Quan Điểm Của Mác, Ăngghen, Lênin Về Nhà Nước Xã Hội Chủ Nghĩa Và Việc Vận Dụng Tại Việt Nam

Luận án tiến sĩ kỹ thuật phân tích quan điểm của mác ăngghen lênin về nhà nước xã hội chủ nghĩa và việc vận dụng để xây dựng nhà nước, xây dựng cơ sở lý luận, kiểm chứng thực

• Trường học: Đại Học Quốc Gia Hà Nội
• Chuyên ngành: Khoa Học Xã Hội Và Nhân Văn
• Đề tài: Quan Điểm Của Mác, Ăngghen, Lênin Về Nhà Nước Xã Hội Chủ Nghĩa Và Việc Vận Dụng Để Xây Dựng Nhà Nước Của Dân, Do Dân, Vì Dân Ở Việt Nam
• Loại tài liệu: Luận Văn Thạc Sĩ
• Năm xuất bản: 2008
• Địa điểm: Hà Nội

Tóm tắt

I. Tổng Quan Quan Điểm Mác Lênin về Nhà Nước XHCN Ý Nghĩa

Chính quyền nhà nước là vấn đề cốt lõi của mọi cuộc cách mạng, đặc biệt trong cách mạng xã hội chủ nghĩa. Theo chủ nghĩa Mác - Lênin, việc giành chính quyền không phải là mục tiêu tự thân, mà nhằm giải phóng lực lượng sản xuất và phát triển con người toàn diện. Tuy nhiên, vai trò của nhà nước trong việc giải phóng lực lượng sản xuất và con người cũng vô cùng quan trọng. Một nhà nước được tổ chức và vận hành hợp lý, phù hợp với yêu cầu phát triển kinh tế - xã hội sẽ nâng cao sức mạnh sáng tạo của con người. Ngược lại, một nhà nước yếu kém sẽ kìm hãm sự phát triển của xã hội. Do đó, việc nghiên cứu quan điểm của Mác, Ăngghen, Lênin về nhà nước nói chung và nhà nước xã hội chủ nghĩa nói riêng có ý nghĩa vô cùng quan trọng trong bối cảnh hiện nay.

1.1. Tầm Quan Trọng Của Nghiên Cứu Quan Điểm Mác Lênin Về Nhà Nước

Nghiên cứu quan điểm của Mác, Ăngghen, Lênin về nhà nước giúp chúng ta hiểu rõ hơn về bản chất, chức năng và vai trò của nhà nước kiểu mới. Điều này đặc biệt quan trọng trong bối cảnh xây dựng nhà nước pháp quyền xã hội chủ nghĩa ở Việt Nam. Những nhận thức mới về nhà nước của thời kỳ quá độ lên chủ nghĩa xã hội từng bước ra đời và đi vào cuộc sống. Một hình thức tổ chức quyền lực nhà nước kiểu mới so với trước đây đã được khẳng định về mặt lý luận và đang từng bước hiện thực hoá trong thực tiễn: Nhà nước pháp quyền xã hội chủ nghĩa Việt Nam của dân, do dân, vì dân.

1.2. Tính Cấp Thiết Của Đề Tài Trong Bối Cảnh Việt Nam Đổi Mới

Trong quá trình đổi mới, việc nghiên cứu quan điểm của các nhà kinh điển về nhà nước trở nên cấp thiết hơn bao giờ hết. Đại hội X của Đảng đã chỉ ra rằng, mặc dù việc xây dựng nhà nước pháp quyền xã hội chủ nghĩa Việt Nam có tiến bộ, nhưng vẫn chưa đáp ứng được yêu cầu thực tiễn đổi mới. Để đẩy mạnh công cuộc đổi mới toàn diện, cần tiếp tục đổi mới nhà nước, làm cho nhà nước có thể góp phần phát huy cao hơn nữa tác động tích cực của mình trong phát triển kinh tế, văn hóa - xã hội và hội nhập kinh tế quốc tế, bảo vệ Tổ quốc.

