Quan hệ kinh tế Việt Nam - Hoa Kỳ giai đoạn 1995-2015

Khám phá luận văn thạc sĩ về quan hệ kinh tế Việt Nam - Hoa Kỳ giai đoạn 1995 - 2015, phân tích những biến động và xu hướng quan trọng.

• Tác giả: Lại Thị Quỳnh
• Người hướng dẫn: ThS. Nguyễn Thùy Linh
• Trường học: Trường Đại Học Sư Phạm Hà Nội 2
• Chuyên ngành: Lịch sử Việt Nam
• Đề tài: Quan hệ kinh tế Việt Nam – Hoa Kỳ giai đoạn 1995-2015
• Loại tài liệu: khóa luận tốt nghiệp
• Năm xuất bản: 2019
• Địa điểm: Hà Nội

Mục lục chi tiết

• LỜI CẢM ƠN
• LỜI CAM ĐOAN
• MỤC LỤC
• NHỮNG CHỮ VIẾT TẮT TRONG KHÓA LUẬN
• DANH MỤC CÁC HÌNH, BẢNG TRONG KHÓA LUẬN
• PHẦN MỞ ĐẦU
• 0.1. Lý do chọn đề tài
• 0.2. Lịch sử nghiên cứu vấn đề
• 0.3. Đối tượng và phạm vi nghiên cứu
• 0.4. Mục đích, mục tiêu và nhiệm vụ nghiên cứu
• 0.5. Nguồn tư liệu và phương pháp nghiên cứu
• 0.6. Đóng góp của đề tài
• 1. CHƯƠNG 1: NHỮNG NHÂN TỐ TÁC ĐỘNG TỚI QUAN HỆ KINH TẾ VIỆT NAM – HOA KỲ
• 1.1. Khái quát quan hệ Việt Nam – Hoa Kỳ trước năm 1995
• 1.2. Quan hệ Việt Nam – Hoa Kỳ trước năm 1954
• 1.3. Quan hệ Việt Nam – Hoa Kỳ giai đoạn 1954 – 1975
• 1.4. Quan hệ Việt Nam – Hoa Kỳ giai đoạn 1975 – 1995
• 1.5. Bình thường hóa quan hệ Việt Nam – Hoa Kỳ
• 1.6. Cơ sở của việc bình thường hóa
• 1.7. Quá trình bình thường hóa
• 1.8. Tình hình thế giới trong giai đoạn sau bình thường hóa
• 1.9. Tiểu kết chương 1
• 2. CHƯƠNG 2: THỰC TRẠNG QUAN HỆ KINH TẾ VIỆT NAM – HOA KỲ GIAI ĐOẠN NĂM 1995 ĐẾN NĂM 2015
• 2.1. Quan hệ xuất khẩu – nhập khẩu
• 2.2. Khái quát chung về quan hệ Xuất khẩu – Nhập khẩu
• 2.3. Quan hệ đầu tư (FDI)
• 2.4. Đầu tư từ Hoa Kỳ vào Việt Nam
• 2.5. Đầu tư từ Việt Nam sang Hoa Kỳ
• 2.6. Kiều hối từ Hoa Kỳ về Việt Nam
• 2.7. Tác động của quan hệ kinh tế Việt Nam – Hoa Kỳ tới Việt Nam
• 2.8. Tiểu kết chương 2
• TÀI LIỆU THAM KHẢO

Tóm tắt

I. Tổng Quan Quan Hệ Kinh Tế Việt Nam Hoa Kỳ 1995 2015

Quan hệ kinh tế Việt Nam - Hoa Kỳ giai đoạn 1995-2015 đánh dấu một bước ngoặt quan trọng trong lịch sử quan hệ ngoại giao Việt Nam - Hoa Kỳ. Từ chỗ là hai quốc gia từng đối đầu trong chiến tranh, Việt Nam và Hoa Kỳ đã xây dựng mối quan hệ đối tác kinh tế ngày càng sâu rộng. Giai đoạn này chứng kiến sự tăng trưởng vượt bậc trong thương mại Việt Nam - Hoa Kỳ, đầu tư và hợp tác phát triển. Việc Hoa Kỳ dỡ bỏ cấm vận thương mại và bình thường hóa quan hệ ngoại giao đã mở ra cơ hội lớn cho Việt Nam hội nhập vào nền kinh tế toàn cầu. Nghiên cứu này sẽ đi sâu vào phân tích các yếu tố tác động, thực trạng và ảnh hưởng của mối quan hệ này đối với sự phát triển kinh tế của Việt Nam.

1.1. Bối Cảnh Quốc Tế và Đường Lối Đối Ngoại Việt Nam

Sự sụp đổ của CNXH ở Đông Âu và Liên Xô, cùng với xu thế toàn cầu hóa, đã tạo ra những thay đổi sâu sắc trong quan hệ quốc tế. Việt Nam chủ trương đẩy mạnh cải cách, mở cửa, hợp tác và hội nhập kinh tế quốc tế. Nhân tố kinh tế trở thành yếu tố quan trọng đối với sự phát triển và vị thế của các quốc gia. Mỗi quốc gia dân tộc với thể chế chính trị khác nhau cần có đường lối và chính sách phù hợp với sự phát triển chung này.

1.2. Ý Nghĩa Khoa Học và Thực Tiễn của Nghiên Cứu

Nghiên cứu quan hệ kinh tế Việt Nam - Hoa Kỳ có ý nghĩa khoa học và thực tiễn to lớn. Về mặt khoa học, nó cung cấp cái nhìn khách quan và khoa học về mối quan hệ này từ góc độ Sử học. Về mặt thực tiễn, nó cung cấp tư liệu và dữ liệu cho việc đọc và nghiên cứu lịch sử, đồng thời giúp các nhà quản lý kinh tế và doanh nhân có cái nhìn tổng thể về kinh tế Việt Nam với Hoa Kỳ.

II. Các Nhân Tố Tác Động Quan Hệ Kinh Tế Việt Mỹ 1995 2015

Nhiều yếu tố đã tác động đến sự phát triển của quan hệ kinh tế Việt Nam - Hoa Kỳ trong giai đoạn 1995-2015. Đầu tiên, đó là quá trình bình thường hóa quan hệ ngoại giao, tạo tiền đề chính trị quan trọng. Thứ hai, là các chính sách kinh tế của cả hai nước, đặc biệt là chính sách mở cửa và hội nhập của Việt Nam. Thứ ba, là vai trò của các tổ chức quốc tế và khu vực như WTO, APEC. Cuối cùng, không thể không kể đến sự năng động của các doanh nghiệp hai nước trong việc tìm kiếm cơ hội hợp tác và đầu tư.

