Quản Lý Thu Thuế Thông Qua Mối Quan Hệ Giữa Kế Toán Tài Chính và Kế Toán Thuế

Chuyên khảo phân tích Quản lý thu thuế thông qua mối quan hệ giữa kế toán tài chính và kế toán thuế, đánh giá các khía cạnh quan trọng, đề xuất hướng nghiên

• Tác giả: Nguyễn Văn Cương
• Người hướng dẫn: NGND. Nguyễn Thanh Tuyền
• Trường học: Trường Đại Học Kinh Tế Tp. Hồ Chí Minh
• Chuyên ngành: Tài Chính – Ngân Hàng
• Đề tài: Quản Lý Thu Thuế: Mối Quan Hệ Giữa Kế Toán Tài Chính và Kế Toán Thuế
• Loại tài liệu: Luận Án Tiến Sĩ
• Năm xuất bản: 2018
• Địa điểm: Tp. Hồ Chí Minh

Tóm tắt

I. Tổng Quan Quản Lý Thu Thuế Kế Toán Tài Chính Thuế

Hệ thống pháp luật thuế và kế toán có những mục tiêu riêng. Điều này dẫn đến sự khác biệt giữa hai hệ thống, đặc biệt trong quản lý thu thuế. Việc xây dựng pháp luật kế toán tài chính và kế toán thuế (KTTC & KTT) trong mối quan hệ liên kết, bổ sung và phụ thuộc nhau là cần thiết. Điều này giúp hạn chế các khác biệt giữa hai hệ thống, giải quyết mức độ khác nhau trong thuế và kế toán, đảm bảo hài hòa các mục tiêu của thuế và kế toán.

1.1. Mục tiêu khác biệt giữa Kế Toán Tài Chính Kế Toán Thuế

Mỗi hệ thống có những mục tiêu khác nhau, dẫn đến sự phát sinh nhiều khác biệt giữa hai hệ thống, đặc biệt là trong công tác quản lý thu thuế. Do đó, việc xây dựng pháp luật kế toán tài chính và kế toán thuế (KTTC & KTT) trong mối quan hệ liên kết, bổ sung và phụ thuộc nhau để hạn chế các khác biệt giữa hai hệ thống, giúp giải quyết mức độ khác nhau (khác biệt) trong thuế và kế toán là bài toán cần lời giải.

1.2. Vai trò liên kết giữa Kế Toán Tài Chính và Kế Toán Thuế

Việc xây dựng pháp luật kế toán tài chính và kế toán thuế trong mối quan hệ liên kết, bổ sung và phụ thuộc nhau để hạn chế các khác biệt giữa hai hệ thống, giúp giải quyết mức độ khác nhau trong thuế và kế toán là bài toán cần lời giải của các nhà nghiên cứu, các chuyên gia cùng các cơ quan soạn thảo, các nhà hoạch định, ban hành hệ thống pháp luật thuế và hệ thống pháp luật kế toán, nhằm đảm bảo hài hòa các mục tiêu của thuế và kế toán.

II. Thách Thức Quản Lý Thu Thuế Chênh Lệch Kế Toán Thuế

Khác biệt giữa Kế Toán Tài Chính & Kế Toán Thuế tạo ra chênh lệch giữa lợi nhuận kế toán trước thuế và thu nhập chịu thuế (LNKTTT & TNCT). Điều này ảnh hưởng đến số thuế thu nhập doanh nghiệp phải nộp. Đồng thời, nó làm gia tăng chi phí tuân thủ thuế của doanh nghiệp. Nói cách khác, khác biệt này làm gia tăng gánh nặng thuế đối với doanh nghiệp và tăng chi phí hành thu đối với cơ quan thuế.

2.1. Ảnh hưởng của khác biệt đến Hiệu Quả Quản Lý Thu Thuế

Hiện nay chưa có giải pháp thiết thực và lộ trình phù hợp để thu hẹp khác biệt này theo hướng phân tích lý thuyết và thực tiễn. Mục tiêu của đề tài là xác định các yếu tố tạo ra sự chênh lệch giữa LNKTTT & TNCT xuất phát từ mức độ khác nhau giữa KTTC & KTT gây ảnh hưởng đến hiệu quả quản lý thu thuế.