II. Phân Tích Quan Điểm Của Mác Ăngghen Về Nguồn Gốc Nhà Nước

Mác và Ăngghen đã đưa ra những phân tích sâu sắc về nguồn gốc của nhà nước. Theo các ông, nhà nước không phải là một thực thể vĩnh cửu, bất biến, mà là sản phẩm của xã hội có giai cấp, nảy sinh từ mâu thuẫn giai cấp không thể điều hòa. Nhà nước là công cụ để một giai cấp thống trị áp bức và bóc lột các giai cấp khác. Quan điểm của Mác, Ăngghen về nhà nước phủ nhận quan điểm duy tâm, siêu hình về nhà nước như là một thực thể thần thánh hoặc một sản phẩm của ý chí tự do. Đồng thời, nhà nước chỉ tiêu vong khi xã hội không còn giai cấp và đấu tranh giai cấp.

2.1. Sự Ra Đời Của Nhà Nước Từ Mâu Thuẫn Giai Cấp

Theo Mác và Ăngghen, sự xuất hiện của nhà nước gắn liền với sự phân chia xã hội thành các giai cấp đối kháng. Khi mâu thuẫn giai cấp trở nên gay gắt và không thể điều hòa, một lực lượng đặc biệt xuất hiện để duy trì trật tự xã hội và bảo vệ lợi ích của giai cấp thống trị - đó chính là nhà nước. Nhà nước là công cụ trấn áp của giai cấp này đối với giai cấp khác. Đồng thời, nhà nước chỉ tiêu vong khi xã hội không còn giai cấp và đấu tranh giai cấp.

2.2. Nhà Nước Không Phải Là Thực Thể Vĩnh Cửu

Khác với các quan điểm trước đó coi nhà nước là một thực thể vĩnh cửu và bất biến, Mác và Ăngghen khẳng định rằng nhà nước là một hiện tượng lịch sử, có quá trình hình thành, phát triển và tiêu vong. Khi xã hội cộng sản chủ nghĩa ra đời, không còn giai cấp và đấu tranh giai cấp, nhà nước sẽ tự tiêu vong, nhường chỗ cho một hình thức tự quản xã hội cao hơn.

III. Lênin Và Quan Điểm Phát Triển Về Nhà Nước Chuyên Chính Vô Sản

Lênin đã phát triển quan điểm của Mác, Ăngghen về nhà nước, đặc biệt là về nhà nước chuyên chính vô sản. Trong tác phẩm “Nhà nước và Cách mạng”, Lênin khẳng định rằng, sau khi giai cấp vô sản giành được chính quyền, cần phải thiết lập một nhà nước kiểu mới, nhà nước chuyên chính vô sản, để trấn áp sự phản kháng của giai cấp tư sản và xây dựng xã hội xã hội chủ nghĩa. Nhà nước chuyên chính vô sản là công cụ để giai cấp vô sản thực hiện quyền lực của mình, bảo vệ thành quả cách mạng và xây dựng một xã hội không còn áp bức, bóc lột.

3.1. Nhà Nước Chuyên Chính Vô Sản Là Giai Đoạn Quá Độ

Lênin nhấn mạnh rằng nhà nước chuyên chính vô sản chỉ là một giai đoạn quá độ, cần thiết để xây dựng xã hội cộng sản chủ nghĩa. Khi xã hội cộng sản chủ nghĩa đạt đến trình độ phát triển cao, không còn giai cấp và đấu tranh giai cấp, nhà nước chuyên chính vô sản sẽ tự tiêu vong, nhường chỗ cho một hình thức tự quản xã hội cao hơn. Chuyên chính vô sản không chỉ là trấn áp mà còn là tổ chức xây dựng kinh tế, văn hóa, xã hội.

3.2. Tính Tất Yếu Của Chuyên Chính Vô Sản Trong Cách Mạng Xã Hội Chủ Nghĩa

Lênin cho rằng, chuyên chính vô sản là điều kiện tiên quyết để bảo vệ thành quả cách mạng xã hội chủ nghĩa và xây dựng xã hội mới. Nếu không có chuyên chính vô sản, giai cấp tư sản và các thế lực phản động sẽ tìm mọi cách để khôi phục lại chế độ cũ, phá hoại công cuộc xây dựng xã hội chủ nghĩa.

IV. Ứng Dụng Quan Điểm Mác Lênin Xây Dựng Nhà Nước Của Dân Vì Dân

Việc vận dụng quan điểm của Mác, Ăngghen, Lênin về nhà nước vào xây dựng nhà nước của dân, do dân, vì dân ở Việt Nam là một quá trình sáng tạo và phù hợp với điều kiện lịch sử cụ thể của đất nước. Tư tưởng Hồ Chí Minh về nhà nước của dân, do dân, vì dân là sự vận dụng sáng tạo chủ nghĩa Mác - Lênin vào thực tiễn Việt Nam. Trong quá trình xây dựng nhà nước, cần quán triệt sâu sắc quan điểm quần chúng, phát huy vai trò làm chủ của nhân dân, bảo đảm mọi quyền lực thuộc về nhân dân.