2.1. Quá Trình Bình Thường Hóa Quan Hệ Việt Mỹ

Quá trình bình thường hóa quan hệ Việt Nam – Hoa Kỳ là một cơ sở chính trị vững chắc cho việc xác lập quan hệ kinh tế, đồng thời thúc đẩy thương mại và đầu tư hai chiều chuyển biến mạnh mẽ. Các kế hoạch dưới thời Chính quyền Carter, chính quyền Regan và Bush, những bước đi trong thời chính quyền Clinton đã tạo tiền đề cho sự phát triển quan hệ.

2.2. Chính Sách Kinh Tế và Thương Mại của Hoa Kỳ

Hệ thống luật pháp kinh tế thương mại Hoa Kỳ đóng vai trò quan trọng trong việc định hình chính sách thương mại của Hoa Kỳ đối với Việt Nam. Việc hiểu rõ các luật kinh tế của Hoa Kỳ giúp đánh giá được tính khách quan với những hướng đi và cách thức hợp tác trong quan hệ trên lĩnh vực kinh tế với Việt Nam.

2.3. Vai Trò của Hiệp Định Thương Mại Việt Nam Hoa Kỳ BTA

Hiệp định Thương mại Việt Nam - Hoa Kỳ (BTA) là một dấu mốc quan trọng, tạo khuôn khổ pháp lý cho việc phát triển thương mại và đầu tư giữa hai nước. BTA đã giúp Việt Nam tiếp cận thị trường Hoa Kỳ dễ dàng hơn, đồng thời thúc đẩy cải cách kinh tế trong nước.

III. Thực Trạng Xuất Nhập Khẩu Việt Nam Hoa Kỳ 1995 2015

Giai đoạn 1995-2015 chứng kiến sự tăng trưởng vượt bậc trong xuất khẩu của Việt Nam sang Hoa Kỳ và nhập khẩu của Việt Nam từ Hoa Kỳ. Các mặt hàng xuất khẩu chủ lực của Việt Nam bao gồm dệt may, da giày, thủy sản, đồ gỗ. Trong khi đó, Việt Nam nhập khẩu từ Hoa Kỳ máy móc, thiết bị, nguyên liệu sản xuất. Cán cân thương mại nghiêng về phía Việt Nam, tạo ra nguồn thu ngoại tệ quan trọng.

3.1. Cơ Cấu Mặt Hàng Xuất Khẩu của Việt Nam sang Hoa Kỳ

Cơ cấu mặt hàng sơ chế xuất khẩu của Việt Nam sang Hoa Kỳ (2006) cho thấy sự đa dạng trong các sản phẩm xuất khẩu. Thủy hải sản xuất khẩu sang Hoa Kỳ của Việt Nam (1995-2003) cũng đóng vai trò quan trọng trong kim ngạch xuất khẩu.

3.2. Cơ Cấu Mặt Hàng Nhập Khẩu của Việt Nam từ Hoa Kỳ

Cơ cấu hàng nhập khẩu của Việt Nam từ Hoa Kỳ (2000) bao gồm nhiều mặt hàng quan trọng phục vụ cho sản xuất và tiêu dùng trong nước. Việc nhập khẩu máy móc, thiết bị từ Hoa Kỳ giúp nâng cao năng lực sản xuất của Việt Nam.

3.3. Cán Cân Thương Mại Việt Nam Hoa Kỳ

Diễn biến xuất nhập khẩu hàng hóa giữa Việt Nam và Hoa Kỳ giai đoạn 1994 -2015 cho thấy sự tăng trưởng liên tục của kim ngạch xuất khẩu của Việt Nam sang Hoa Kỳ. Điều này góp phần cải thiện cán cân thương mại Việt Nam - Hoa Kỳ.

IV. Đầu Tư Trực Tiếp Nước Ngoài FDI từ Hoa Kỳ vào Việt Nam

Đầu tư trực tiếp nước ngoài (FDI) từ Hoa Kỳ vào Việt Nam tăng trưởng đáng kể trong giai đoạn 1995-2015. Các nhà đầu tư Hoa Kỳ quan tâm đến nhiều lĩnh vực, bao gồm công nghiệp chế biến, chế tạo, dịch vụ, năng lượng. FDI từ Hoa Kỳ góp phần tạo việc làm, chuyển giao công nghệ và nâng cao năng lực cạnh tranh cho Việt Nam.

4.1. Số Vốn và Số Dự Án Đầu Tư của Hoa Kỳ vào Việt Nam

Số vốn và số dự án đầu tư của Hoa Kỳ vào Việt Nam một số năm từ năm 1993 đến năm 2015 cho thấy sự gia tăng đáng kể trong hoạt động đầu tư. Cơ cấu số dự án và số vốn đầu tư FDI của Hoa Kỳ vào Việt Nam phân theo ngành năm 2001 cũng cho thấy sự đa dạng trong các lĩnh vực đầu tư.

4.2. Hình Thức Đầu Tư của Hoa Kỳ vào Việt Nam

Đầu tư của Hoa Kỳ vào Việt Nam dưới các hình thức đầu tư khác nhau, bao gồm liên doanh, 100% vốn nước ngoài, hợp đồng hợp tác kinh doanh. Các hình thức đầu tư này giúp các nhà đầu tư Hoa Kỳ linh hoạt trong việc triển khai dự án tại Việt Nam.

4.3. Đầu Tư Trực Tiếp từ Việt Nam sang Hoa Kỳ

Đầu tư trực tiếp sang Hoa Kỳ của Việt Nam được cấp giấy phép giai đoạn 1989 -2006 cho thấy sự quan tâm của các doanh nghiệp Việt Nam đến thị trường Hoa Kỳ. Tuy nhiên, quy mô đầu tư từ Việt Nam sang Hoa Kỳ còn khá khiêm tốn.

V. Tác Động Quan Hệ Kinh Tế Việt Mỹ Đến Phát Triển Việt Nam

Quan hệ kinh tế Việt Nam - Hoa Kỳ có tác động sâu rộng đến sự phát triển kinh tế, xã hội của Việt Nam. Nó góp phần thúc đẩy tăng trưởng kinh tế, tạo việc làm, nâng cao thu nhập cho người dân. Đồng thời, nó cũng tạo điều kiện cho Việt Nam hội nhập sâu rộng vào nền kinh tế toàn cầu, tiếp thu công nghệ và kinh nghiệm quản lý tiên tiến.

5.1. Tác Động Đến Tăng Trưởng Kinh Tế Việt Nam

Việc tăng cường quan hệ kinh tế với Hoa Kỳ giúp Việt Nam tạo ra nguồn giá trị thặng dư lớn cho đất nước cũng như khai thác và phát triển hiệu quả những tiềm lực sẵn có. Điều này sẽ tạo ra một cơ chế quan trọng nhằm bảo đảm sự ổn định kinh tế ở khu vực và cho phép Việt Nam và Hoa Kỳ có tiếng nói lớn hơn trong các vấn đề thương mại quốc tế.