2.2. Gánh Nặng Thuế và Chi Phí Tuân Thủ cho Doanh Nghiệp

Khác biệt giữa Kế Toán Tài Chính & Kế Toán Thuế tạo ra chênh lệch giữa lợi nhuận kế toán trước thuế và thu nhập chịu thuế (LNKTTT & TNCT), ảnh hướng đến số thuế thu nhập doanh nghiệp phải nộp, mặt khác, nó cũng làm gia tăng chi phí tuân thủ thuế của doanh nghiệp. Hay nói cách khác, khác biệt này làm gia tăng gánh nặng thuế đối với doanh nghiệp.

2.3. Tác động của Chênh Lệch đến Chi Phí Hành Thu của Cơ Quan Thuế

Đối với cơ quan thuế, khác biệt này cũng làm gia tăng chi phí hành thu do phải tăng cường công tác tuyên truyền hỗ trợ (TTHT) và công tác thanh tra, kiểm tra thuế đối với người nộp thuế. Các nội dung này sẽ ảnh hưởng đến hiệu quả quản lý thu thuế.

III. Giải Pháp Quản Lý Thu Thuế Hạn Chế Chênh Lệch Kế Toán

Cần có các chính sách và giải pháp để giảm gánh nặng thuế và ngăn ngừa các hành vi điều chỉnh lợi nhuận, tránh gây thất thu thuế. Đồng thời, cần nâng cao hiệu quả quản lý thu thuế từ mối quan hệ giữa Kế Toán Tài Chính & Kế Toán Thuế. Tuy nhiên, vẫn cần đảm bảo được các mục tiêu riêng có của kế toán và thuế.

3.1. Chính Sách và Giải Pháp Giảm Gánh Nặng Thuế Doanh Nghiệp

Để từ đó khuyến nghị các chính sách, giải pháp để giảm gánh nặng thuế và ngăn ngừa các hành vi điều chỉnh lợi nhuận với mục đích gây thất thu hoặc thất thoát thuế đối với doanh nghiệp, đồng thời, nâng cao hiệu quả quản lý thu thuế đối với cơ quan thuế từ mối quan hệ giữa KTTC & KTT, nhưng vẫn đảm bảo được các mục tiêu riêng có của kế toán và thuế.

3.2. Đảm Bảo Mục Tiêu Riêng của Kế Toán và Thuế

Trên cơ sở tìm hiểu, tổng hợp, phân tích, đánh giá, xác lập các nguyên nhân để có những nhận định sát hợp về các yếu tố tạo ra sự chênh lệch giữa LNKTTT & TNCT xuất phát từ các điểm khác nhau giữa KTTC & KTT sẻ ảnh hưởng đến công tác quản lý của cơ quan thuế và tác nghiệp về thuế đối với doanh nghiệp, từ đó, tạo gánh nặng thuế hoặc các hành vi điều chỉnh lợi nhuận đối với doanh nghiệp.

IV. Đánh Giá Nghiên Cứu Trước Khoảng Trống và Hướng Phát Triển

Các nghiên cứu trước đây chưa đề cập đến tình hình quan hệ giữa Kế Toán Tài Chính & Kế Toán Thuế cùng các giải pháp liên kết chúng phù hợp với thực tiễn của các nước đang phát triển. Việc liên kết giữa Kế Toán Tài Chính & Kế Toán Thuế là vấn đề đang có nhiều ý kiến trái chiều và các giải pháp vẫn còn bỏ ngỏ.

4.1. Thiếu Nghiên Cứu Phù Hợp với Bối Cảnh Các Nước Đang Phát Triển

Các lý thuyết và nghiên cứu trước đây chưa đề cập đến tình hình quan hệ giữa KTTC & KTT cùng các giải pháp liên kết chúng phù hợp với thực tiễn của các nước đang phát triển và có điều kiện kinh tế tương đồng như ở Việt Nam.

