Chương 1 TỔNG QUAN VỀ NGHIỆP VỤ TÀI TRỢ XUẤT NHẬP KHẨU VÀ NGHIỆP VỤ BANKER’S ACCEPTANCE 1.1 Tổng quan về nghiệp vụ tài trợ xuất nhập khẩu của các Ngân hàng thương mại. Với xu thế hội nhập vào nền kinh tế khu vực và thế giới, các ngân hàng thương mại trên thế giới cũng đã từng bước hoàn thiện các nghiệp vụ kinh doanh của mình. Trong đó, nghiệp vụ tài trợ xuất nhập khẩu đang được các ngân hàng trên thế giới hết sức quan tâm và cũng chính vì thế mà có nhiều hình thức tài trợ xuất nhập khẩu đang được nhiều ngân hàng áp dụng và cải tiến để theo kịp với thời đại mới. Luận văn này trình bày một số nghiệp vụ tài trợ xuất nhập khẩu phổ biến hiện đang được các ngân hàng thương mại trên thế giới áp dụng.1 Nghiệp vụ tài trợ XK của ngân hàng thương mại.
Nghiệp vụ tín dụng tài trợ xuất khẩu là một nghiệp vụ trong đó ngân hàng cấp cho nhà xuất khẩu một khoản tín dụng để thực hiện quá trình xuất khẩu hoặc đáp ứng nhu cầu vốn cho hoạt động sản xuất kinh doanh được tiến hành một cách liên tục.2 Các loại hình tài trợ xuất khẩu. Hiện nay, các ngân hàng thương mại áp dụng các nghiệp vụ tài trợ xuất nhập khẩu sau: Tài trợ trước khi XK 9 10 Đây là hình thức Ngân hàng tài trợ vốn lưu động để doanh nghiệp thu mua, chế biến, sản xuất hàng xuất khẩu theo đúng L/C quy định, hợp đồng ngoại thương đã ký kết, hay đơn đặt hàng. Hình thức này được tiến hành trước khi giao hàng, thông thường được áp dụng trong trường hợp Ngân hàng tài trợ vừa là Ngân hàng thông báo cho L/C xuất, nhà xuất khẩu xuất trình bộ chứng từ và được thanh toán tại ngân hàng. Để giám sát và kiểm soát chặt chẽ tình hình sử dụng vốn vay đúng mục đích, thông thường ngân hàng thực hiện tài trợ như sau: - Khi cho vay, Ngân hàng thường yêu cầu nhà xuất khẩu phải có một số vốn nhất định cộng thêm với số tiền vay ngân hàng, để thu mua hàng hoá, chế biến, sản xuất hàng xuất khẩu.
Hàng hoá sẽ được dùng làm tài sản đảm bảo và được nhập tại kho ngân hàng, hoặc nhập kho mà trước đó ngân hàng và nhà xuất khẩu thoả thuận và đồng ý, dưới sự giám sát của ngân hàng, muốn xuất hàng ra khỏi kho phải có sự đồng ý của ngân hàng. Thông thường ngân hàng chỉ tài trợ khoảng 70% giá trị lô hàng xuất. - Sau khi giao hàng xong, nhà xuất khẩu lập bộ chứng từ phù hợp với những điều kiện quy định trong L/C nộp vào ngân hàng để xin thanh toán tiền. Trên hối phiếu đòi nợ thì ngân hàng sẽ là người hưởng lợi trực tiếp trên hối phiếu.
Ngân hàng kiểm tra bộ chứng từ hợp lệ chuyển ra nước ngoài đòi nợ ngân hàng mở L/C. Khi nhận được điện chuyển tiền từ phía ngân hàng mở L/C, ngân hàng thông báo L/C ghi “Có” trên tài khoản cho vay để thu nợ. Trường hợp giữa ngân hàng mở và ngân hàng thông báo L/C là đại lý có mở tài khoản tiền gửi cho nhau thì việc thực hiện thanh toán bộ chứng từ để thu nợ được tiến hành nhanh chóng thuận tiện dễ dàng nên ngân hàng có thể tài trợ mức lãi suất ưu đãi thấp hơn mức lãi suất bình thường. - Khi ngân hàng tài trợ không phải là ngân hàng thông báo cũng không phải là ngân hàng thanh toán, rủi ro có thể xảy ra nếu như sau khi được tài trợ, doanh nghiệp không xuất được hàng hoặc xuất được hàng nhưng lại gặp rủi ro trong giao nhận hàng 10 11 hay thanh toán hoặc khách hàng không dùng số tiền trên vào mục đích xuất hàng như đã cam kết khi vay với Ngân hàng.
