâng chuẩn cao đẳng 11+3 lên 11+4, liên thông đại học); phân cấp quản lý giáo dục theo Chỉ thị 1182.

Khoảng trống luận án lựa chọn giải quyết

Mặc dù các công trình trong nước và quốc tế đã tiếp cận việc bồi dưỡng giáo viên theo nhiều hướng (bồi dưỡng thường xuyên, bồi dưỡng theo chu kỳ, bồi dưỡng theo chuẩn nghề nghiệp, quản lý nguồn nhân lực), song chưa có công trình nào nghiên cứu một cách hệ thống, đồng bộ về quản lý bồi dưỡng NLDH cho giáo viên THPT nước CHDCND Lào dựa trên cơ sở phân tích nhu cầu thực tế và năng lực dạy học hiện có của giáo viên trong bối cảnh đổi mới giáo dục phổ thông.

Cơ sở lý thuyết và phương pháp nghiên cứu

Khung lý thuyết và các khái niệm cơ bản

Luận án vận dụng và chuẩn hóa hệ thống khái niệm nền tảng trong khoa học giáo dục và quản lý giáo dục:

  • Quá trình dạy học: Kế thừa quan điểm của Iu. Babanski (quá trình tương tác có mục đích giữa thầy và trò nhằm giải quyết nhiệm vụ giáo dưỡng, giáo dục và phát triển), lý thuyết Điều khiển học (Cybernetics: giáo viên điều khiển, học sinh tự điều khiển), và định nghĩa của Nguyễn Thị Tính: Dạy học là quá trình xã hội được tổ chức có mục đích, có kế hoạch, trong đó dưới vai trò chủ đạo của giáo viên, học sinh tự giác, tích cực, chủ động tự tổ chức, tự điều khiển hoạt động nhận thức nhằm thực hiện có hiệu quả các nhiệm vụ dạy học.
  • Năng lực và Năng lực dạy học (NLDH): Luận án tiếp cận khái niệm năng lực từ góc độ triết học, tâm lý học, từ điển giáo dục học và định nghĩa của Đinh Quang Báo. Theo Nguyễn Văn Hộ và Hà Thị Đức, NLDH của giáo viên là tổ hợp kiến thức, kỹ năng sư phạm, thái độ của giáo viên nhằm giúp giáo viên thực hiện có hiệu quả hoạt động dạy học. Cấu trúc NLDH của giáo viên THPT gồm 4 thành phần:
    1. Năng lực chuẩn bị dạy học: Phát triển chương trình môn học/bài học, thiết kế kế hoạch bài dạy theo hướng phát triển năng lực, tích hợp, phân hóa, ứng dụng công nghệ thông tin (CNTT) và môi trường e-learning.
    2. Năng lực tổ chức thực hiện dạy học: Kỹ năng ổn định lớp, đặt và giải quyết vấn đề, sử dụng ngôn ngữ, phương tiện, thiết bị dạy học; dạy học tích hợp, dạy học phân hóa, tư vấn hỗ trợ và hợp tác với học sinh.
    3. Năng lực kiểm tra, đánh giá kết quả dạy học: Xác định chuẩn đánh giá, thiết kế công cụ, thu thập và phân tích dữ liệu về sự tiến bộ của học sinh, sử dụng kết quả để điều chỉnh việc dạy và học.
    4. Năng lực quản lý hồ sơ dạy học: Theo dõi, lưu trữ và quản lý khoa học hồ sơ giảng dạy và tiến trình học tập của học sinh.
  • Bồi dưỡng và Quản lý bồi dưỡng NLDH: Kế thừa quan điểm của Nguyễn Minh Đường (1996) và Đỗ Thị Bích Loan (2014), bồi dưỡng là quá trình cập nhật, bổ sung kiến thức, kỹ năng nghề nghiệp sau đào tạo. Quản lý bồi dưỡng NLDH cho giáo viên THPT là quá trình thực hiện các chức năng quản lý (lập kế hoạch, tổ chức bộ máy, chỉ đạo điều hành, kiểm tra và đánh giá) nhằm đạt được mục tiêu nâng cao NLDH cho đội ngũ giáo viên.
  • Quy trình bồi dưỡng giáo viên: Vận dụng quy trình 5 bước của Nguyễn Thị Tính:
    • Bước 1: Khảo sát nhu cầu bồi dưỡng của giáo viên.
    • Bước 2: Xác định nội dung, chương trình và hình thức tổ chức bồi dưỡng.
    • Bước 3: Huy động các nguồn lực (nhân lực báo cáo viên, tài chính, cơ sở vật chất).
    • Bước 4: Tổ chức hoạt động bồi dưỡng và tự bồi dưỡng.
    • Bước 5: Đánh giá kết quả bồi dưỡng (thực hành, sản phẩm, điều chỉnh chu trình).