5.2. Tác Động Đến Hội Nhập Kinh Tế Quốc Tế của Việt Nam

Quan hệ kinh tế với Hoa Kỳ tạo điều kiện cho Việt Nam tham gia sâu hơn vào chuỗi giá trị toàn cầu, tiếp cận các tiêu chuẩn quốc tế và nâng cao năng lực cạnh tranh. Điều này giúp Việt Nam hội nhập thành công vào nền kinh tế toàn cầu.

5.3. Thách Thức và Cơ Hội trong Quan Hệ Kinh Tế Việt Mỹ

Trong bối cảnh vừa hợp tác vừa cạnh tranh nhau, việc Việt Nam là một nước đang phát triển phải đối mặt với nhiều thách thức để phát triển kinh tế. Tuy nhiên, quan hệ kinh tế với Hoa Kỳ cũng mang lại nhiều cơ hội để Việt Nam vượt qua những thách thức này và đạt được sự phát triển bền vững.

VI. Kết Luận và Triển Vọng Quan Hệ Kinh Tế Việt Mỹ

Giai đoạn 1995-2015 là một giai đoạn thành công trong quan hệ kinh tế Việt Nam - Hoa Kỳ. Mối quan hệ này đã mang lại lợi ích to lớn cho cả hai nước. Trong tương lai, quan hệ kinh tế Việt Nam - Hoa Kỳ có nhiều tiềm năng phát triển hơn nữa, đặc biệt trong bối cảnh Việt Nam tiếp tục đẩy mạnh cải cách và hội nhập kinh tế quốc tế.

6.1. Tóm Tắt Thành Tựu và Hạn Chế

Quan hệ kinh tế Việt Nam – Hoa Kỳ đã đạt được nhiều thành tựu quan trọng trong giai đoạn 1995-2015, nhưng cũng còn tồn tại một số hạn chế cần khắc phục. Việc đánh giá khách quan những thành tựu và hạn chế này giúp định hướng cho sự phát triển của mối quan hệ trong tương lai.

6.2. Triển Vọng Hợp Tác Kinh Tế Việt Nam Hoa Kỳ

Trong bối cảnh mới, quan hệ kinh tế Việt Nam - Hoa Kỳ có nhiều tiềm năng phát triển trong các lĩnh vực như năng lượng tái tạo, công nghệ cao, nông nghiệp công nghệ cao. Việc khai thác hiệu quả những tiềm năng này sẽ mang lại lợi ích to lớn cho cả hai nước.

6.3. Đề Xuất Giải Pháp Phát Triển Quan Hệ Kinh Tế Song Phương

Để phát triển quan hệ kinh tế Việt Nam - Hoa Kỳ một cách bền vững, cần có những giải pháp đồng bộ từ cả hai phía, bao gồm hoàn thiện khuôn khổ pháp lý, nâng cao năng lực cạnh tranh cho doanh nghiệp, tăng cường hợp tác trong các lĩnh vực ưu tiên.

Nội dung chính

Bối cảnh và vấn đề nghiên cứu

Khóa luận tốt nghiệp "Quan hệ kinh tế Việt Nam – Hoa Kỳ giai đoạn 1995-2015" của tác giả Lại Thị Quỳnh (chuyên ngành Lịch sử Việt Nam, Khoa Lịch sử, Trường Đại học Sư phạm Hà Nội 2, năm 2019) được thực hiện trong bối cảnh quốc tế và khu vực có nhiều biến động sâu sắc sau khi Chiến tranh Lạnh kết thúc. Sự sụp đổ của hệ thống xã hội chủ nghĩa ở Liên Xô và Đông Âu vào đầu thập niên 1990 cùng xu thế toàn cầu hóa, khu vực hóa đã đặt nền kinh tế Việt Nam trước yêu cầu cấp thiết phải đổi mới, mở rộng hội nhập quốc tế để thoát khỏi tình trạng khủng hoảng kinh tế - xã hội và phá vỡ thế bao vây, cấm vận.

Việc thiết lập và thúc đẩy quan hệ kinh tế với Hoa Kỳ — một siêu cường kinh tế và thương mại hàng đầu thế giới — đóng vai trò then chốt đối với sự phát triển kinh tế và vị thế đối ngoại của Việt Nam. Sau 20 năm bình thường hóa quan hệ ngoại giao (1995–2015), việc nhìn nhận, đánh giá lại toàn diện tiến trình quan hệ kinh tế song phương dưới góc độ Lịch sử học mang ý nghĩa lý luận và thực tiễn, nhằm rút ra các bài học kinh nghiệm phục vụ công tác hoạch định chính sách kinh tế đối ngoại.

Mục tiêu nghiên cứu: Trình bày và phân tích một cách toàn diện, có hệ thống tiến trình quan hệ kinh tế Việt Nam – Hoa Kỳ trong giai đoạn 1995–2015 dưới góc độ Sử học; đồng thời đánh giá tác động của mối quan hệ này đối với tình hình kinh tế, chính trị và xã hội của Việt Nam.

Nhiệm vụ nghiên cứu:

1. Khái quát tiến trình quan hệ Việt Nam – Hoa Kỳ giai đoạn trước năm 1995.
2. Phân tích các nhân tố quốc tế, khu vực và nội tại của hai nước tác động đến quan hệ kinh tế song phương.
3. Tập hợp, phân tích thực trạng phát triển quan hệ kinh tế giữa hai nước từ năm 1995 đến năm 2015, tập trung vào hai lĩnh vực trụ cột là thương mại và đầu tư.

Đối tượng và phạm vi nghiên cứu:

• Đối tượng nghiên cứu: Quan hệ kinh tế giữa Việt Nam và Hoa Kỳ.
• Phạm vi không gian: Không gian kinh tế và quan hệ hợp tác kinh tế - thương mại song phương Việt Nam – Hoa Kỳ.
• Phạm vi thời gian: Tập trung vào giai đoạn từ khi bình thường hóa quan hệ ngoại giao năm 1995 đến năm 2015, có khảo sát các mốc lịch sử tiền đề từ năm 1994 (thời điểm dỡ bỏ cấm vận) và các tiếp xúc lịch sử trước năm 1995.

Cơ sở lý thuyết và phương pháp

Khóa luận được triển khai trên nền tảng phương pháp luận Sử học Mác-xít, Tư tưởng Hồ Chí Minh và quan điểm, đường lối đối ngoại độc lập, tự chủ, đa phương hóa, đa dạng hóa của Đảng Cộng sản Việt Nam (thể hiện qua các Văn kiện Đại hội VI, VII, VIII, IX, X, XI và Nghị quyết 13 của Bộ Chính trị năm 1988). Đề tài tiếp cận quan hệ kinh tế quốc tế không thuần túy dưới góc nhìn kinh tế lượng mà đặt trong tiến trình phát triển lịch sử, liên hệ chặt chẽ giữa chính trị, ngoại giao và kinh tế.