4.2. Vấn Đề Liên Kết và Mục Tiêu Song Song Giữa Kế Toán Thuế

Việc liên kết giữa KTTC & KTT là vấn đề đang có nhiều ý kiến trái chiều. Các giải pháp để thực hiện đồng thời các mục tiêu giữa KTTC & KTT vẫn đang bỏ ngỏ và tùy thuộc vào tình hình phát triển của mỗi quốc gia, thậm chí tại các quốc gia cùng khối như EU.

4.3. Giá Trị Hợp Lý và Thu Hẹp Chênh Lệch Lợi Nhuận Thu Nhập

Việc sử dụng giá trị hợp lý (GTHL) để hướng đến việc liên kết giữa KTTC & KTT chưa được đề cập, xem như là một giải pháp để thu hẹp chênh lệch giữa lợi nhuận kế toán và thu nhập chịu thuế.

V. Nghiên Cứu Thực Tiễn tại Việt Nam Quản Lý Thu Thuế Hiệu Quả

Nghiên cứu này tập trung tìm ra các giới hạn của lý thuyết trước đây và xác định những tồn tại trong thực tiễn áp dụng trong quản lý thu thuế. Nghiên cứu mối quan hệ giữa Kế Toán Tài Chính & Kế Toán Thuế từ thực tiễn Việt Nam. Phân tích các lý thuyết và dữ liệu thực tế, cùng việc thiết kế phương pháp nghiên cứu phù hợp. Xây dựng những lý thuyết mới và đề xuất các giải pháp nâng cao hiệu quả quản lý.

5.1. Giới Hạn Lý Thuyết và Tồn Tại trong Quản Lý Thuế

Đề tài sẽ tập trung tìm ra các giới hạn của lý thuyết trước đây, đồng thời xác định những tồn tại trong thực tiễn áp dụng trong việc quản lý thu thuế.

5.2. Phương Pháp Nghiên Cứu và Phân Tích Dữ Liệu Thực Tế

Thông qua mối quan hệ giữa KTTC & KTT từ việc nghiên cứu thực tiễn tại Việt Nam, trên cơ sở phân tích các lý thuyết và dữ liệu thực tế, cùng việc thiết kế phương pháp nghiên cứu phù hợp, để xây dựng những lý thuyết mới cùng đề xuất các giải pháp, lộ trình thực hiện nhằm nâng cao hiệu quả quản lý thu thuế nhà nước và hiệu quả hoạt động kinh doanh của doanh nghiệp.

VI. Kết Luận Hoàn Thiện Quản Lý Thu Thuế Kế Toán Thuế

Hạn chế mức độ khác nhau giữa Kế Toán Tài Chính & Kế Toán Thuế sẽ tiết kiệm chi phí và thời gian thực hiện nghĩa vụ thuế. Điều này cũng hạn chế được phần nào thực trạng thất thu, thất thoát thuế hiện nay và nâng cao hiệu quả quản lý thu thuế.

6.1. Tiết Kiệm Chi Phí và Thời Gian Thực Hiện Nghĩa Vụ Thuế

Do đó, việc hạn chế mức độ khác nhau này sẽ tiết kiệm chi phí và thời gian trong việc thực hiện nghĩa vụ thuế, hạn chế được phần nào thực trạng thất thu, thất thoát thuế hiện nay và nâng cao hiệu quả quản lý thu thuế.

Trích đoạn nội dung tài liệu

Chương 1: Tổng quan đề tài nghiên cứu. Chương này trình bày Ý nghĩa của đề tài nghiên cứu; Mục tiêu nghiên cứu tổng thể, Mục tiêu và câu hỏi nghiên cứu cụ thể; Phạm vi và đối tượng nghiên cứu; Phương pháp nghiên cứu; Ý nghĩa khoa học và ý nghĩa thực tiễn của đề tài nghiên cứu. Chương 2: Tổng quan lý thuyết nghiên cứu. Chương này nêu: (1) Khung khái niệm liên quan đến thuế, quản lý thuế, KTT, KTTC, mối quan hệ giữa kế toán và thuế; (2) Các nội dung về mối quan hệ giữa KTTC & KTT; (3) Tổng quan lý thuyết nghiên cứu trên thế giới và trong nước về mối quan hệ giữa KTTC & KTT; (4) Phân tích mối quan hệ giữa KTTC & KTT; (5) Khác biệt giữa KTTC & KTT ảnh hưởng đến hiệu quả quản lý thu thuế; (6) Hệ thống các lý thuyết hiện hữu.