Phương pháp luận và phương pháp nghiên cứu thực tế

Luận án triển khai nghiên cứu dựa trên 3 quan điểm phương pháp luận tiếp cận:

  • Tiếp cận hệ thống: Coi quản lý bồi dưỡng giáo viên là một thành tố trong phát triển đội ngũ giáo viên của Sở GD-TT, có quan hệ hữu cơ với chuẩn nghề nghiệp, đổi mới chương trình THPT, cơ chế chính sách, cơ sở vật chất và tài chính.
  • Tiếp cận năng lực và nhu cầu: Xây dựng mục tiêu, nội dung chương trình bồi dưỡng xuất phát trực tiếp từ khoảng trống năng lực và nhu cầu của giáo viên.
  • Tiếp cận gắn với thực tiễn: Gắn hoạt động bồi dưỡng với điều kiện đổi mới giáo dục và đặc thù vùng miền tại CHDCND Lào.

Hệ thống phương pháp nghiên cứu cụ thể bao gồm:

  1. Nhóm phương pháp nghiên cứu lý luận: Thu thập, phân tích, tổng hợp và hệ thống hóa các văn kiện, chỉ thị, nghị quyết của Đảng Nhân dân Cách mạng Lào, văn bản pháp quy của Bộ Giáo dục và Thể thao Lào, cùng các công trình khoa học trong và ngoài nước để xây dựng khung lý luận.
  2. Nhóm phương pháp nghiên cứu thực tiễn:
    • Phương pháp điều tra bằng anket: Sử dụng phiếu hỏi khảo sát thực trạng NLDH của giáo viên và thực trạng quản lý bồi dưỡng của Giám đốc Sở GD-TT.
    • Phương pháp phỏng vấn: Phỏng vấn trực tiếp cán bộ quản lý các cấp và giáo viên (có biên bản ghi nhận).
    • Phương pháp quan sát: Quan sát giờ dạy, các lớp tập huấn bồi dưỡng và điều kiện cơ sở vật chất tại địa phương.
    • Phương pháp nghiên cứu sản phẩm: Phân tích hồ sơ quản lý, kế hoạch bài dạy, giáo án, thiết bị giảng dạy của giáo viên.
    • Phương pháp chuyên gia: Sử dụng phiếu trưng cầu ý kiến chuyên gia để đánh giá tính cần thiết và khả thi của các biện pháp đề xuất.
    • Phương pháp khảo nghiệm và thử nghiệm: Tổ chức khảo nghiệm và thử nghiệm một số biện pháp quản lý để kiểm chứng giả thuyết khoa học.
  3. Phương pháp xử lý số liệu: Ứng dụng toán thống kê và các phần mềm tin học để xử lý dữ liệu khảo sát, phân tích định lượng kết quả nghiên cứu.