Phương pháp nghiên cứu:

• Phương pháp chủ đạo: Phương pháp lịch sử và phương pháp logic kết hợp, nhằm dựng lại bức tranh quan hệ kinh tế song phương theo trình tự thời gian, đồng thời khái quát bản chất, quy luật vận động và các nhân tố chi phối.
• Phương pháp liên ngành: Phân tích, tổng hợp, thống kê, so sánh, đối chiếu số liệu xuất nhập khẩu, cơ cấu mặt hàng và vốn đầu tư để chứng minh cho các nhận định lịch sử.

Nguồn dữ liệu:

1. Văn kiện Đảng Cộng sản Việt Nam; các tuyên bố chung, hiệp định và văn bản ký kết giữa hai chính phủ (Hiệp định Thương mại Việt Nam – Hoa Kỳ BTA 2000, Hiệp định khung về thương mại và đầu tư TIFA 2007, các thỏa thuận miễn trừ Jackson-Vanik, quy chế PNTR 2006).
2. Số liệu thống kê chính thức từ Tổng cục Thống kê, Tổng cục Hải quan, Bộ Thương mại Việt Nam (nay là Bộ Công Thương), Vụ Quản lý Dự án – Bộ Kế hoạch và Đầu tư, Bộ Thương mại Hoa Kỳ và Ngân hàng Thế giới (World Bank).
3. Các công trình nghiên cứu chuyên khảo trong và ngoài nước: nghiên cứu của Frederick (1995), Mark E. Manyin (2005), Nguyễn Thiết Sơn (2004), Nguyễn Ngọc Bích (2002), Nguyễn Tuấn Minh (2009), Nguyễn Thị Kim Chi (2009), Bùi Thị Phương Lan (2011), cùng các bài viết trên Tạp chí Châu Mỹ ngày nay.

Nội dung chính theo từng chương

Chương 1: Những nhân tố tác động tới quan hệ kinh tế Việt Nam – Hoa Kỳ

Chương 1 tập trung phục dựng tiến trình lịch sử quan hệ hai nước trước năm 1995 và phân tích các tiền đề dẫn tới quyết định bình thường hóa quan hệ ngoại giao, kinh tế.

• Tiến trình lịch sử trước năm 1995: Khóa luận điểm lại các tiếp xúc đầu tiên từ thế kỷ XIX (thương nhân John White cập cảng Cần Giờ năm 1819; phái bộ ngoại giao Edmund Roberts năm 1829/1832; vụ việc tàu USS Old Ironsides của John Percival năm 1845; hai chuyến đi sứ cầu viện của Bùi Viện năm 1873 và 1875). Giai đoạn 1940-1954 ghi nhận sự hợp tác giữa Mặt trận Việt Minh và cơ quan OSS của Hoa Kỳ trong Thế chiến II, 14 bức thư và điện tín của Chủ tịch Hồ Chí Minh gửi các nhà lãnh đạo Hoa Kỳ đề nghị hợp tác toàn diện, trước khi Hoa Kỳ chuyển sang viện trợ 80% chiến phí cho Pháp tại Đông Dương. Giai đoạn 1954-1975 là thời kỳ Hoa Kỳ can thiệp quân sự trực tiếp tại miền Nam Việt Nam, kết thúc bằng Hiệp định Paris 1973. Giai đoạn 1975-1995 chứng kiến lệnh bao vây, cấm vận kinh tế kéo dài, quan hệ bị đình trệ bởi vấn đề người Mỹ mất tích trong chiến tranh (POW/MIA) và vấn đề Campuchia.
• Cơ sở của việc bình thường hóa:
  • Bối cảnh thế giới: Trật tự hai cực Ialta sụp đổ, xu thế toàn cầu hóa và cách mạng khoa học - công nghệ gia tăng; khu vực châu Á - Thái Bình Dương vươn lên thành trung tâm phát triển năng động, hình thành tam giác chiến lược Hoa Kỳ - Trung Quốc - Nhật Bản.
  • Phía Hoa Kỳ: Nhu cầu chấn hưng kinh tế sau Chiến tranh Lạnh; sự điều chỉnh sang chiến lược "mở rộng dân chủ" của chính quyền Bill Clinton; áp lực từ giới doanh nghiệp Mỹ lo ngại mất cơ hội đầu tư, khai thác tài nguyên dầu khí và thị trường Việt Nam vào tay các đối thủ cạnh tranh từ châu Âu, Nhật Bản, ASEAN.
  • Phía Việt Nam: Yêu cầu cấp bách phá thế bao vây cấm vận, giải quyết khủng hoảng kinh tế - xã hội khi nguồn viện trợ 1 tỷ USD/năm từ Liên Xô và Đông Âu chấm dứt; lạm phát các năm 1990 (64%) và 1991 (67%); đường lối đối ngoại rộng mở "muốn là bạn với tất cả các nước" tại Đại hội VII (1991).
• Tiến trình bình thường hóa và phát triển quan hệ: Dỡ bỏ lệnh cấm vận thương mại (3/2/1994); chính thức thiết lập quan hệ ngoại giao (1995); bãi bỏ áp dụng Tu chính án Jackson-Vanik (1998); ký kết Hiệp định BTA (14/7/2000, có hiệu lực tháng 10/2001); Hoa Kỳ trao Quy chế Quan hệ Thương mại Bình thường Vĩnh viễn (PNTR, 12/2006); ký kết TIFA (6/2007); nâng cấp lên Quan hệ Đối tác Toàn diện (7/2013) và chuyến thăm lịch sử của Tổng Bí thư Nguyễn Phú Trọng tới Hoa Kỳ (7/2015).

Chương 2: Thực trạng quan hệ kinh tế Việt Nam – Hoa Kỳ giai đoạn năm 1995 đến năm 2015

Chương 2 trình bày bức tranh toàn cảnh về hoạt động thương mại hai chiều, phân tích quy mô, tốc độ tăng trưởng, cán cân thanh toán và sự dịch chuyển cơ cấu hàng hóa xuất nhập khẩu.

1. Diễn biến tổng kim ngạch và cán cân thương mại (1994–2015): Tổng kim ngạch thương mại song phương tăng trưởng vượt bậc từ 223 triệu USD năm 1994 lên 41.260 triệu USD năm 2015 (tăng gần 185 lần sau hơn 20 năm; tăng 668 lần so với năm 1993 trước khi dỡ bỏ cấm vận).

