Luận án tiến sĩ về thể chế phi chính thức và tín dụng công nghệ tài chính

Luận án tiến sĩ nghiên cứu thể chế phi chính thức và sự phát triển của tín dụng công nghệ tài chính, phát triển phương pháp mới, đánh giá hiệu quả ứng dụng trong lĩnh vực kinh tế

• Tác giả: Nguyễn Thị Diễm Kiều
• Người hướng dẫn: PGS.TS Nguyễn Khắc Quốc Bảo
• Trường học: Trường Đại Học Kinh Tế Thành Phố Hồ Chí Minh
• Chuyên ngành: Tài Chính - Ngân Hàng
• Đề tài: Phát Triển Tín Dụng Công Nghệ Tài Chính Qua Thể Chế Phi Chính Thức
• Loại tài liệu: luận án tiến sĩ
• Năm xuất bản: 2023
• Địa điểm: Thành Phố Hồ Chí Minh

Mục lục chi tiết

• LỜI CAM ĐOAN
• MỤC LỤC
• 1. CHƯƠNG 1: THỂ CHẾ PHI CHÍNH THỨC VÀ SỰ PHÁT TRIỂN CỦA TÍN DỤNG CÔNG NGHỆ TÀI CHÍNH
• 1.1. TÓM TẮT
• 1.2. ĐẶT VẤN ĐỀ NGHIÊN CỨU
• 1.3. MỤC TIÊU VÀ CÂU HỎI NGHIÊN CỨU
• 1.4. ĐỐI TƯỢNG VÀ PHẠM VI NGHIÊN CỨU

Tóm tắt

I. Giới thiệu về tín dụng công nghệ tài chính

Tín dụng công nghệ tài chính (tín dụng công nghệ tài chính) đã trở thành một phần quan trọng trong hệ thống tài chính hiện đại. Sự phát triển của công nghệ tài chính đã tạo ra nhiều cơ hội cho các cá nhân và doanh nghiệp tiếp cận nguồn vốn dễ dàng hơn. Tuy nhiên, sự phát triển này cũng đặt ra nhiều thách thức, đặc biệt là trong bối cảnh các thể chế phi chính thức đang ngày càng đóng vai trò quan trọng. Nghiên cứu này sẽ phân tích tác động của các đặc điểm của thể chế phi chính thức đến sự phát triển của tín dụng công nghệ tài chính. Theo đó, các yếu tố văn hóa và quy định pháp lý sẽ được xem xét để hiểu rõ hơn về mối quan hệ này.

1.1. Đặc điểm của tín dụng công nghệ tài chính

Tín dụng công nghệ tài chính (tín dụng công nghệ tài chính số) được định nghĩa là các dịch vụ tài chính được cung cấp thông qua công nghệ. Các hình thức tín dụng này bao gồm cho vay ngang hàng (P2P lending), cho vay từ các công ty công nghệ và các nền tảng trực tuyến khác. Sự phát triển của công nghệ tài chính đã giúp giảm thiểu chi phí giao dịch và tăng cường khả năng tiếp cận vốn cho những người không có tài sản thế chấp. Tuy nhiên, sự phát triển này cũng đi kèm với những rủi ro, đặc biệt là trong việc quản lý rủi ro tín dụng và bảo vệ quyền lợi của người tiêu dùng.

II. Vai trò của thể chế phi chính thức trong phát triển tín dụng

Thể chế phi chính thức đóng vai trò quan trọng trong việc hình thành và phát triển tín dụng công nghệ tài chính. Các yếu tố văn hóa, phong tục tập quán và các quy định không chính thức có thể ảnh hưởng đến cách thức mà các dịch vụ tài chính được cung cấp và sử dụng. Nghiên cứu cho thấy rằng các nền văn hóa có mức độ e ngại không chắc chắn thấp thường có xu hướng phát triển tín dụng công nghệ tài chính mạnh mẽ hơn. Ngược lại, những nền văn hóa có khoảng cách quyền lực lớn có thể cản trở sự phát triển của các dịch vụ này.