4.1. Tư Tưởng Hồ Chí Minh Về Nhà Nước Của Dân Do Dân Vì Dân

Hồ Chí Minh đã vận dụng sáng tạo chủ nghĩa Mác - Lênin vào điều kiện cụ thể của Việt Nam để xây dựng một nhà nước thực sự của nhân dân, do nhân dân và vì nhân dân. Tư tưởng của Người về nhà nước đề cao vai trò làm chủ của nhân dân, bảo đảm quyền lợi của nhân dân và phát huy sức mạnh của toàn dân tộc trong công cuộc xây dựng và bảo vệ Tổ quốc.

4.2. Thực Tiễn Xây Dựng Nhà Nước Việt Nam Trong Thời Kỳ Đổi Mới

Trong thời kỳ đổi mới, Việt Nam đã đạt được nhiều thành tựu quan trọng trong việc xây dựng nhà nước pháp quyền xã hội chủ nghĩa. Hệ thống pháp luật ngày càng được hoàn thiện, quyền dân chủ của nhân dân được bảo đảm hơn, bộ máy nhà nước được tổ chức lại theo hướng tinh gọn và hiệu quả. Tuy nhiên, vẫn còn nhiều thách thức đặt ra, đòi hỏi phải tiếp tục đổi mới tư duy và hành động để xây dựng một nhà nước thực sự vững mạnh, đáp ứng yêu cầu phát triển của đất nước.

V. Giải Pháp Hoàn Thiện Nhà Nước Pháp Quyền XHCN Ở Việt Nam

Để hoàn thiện nhà nước pháp quyền xã hội chủ nghĩa ở Việt Nam, cần thực hiện đồng bộ nhiều giải pháp. Cần tiếp tục đổi mới tư duy về nhà nước, xây dựng một hệ thống pháp luật hoàn thiện, bảo đảm quyền con người và quyền công dân, tăng cường kiểm soát quyền lực nhà nước, nâng cao năng lực và phẩm chất của đội ngũ cán bộ, công chức. Đồng thời, cần phát huy dân chủ xã hội chủ nghĩa, tạo điều kiện để nhân dân tham gia vào công việc quản lý nhà nước và xã hội.

5.1. Đổi Mới Phương Thức Lãnh Đạo Của Đảng Đối Với Nhà Nước

Đảng Cộng sản Việt Nam lãnh đạo Nhà nước bằng Cương lĩnh, đường lối, chủ trương, chính sách, bằng công tác tư tưởng, công tác tổ chức, công tác cán bộ và bằng hành động gương mẫu của đảng viên. Cần tiếp tục đổi mới phương thức lãnh đạo của Đảng để nâng cao hiệu quả hoạt động của Nhà nước, bảo đảm Nhà nước thực sự là công cụ của Đảng để thực hiện mục tiêu xây dựng xã hội chủ nghĩa.

5.2. Nâng Cao Hiệu Lực Hiệu Quả Hoạt Động Của Bộ Máy Nhà Nước

Cần tiếp tục cải cách hành chính, tinh giản bộ máy, nâng cao chất lượng đội ngũ cán bộ, công chức, tăng cường kỷ luật, kỷ cương, chống tham nhũng, lãng phí. Đồng thời, cần đổi mới phương thức hoạt động của Quốc hội, Hội đồng nhân dân các cấp để nâng cao hiệu quả giám sát và quyết định các vấn đề quan trọng của đất nước và địa phương.

VI. Kết Luận Tầm Quan Trọng Của Tư Tưởng Mác Lênin Về Nhà Nước

Quan điểm của Mác, Ăngghen, Lênin về nhà nước xã hội chủ nghĩa vẫn giữ nguyên giá trị trong bối cảnh hiện nay. Việc nghiên cứu và vận dụng sáng tạo những quan điểm này vào xây dựng nhà nước pháp quyền xã hội chủ nghĩa ở Việt Nam là một nhiệm vụ quan trọng, góp phần thực hiện mục tiêu dân giàu, nước mạnh, xã hội công bằng, dân chủ, văn minh. Đồng thời, quá trình vận dụng cần được điều chỉnh linh hoạt, sáng tạo phù hợp với tình hình thực tiễn.