Cho vay bộ chứng từ đòi tiền trả theo L/C Từ lúc giao hàng, nộp bộ chứng từ vào Ngân hàng thông báo L/C cho đến khi được ghi “CÓ” trên tài khoản phải trải qua một khoảng thời gian nhất định để xử lý và luân chuyển chứng từ, do vậy Nhà xuất khẩu cần tiền thì có thể thương lượng bộ chứng từ để chiết khấu hoặc ứng trước tiền tại Ngân hàng đã chỉ định rõ trong L/C hoặc ở bất kỳ Ngân hàng nào. Hình thức tài trợ này được tiến hành sau khi giao hàng, được thể hiện qua các hình thức sau : Chiết khấu chứng từ hàng xuất khẩu - Khi chiết khấu, bộ chứng từ phải hoàn hảo và xuất trình đúng thời gian quy định. Ngân hàng mở L/C phải có uy tín trên thị trường quốc tế và có quan hệ giao dịch thường xuyên với Ngân hàng chiết khấu. Số tiền chiết khấu phải nằm trong hạn mức tín dụng.
- Sau khi tiếp nhận hồ sơ từ phía khách hàng, Ngân hàng kiểm tra bộ chứng từ một cách cẩn thận và hợp lý, bởi vì nếu bộ chứng từ không hợp lệ có thể bị từ chối thanh toán, Ngân hàng khó thu hồi nợ. Ngân hàng kiểm tra sự phù hợp trên bề mặt chứng từ so với các điều kiện điều khoản đã ghi trên L/C. Tuỳ trường hợp cụ thể, từng đối tượng khách hàng mà Ngân hàng xem xét quyết định tỷ lệ chiết khấu phù hợp, mức chiết khấu đang được áp dụng hiện nay là khoảng 90% trị giá L/C xuất. Có hai hình thức chiết khấu: + Chiết khấu truy đòi là hình thức chiết khấu mà Ngân hàng sau khi thanh toán tiền cho nhà xuất khẩu có quyền truy đòi tiền đơn vị chiết khấu nếu bộ chứng từ không được thanh toán.
Đây là hình thức hiện nay được khá nhiều Ngân hàng sử dụng. 11 12 + Chiết khấu miễn truy đòi là hình thức chiết khấu mà Ngân hàng sau khi thanh toán tiền cho nhà xuất khẩu không có quyền truy đòi tiền người chiết khấu nếu bộ chứng từ không được thanh toán. Ứng trước tiền thanh toán tiền hàng xuất khẩu: Trường hợp bộ chứng từ chưa hội đủ điều kiện chiết khấu do có những sai sót, Ngân hàng không đồng ý chiết khấu thì nhà xuất khẩu có thể yêu cầu Ngân hàng ứng trước tiền hàng thông thường tỷ lệ khoảng 50 -60% giá trị hàng xuất. Ngân hàng thực hiện thu nợ bằng cách gởi bộ chứng từ ra nước ngoài để đòi nợ.
Khi được thanh toán từ Ngân hàng nước ngoài, sẽ khấu trừ trực tiếp vào khoản tiền vay cùng các chi phí có liên quan. Chiết khấu hối phiếu Tín dụng chiết khấu thương phiếu là nghiệp vụ tín dụng ngắn hạn được thực hiện dưới hình thức khách hàng chuyển quyền sở hữu thương phiếu chưa đáo hạn cho Ngân hàng để nhận một số tiền bằng mệnh giá của thương phiếu trừ đi lãi chiết khấu và hoa hồng phí chiết khấu. Thực chất hình thức này là Ngân hàng tiến hành mua lại các hối phiếu thương mại đang trong thời kỳ chưa đến hạn thanh toán. Thông qua loại hình tín dụng này, Ngân hàng cung ứng 01 khoản vốn cho các nhà xuất khẩu để họ có điều kiện tiếp tục quá trình tái sản xuất.