2.1. Tác động của văn hóa đến tín dụng công nghệ tài chính

Văn hóa quốc gia có thể ảnh hưởng đến sự chấp nhận và sử dụng tín dụng công nghệ tài chính. Các nghiên cứu đã chỉ ra rằng những quốc gia có định hướng dài hạn trong văn hóa thường có sự phát triển mạnh mẽ hơn trong lĩnh vực này. Điều này cho thấy rằng các yếu tố văn hóa không chỉ ảnh hưởng đến hành vi tiêu dùng mà còn đến sự phát triển của các dịch vụ tài chính mới. Việc hiểu rõ các yếu tố văn hóa có thể giúp các nhà hoạch định chính sách thiết kế các quy định phù hợp để thúc đẩy sự phát triển của tín dụng công nghệ tài chính.

III. Các quy định pháp lý và tác động đến tín dụng công nghệ tài chính

Quy định pháp lý có vai trò quan trọng trong việc định hình môi trường cho tín dụng công nghệ tài chính. Các quy định rõ ràng và minh bạch có thể tạo điều kiện thuận lợi cho sự phát triển của các dịch vụ này. Nghiên cứu cho thấy rằng khi các quy định pháp lý được thiết lập và thực thi hiệu quả, các rủi ro liên quan đến tín dụng có thể được giảm thiểu. Điều này không chỉ bảo vệ người tiêu dùng mà còn thúc đẩy sự phát triển bền vững của công nghệ tài chính.

3.1. Tác động của quy định pháp lý đến tín dụng công nghệ tài chính

Các quy định pháp lý có thể ảnh hưởng đến cách thức hoạt động của các công ty công nghệ tài chính. Việc ban hành các quy định phù hợp có thể tạo ra một môi trường cạnh tranh lành mạnh, khuyến khích đổi mới và phát triển. Tuy nhiên, nếu quy định quá nghiêm ngặt, có thể dẫn đến việc hạn chế sự phát triển của tín dụng công nghệ tài chính. Do đó, cần có sự cân nhắc kỹ lưỡng trong việc thiết lập các quy định để đảm bảo rằng chúng không cản trở sự đổi mới trong lĩnh vực này.

IV. Kết luận và khuyến nghị

Nghiên cứu này đã chỉ ra rằng các đặc điểm của thể chế phi chính thức có tác động đáng kể đến sự phát triển của tín dụng công nghệ tài chính. Để thúc đẩy sự phát triển này, cần có sự kết hợp giữa các yếu tố văn hóa và quy định pháp lý. Các nhà hoạch định chính sách nên xem xét các yếu tố văn hóa khi thiết lập các quy định pháp lý để đảm bảo rằng chúng phù hợp với thực tế địa phương. Hơn nữa, việc tăng cường giáo dục và nâng cao nhận thức về tín dụng công nghệ tài chính cũng là một yếu tố quan trọng để thúc đẩy sự phát triển bền vững trong lĩnh vực này.

4.1. Khuyến nghị cho các nhà hoạch định chính sách

Các nhà hoạch định chính sách nên tạo ra một môi trường thuận lợi cho sự phát triển của tín dụng công nghệ tài chính bằng cách thiết lập các quy định rõ ràng và minh bạch. Đồng thời, cần có các chương trình giáo dục để nâng cao nhận thức của người tiêu dùng về các dịch vụ tài chính mới. Việc khuyến khích sự tham gia của các bên liên quan trong quá trình xây dựng chính sách cũng sẽ giúp đảm bảo rằng các quy định được thiết lập phù hợp với nhu cầu thực tế của thị trường.

Nội dung chính

Tổng quan về luận án

Sự bùng nổ của cuộc Cách mạng Công nghiệp 4.0 và cuộc khủng hoảng tài chính toàn cầu năm 2008 đã thúc đẩy sự xuất hiện của các định chế tài chính phi truyền thống. Trong đó, tín dụng công nghệ tài chính (Fintech credit) nhanh chóng vươn lên trở thành phân khúc phát triển mạnh mẽ và giàu tiềm năng nhất trong toàn bộ hệ sinh thái công nghệ tài chính (Bollaert và cộng sự, 2021; Thakor, 2020). Hoạt động này được kỳ vọng sẽ giải quyết các hạn chế cố hữu của hệ thống ngân hàng truyền thống, mở rộng phổ tiếp cận tài chính (financial inclusion) cho các phân khúc khách hàng chưa được phục vụ đầy đủ (Sahay và cộng sự, 2020).