6.1. Giá Trị Trường Tồn Của Chủ Nghĩa Mác Lênin Về Nhà Nước

Dù đã trải qua nhiều biến động lịch sử, những nguyên tắc cơ bản của chủ nghĩa Mác - Lênin về nhà nước vẫn giữ nguyên giá trị. Những nguyên tắc này cung cấp cho chúng ta một hệ thống lý luận vững chắc để phân tích, đánh giá và xây dựng nhà nước trong điều kiện mới.

6.2. Tiếp Tục Nghiên Cứu Và Phát Triển Tư Tưởng Về Nhà Nước

Trong bối cảnh thế giới có nhiều biến đổi, cần tiếp tục nghiên cứu và phát triển tư tưởng về nhà nước, bổ sung những yếu tố mới, phù hợp với yêu cầu phát triển của thời đại. Đồng thời, cần kiên định mục tiêu xây dựng xã hội xã hội chủ nghĩa, bảo vệ lợi ích của nhân dân và phát huy sức mạnh của toàn dân tộc.

Trích đoạn nội dung tài liệu

Chương 1 QUAN ĐIỂM CỦA MÁC, ĂNGGHEN, LÊNIN VỀ NHÀ NƯỚC VÀ NHÀ NƯỚC XÃ HỘI CHỦ NGHĨA 1. Quan điểm của Mác, Ăngghen, Lênin về nhà nước 1. Về nguồn gốc nhà nước Trong các xã hội có giai cấp, nhà nước luôn là một nhân tố cơ bản của xã hội. Các tư tưởng triết học, các học thuyết triết học xã hội ở các thời kỳ lịch sử khác nhau đều không thể không bàn tới vấn đề nhà nước, tuy nhiên, do nhà nước là một hiện tượng hết sức phức tạp, lại luôn gắn chặt với lợi ích của các giai cấp thống trị nên nó thường không được nhìn nhận một cách hoàn toàn khách quan và khoa học.

Chính vì vậy, triết học Mác - Lênin với tư cách là “vũ khí tinh thần” của giai cấp vô sản càng không thể không đi sâu nghiên cứu vấn đề này. Có thể thấy, lý luận về nhà nước của của chủ nghĩa Mác - Lênin có hai mục tiêu chính. Một là, chỉ rõ bản chất của các kiểu nhà nước cũ, đặc biệt là nhà nước tư sản, qua đó, bác bỏ các quan điểm sai lầm về nguồn gốc nhà nước, những mưu đồ thần thánh hoá sự ra đời và tồn tại của nhà nước, cũng như mọi sự lý tưởng hoá nhà nước, đồng thời chỉ ra tính diệt vong tất yếu của các kiểu nhà nước ấy. Hai là, hình thành lý luận về nhà nước mới - nhà nước vô sản, nhà nước XHCN.

Đó là nhà nước kiểu mới, mang bản chất giai cấp công nhân, nhưng cũng đồng thời là nhà nước có tính dân chủ cao nhất. Để thực hiện mục tiêu thứ nhất, các nhà kinh điển của chủ nghĩa Mác- Lênin đã nghiên cứu một cách thấu đáo các vấn đề về nguồn gốc, bản chất, đặc trưng, chức năng, các kiểu và các hình thức nhà nước. Đó là toàn bộ cơ sở lý luận để chỉ rõ bản chất của nhà nước là gì, và cái bản chất ấy được thể hiện ra trong hiện thực như thế nào? 15 (LUAN.nay TIEU LUAN MOI download : [e-mail] Để thực hiện mục tiêu thứ hai, các ông đã từng bước kết hợp nghiên cứu lý luận với tổng kết thực tiễn cuộc đấu tranh của giai cấp công nhân. Vì vậy, nghiên cứu lý luận chủ nghĩa Mác - Lênin về nhà nước trước hết phải nghiên cứu các quan điểm của Mác, Ăngghen, Lênin về nguồn gốc nhà nước.

Vấn đề nguồn gốc nhà nước đã được đề cập trong lịch sử triết học từ thời cổ đại. Các học thuyết triết học chính trị và các nhà tư tưởng đã cắt nghĩa vấn đề này dưới nhiều hình thức khác nhau. Hai loại quan điểm cơ bản của thời cổ đại về nguồn gốc nhà nước là quan điểm của các nhà thần học và quan điểm của những người theo thuyết gia trưởng. Quan điểm đầu tiên về nguồn gốc nhà nước là những quan điểm của các nhà thần học - thường là thần bí hoá nhà nước.