Nội dung chính theo từng chương

Chương 1: Cơ sở lý luận về quản lý bồi dưỡng năng lực dạy học cho giáo viên trung học phổ thông

Chương 1 tập trung xây dựng cơ sở lý thuyết cho đề tài:

  • Hệ thống hóa các vấn đề tổng quan: Điểm luận chi tiết các nghiên cứu trong nước, quốc tế và tại Lào về phát triển đội ngũ giáo viên, chuẩn nghề nghiệp và quản lý hoạt động bồi dưỡng.
  • Xác định các khái niệm cốt lõi: Làm rõ bản chất của dạy học, năng lực, NLDH, bồi dưỡng NLDH và quản lý bồi dưỡng NLDH theo chu trình chức năng quản lý.
  • Yêu cầu đổi mới NLDH đối với giáo viên THPT: Trước cuộc Cách mạng công nghiệp 4.0 và yêu cầu hội nhập, nhà trường THPT phải chuyển từ tiếp cận nội dung sang phát triển phẩm chất, năng lực học sinh (học để biết, học để làm, học để chung sống, học để tự khẳng định). Giáo viên cần đáp ứng cấu trúc gồm 7 nhóm năng lực:
    1. Năng lực phát triển chương trình nhà trường và chương trình môn học.
    2. Năng lực thiết kế bài học theo định hướng phát triển năng lực (tích hợp liên môn, trải nghiệm, phân hóa).
    3. Năng lực ứng dụng CNTT trong thiết kế và tổ chức dạy học trực tuyến/e-learning.
    4. Năng lực lựa chọn, phối hợp các phương pháp, hình thức dạy học tích cực hóa người học.
    5. Năng lực sử dụng thiết bị và phương tiện dạy học.
    6. Năng lực tổ chức, điều khiển hoạt động học tập (kỷ luật tích cực, tư vấn, tạo môi trường hợp tác).
    7. Năng lực đánh giá kết quả học tập theo định hướng phát triển năng lực.
  • Hệ thống phương pháp và hình thức bồi dưỡng: Xác định các phương pháp bồi dưỡng (diễn giảng, nêu vấn đề, thảo luận nhóm, dự án, seminar/nghiên cứu bài học, thực hành chuyên môn, làm mẫu, tự học) và các loại hình bồi dưỡng (bồi dưỡng chuẩn hóa, bồi dưỡng thường xuyên theo quy định, tự bồi dưỡng; bồi dưỡng tập trung, tại chỗ, từ xa, kết hợp trực tiếp - trực tuyến, hội thảo chuyên đề, diễn đàn kết nối, dự giờ tư vấn, thi giáo viên giỏi).
  • Nội dung quản lý bồi dưỡng của Giám đốc Sở GD-TT và Hiệu trưởng:
    • Lập kế hoạch: Khảo sát nhu cầu, xây dựng khung năng lực, xác định loại hình bồi dưỡng (chuẩn hóa, thường xuyên, nâng cao), cân đối nguồn lực và thời điểm bồi dưỡng.
    • Tổ chức thực hiện: Thành lập ban chỉ đạo do Giám đốc Sở làm Trưởng ban, xây dựng tổ cốt cán, phân công nhiệm vụ cụ thể giữa Sở GD-TT, Hiệu trưởng, Tổ chuyên môn và bản thân giáo viên theo tinh thần Chỉ thị 1182/CT-BGD-TT; chuẩn bị cơ sở vật chất, tài chính.
    • Chỉ đạo và kiểm tra, đánh giá: Xây dựng cơ chế phối hợp (Sở – UBND tỉnh – trường THPT), cơ chế giám sát và thực hiện đánh giá kết quả bồi dưỡng thông qua sản phẩm thực hành sư phạm.