Tuy nhiên, các nghiên cứu kinh tế lượng đa quốc gia hiện có phần lớn chỉ tập trung giải thích sự phát triển của tín dụng công nghệ tài chính thông qua các yếu tố kinh tế vĩ mô, trình độ phát triển công nghệ, đặc tính của hệ thống ngân hàng thương mại hoặc chất lượng thể chế chính thức (Claessens và cộng sự, 2018; Cornelli và cộng sự, 2021; Frost và cộng sự, 2019). Khoảng trống nghiên cứu (research gap) lớn đặt ra là sự vắng bóng của các đánh giá thực nghiệm toàn diện về vai trò của thể chế phi chính thức (informal institutions) – yếu tố văn hóa bám rễ sâu sắc trong hành vi kinh tế xã hội – cùng cơ chế tương tác đa tầng khi các hành lang pháp lý điều tiết chuyên biệt dần được thiết lập (Berg và cộng sự, 2022; Ziegler và cộng sự, 2021).

Luận án tiến sĩ kinh tế chuyên ngành Tài chính - Ngân hàng (Mã số: 9340201) của nghiên cứu sinh Nguyễn Thị Diễm Kiều, dưới sự hướng dẫn khoa học của PGS.TS. Nguyễn Khắc Quốc Bảo và TS. Nguyễn Ngọc Quỳnh Anh tại Đại học Kinh tế Thành phố Hồ Chí Minh (UEH, 2023), mang tên "Thể chế phi chính thức và sự phát triển của tín dụng công nghệ tài chính" đã giải quyết trọn vẹn khoảng trống học thuật này.

Hệ thống câu hỏi và giả thuyết nghiên cứu của luận án được cấu trúc chặt chẽ thành hai nhóm mục tiêu cốt lõi:

• Nhóm mục tiêu 1 (Tác động độc lập của thể chế phi chính thức): Khảo sát ảnh hưởng của sáu khía cạnh văn hóa quốc gia theo khung Hofstede đến sự phát triển tín dụng công nghệ tài chính:
  • [a.1] Mức độ e ngại sự không chắc chắn (Uncertainty Avoidance Index - UAI).
  • [a.2] Khoảng cách quyền lực (Power Distance Index - PDI).
  • [a.3] Chủ nghĩa cá nhân (Individualism - IDV).
  • [a.4] Định hướng nam tính (Masculinity - MAS).
  • [a.5] Định hướng dài hạn (Long-Term Orientation - LTO).
  • [a.6] Định hướng tận hưởng (Indulgence Versus Restraint - IVR).
• Nhóm mục tiêu 2 (Vai trò điều tiết của thể chế chính thức): Đánh giá mức độ mà việc ban hành các quy định pháp lý cụ thể điều tiết tín dụng công nghệ tài chính làm suy giảm hoặc tăng cường tác động của từng khía cạnh văn hóa quốc gia nêu trên (tương ứng với các câu hỏi từ [b.1] đến [b.6]).

Khung lý thuyết của luận án được xây dựng trên sự tích hợp của bốn trụ cột: Lý thuyết Kinh tế học Thể chế mới (North, 1990; Williamson, 2000), Lý thuyết Thống nhất về Chấp nhận và Sử dụng Công nghệ - UTAUT (Venkatesh và cộng sự, 2003), Lý thuyết Chi phí Giao dịch (Williamson, 1975; Chiles & McMackin, 1996) và Lý thuyết Hữu dụng Kỳ vọng (von Neumann & Morgenstern, 1947).

Về phạm vi và quy mô, luận án sử dụng mẫu dữ liệu bảng toàn diện gồm 68 nền kinh tế trong giai đoạn 2013–2019. Tập dữ liệu này bao phủ tới 98,9% tổng quy mô tín dụng công nghệ tài chính toàn cầu, kết hợp hai nguồn dữ liệu lớn nhất hiện nay từ Trung tâm Cambridge về Tài chính Thay thế (CCAF) và Ngân hàng Thanh toán Quốc tế (BIS).