Họ cho rằng, nhà nước là sản phẩm của thượng đế dùng để bảo vệ trật tự chung của xã hội. Nhà nước thuộc về những lực lượng siêu nhiên, bắt nguồn từ một lực lượng siêu nhiên, tức “Chúa”, “Trời”. Quyền lực của những lực lượng siêu nhiên đó được trao cho vua thay Trời trị vì dân chúng. Quyền lực nhà nước là vĩnh viễn, con người phải phục tùng quyền lực đó một cách tuyệt đối.

Người đứng đầu nhà nước trong xã hội là các bậc vua chúa, chỉ tuân theo “mệnh trời” để cai trị dân chúng. Theo đó, nhà nước là hiện thân của một sức mạnh siêu nhiên, nằm ngoài xã hội và chi phối, quyết định xã hội. Trong khi đó, quan điểm của những người theo thuyết gia trưởng lại cho rằng: nhà nước là kết quả của sự phát triển gia đình, là hình thức tổ chức tự nhiên của đời sống con người. Nhà nước là một hiện tượng vĩnh viễn trong xã hội.

Cũng như gia đình, nhà nước tồn tại trong mọi xã hội. Quyền lực nhà nước, về thực chất, cũng giống như và là sự kế tiếp (tiếp nối) quyền lực của người đứng đầu gia đình. Arixtốt (384 - 322), một trong những đại diện của thuyết gia trưởng đã cho rằng nhà nước, quyền lực nhà nước xuất hiện một cách tự nhiên, được hình thành do lịch sử. Nhà nước được phát triển từ gia 16 (LUAN.nay TIEU LUAN MOI download : [e-mail] đình, công xã và là một hình thức tổng thể, hoàn thiện nhất trong quan hệ giữa mọi người với mục đích tối cao là nhằm liên kết mọi người để đạt tới một cuộc sống tốt đẹp nhất.

Xã hội càng phát triển thì vấn đề nguồn gốc nhà nước càng được quan tâm nghiên cứu. Đặc biệt từ khi CNTB ra đời, các nhà tư tưởng tư sản tiến bộ đã hướng việc tìm nguồn gốc nhà nước từ trong xã hội. Quan điểm triết học tư sản về nhà nước được xem là một bước tiến lớn trong triết học cũng như trong các học thuyết chính trị - xã hội. Giôn Lốccơ (1632-1704) trong tác phẩm “Two Treatsies of Government” (Hai chuyên luận về chính quyền) đã nêu luận điểm: trong trạng thái tự nhiên, con người luôn có các quyền tự do, bình đẳng, tư hữu.

Mặc dù có sự hữu ái và hoà bình trong trạng thái tự nhiên, các quyền của con người vẫn luôn không được đảm bảo chắc chắn. Vì vậy, con người luôn phải thực hiện việc phán xử và trừng trị những kẻ vi phạm quyền hạn của người khác. Nhà nước đã được thiết lập để bảo vệ quyền tự nhiên của con người, để tạo lập và bảo vệ sở hữu, cũng như sử dụng các lực lượng xã hội để thực hiện các đạo luật và bảo vệ sự tấn công từ bên ngoài. Môngtexkiơ (1689-1775) coi sự xuất hiện của nhà nước là có tính lịch sử.

Kế thừa Arixtốt, ông đưa ra quan điểm phải xác định bản chất chính quyền tuỳ thuộc vào số lượng người cầm quyền. Theo ông, có ba hình thức nhà nước chính là: cộng hoà, quân chủ, chuyên chế. Các hình thức nhà nước còn phụ thuộc quy mô lãnh thổ - quy mô nhỏ phù hợp với hình thức cộng hoà; quy mô vừa phù hợp với hình thức quân chủ; quy mô lớn phù hợp với hình thức chuyên chế. Ông ủng hộ kiểu nhà nước quân chủ, lý tưởng của ông là nền quân chủ lập hiến của nước Anh Một trong những lý thuyết tiến bộ của các nhà tư tưởng tư sản là thuyết “khế ước xã hội”.