Năm	Xuất khẩu của Việt Nam sang Hoa Kỳ (Triệu USD)	Nhập khẩu của Việt Nam từ Hoa Kỳ (Triệu USD)	Tổng kim ngạch hai chiều (Triệu USD)	Cán cân thương mại Việt Nam – Hoa Kỳ (Triệu USD)
1994	50	173	223	-123
1995	199	252	451	-53
1996	332	617	949	-285
1997	388	286	674	+102
1998	554	274	828	+280
1999	608	291	899	+317
2000	821	367	1.188	+454
2001	1.053	460	1.513	+593
2007	10.788	1.679	12.467	+9.109
2008	11.870	3.300	14.510	+8.570
2009	11.456	2.824	14.280	+8.632
2010	14.240	3.770	18.010	+10.470
2015	33.470	7.790	41.260	+25.680

Ghi chú: Giai đoạn 1994–1996, Việt Nam ở vị thế nhập siêu (-123 triệu USD năm 1994, đỉnh điểm -285 triệu USD năm 1996 do mở rộng nhập khẩu thiết bị). Từ năm 1997, cán cân thương mại đổi chiều sang xuất siêu (+102 triệu USD) và duy trì xuất siêu liên tục với quy mô ngày càng tăng, đạt mức xuất siêu hơn 10,47 tỷ USD vào năm 2010 và 25,68 tỷ USD vào năm 2015. Năm 2009, tổng kim ngạch suy giảm nhẹ do tác động của cuộc khủng hoảng tài chính toàn cầu 2008, nhưng đã phục hồi nhanh chóng ngay trong năm 2010.

2. Cơ cấu mặt hàng xuất khẩu:

• Sự chuyển dịch cơ cấu: Tỷ trọng hàng sơ chế giảm mạnh từ 78% (năm 2001) xuống 26% (năm 2006). Ngược lại, nhóm hàng chế tác tăng từ 22% (2001) lên 72% (2003) và duy trì 74–75% trong các năm tiếp theo.
• Cơ cấu mặt hàng sơ chế xuất khẩu năm 2006 (Tổng: 2.209 triệu USD):

Mặt hàng sơ chế	Kim ngạch (Triệu USD)	Tỷ trọng (%)
Dầu khí	1.036	46,9%
Thủy hải sản	653	29,6%
Cà phê	204	9,2%
Rau quả	186	8,4%
Cao su thô	31	1,4%
Khác	99	4,5%

• Cơ cấu mặt hàng chế tác xuất khẩu năm 2006 (Tổng: 6.357 triệu USD):

Mặt hàng chế tác	Kim ngạch (Triệu USD)	Tỷ trọng (%)
Quần áo (Dệt may)	3.239	50,9%
Giày dép	960	15,1%
Đồ gỗ	895	14,1%
Đồ điện	620	9,8%
Sản phẩm tiểu thủ công nghiệp	247	3,9%
Sản phẩm kim loại	120	1,9%
Dịch vụ du lịch	116	1,8%
Khác	160	2,5%

• Đặc điểm nhóm hàng chủ lực:
  • Thủy sản: Tăng trưởng từ 19,58 triệu USD (1995) lên 301,3 triệu USD (2000) và 777,66 triệu USD (2003). Năm 2002, Việt Nam chiếm 5,88% thị phần nhập khẩu hải sản của Hoa Kỳ; cơ cấu gồm tôm các loại (64%), cá (19%), nhuyễn thể (8%) và sản phẩm khác (9%).
  • Mốc năm 2014–2015: Năm 2014, Việt Nam vươn lên chiếm 22% tổng giá trị xuất khẩu của khối ASEAN vào thị trường Hoa Kỳ. Đến năm 2015, Việt Nam xuất khẩu sang Hoa Kỳ 38 nhóm hàng với tổng trị giá 33,73 tỷ USD, trong đó có 8 nhóm hàng đạt quy mô trên 1 tỷ USD (dệt may xấp xỉ 11,1 tỷ USD; giày dép 4,1 tỷ USD; máy tính và linh kiện 2,8 tỷ USD; đồ gỗ 2,7 tỷ USD; hải sản 1,3 tỷ USD).

3. Quan hệ nhập khẩu và đầu tư:

• Nhập khẩu từ Hoa Kỳ tăng từ 173 triệu USD (1994) lên 7.790 triệu USD (2015), tập trung chủ yếu vào các mặt hàng tư liệu sản xuất: máy móc, thiết bị kỹ thuật công nghệ cao, phương tiện vận tải, nguyên phụ liệu công nghiệp và thực phẩm sơ chế.
• Đầu tư trực tiếp nước ngoài (FDI) và kiều hối từ Hoa Kỳ liên tục gia tăng sau BTA 2001, hình thành sự kết nối chuỗi cung ứng sản xuất và thúc đẩy các luồng tài chính phục vụ công nghiệp hóa, hiện đại hóa.

Kết quả và đóng góp

• Hệ thống hóa tiến trình lịch sử 20 năm: Khóa luận tái hiện đầy đủ và khách quan bước chuyển mang tính lịch sử trong quan hệ kinh tế Việt Nam – Hoa Kỳ giai đoạn 1995–2015. Tác phẩm chỉ rõ BTA năm 2001 là bước ngoặt quyết định, khi Hoa Kỳ cắt giảm mức thuế quan trung bình đối với hàng hóa Việt Nam từ 40% xuống còn 4%, tạo tiền đề cho kim ngạch song phương tăng 185 lần.
• Làm rõ sự chuyển dịch cơ cấu kinh tế đối ngoại: Phân tích sự chuyển dịch mang tính bản chất trong cơ cấu xuất khẩu của Việt Nam: chuyển từ việc dựa vào xuất khẩu tài nguyên thô và hàng sơ chế sang các sản phẩm công nghiệp chế tác có hàm lượng lao động và công nghệ cao hơn (dệt may, da giày, điện tử, đồ gỗ).
• Đóng góp về mặt khoa học: Công trình bổ sung cách tiếp cận chuyên ngành Sử học vào một đề tài vốn chủ yếu được nghiên cứu dưới góc độ Kinh tế học. Việc khảo sát nguồn tư liệu lịch sử song phương kết hợp phân tích chuỗi số liệu định lượng giúp làm sáng tỏ mối quan hệ biện chứng giữa bình thường hóa ngoại giao chính trị và sự phát triển kinh tế thương mại.
• Đóng góp về mặt thực tiễn: Cung cấp nguồn tư liệu tham khảo hệ thống cho các cơ quan quản lý nhà nước trong việc hoạch định chính sách thương mại song phương; hỗ trợ các doanh nghiệp xuất khẩu nắm bắt đặc tính, quy định và cơ cấu tiêu dùng của thị trường Hoa Kỳ.