Literature Review và Positioning

Tổng quan y văn quốc tế về các động lực thúc đẩy tín dụng công nghệ tài chính được phân hóa thành bốn dòng nghiên cứu chính:

Dòng nghiên cứu thứ nhất tập trung vào đặc điểm của hệ thống ngân hàng truyền thống. Claessens và cộng sự (2018), Cornelli và cộng sự (2021), cùng Frost và cộng sự (2019) chỉ ra rằng mức độ kém cạnh tranh của hệ thống ngân hàng (đo lường bằng chỉ số Lerner hoặc tỷ lệ tập trung thị trường) có mối tương quan dương với quy mô tín dụng công nghệ tài chính. Trái lại, mật độ chi nhánh ngân hàng thấp thúc đẩy tín dụng thay thế phát triển do người dân tìm kiếm các giải pháp vượt qua rào cản địa lý (Jagtiani & Lemieux, 2018; Hau và cộng sự, 2019).

Dòng nghiên cứu thứ hai xem xét tiến bộ khoa học công nghệ và dữ liệu lớn. Fuster và cộng sự (2019), Buchak và cộng sự (2018), cùng Berg và cộng sự (2020) chứng minh rằng việc khai thác "dấu chân điện tử" (digital footprint) kết hợp thuật toán học máy (machine learning) cho phép xử lý hồ sơ vay nhanh hơn 20%, giúp giảm thiểu bất cân xứng thông tin cho các đối tượng thiếu lịch sử tín dụng chuẩn hóa.

Dòng nghiên cứu thứ ba phân tích tác động của trình độ phát triển kinh tế vĩ mô. Các nghiên cứu của Haddad và Hornuf (2019), Tang (2019) và Jagtiani và Lemieux (2018) đều khẳng định GDP bình quân đầu người cao tạo ra nhu cầu tín dụng lớn hơn, thúc đẩy đầu tư vào các công ty khởi nghiệp Fintech.

Dòng nghiên cứu thứ tư phân tích vai trò của thể chế chính thức và các tranh luận học thuật sâu sắc. Một mặt, giả thuyết "Tìm kiếm chênh lệch quy định" (Regulatory Arbitrage Hypothesis) của Buchak và cộng sự (2018) và Frost (2020) cho rằng sự phát triển ban đầu của Fintech là do các tổ chức cố tình né tránh sự giám sát nghiêm ngặt áp đặt lên ngân hàng truyền thống. Mặt khác, các nghiên cứu thực nghiệm của Rau (2020, 2021) trên 191 nền kinh tế và Cornelli và cộng sự (2021) trên 79 quốc gia lại cung cấp bằng chứng ủng hộ giả thuyết "Nhu cầu quy định" (Regulatory Demand Hypothesis): việc ban hành các khung pháp lý cụ thể, rõ ràng thực sự kích hoạt và bảo vệ sự tăng trưởng dài hạn của tín dụng Fintech.

Vị vị trí học thuật (Positioning): Điểm hạn chế lớn nhất của các nghiên cứu gần nhất (điển hình như Kowalewski và cộng sự, 2021) là việc kiểm định tác động của văn hóa quốc gia một cách rời rạc trong các mô hình hồi quy đơn lẻ, loại trừ hoàn toàn sự đan xen cấu trúc giữa thể chế chính thức và phi chính thức. Luận án của Nguyễn Thị Diễm Kiều định vị là công trình tiên phong khắc phục sai lệch này bằng cách tích hợp đồng thời cả hai cấu phần thể chế trong cùng một mô hình kinh tế lượng chuẩn mực, so sánh đa chiều giữa 68 nền kinh tế phát triển và mới nổi.

Đóng góp lý thuyết và khung phân tích

Đóng góp cho lý thuyết

Luận án tạo ra bước tiến quan trọng trong việc mở rộng biên giới của Lý thuyết Kinh tế học Thể chế mới (New Institutional Economics) sang lĩnh vực đổi mới tài chính số. Đúng như nhận định kinh điển của Douglass C. North (1991, p. 97): "Trong suốt lịch sử, thể chế (bao gồm thể chế chính thức và phi chính thức) được con người nghĩ ra để thiết lập trật tự và giảm bớt sự không chắc chắn trong giao dịch." Công trình làm rõ rằng thể chế phi chính thức, được hiểu theo định nghĩa của Pejovich (1999, p. 166) là "tất cả các chuẩn mực đã vượt qua thử thách của thời gian", đóng vai trò như bộ lọc tâm lý - nhận thức quyết định cách người dân và doanh nghiệp tiếp nhận rủi ro công nghệ.