Chương 3: Thiết kế nghiên cứu Trong chương này, luận án đề xuất mô hình nghiên cứu và các giả thuyết nhằm đạt mục tiêu và trả lời các câu hỏi nghiên cứu. Đây là nền tảng để tác giả thu thập dữ liệu và đưa ra phương pháp nghiên cứu cần thực hiện để làm rõ mục tiêu xxi nghiên cứu về mức độ khác nhau giữa KTTC & KTT. Chương này trình bày: (1) phương pháp nghiên cứu; (2) Quy trình nghiên cứu; và (3) Mô hình nghiên cứu. xxii Chương 4: Thực trạng về quản lý thuế thông qua mối quan hệ giữa KTTC & KTT Mục đích của Chương này nhằm gắn lý thuyết với thực tế, bao gồm các nội dung: (1) Thực trạng về mối quan hệ giữa KTTC & KTT trong quản lý thu thuế; (2) Những kết quả trong quản lý thu thuế thông qua quan hệ giữa KTTC & KTT; (3) Những ảnh hưởng (hoặc những bất cập) trong quản lý thu thuế bởi tồn tại những điểm khác nhau giữa KTTC & KTT.

Chương 5: Kết quả nghiên cứu về mối quan hệ giữa KTTC & KTT trong quản lý thu thuế, bao gồm các nội dung về: (1) Kết quả nghiên cứu định tính; (2) Kết quả nghiên cứu định lượng; và (3) Thảo luận Chương 6: Các giải pháp và hàm ý chính sách, bao gồm các nội dung: (1) Các giải pháp nâng cao hiệu quả liên kết giữa KTTC & KTT trong quản lý thu thuế; (2) Các giải pháp khắc phục những điểm khác nhau giữa KTTC & KTT ảnh hưởng đến hiệu quả quản lý thu thuế; (3) Hàm ý về chính sách đối với chính phủ, Bộ Tài chính, các cơ quan quản lý thuế và kế toán kiểm toán. Trong chương này cũng nêu rõ những đóng góp của luận án về mặt học thuật, lý luận và thực tiễn, tính mới của Luận án cùng những hạn chế của nghiên cứu và đề xuất hướng nghiên cứu tiếp theo. Từ khóa: kế toán, thuế, kế toán tài chính, kế toán thuế, khác biệt, chênh lệch vĩnh viễn, chênh lệch tạm thời, giá trị hợp lý, liên kết, gánh nặng thuế, chi phí tuân thủ thuế, điều chỉnh thu nhập,quản lý thu thuế. TỔNG QUAN ĐỀ TÀI NGHIÊN CỨU 1.

Ý nghĩa của đề tài nghiên cứu Đề tài nghiên cứu về quản lý thu thuế trong mối quan hệ giữa KTTC & KTT trong bối cảnh đáp ứng yêu cầu theo lộ trình của Chiến lược cải cách thuế trong giai đoạn 2011 - 2020 và xu thế hội nhập kinh tế quốc tế về kế toán. Đây cũng là xu hướng mới trong việc nghiên cứu khoa học hiện nay là cần có sự giao thoa giữa chuyên ngành thuế và kế toán. Nghiên cứu về mối quan hệ giữa kế toán và thuế nói chung và giữa KTTC & KTT nói riêng là mối quan tâm của các nhà nghiên cứu khoa học, Nhà nước, nhà đầu tư, nhà tín dụng, nhà doanh nghiệp (người nộp thuế) và các nhà hoạt động có liên quan khác như: các công ty hành nghề kiểm toán độc lập, dịch vụ kế toán, các đại lý thuế; và các chuyên gia, các hiệp hội nghề nghiệp kế toán, kiểm toán, cũng như các tổ chức hiệp hội doanh nghiệp. Trong đó, quan hệ giữa KTTC & KTT ảnh hưởng đến hiệu quả quản lý thuế nói chung và hiệu quả quản lý thu thuế nói riêng là mối quan tâm đặc biệt của: (1) Nhà nước (cơ quan quản lý nhà nước liên quan đến việc xây dựng và thực hiện pháp luật thuế và kế toán: Quốc hội; Chính phủ; Bộ Tài chính; Vụ Chính sách thuế, Cục Quản lý, giám sát kế toán, kiểm toán; Cục Tài chính doanh nghiệp; các Cơ quan quản lý thuế; (2) Nhà doanh nghiệp.