Hạn chế và hướng nghiên cứu tiếp

• Hạn chế:
  • Khóa luận chủ yếu tập trung phân tích sâu về quan hệ thương mại hàng hóa (xuất nhập khẩu); các lĩnh vực khác như đầu tư gián tiếp (FPI), thương mại dịch vụ và dòng vốn đầu tư trực tiếp (FDI) hai chiều giai đoạn sau 2006 chưa được cập nhật chi tiết bằng các bảng số liệu tương đương.
  • Khung thời gian nghiên cứu dừng lại ở năm 2015 theo mốc 20 năm bình thường hóa quan hệ, chưa bao quát được những diễn biến của các cơ chế đàm phán thương mại mới phát sinh sau đó.
• Hướng nghiên cứu tiếp:
  • Mở rộng phân tích quan hệ kinh tế song phương giai đoạn từ năm 2015 đến nay, đặc biệt dưới tác động của các điều chỉnh chính sách thương mại quốc tế của Hoa Kỳ và chiến lược chuyển dịch chuỗi cung ứng toàn cầu.
  • Đi sâu nghiên cứu sự hợp tác trong các lĩnh vực kinh tế số, công nghệ cao và các tranh chấp thương mại phát sinh trong bối cảnh mới.

Giá trị tham khảo

Khóa luận là nguồn tài liệu hữu ích đối với:

• Giảng viên, học viên cao học và sinh viên chuyên ngành Lịch sử Việt Nam, Lịch sử Thế giới, Quan hệ Quốc tế, Kinh tế Quốc tế và Ngoại giao.
• Các nhà nghiên cứu quan hệ song phương Việt Nam – Hoa Kỳ có thể khai thác các bảng số liệu thống kê chi tiết về xuất nhập khẩu (1994–2015), số liệu cơ cấu nhóm hàng sơ chế và chế tác năm 2006, cũng như các cứ liệu lịch sử ngoại giao đầu thế kỷ XIX đến năm 1995.

Câu hỏi thường gặp

1. Tiếp xúc thương mại và ngoại giao đầu tiên giữa Việt Nam và Hoa Kỳ diễn ra khi nào? Tiếp xúc đầu tiên diễn ra vào ngày 7/6/1819 khi thuyền buôn Franklin do John White chỉ huy cập bến Cần Giờ nhằm tìm đường lên Sài Gòn buôn bán. Về mặt ngoại giao chính thức, năm 1829/1832, chính quyền Tổng thống Andrew Jackson cử phái bộ Edmund Roberts mang dự thảo hiệp định thương mại sang tiếp xúc với triều đình nhà Nguyễn.

2. Hiệp định Thương mại Việt Nam – Hoa Kỳ (BTA) mang lại thay đổi thuế quan then chốt nào? Khi BTA có hiệu lực từ tháng 10/2001, Hoa Kỳ thực hiện Quy chế Quan hệ Thương mại Bình thường (NTR), cắt giảm mức thuế quan trung bình áp dụng cho hàng nhập khẩu từ Việt Nam từ mức 40% xuống còn 4% (giảm 36%), mở đường cho hàng hóa Việt Nam thâm nhập mạnh vào thị trường Hoa Kỳ.

3. Cán cân thương mại Việt Nam – Hoa Kỳ trong giai đoạn 1994–2015 diễn biến ra sao? Việt Nam nhập siêu trong 3 năm đầu: năm 1994 nhập siêu 123 triệu USD và năm 1996 nhập siêu 285 triệu USD. Bắt đầu từ năm 1997, cán cân chuyển sang xuất siêu (+102 triệu USD) và duy trì trạng thái xuất siêu liên tục trong suốt giai đoạn đến năm 2015, đạt mức thặng dư hơn 25,68 tỷ USD vào năm 2015.

4. Cơ cấu hàng xuất khẩu của Việt Nam sang Hoa Kỳ chuyển biến như thế nào sau BTA? Tỷ trọng hàng sơ chế trong tổng kim ngạch xuất khẩu sang Hoa Kỳ giảm nhanh từ 78% năm 2001 xuống còn 26% năm 2006. Ngược lại, hàng chế tác tăng từ 22% lên chiếm 74–75% tổng kim ngạch, trong đó nhóm hàng quần áo (dệt may) chiếm tới 50,9% và giày dép chiếm 15,1% cơ cấu hàng chế tác năm 2006.

5. Đến năm 2015, có bao nhiêu nhóm hàng xuất khẩu của Việt Nam sang Hoa Kỳ đạt kim ngạch trên 1 tỷ USD? Đến năm 2015, Việt Nam có 8 nhóm hàng đạt giá trị xuất khẩu trên 1 tỷ USD sang thị trường Hoa Kỳ, dẫn đầu là ngành hàng dệt may (xấp xỉ 11,1 tỷ USD), giày dép (4,1 tỷ USD), máy tính và linh kiện (2,8 tỷ USD), đồ gỗ (2,7 tỷ USD) và hải sản (1,3 tỷ USD).

Kết luận

Khóa luận "Quan hệ kinh tế Việt Nam – Hoa Kỳ giai đoạn 1995-2015" của tác giả Lại Thị Quỳnh đã hệ thống hóa toàn diện và khoa học tiến trình 20 năm phát triển quan hệ kinh tế song phương dưới góc nhìn Sử học. Công trình làm rõ sự chuyển dịch từ trạng thái cấm vận sang đối tác kinh tế - thương mại chiến lược, với kim ngạch hai chiều tăng trưởng gần 185 lần và cơ cấu hàng xuất khẩu chuyển đổi mạnh sang nhóm hàng công nghiệp chế tác. Kết quả nghiên cứu khẳng định tính đúng đắn của chủ trương hội nhập quốc tế của Đảng và Nhà nước, đồng thời cung cấp nguồn dữ liệu lịch sử giá trị phục vụ nghiên cứu và giảng dạy về lịch sử đối ngoại Việt Nam thời kỳ Đổi mới.

Trích đoạn nội dung tài liệu

CHƯƠNG 1: NHỮNG NHÂN TỐ TÁC ĐỘNG TỚI QUAN HỆ KINH TẾ VIỆT NAM – HOA KỲ 1. Khái quát quan hệ Việt Nam –Hoa Kỳ trước năm 1995 1. Quan hệ Việt Nam – Hoa Kỳ trước năm 1954 Bắt đầu từ những bước chân đầu tiên của thương nhân người Hoa Kỳ John White trên đất Việt vào năm 1819 với ý định lên Sài Gòn buôn bán, trong sử Việt ghi lại là "Hôn Viết" chỉ huy tàu buôn Franklin vào "Canjeo" (cửa Cần Giờ) ngày 7 Tháng 6. White có ghi lại mọi sự việc trong thời gian ở đây trong cuốn sách: “A Voyage to Cochin-China”.Đó chỉ là sự xuất hiện của người Hoa Kỳ, chứ chưa có quan hệ gì giữa 2 bên cho đến khi tiếp xúc chính thức thì mãi đến năm 1829, Tổng thống Andrew Jackson đắc cử thì Bộ Ngoại giao Hoa Kỳ đã cử phái bộ do Edmund Roberts (sử sách Việt ghi là "Nghĩa-đức-môn La-bách") và George Thompson ("Đức-giai Tâm-gia") mang theo dự thảo hiệp định thương mại nhằm tìm cách thông thương với nước Đại Nam[29;tr.