Chương 2: Thực trạng quản lý bồi dưỡng năng lực dạy học cho giáo viên trung học phổ thông nước Cộng hòa dân chủ nhân dân Lào

Chương 2 phản ánh kết quả khảo sát thực trạng tại 6 trường THPT thuộc 3 tỉnh của Lào:

  • Thực trạng bối cảnh và phân cấp quản lý: Phân tích việc triển khai công tác bồi dưỡng giáo viên theo các chương trình định kỳ của Cục Đào tạo và Bồi dưỡng giáo viên Lào (chương trình 60 tiết/10 ngày hằng năm về phương pháp và SGK mới; chương trình bồi dưỡng nâng chuẩn 11+3 lên 11+4; chương trình liên thông cao đẳng lên đại học).
  • Thực trạng năng lực dạy học của giáo viên THPT: Đội ngũ giáo viên THPT cơ bản đạt chuẩn văn bằng đào tạo, tuy nhiên NLDH còn nhiều điểm hạn chế:
    • Năng lực thiết kế bài học tích hợp liên môn, bài học phân hóa và dạy học trải nghiệm còn yếu.
    • Kỹ năng ứng dụng CNTT, khai thác môi trường e-learning và trường học kết nối còn hạn chế.
    • Phương pháp dạy học chủ yếu vẫn nặng về truyền thụ một chiều, chưa phát huy tối đa tính chủ động, sáng tạo của học sinh.
    • Năng lực thiết kế công cụ và kỹ thuật đánh giá sự tiến bộ của người học chưa đáp ứng yêu cầu dạy học định hướng năng lực.
  • Thực trạng công tác quản lý bồi dưỡng NLDH:
    • Lập kế hoạch: Chưa dựa trên kết quả khảo sát nhu cầu và năng lực thực tế của từng giáo viên; kế hoạch bồi dưỡng còn mang tính hành chính, áp đặt từ trên xuống.
    • Nội dung và hình thức bồi dưỡng: Nội dung chưa cập nhật, còn nặng về lý thuyết hàn lâm; hình thức bồi dưỡng tập trung ngắn ngày chiếm ưu thế, thiếu các hoạt động thực hành chuyên môn, thảo luận seminar và nghiên cứu bài học tại chỗ.
    • Huy động nguồn lực: Thiếu đội ngũ báo cáo viên chuyên sâu; cơ sở vật chất, phòng học chuyên đề, thiết bị CNTT và tài liệu hướng dẫn còn thiếu thốn; kinh phí phân bổ cho bồi dưỡng còn hạn hẹp.
    • Kiểm tra, đánh giá và tạo động lực: Công tác kiểm tra hoạt động tự bồi dưỡng chưa thường xuyên; đánh giá sau bồi dưỡng còn mang tính hình thức, chưa dựa trên đánh giá sản phẩm thực hành (kế hoạch bài dạy, giờ dạy mẫu), chưa gắn kết quả bồi dưỡng với thi đua, khen thưởng và phát triển nghề nghiệp.

Chương 3: Các biện pháp quản lý bồi dưỡng năng lực dạy học cho giáo viên trung học phổ thông nước Cộng hòa dân chủ nhân dân Lào

Dựa trên cơ sở lý luận và kết quả phân tích thực trạng, luận án đề xuất hệ thống 5 biện pháp quản lý đồng bộ do Giám đốc Sở GD-TT chủ trì và Hiệu trưởng các trường THPT phối hợp thực hiện:

