CHƯƠNG 1 CƠ SỞ LÝ LUẬN VỀ QUẢN LÝ BỒI DƯỠNG GIÁO VIÊN TIỂU HỌC THỰC HIỆN CHƯƠNG TRÌNH GIÁO DỤC PHỔ THÔNG 2018 1. Tổng quan nghiên cứu vấn đề 1. Các nghiên cứu về bồi dưỡng giáo viên Nghiên cứu về bồi dưỡng giáo viên và bồi dưỡng GVTH đến nay đã được các nhà khoa học, nhà giáo quan tâm nghiên cứu. Cụ thể như: Các công trình nghiên cứu về bồi dưỡng cho giáo viên của một số tác giả như Chang, Downes, Gabršček và Roeders thường tập trung vào những vấn đề: Đối tượng giáo viên cần được bồi dưỡng, mục tiêu, nội dung, hình thức bồi dưỡng và phương pháp bồi dưỡng.
Chang, Downes cho rằng việc bồi dưỡng hoàn toàn phụ thuộc vào đặc điểm của môn học và nhu cầu bồi dưỡng của GV [35]. Gabršček S, Roeders P. cũng cho rằng về hình thức bồi dưỡng: GV hứng thú với việc thực hành hơn là học lí thuyết khi bồi dưỡng tập trung; bồi dưỡng có thể thực hiện trực tiếp với GV hay gián tiếp qua GVCC; trong cùng một lớp, có thể bồi dưỡng theo môn học cho GV các cấp học sau đó chia nhóm thực hành theo cấp học… Lựa chọn thời gian bồi dưỡng phù hợp để giáo viên có thể sắp xếp được. UNESCO (2006) nhận định: các phương tiện kĩ thuật mới đòi hỏi giáo viên giữ những vai trò mới và nhấn mạnh việc bồi dưỡng các kĩ năng ICT (Informatiom Communication Technology) cho giáo viên.
Việc áp dụng ICT trong dạy học để nâng cao thành tích học tập của học sinh phụ thuộc vào năng lực của giáo viên sử dụng ICT trong giảng dạy và giáo dục, tạo môi trường giao tiếp xã hội và học tập cộng tác trong lớp học, sử dụng các công cụ ICT để giải quyết các vấn đề có tính phức tạp trong cuộc sống thực và phát triển các kĩ năng ICT cho học sinh để các em áp dụng vào công việc sau này [38]. Greenberg, Putman and Walsh cho rằng bồi dưỡng kĩ năng ICT được thực hiện dưới dạng cho giáo viên thực hành các kĩ năng dạy học ứng dụng ICT trong những bài học cụ thể. Đặc biệt Trần Bá Hoành là người có nhiều công trình nghiên cứu về GV và đào tạo, 7 bồi dưỡng GV trong đó có thể kể đến cuốn sách: “Vấn đề GV – Những nghiên cứu lý luận và thực tiễn” NXB Đại học sư phạm, năm 2006, bài viết “Đổi mới phương pháp bồi dưỡng GV”; bài viết “Bồi dưỡng tại chỗ và bồi dưỡng từ xa”,. Trong các bài viết này, tác giả đã nhắc đến vị trí, vai trò, nội dung, phương pháp, cách thức thực hiện hoạt động BDGV trong thời điểm hiện nay [24,25].
Năm 2019, Bộ GD&ĐT đã ban hành Quyết định số 4660/QĐ-BGDĐT [3] về việc ban hành danh mục các mô đun bồi dưỡng GVCC và CBQL cơ sở giáo dục phổ thông cốt cán để thực hiện công tác bồi dưỡng thường xuyên GV, CBQL cơ sở giáo dục phổ thông, trong đó có 9 modun bồi dưỡng dành cho CBQL cơ sở giáo dục tiểu học. Những modun này nhằm phát triển năng lực nghề nghiệp, đáp ứng yêu cầu chuẩn nghề nghiệp giáo viên cơ sở giáo dục phổ thông và đáp ứng Chương trình GDPT 2018. Các công trình nghiên cứu trên đều tập trung vào đề tài bồi dưỡng giáo viên ở các ngành học, bậc học khác nhau với từng nội dung, vấn đề nghiên cứu cụ thể… Các đề tài này có ý nghĩa lý luận và thực tiễn sâu sắc để giúp tác giả có cái nhìn tổng quan khi triển khai nghiên cứu vấn đề bồi dưỡng giáo viên ở các trường tiểu học thực hiện Chương trình Giáo dục phổ thông 2018. Các nghiên cứu về quản lý bồi dưỡng giáo viên tiểu học Tác giả Lê Văn Chín (2012), đã nghiên cứu đề tài “Quản lý đội ngũ giáo viên tiểu học tỉnh Bến Tre đáp ứng đổi mới giáo dục” [13].