Trong suốt quá trình cố gắng giao thiệp thì quan hệ thương mại này vẫn không thành do sự dè dặt của triều đình nhà Nguyễn. Theo lời của Edmund Roberts: “Với các thủ tục ngoại giao quá rườm rà, quan chức ủy quyền thương thuyết thì không có ý kiến rõ ràng, lại hay lảng tránh các câu hỏi trực diệ n do Mỹ nêu ra. Phía Đại Nam. Các phái viên của triều Nguyễn không đồng ý ký Hiệp định chủ yếu vì vấn đề hình thức văn bản”.5] Khoảng 15 năm sau, trong chuyến hành trình, chiến thuyền “Old Ironsides” của Hoa Kỳ đến vùng biển châu Á đã cập bến Đà Nẵng năm 1845: “Thuyền trưởng là John Percival liên lạc với các quan địa phương xin được tiếp xúc với triều Nguyễn để đặt mối giao hảo.

Được tin, vua Thiệu Trị tại Huế cử viên ngoại lang Nguyễn Long đi hỏa tốc vào Đà Nẵng hiệp cùng Kinh lịch thuộc viên ở tỉnh là Nguyễn Dụng Giai đến thăm hỏi và làm việc với Percival. Nhưng thay vì gây thêm cảm tình, Percival khi nhận được thư cầu cứu của giám mục Dominique Lefebvre thì chiếm đoạt lấy 3 chiến thuyền và một số người làm con tin, đòi nhà chức trách phải thả Lefebvre. Sự việc không giải quyết được, Percival sai nổ súng bắn lên bờ rồi nhổ neo ra khơi ngày 16 tháng 5, khiến tình hình thêm rắc rối”[29;tr. Những nỗ lực bang giao của Việt Nam – Hoa Kỳ bế tắc.

Cho đến thời điểm năm 1873, triều đình nhà Nguyễn đã có những xúc tiến, vua Tự Đức cử Bùi Viện 9 c sang Hoa Kỳ như một "đại sứ đặc mệnh toàn quyền" để nhờ cầu viện chống Pháp. Lúc này, Hoa Kỳ và Pháp đang gặp phải căng thẳng ở Mexico nên Hoa Kỳ cũng tỏ ý muốn giúp. Chớ trêu thay, hai bên không đạt được cam kết chính thức do quốc thư bị bỏ quên. Năm 1875 vua Tự Đức ủy nhiệm ông lại có mặt tại Hoa Kỳ một lần nữa.

Tuy lần này đã không quên quốc thư nhưng lúc này Hoa Kỳ và Pháp đã trở lại bình thường nên Tổng thống Ulysses Grant lại khước từ cam kết giúp Đại Nam đánh Pháp. Bên cạnh đó, cũng có những sự kiện về lịch sử quan hệ Việt Nam - Hoa Kỳ chưa được biết đến một cách rộng rãi. Ngài Thomas Jefferson trước khi trở thành đã từng nỗ lực tìm cách nhập giống lúa tốt, những giống gạo trắng ngon và năng suất cao của Việt Nam để trồng ở nông trại ở bang Virginia. Một dấu tích lịch sử đáng nhớ đó là việc ra đi tìm đường cứu nước của Việt Nam của nhà yêu nước Nguyễn Tất Thành cách đây 108 năm đã đến cảng Boston- nơi diễn ra sự kiện đầu tiện của cuộc cách mạng giành độc lập của 13 bang thuộc địa Anh ở Bắc Mỹ.

Trong Thế chiến thứ hai, trên mặt trận chống Phát- xít Việt Nam và Hoa Kỳ có mối quan hệ đồng minh. Đầu năm 1940, cơ quan OSS (tiền thân của CIA) của Hoa Kỳ đã giúp đỡ Mặt trận Việt Minh thuốc men và một số vũ khí để chống Nhật. Mặt trận Việt Minh do Chủ tịch Hồ Chí Minh lãnh đạo đã cứu giúp những phi công Hoa Kỳ bị quân Nhật Bản bắn rơi ở Việt Nam. Chủ tịch Hồ Chí Minh mong muốn thiết lập quan hệ hữu nghị với Hoa Kỳ nên đã gửi 14 lá thư cho lãnh đạo Hoa Kỳ, trong đó có lá thư tới Tổng thống Truman để đề nghị thiết lập mối quan hệ "hợp tác toàn diện với Hoa Kỳ".

Tuy nhiên, thật đáng tiếc cho những cơ hội lịch sử bị bỏ lỡ. Chiến tranh Đông Dương (1945-1954), vì lợi ích và mục đích đối đầu với các nước XHCN của mình Hoa Kỳ đã giúp Pháp trong cuộc chiến chống cộng và tái chiếm thuộc địa: “Ngày 8/5/1950, Tổng thống Hoa Kỳ Truman chính thức quyết định viện trợ cho Pháp trong cuộc chiến tranh xâm lược Đông Dương, ủng hộ chính phủ quốc gia Bảo Đại.Tháng 12/1950 Hoa Kỳ, Pháp cùng các chính phủ bù nhìn Việt Nam, Miên, Lào kí “Hiệp định phòng thủ chung Đông Dương”, Hoa Kỳ cam kết viện trợ quân sự cho chính quyền bù nhìn 3 nước.Tháng 9/1951 Hoa Kỳ và chính phủ bù nhìn Bảo Đại kí hiệp ước hợp tác kinh tế Việt Nam- Hoa Kỳ nhằm chuyển thẳng một phần viện trợ của Hoa Kỳ cho chính phủ Bảo Đại. Từ năm 1950 – 1953, Hoa Kỳ đưa vào Đông Dương khoảng 400.000 tấn vũ khí và phương tiện chiến tranh. Riêng trong 2 năm (1952– 1953), số tiền Hoa Kỳ cho Pháp vay là 314 triệu USD.