Bên cạnh đó, luận án làm sáng tỏ luận điểm của Helmke và Levitsky (2004, p. 727) rằng "thể chế phi chính thức là các quy tắc xã hội được chia sẻ, thường là bất thành văn, được tạo ra, truyền đạt và thực thi bên ngoài các kênh xử phạt chính thức". Thông qua việc chứng minh tác động kiểm soát của các quy định pháp lý, luận án đã xác nhận luận điểm lý thuyết của North (1990, p. 53): "Sự kết hợp phức tạp giữa các quy tắc chính thức, các ràng buộc không chính thức, và các đặc điểm thực thi của chúng cùng nhau xác định các tập hợp lựa chọn và các kết quả có thể đạt được."

                                KHUNG PHÂN TÍCH TỔNG QUAN LUẬN ÁN
                                
  +---------------------------------------------------------------------------------------+
  |                                 THỂ CHẾ PHI CHÍNH THỨC                               |
  |                        (6 khía cạnh Văn hóa Quốc gia theo Hofstede)                  |
  |  - E ngại không chắc chắn (UAI) [-]              - Khoảng cách quyền lực (PDI) [-]    |
  |  - Định hướng dài hạn (LTO)     [+]              - Chủ nghĩa cá nhân (IDV)     [+]    |
  |  - Định hướng tận hưởng (IVR)   [+]              - Định hướng nam tính (MAS)          |
  +-------------------------------------------+-------------------------------------------+
                                              |
                                              | (Tác động trực tiếp & đan xen)
                                              v
  +---------------------------------------------------------------------------------------+
  |              BIẾN ĐIỀU TIẾT: THỂ CHẾ CHÍNH THỨC ĐIỀU TIẾT FINTECH (Rau, 2021)         |
  |   - Việc ban hành quy định pháp lý chuyên biệt (Độ trễ t-1) [+]                       |
  |   - Mức độ rõ ràng, minh bạch của khung quy định pháp lý [+]                           |
  |   ==> Cơ chế: Làm suy giảm tác động tiêu cực của UAI và PDI lên Fintech Credit        |
  +-------------------------------------------+-------------------------------------------+
                                              |
                                              v
  +---------------------------------------------------------------------------------------+
  |                      SỰ PHÁT TRIỂN CỦA TÍN DỤNG CÔNG NGHỆ TÀI CHÍNH                   |
  |                               (Fintech Credit / GDP)                                  |
  |                                                                                       |
  |   [Phân khúc 1] Tín dụng nền tảng (Platform Credit)                                   |
  |                 - Cho vay ngang hàng (P2P / Marketplace Lending)                      |
  |                 - Cho vay dựa trên bảng cân đối kế toán (Balance Sheet Lending)       |
  |                                                                                       |
  |   [Phân khúc 2] Tín dụng công ty công nghệ lớn (BigTech Credit)                       |
  +---------------------------------------------------------------------------------------+

Khung phân tích độc đáo

Khung phân tích của luận án kết hợp bốn lý thuyết nền tảng để giải thích hành vi vay và cho vay trên nền tảng số:

1. Lý thuyết Kinh tế học Thể chế mới (NIE): Đóng vai trò khung bao quát định vị mối tương tác bổ trợ hoặc triệt tiêu giữa quy tắc chính thức và quy ước phi chính thức.
2. Lý thuyết UTAUT (Venkatesh và cộng sự, 2003): Giải thích kỳ vọng nỗ lực, kỳ vọng hiệu quả và điều kiện thuận lợi của người dùng khi tiếp cận giao diện vay trực tuyến.
3. Lý thuyết Chi phí Giao dịch (TCE): Nhận diện chi phí tìm kiếm thông tin, chi phí thương lượng và chi phí thực thi hợp đồng trong môi trường phi ngân hàng.
4. Lý thuyết Hữu dụng Kỳ vọng (EUT): Xác định hàm thỏa dụng của nhà đầu tư và người đi vay trước các kịch bản rủi ro công nghệ và gian lận trực tuyến.