Trong nghiên cứu, tác giả đã đề xuất cần cải tiến nâng cao chất lượng bồi dưỡng GVTH từ việc xác định mục tiêu bồi dưỡng, phương châm bồi dưỡng, hình thức bồi dưỡng, kiểm tra đánh giá bồi dưỡng. Theo tác giả cần thực hiện quy trình quản lý quá trình đào tạo, bồi dưỡng GVTH đó là: “xác định nhu cầu đào tạo, bồi dưỡng; xác định chương trình, nội dung đào tạo, bồi dưỡng; xác định hình thức, phương thức đào tạo, bồi dưỡng; xác định tài chính, lực lượng bồi dưỡng”. Năm 2020, Bộ GD&ĐT đã ban hành tài liệu Mô đun 2 “Quản trị nhân sự trong trường tiểu học” nhằm hướng dẫn Hiệu trưởng, Phó hiệu trưởng các trường tiểu học thực hiện quản trị nhân sự trong nhà trường đáp ứng yêu cầu triển khai thực hiện 8 Chương trình GDPT 2018, trong đó có hoạt động quản lý bồi dưỡng GV. Bộ tài liệu đã đưa ra những yêu cầu về phát triển đội ngũ GVTH đáp ứng Chương trình GDPT 2018.
Những yêu cầu này được xem là cơ sở để các nhà trường xây dựng kế hoạch bồi dưỡng GV tiểu học thực hiện Chương trình GDPT 2018. Đề tài tìm hiểu thực trạng quản lý bồi dưỡng GV thực hiện Chương trình GDPT2018 của trường tiểu học Thuỵ Phương, quận Bắc Từ Liêm, Hà Nội và đề xuất biện pháp quản lý bồi dưỡng GV thực hiện Chương trình GDPT2018 của trường tiểu học Thuỵ Phương, quận Bắc Từ Liêm, Hà Nội. Từ khảo cứu các công trình khoa học đã cho thấy chưa có đề tài nào nghiên cứu về quản lý bồi dưỡng giáo viên các trường Tiểu học ở huyện Thủy Nguyên thực hiện Chương trình Giáo dục phổ thông 2018. Do vậy, tác giả thực hiện đề tài này để có thể giải quyết được các vấn đề của thực tiễn.
Các khái niệm cơ bản 1. Quản lý Xuất phát từ những góc độ nghiên cứu khác nhau, nhiều nhà khoa học lý giải về quản lý theo những cách tiếp cận của từng chuyên ngành cụ thể. Trong tác phẩm “Những vấn đề cốt yếu của quản lý”, tác giả Harold Kontz nhận định rằng: “Quản lý là một hoạt động thiết yếu, nó đảm bảo phối hợp những nỗ lực hoạt động cá nhân nhằm đạt được các mục đích của nhóm”. [19] Tác giả Trần Kiểm cho rằng: “Quản lý là những tác động của chủ thể quản lý trong việc huy động, sử dụng, kết hợp, điều chỉnh các nguồn lực một cách tối ưu nhằm đạt mục đích của tổ chức.
Trong phạm vi đề tài này: Quản lý là hoạt động hay tác động có định hướng, có chủ đích của chủ thể quản lý đến khách thể quản lý thông qua thực hiện các chức năng quản lý nhằm duy trì sự ổn định và phát triển của tổ chức để đạt tới mục tiêu nhất định. Giáo viên tiểu học Tại Điều 66 của Luật giáo dục đã quy định: “Nhà giáo làm nhiệm vụ giảng dạy, giáo dục trong cơ sở giáo dục. Nhà giáo giảng dạy ở cơ sở GDMN, GDPT, cơ sở giáo dục khác, giảng dạy trình độ sơ cấp, trung cấp gọi là giáo viên; nhà giáo giảng dạy từ trình độ cao đẳng trở lên gọi là giảng viên” [33]. Trong Điều 26 (Điều lệ trường tiểu học) quy định GV, nhân viên tiểu học đã xác định “Giáo viên làm nhiệm vụ giảng dạy, giáo dục học sinh trong trường tiểu học và cơ sở giáo dục khác thực hiện CT GDPT cấp tiểu học”.