Theo đánh giá của Ngân hàng thế giới (World bank – WB), chỉ số nộp thuế được căn cứ vào các tiêu chí: số giờ nộp thuế, số lần nộp thuế trong năm, tổng mức thuế suất trên lợi nhuận, chỉ số sau kê khai (hoàn thuế giá trị gia tăng, thanh tra thuế, kiểm tra thuế thu nhập doanh nghiệp). Năm 2009-2010, tổng thời gian nộp thuế của Việt Nam là 1050 giờ (bao gồm 650 giờ nộp thuế thông thường và 400 giờ đóng các khoản bảo hiểm bắt buộc). Năm 2013-2014 là 872 giờ, trong đó thời gian mà doanh nghiệp (DN) thực hiện các thủ tục đóng các khoản bảo hiểm bắt buộc chiếm tỷ trọng lớn trong tổng số 335/872 giờ (Thời gian nộp thuế là 537 giờ), gấp hơn 5 lần so với ASEAN-6 để thực hiện các thủ tục về thuế. 2 Do đó, cần đánh giá thực trạng, phân tích nguyên nhân, nhận xét về mức độ tác động các yếu tố tạo ra sự chênh lệch giữa LNKTTT & TNCT từ sự khác nhau giữa KTTC & KTT gây ảnh hưởng đến hiệu quả quản lý thu thuế (QLTT) là vấn đề cần nghiên cứu trong tình hình hiện nay.

Quản lý thuế đóng vai trò quan trọng để đảm bảo hoạt động thu thuế hiệu quả đồng thời ở cả khía cạnh thu đúng và thu đủ. Tuy nhiên, thực tế cho thấy rằng có nhiều khác biệt về mục tiêu giữa kế toán và thuế tùy vào mức độ khác nhau giữa việc áp dụng chuẩn mực, chế độ trong KTTC với việc thực thi các qui định về pháp luật thuế trong KTT. Mối quan hệ giữa kế toán và thuế là mối quan hệ chung. Mối quan hệ giữa KTTC & KTT là mối quan hệ riêng.

Thuật ngữ quản lý thuế và quản lý thu thuế, được xem là đồng nhất nếu xét trong phạm vi đây là hoạt động thường xuyên của cơ quan thu hướng về phía đối tượng nộp nhằm đảm bảo thu thuế đầy đủ, kịp thời và đúng luật định. Nhưng xét về nội dung và phạm vi nghiên cứu thì quản lý thu thuế được thu hẹp hơn so với hoạt động quản lý thuế. Tương tự, khi sử dụng thuật ngữ hiệu quả quản lý thuế và hiệu quả quản lý thu thuế. Do đó, xét về tính chất chung, luận án sẽ sử dụng thuật ngữ: “Mối quan hệ giữa kế toán và thuế, quản lý thuế, hiệu quả quản lý thuế”, nếu xét phạm vi hẹp và cụ thể hơn, luận án sẽ sử dụng thuật ngữ: “Mối quan hệ giữa KTTC & KTT; quản lý thu thuế, hiệu quả quản lý thu thuế” Khái niệm “chi phí chấp hành thuế hay Chi phí tuân thủ thuế” của người nộp thuế là đồng nhất.

Tương tự, thuật ngữ: “Chi phí quản lý thuế và chi phí hành thu thuế” của cơ quan thuế là một. Đề tài sẽ phân tích sâu mức độ khác nhau giữa KTTC & KTT làm phát sinh chênh lệch giữa LNKTTT & TNCT. Phát sinh chênh lệch này sẽ làm thay đổi cơ sở thuế. Sự thay đổi này sẽ là gánh nặng thuế, là thách thức, và cũng là cơ hội để thực hiện điều chỉnh thu nhập (TN) đối với doanh nghiệp, đồng thời, ảnh hưởng đến giảm một phần hiệu quả quản lý thu thuế tại Việt Nam.