Đây chính là khoản vốn mà nhà sản xuất cần bù đắp, vì trước đó họ đã cung ứng khoản tín dụng thương mại (bán chịu hàng hoá) cho Nhà nhập khẩu. Nét đặc trưng nhất của nghiệp vụ chiết khấu thương phiếu là Ngân hàng sẽ khấu trừ tiền lãi ngay sau khi chiết khấu và chỉ chuyển cho khách hàng số tiền còn lại. Các Ngân hàng sẽ xác định số lượng tín dụng phát ra (giá trị chiết khấu) căn cứ vào mệnh giá của hối phiếu được áp dụng làm đối tượng chiết khấu trừ đi lợi tức chiết khấu và lệ phí nhờ thu mà Ngân hàng chiết khấu hưởng. 12 13 Công thức xác định như sau : LS CK T =M1 − * t−P CK 360 Trong đó : TCK : giá trị chiết khấu M : mệnh giá hối phiếu LSCK : lãi suất chiết khấu trong năm t : thời gian chiết khấu theo ngày P : lệ phí Trong các yếu tố trên, thì LSCK được quan tâm nhất.
Lãi suất này phụ thuộc vào các yếu tố sau : + Khả năng truy hoàn nhà xuất khẩu. + Khả năng thanh toán của người nhập khẩu, Ngân hàng người nhập khẩu cũng như nước người nhập khẩu. + Thời hạn chờ thanh toán. + Giá trị hối phiếu.
Khi kết thúc thời hạn chiết khấu, Ngân hàng sẽ đòi tiền ở người có nhiệm vụ trả tiền hối phiếu. Thông thường, trong nghiệp vụ chiết khấu các ngân hàng có thể gặp rủi ro trong các trường hợp sau : + Người có nghĩa vụ trả tiền hối phiếu từ chối việc trả tiền hoặc không có khả năng thanh toán kịp thời khi hối phiếu đến hạn. + Chiết khấu phải những hối phiếu không hợp lệ. Vì thế khi thực hiện nghiệp vụ chiết khấu, Ngân hàng phải xem xét một cách thận trọng để hạn chế rủi ro có thể xảy ra.2 Nghiệp vụ tài trợ NK của ngân hàng thương mại.
Nghiệp vụ tài trợ nhập khẩu là hình thức ngân hàng tài trợ tín dụng cho nhà nhập khẩu hoặc đứng ra bảo lãnh cho nhà nhập khẩu để họ có quyền sở hữu hàng hoá nhập khẩu và bán chúng trước khi thanh toán tiền lại cho ngân hàng.2 Các loại hình tài trợ nhập khẩu. Cho vay thanh toán hàng nhập Ngân hàng mở L/C tiếp nhận bộ chứng từ từ Ngân hàng thông báo L/C, có thời gian là 07 ngày để kiểm tra xử lý chứng từ đưa ra ý kiến thanh toán hoặc từ chối thanh toán. Trong nghiệp vụ này Ngân hàng thanh toán dựa vào chứng từ chứ không dựa vào hàng hoá, nên Ngân hàng mở L/C phải kiểm tra chứng từ cẩn thận, chứng từ phù hợp Ngân hàng sẽ thanh toán tiền. Đối với nhà nhập khẩu, khi hàng vừa cập bến thì phải nộp tiền cho Ngân hàng, để thanh toán tiền hàng cho Nhà xuất khẩu, thì mới nhận được bộ chứng từ để nhận hàng, sau đó đem hàng đi bán và thu hồi vốn.
Trong nhiều trường hợp, nhà nhập khẩu cần có khoản tài trợ từ Ngân hàng để thanh toán cho nhà xuất khẩu. Ngân hàng sẽ tiến hành thẩm định tính toán hiệu qủa của phương án kinh doanh, khả năng tài chính, khả năng trả nợ, tài sản đảm bảo… để quyết định. Khi thẩm định phương án xin vay, Ngân hàng cần chú ý một số vấn đề như sau: + Khả năng thanh toán: Ngân hàng phải xem xét cẩn thận tình hình tài chính khách hàng, về uy tín trong quan hệ giao dịch của khách hàng. Phương án kinh doanh lô hàng: có hợp đồng tiêu thụ, lô hàng phải dễ tiêu thụ trên thị trường, giá cả ít biến động theo chiều hướng xấu vì khi lô hàng bị giảm giá quá đột ngột, 14 15 khách hàng không nhận hàng, bán hàng thua lỗ thì Ngân hàng có thể phải chịu rủi ro.