10 c Các phái đoàn viện trợ kinh tế, cố vấn quân sự cũng lần lượt sang Việt Nam. Tháng 5/1950, phái đoàn viện trợ Hoa Kỳ do Robert Blum dẫn đầu đến Sài Gòn. Tháng 9/1950, đoàn cố vấn quân sự MAAG được thành lập ở Việt Nam. Năm 1952, các phòng thông tin Hoa Kỳ được đặt ở nhiều trung tâm trong vùng chiếm đóng.

Các chính khách, tướng tá Hoa Kỳ đi lại ở Việt Nam ngày càng nhiều. Khoản viện trợ Hoa Kỳ tài trợ cho Pháp lên đến 80% chiến phí, khoảng 1,5 tỷ USD”[32]. Trong trận chiến quyết định tại Điện Biên Phủ, Hoa Kỳ trực tiếp chở khoảng 16.000 quân Pháp vào Điện Biên Phủ đồng thời còn hỗ trợ không quân cho quân đội Pháp. Nhờ những khoản viện trợ mà thực dân Pháp mới có thể duy trì được cuộc chiến; đồng nghĩa với đó, mối quan hệ Việt Nam – Hoa Kỳ trở nên xấu đi.

Việt Nam chủ trương cương quyết với Hoa Kỳ, trong Đại hội Đảng lần thứ II (1951) xác định: “Tiêu diệt thực dân Pháp xâm lược và đánh bại can thiệp Mỹ, giành độc lập, thống nhất hoàn toàn và bảo vệ hòa bình thế giới”[32]. Quan hệ Việt Nam – Hoa Kỳ giai đoạn 1954 – 1975 Trong giai đoạn sau hiệp định Geneva (1954) đến trước năm 1960, mối quan hệ ngoại giao giữa Hoa Kỳ và Việt Nam xoay quanh vấn đề thống nhất miền Bắc và miền Nam Việt Nam. Hoa Kỳ can thiệp và lún sâu vào cuộc chiến tranh Việt Nam vì mục đích độc chiếm Việt Nam cũng như toàn bộ vùng Viễn Đông, mở rộng tầm ảnh hưởng trên toàn thế giới. Sau hiệp định Geneva 1954, có điều khoản Tổ chức hiệp thương tổng tuyển cử hai miền Bắc – Nam Việt Nam.

Pháp để lại trách nhiệm thi hành những điều khoản còn lại của Hiệp định cho Hoa Kỳ và chính quyền Ngô Đình Diệm những người kế tục Pháp ở miền Nam. Hoa Kỳ ra sức thực hiện ý đồ đã vạch ra từ trước nhằm độc chiếm miền Nam Việt Nam, tiến tới độc chiếm toàn Đông Dương. Từ tháng 7/ 1954, Hoa Kỳ với lí do không tham gia kí tuyên bố cuối cùng của hội nghị Geneva, ngang nhiên không chấp nhận các quy định của Hiệp định Geneva và từng bước gạt Pháp ra khỏi miền Nam Việt Nam. Trong “The Causes of the Vietnam War” có viết: “Hoa Kỳ có tham gia Hội nghị Geneva năm 1954 với một phái đoàn do Bedell Smith làm trưởng đoàn nhưng cũng như phái đoàn Quốc gia Việt Nam, không ký bản hiệp định.

Khi chính phủ Đệ Nhất Cộng hòa Việt Nam của Tổng thống Ngô Đình Diệm từ chối tổng tuyển cử, Hoa Kỳ cũng ủng hộ lập trường đó. Dựa trên thuyết Domino trong bối cảnh Chiến tranh Lạnh Hoa Kỳ tăng viện trợ cho 11 c Việt Nam Cộng hòa.000 cố vấn quân sự Hoa Kỳ và đến đầu năm 1965 thì Tổng thống Lyndon B. Johnson cho đổ bộ lực lượng Thủy quân lục chiến, chính thức tham chiến”[37]. Trong Chiến tranh Việt Nam (1954-1975), phía Hoa Kỳ trở thành hậu thuẫn cho Việt Nam Cộng hòa ở Miền Nam Việt Nam đã cản trở thống nhất Việt Nam, can thiệp ngày càng sâu và tham gia vào chiến tranh Việt Nam.

Cuối 1964, những thất bại liên tiếp trên chiến trường, số lượng ấp chiến lược được giải phóng bởi Quân Giải phóng miền Nam Việt Nam và lực lượng du kích liên tục tăng, không có dấu hiệu giảm và chiến trường Sài Gòn trở nên cực kì lộn xộn và rối ren bởi hàng loạt các cuộc đảo chính khác nhau khiến Chương trình “Chiến tranh đặc biệt” của Hoa Kỳ có nguy cơ sụp đổ. Tới 1966, Quân Giải phóng miền Nam Việt Nam đã giành được hàng loạt chiến thắng như trận Núi Thành, tấn công sân bay Tân Sơn Nhất (1966),. Trước tình hình đó, Hoa Kỳ bắt đầu đề cập tới giải pháp đàm phán hòa bình. Tháng 1/1967, Tổng thống Johnson tuyên bố: “Hoa Kỳ sẵn sàng đi đến bất cứ đâu, bất cứ lúc nào để gặp Việt Nam Dân chủ Cộng hòa nhằm bàn bạc về hòa bình”[37].

Sau đó, vào ngày 28/1/1967, Ngoại trưởng Việt Nam Dân chủ Cộng hòa Nguyễn Duy Trinh tuyên bố: “Nếu Hoa Kỳ thành thật có mong muốn hòa đàm, họ trước hết phải chấm dứt vô điều kiện các cuộc oanh tạc và các hành vi gây chiến chống miền Bắc”[37]. Tuy nhiên trên thực tế, Hoa Kỳ và Việt Nam Cộng hòa vẫn có những hành động leo thang chiến tranh. Tháng 7 và tháng 8/1967, chính quyền Hoa Kỳ thông qua hai nhà trung gian của Pháp R.Marcovich thăm dò khả năng và điều kiện để bất đầu nói chuyện nhưng vẫn chưa đạt kết quả đáng kể. Trước dư luận quốc tế đang trèn ép mạnh mẽ và đặc biệt là phong trào chống chiến tranh nổi lên ở Hoa Kỳ, ngày 29/9/1967, trong diễn văn của Tổng thống Johnson nêu rõ: “Hoa Kỳ sẵn sàng ngừng ngay việc bắn phá miền Bắc Việt Nam cảu máy bay và tàu chiến Hoa Kỳ khi việc này dẫn tới cuộc thảo luận có kết quả và không bị lợi dụng”[37].

Chính phủ Việt Nam Dân chủ Cộng hòa đã bác bỏ. Nét tiêu biểu trong đấu tranh ngoại giao từ 1968 đến trước Hiệp định Paris là đỉnh cao nghệ thuật kết hợp đấu tranh quân sự và đấu tranh ngoại giao để đi đến ký kết.