Ý nghĩa của nghiên cứu này là nhằm giảm gánh nặng thuế và ngăn ngừa các hành vi điều chỉnh lợi nhuận với mục đích gây thất thu hoặc thất thoát thuế đối với doanh nghiệp, đồng thời, nâng cao hiệu quả quản lý thu thuế đối với cơ quan thuế từ 3 mối quan hệ giữa KTTC & KTT, nhưng vẫn đảm bảo được các mục tiêu riêng có của kế toán và thuế. Ngoài ra, đề tài cũng có ý nghĩa ứng dụng thực tiễn trong công tác quản lý thuế đối với cơ quan quản lý thuế và các doanh nghiệp ở Việt Nam. Mục tiêu nghiên cứu và câu hỏi nghiên cứu 1. Mục tiêu nghiên cứu tổng thể Nghiên cứu những ảnh hưởng từ mối quan hệ giữa KTTC & KTT đến hiệu quả quản lý thu thuế tại Việt Nam, từ đó khuyến nghị các chính sách, giải pháp để giảm gánh nặng thuế và ngăn ngừa các hành vi điều chỉnh lợi nhuận với mục đích gây thất thu hoặc thất thoát thuế đối với doanh nghiệp, đồng thời, nâng cao hiệu quả quản lý thu thuế đối với cơ quan thuế từ mối quan hệ giữa KTTC & KTT.

Mục tiêu nghiên cứu cụ thể Mục tiêu 1: Xác định các yếu tố tạo ra sự chênh lệch giữa lợi nhuận kế toán trước thuế và thu nhập chịu thuế xuất phát từ sự khác biệt giữa KTTC & KTT gây ảnh hưởng đến hiệu quả quản lý thu thuế. Mục tiêu 2: Khuyến nghị các chính sách, giải pháp để giảm gánh nặng thuế và ngăn ngừa các hành vi điều chỉnh lợi nhuận với mục đích gây thất thu hoặc thất thoát thuế đối với doanh nghiệp, đồng thời, nâng cao hiệu quả quản lý thu thuế đối với cơ quan thuế từ mối quan hệ giữa KTTC & KTT. Câu hỏi nghiên cứu Để đạt được các mục tiêu trên, đề tài xây dựng và trả lời các câu hỏi sau: Câu hỏi 1: Các yếu tố nào đã tạo ra sự chênh lệch giữa lợi nhuận kế toán trước thuế và thu nhập chịu thuế xuất phát từ sự khác biệt giữa KTTC & KTT gây ảnh hưởng đến hiệu quả quản lý thu thuế? Câu hỏi 2: Để giảm gánh nặng thuế và ngăn ngừa các hành vi điều chỉnh lợi nhuận với mục đích gây thất thu hoặc thất thoát thuế đối với doanh nghiệp, đồng thời, nâng cao hiệu quả quản lý thu thuế đối với cơ quan thuế từ mối quan hệ giữa KTTC & KTT thì cần khuyến nghị các chính sách cùng những giải pháp nào? 4 1. Phạm vi và đối tượng nghiên cứu 1.

Đối tượng nghiên cứu Các yếu tố tạo sự phát sinh chênh lệch giữa LNKTTT & TNCT từ sự khác biệt giữa KTTC & KTT ảnh hưởng đến hiệu quả quản lý thu thuế đối với doanh nghiệp và cơ quan thuế. Phạm vi nghiên cứu Luận án nghiên cứu: Mối quan hệ giữa KTTC & KTT ảnh hưởng đến công tác quản lý thu thuế tại Việt Nam. Trong mối quan hệ giữa KTTC & KTT trong đề tài, về nội dung KTT, đề tài chỉ nghiên cứu KTT đối với Doanh nghiệp chịu sự tác động của các qui định trong hệ thống thuế hiện hành.