[Hệ thống 5 biện pháp quản lý bồi dưỡng NLDH cho GV THPT tại Lào]
  • Biện pháp 1: Tổ chức hoàn thiện bộ tiêu chí năng lực dạy học của giáo viên THPT đáp ứng yêu cầu đổi mới giáo dục. Xây dựng bộ công cụ chuẩn hóa gồm các tiêu chí, chỉ số hành vi cụ thể về NLDH làm căn cứ thống nhất cho việc khảo sát nhu cầu, lập kế hoạch bồi dưỡng và đánh giá giáo viên.
  • Biện pháp 2: Tổ chức phát triển chương trình bồi dưỡng dựa vào năng lực và nhu cầu của giáo viên. Thiết kế khung chương trình bồi dưỡng dạng mô-đun mở, linh hoạt, cân đối giữa lý thuyết và rèn luyện kỹ năng thực hành, cho phép giáo viên tự chọn nội dung phù hợp với những thiếu hụt năng lực của bản thân.
  • Biện pháp 3: Tổ chức huy động các nguồn lực đảm bảo các điều kiện bồi dưỡng và chỉ đạo đổi mới các phương pháp, hình thức tổ chức bồi dưỡng. Kết hợp linh hoạt bồi dưỡng tập trung với bồi dưỡng tại chỗ (tại trường), bồi dưỡng qua mạng; đa dạng hóa phương pháp bồi dưỡng (thảo luận nhóm, nghiên cứu bài học, dạy mẫu, dự giờ tư vấn); tăng cường đầu tư cơ sở vật chất, CNTT và bố trí ngân sách hợp lý.
  • Biện pháp 4: Phát triển đội ngũ giáo viên cốt cán. Tuyển chọn, tập huấn nâng cao năng lực chuyên môn và kỹ năng quản lý cho đội ngũ giáo viên cốt cán tại các bộ môn và nhà trường để thực hiện vai trò đầu tàu, hướng dẫn, tư vấn và kèm cặp đồng nghiệp tại chỗ.
  • Biện pháp 5: Tổ chức đánh giá năng lực dạy học của giáo viên theo bộ tiêu chí nhằm tạo động lực cho hoạt động bồi dưỡng. Đổi mới quy trình và phương pháp đánh giá kết quả bồi dưỡng; chuyển trọng tâm sang đánh giá sản phẩm thực hành sư phạm và sự tiến bộ trong giảng dạy thực tế; sử dụng kết quả đánh giá để khen thưởng, điều chỉnh chương trình bồi dưỡng và tạo động lực tự học suốt đời cho giáo viên.
  • Khảo nghiệm và thử nghiệm: Luận án tiến hành trưng cầu ý kiến chuyên gia khẳng định tính cần thiết và tính khả thi của 5 biện pháp đề xuất; đồng thời tổ chức thử nghiệm một số biện pháp chứng minh tính hiệu quả và xác nhận tính đúng đắn của giả thuyết khoa học.

Kết quả và những đóng góp mới

Đóng góp về mặt lý luận

  1. Hệ thống hóa và làm sáng tỏ cơ sở lý luận về bồi dưỡng và quản lý bồi dưỡng NLDH cho giáo viên THPT theo tiếp cận hệ thống, tiếp cận năng lực và nhu cầu trong bối cảnh đổi mới giáo dục.
  2. Xác định rõ cấu trúc NLDH của giáo viên THPT gồm 4 thành phần chính và 7 nhóm năng lực cụ thể đáp ứng yêu cầu chuyển đổi phương thức dạy học.
  3. Xác lập chu trình quản lý bồi dưỡng NLDH gồm 5 bước chặt chẽ, gắn kết thẩm quyền và trách nhiệm của Giám đốc Sở GD-TT với vai trò thực thi của Hiệu trưởng, Tổ chuyên môn và ý thức tự bồi dưỡng của giáo viên.

Đóng góp về mặt thực tiễn

  1. Phác thảo bức tranh toàn diện, khách quan về thực trạng NLDH của giáo viên và thực trạng quản lý bồi dưỡng NLDH tại 6 trường THPT thuộc 3 tỉnh của nước CHDCND Lào; chỉ rõ các điểm nghẽn về nội dung, phương pháp bồi dưỡng, nguồn lực và cơ chế đánh giá.
  2. Xây dựng bộ tiêu chí NLDH chuẩn hóa làm công cụ đo lường và khảo sát nhu cầu bồi dưỡng giáo viên THPT tại Lào.
  3. Đề xuất hệ thống 5 biện pháp quản lý bồi dưỡng NLDH mang tính hệ thống, đồng bộ, có tính khả thi cao, phù hợp với điều kiện kinh tế – xã hội và định hướng đổi mới giáo dục của CHDCND Lào.