Nếu Môngtexkiơ dựa vào tư tưởng đại diện nhân dân thì Rutxô (1712-1778) dựa vào tư tưởng chủ quyền nhân dân. Ông cho rằng, xã 17 (LUAN.nay TIEU LUAN MOI download : [e-mail] hội công dân nảy sinh cùng chế độ tư hữu và nhà nước được thiết lập sau đó. Theo ông, con người sinh ra tự do, song ở khắp nơi họ lại bị xiềng xích. Những thoả thuận giữa con người với nhau là cơ sở cho mọi chính quyền hợp pháp, được thể hiện thông qua “khế ước xã hội” - mỗi người trao nhân cách của mình cho lãnh đạo tối cao mang ý chí chung và do đó trở thành thành viên của nó.

Toàn bộ học thuyết của Rútxô về nguồn gốc nhà nước cho thấy ông đã nhận ra mâu thuẫn cơ bản nhất trong xã hội phong kiến là mâu thuẫn giàu nghèo, trong chính trị là mâu thuẫn giữa kẻ áp bức và người bị áp bức, kẻ giàu có sẽ nắm quyền lực. Vì thế, ông ủng hộ thể chế cộng hoà, coi đó là hình thức cầm quyền tốt nhất, trong đó, các quan chức là do nhân dân bầu ra. “Khế ước xã hội” là học thuyết có tính cách mạng. Một khi nhà nước được thiết lập theo khế ước thì chế độ dân chủ được đảm bảo, mọi người được tự do, khi nhà nước lạm quyền thì nhân dân có quyền bãi bỏ nhà nước.

Cũng theo thuyết này, con người vốn dĩ có các quyền tự nhiên là quyền sống, quyền có tư liệu sản xuất, quyền được sản xuất và các quyền chính trị khác. Nhưng các quyền đó của con người thường xuyên bị vi phạm, vì thế, con người buộc phải tranh chấp, phải đấu tranh với nhau để bảo vệ các quyền của mình. Điều đó tất yếu làm xuất hiện cái gọi là quyền lực xã hội. Quyền lực xã hội là kết quả của việc mỗi cá nhân tự giác đem một phần quyền của mình giao cho các cơ quan quyền lực xã hội nhằm mục đích điều chỉnh hoạt động chung của con người và xã hội.

Theo đó, nhà nước là một hiện tượng vĩnh viễn đi cùng với xã hội loài người và sẽ không bao giờ mất đi. Quan điểm trên đã phần nào khắc phục sự giải thích thần bí và siêu tự nhiên về nguồn gốc của nhà nước, nhưng vẫn bế tắc khi lý giải nhà nước chỉ như là kết quả ý chí chung của con người, là một hiện tượng vĩnh cửu, và điều đó đã làm sai lạc bản chất của nhà nước.nay TIEU LUAN MOI download : [e-mail] Xuất phát từ quan điểm duy vật về lịch sử, khi nghiên cứu vấn đề nhà nước, Mác và Ăngghen đã phân tích toàn bộ sự tiến triển của lịch sử loài người trong mối quan hệ hữu cơ của con người, xã hội và tự nhiên ở từng giai đoạn lịch sử để làm rõ quá trình hình thành và phát triển của nhà nước cũng như chỉ rõ bản chất và ý nghĩa của nhà nước ở mỗi chế độ xã hội. Trong quá trình đó, các ông cũng đồng thời bác bỏ những luận điểm sai lầm của quan điểm triết học tư sản về nhà nước và chứng minh rằng nhà nước là một hiện tượng lịch sử, là thiết chế trung tâm của kiến trúc thượng tầng được hình thành trên một cơ sở hạ tầng tương ứng. Nhà nước chỉ xuất hiện khi xã hội loài người đã phát triển đến một trình độ nhất định, trước hết là sự phát triển của lực lượng sản xuất dẫn đến xã hội phân chia thành các giai cấp đối kháng và mâu thuẫn giữa các giai cấp ấy đã phát triển đến mức không thể điều hoà được.

Vấn đề nguồn gốc nhà nước chỉ thực sự được làm sáng tỏ, khi cắt nghĩa nó theo quan điểm duy vật về lịch sử. Mác đã lấy việc phê phán quan điểm duy tâm và tư biện của Hêghen về nhà nước làm điểm bắt đầu khi tiến hành nghiên cứu vấn đề nhà nước. Theo đó, nhà nước không phải được đưa vào từ bên ngoài xã hội mà có nguồn gốc ở bên trong xã hội. Chính xã hội công dân là tiền đề, là cơ sở để hình thành nhà nước.