[11] Trong phạm vi luận văn sử dụng khái niệm: GVTH là nhà giáo tham gia giáo dục học sinh và giảng dạy trong trường tiểu học hoặc cơ sở giáo dục khác thực hiện chương trình giáo dục tiểu học. Bồi dưỡng Theo Từ điển giáo dục học: “Bồi dưỡng (nghĩa rộng) là quá trình GD&ĐT nhằm hình thành nhân cách và những phẩm chất riêng biệt của nhân cách theo hướng mục đích đã chọn; Bồi dưỡng (nghĩa hẹp) là trang bị thêm kiến thức, kỹ năng nhằm mục đích nâng cao và hoàn thiện năng lực trong các lĩnh vực hoạt động cụ thể” [21]. Còn theo UNESCO định nghĩa: “Bồi dưỡng với ý nghĩa nhằm nâng cao nghề nghiệp. Khi cá nhân và tổ chức có nhu cầu nâng cao kiến thức hoặc kỹ năng chuyên môn nghiệp vụ của bản thân nhằm đáp ứng công việc thì quá trình này sẽ diễn ra” [37].
Có thể hiểu:“Bồi dưỡng thực chất là quá trình trau dồi tri thức, kỹ năng còn thiếu, trang bị, cập nhật kiến thức, kĩ năng mới nhằm nâng cao trình độ trong lĩnh vực hoạt động chuyên môn nghề nghiệp, nâng cao hiệu suất làm việc của bản thân” 1. Bồi dưỡng giáo viên tiểu học Tác giả Nguyễn Minh Đường nhận định, bồi dưỡng là quá trình trau dồi kiến thức và kỹ năng còn thiếu hoặc đã cũ và thường được xác nhận bằng một chứng chỉ. Có thể nói rằng bồi dưỡng là quá trình cập nhật, bổ sung kiến thức, kỹ năng nghề nghiệp để nâng cao trình độ chuyên môn trong lĩnh vực nhất định nào đó để củng cố, 10 mở mang, nâng cao chất lượng hiệu quả công việc. Do đó, bồi dưỡng GVTH có những yếu tố cơ bản là: - Mục đích bồi dưỡng: nâng cao năng lực chuyên môn nghiệp vụ và phẩm chất để GVTH có cơ hội trau dồi kiến thức, cải thiện kĩ năng chuyên môn nghiệp vụ có sẵn nhầm nâng cao chất lượng và hiệu quả của công tác giáo dục.
- Đối tượng được bồi dưỡng: cần có một trình độ chuyên môn nhất định, có nhu cầu bồi dưỡng thêm về chuyên môn, nghiệp vụ, in học, ngoại ngữ, chính trị,,… để đáp ứng được CTGD. Trong phạm vi luận văn, bồi dưỡng GVTH là hoạt động nhằm bổ sung, nâng cao năng lực chuyên môn, nghiệp vụ cho GVTH để giúp họ cập nhật, trang bị thêm những kiến thức, kĩ năng và thái độ, năng lực, phẩm chất đáp ứng nhiệm vụ giáo dục. Bồi dưỡng giáo viên tiểu học thực hiện Chương trình Giáo dục phổ thông 2018 Chương trình GDPT 2018 được ban hành theo thông tư số 32/2018/TT-BGDĐT ngày 26 tháng 12 năm 2018 của Bộ GD&Đt đã đưa ra những quan điểm mới trong xây dựng chương trình, cụ thể hoá mục tiêu giáo dục phổ thông, yêu cầu cần đạt về phẩm chất và năng lực HS và kế hoạch giáo dục theo từng giai đoạn. Chương trình GDPT2018 đòi hỏi ở đội ngũ GV cần phải trang bị đủ những kiến thức mới, kĩ năng mới bắt kịp với xu hướng giáo dục hiện đại trên thế giới để thực hiện tốt mục tiêu giáo dục.
Vì vậy, bồi dưỡng GVTH thực hiện CT GDPT 2018 là hoạt động bổ sung, nâng cao năng lực chuyên môn, nghiệp vụ cho giáo viên một cách thường xuyên để giúp họ cập nhật, trau dồi những kiến thức, kĩ năng và thái độ, năng lực, phẩm chất nhằm thực hiện tốt các yêu cầu của CT GDPT2018 ở cấp tiểu học.