Kiến nghị và giải pháp đề xuất

  • Đối với Bộ Giáo dục và Thể thao Lào: Ban hành bộ chuẩn nghề nghiệp và tiêu chí NLDH giáo viên THPT; chỉ đạo Cục Đào tạo và Bồi dưỡng giáo viên đổi mới chương trình bồi dưỡng định kỳ theo hướng mở; tăng cường ngân sách và hoàn thiện cơ chế phân cấp quản lý theo tinh thần Chỉ thị 1182/CT-BGD-TT.
  • Đối với Sở Giáo dục và Thể thao các tỉnh: Giám đốc Sở GD-TT trực tiếp chỉ đạo ban hành kế hoạch bồi dưỡng dựa trên khảo sát nhu cầu thực tế; tổ chức mạng lưới giáo viên cốt cán cấp tỉnh; phối hợp với các trường đại học, cao đẳng sư phạm biên soạn tài liệu bồi dưỡng phù hợp với đặc thù địa phương.
  • Đối với các trường THPT và Hiệu trưởng: Trao quyền chủ động cho Tổ chuyên môn trong sinh hoạt học thuật và nghiên cứu bài học; tạo điều kiện thuận lợi về thời gian, cơ sở vật chất để giáo viên tham gia bồi dưỡng và tự bồi dưỡng; thực hiện đánh giá năng lực giáo viên khách quan, công bằng dựa trên sản phẩm sư phạm.

Hạn chế và hướng nghiên cứu tiếp

  • Hạn chế: Phạm vi khảo sát thực trạng của đề tài mới tập trung tại 6 trường THPT thuộc 3 tỉnh đại diện của nước CHDCND Lào; việc tổ chức thử nghiệm biện pháp mới chỉ tiến hành trên một số biện pháp cụ thể do giới hạn về nguồn lực và thời gian nghiên cứu.
  • Hướng nghiên cứu tiếp: Mở rộng phạm vi khảo sát thực trạng và thử nghiệm toàn diện hệ thống biện pháp trên quy mô toàn bộ các tỉnh, thành phố của nước CHDCND Lào; đi sâu nghiên cứu cơ chế tài chính tự chủ và xây dựng hệ thống phần mềm quản lý bồi dưỡng trực tuyến tích hợp cho toàn ngành giáo dục phổ thông Lào.

Giá trị tham khảo

Luận án là tài liệu tham khảo có giá trị chuyên môn đối với các nhóm đối tượng:

  • Cán bộ quản lý giáo dục (Bộ GD-TT Lào, Sở GD-TT các tỉnh): Tham khảo quy trình lập kế hoạch bồi dưỡng 5 bước, bộ tiêu chí đánh giá NLDH và các giải pháp phân cấp quản lý giáo dục để ban hành chính sách phát triển đội ngũ.
  • Hiệu trưởng và Tổ trưởng chuyên môn trường THPT: Tham khảo các hình thức tổ chức bồi dưỡng tại chỗ, phương pháp xây dựng đội ngũ giáo viên cốt cán và kỹ thuật đánh giá năng lực sư phạm thông qua sản phẩm bài dạy.
  • Nghiên cứu sinh, học viên cao học, giảng viên chuyên ngành Quản lý giáo dục: Tham khảo khung lý thuyết tiếp cận năng lực, phương pháp luận kết hợp nghiên cứu định tính và định lượng trong đánh giá thực trạng giáo dục, cùng hệ thống tài liệu tổng quan phong phú tại Việt Nam, Lào và quốc tế.
  • Nội dung đáng tham khảo nhất: Khung cấu trúc NLDH 4 thành phần (Chương 1) và Hệ thống 5 biện pháp quản lý bồi dưỡng đồng bộ (Chương 3).

Câu hỏi thường gặp

1. Chủ thể quản lý bồi dưỡng năng lực dạy học cho giáo viên THPT trong luận án được xác định là ai?

Chủ thể quản lý trực tiếp được xác định là Giám đốc Sở Giáo dục và Thể thao (trưởng ban chỉ đạo), Phó Giám đốc Sở, các phòng chuyên môn thuộc Sở, cùng với sự phối hợp thực hiện của Hiệu trưởng các trường THPT, Tổ trưởng chuyên môn và sự tự quản lý của bản thân mỗi giáo viên.

2. Cấu trúc năng lực dạy học của giáo viên THPT theo cơ sở lý luận của luận án gồm những nhóm năng lực nào?

Theo khung lý thuyết của luận án, NLDH gồm 4 thành phần:

  1. Năng lực chuẩn bị dạy học (phát triển chương trình, thiết kế kế hoạch bài dạy).
  2. Năng lực tổ chức thực hiện dạy học (quản lý lớp học, sử dụng phương pháp/thiết bị, dạy học tích hợp/phân hóa).
  3. Năng lực kiểm tra, đánh giá kết quả dạy học (thiết kế công cụ, xử lý dữ liệu đánh giá).
  4. Năng lực quản lý hồ sơ dạy học.

3. Quy trình bồi dưỡng giáo viên được luận án kế thừa gồm những bước nào?

Quy trình gồm 5 bước:

  • Bước 1: Khảo sát nhu cầu bồi dưỡng của giáo viên.
  • Bước 2: Xác định nội dung, chương trình và hình thức tổ chức bồi dưỡng.
  • Bước 3: Huy động các nguồn lực (nhân lực, tài chính, cơ sở vật chất).
  • Bước 4: Tổ chức hoạt động bồi dưỡng và tự bồi dưỡng.
  • Bước 5: Đánh giá kết quả bồi dưỡng.

4. Công tác bồi dưỡng giáo viên định kỳ tại Lào hiện nay có những chương trình chủ yếu nào?

Theo kế hoạch của Cục Đào tạo và Bồi dưỡng giáo viên (Bộ GD-TT Lào), có 3 chương trình:

  1. Bồi dưỡng NLDH, kinh nghiệm giảng dạy và SGK mới (khoảng 60 tiết/10 ngày hằng năm trong kỳ nghỉ hè).
  2. Đào tạo, bồi dưỡng thường xuyên nâng chuẩn giáo viên tốt nghiệp cao đẳng 11+3 thành 11+4.
  3. Đào tạo và bồi dưỡng liên thông từ trình độ cao đẳng lên đại học.

5. Luận án đề xuất những biện pháp quản lý chủ yếu nào để nâng cao NLDH cho giáo viên THPT tại Lào?

Luận án đề xuất 5 biện pháp quản lý đồng bộ:

  1. Hoàn thiện bộ tiêu chí năng lực dạy học của giáo viên THPT.
  2. Phát triển chương trình bồi dưỡng dựa vào năng lực và nhu cầu.
  3. Huy động nguồn lực và đổi mới phương pháp, hình thức tổ chức bồi dưỡng.
  4. Phát triển đội ngũ giáo viên cốt cán tại các nhà trường.
  5. Tổ chức đánh giá NLDH theo bộ tiêu chí để tạo động lực bồi dưỡng.

Kết luận

Luận án tiến sĩ đã giải quyết một cách khoa học và hệ thống vấn đề quản lý bồi dưỡng năng lực dạy học cho giáo viên THPT tại nước CHDCND Lào trong bối cảnh đổi mới giáo dục. Bằng việc kết hợp chặt chẽ giữa nghiên cứu lý luận và khảo sát thực tiễn tại 6 trường THPT thuộc 3 tỉnh của Lào, đề tài đã chỉ rõ những thành tựu cùng những hạn chế căn bản trong công tác bồi dưỡng đội ngũ hiện nay. Hệ thống 5 biện pháp quản lý do luận án đề xuất có tính đồng bộ, khoa học và khả thi, cung cấp cơ sở thực tiễn quan trọng cho các nhà quản lý giáo dục Lào nhằm nâng cao chất lượng đội ngũ giáo viên, đáp ứng yêu cầu công nghiệp hóa, hiện đại hóa và hội nhập quốc tế.