Điều kiện biên (boundary conditions) được xác định rõ: Tác động của văn hóa phụ thuộc chặt chẽ vào việc thị trường đã có khung khổ pháp lý cụ thể hay chưa và mức độ phân nhánh giữa các mô hình vận hành tín dụng (Fintech Platform Credit đối lập với BigTech Credit).

Phương pháp nghiên cứu tiên tiến

Thiết kế nghiên cứu

Luận án tuân thủ triết lý thực chứng (positivism) với phương pháp tiếp cận định lượng suy diễn (deductive approach). Thiết kế nghiên cứu phân tích dữ liệu bảng đa quốc gia trên 68 nền kinh tế có hoạt động tín dụng công nghệ tài chính phát triển nhất toàn cầu trong giai đoạn 7 năm liên tục (2013–2019).

Phương trình thực nghiệm tổng quát của luận án được thiết lập:

$$\text{FCREDIT}{i,t} = \beta_0 + \beta{\text{INF}} \text{INFRA}{i} + \beta{\text{REG}} \text{REGULATE}{i,t-1} + \beta{\text{FORM}} \text{FORMAL}{i,t} + \beta_X \text{CONTROL}{i,t} + \mu_i + \epsilon_{i,t} \quad (*)$$

$$\text{FCREDIT}{i,t} = \beta_0 + \beta{\text{INF}} \text{INFRA}{i} + \beta{\text{REG}} \text{REGULATE}{i,t-1} + \beta{\text{INF}\times\text{REG}} (\text{INFRA}{i} \times \text{REGULATE}{i,t-1}) + \beta_{\text{FORM}} \text{FORMAL}{i,t} + \beta_X \text{CONTROL}{i,t} + \mu_i + \epsilon_{i,t} \quad (**)$$

Trong đó:

• $\text{FCREDIT}_{i,t}$ là logarit tự nhiên của tổng quy mô tín dụng công nghệ tài chính trên GDP tại quốc gia $i$ năm $t$.
• $\text{INFRA}_{i}$ là véc-tơ đại diện cho 6 khía cạnh văn hóa quốc gia theo Hofstede.
• $\text{REGULATE}_{i,t-1}$ là biến giả có độ trễ 1 năm thể hiện quốc gia đã ban hành quy định điều tiết chuyên biệt cho tín dụng công nghệ tài chính hay chưa (Kshetri, 2018, 2023).
• $\text{FORMAL}_{i,t}$ đo lường chất lượng thể chế chính thức tổng thể thông qua chỉ số Pháp quyền (Rule of Law) thuộc bộ chỉ số Quản trị Toàn cầu (WGI) của Ngân hàng Thế giới.
• $\text{CONTROL}_{i,t}$ gồm các biến kiểm soát vĩ mô: độ phủ internet, GDP bình quân đầu người, mật độ chi nhánh ngân hàng, độ cạnh tranh của ngân hàng (chỉ số Lerner/HHI) và độ sâu tín dụng tư nhân.

Quy trình nghiên cứu rigorous

Quy trình thu thập và tiền xử lý dữ liệu được tiến hành nghiêm ngặt:

• Dữ liệu tín dụng nền tảng được trích xuất từ Trung tâm Tài chính Thay thế Cambridge (CCAF).
• Dữ liệu tín dụng công ty công nghệ lớn (BigTech credit) được kế thừa từ công trình của Cornelli và cộng sự (2020) và công bố bởi Ngân hàng Thanh toán Quốc tế (BIS).
• Dữ liệu quy định pháp lý và độ rõ ràng của quy định được mã hóa từ nghiên cứu của Rau (2021).
• Để loại bỏ triệt để tác động của các giá trị ngoại lai gây nhiễu (outliers), toàn bộ các biến số liên tục đều được xử lý làm sạch bằng kỹ thuật Winsorization ở phân vị 1% và 99%.
• Kiểm định Breusch-Pagan cho thấy hiện tượng phương sai sai số thay đổi ($p < 0,01$), và kiểm định Wooldridge xác nhận sự hiện diện của tự tương quan chuỗi bậc nhất ($p < 0,01$).

Data và phân tích

Để xử lý cấu trúc dữ liệu đặc thù (các biến văn hóa quốc gia cố định theo thời gian) và giải quyết triệt để các khuyết tật mô hình, luận án triển khai phối hợp ba kỹ thuật kinh tế lượng phức hợp:

1. Ước lượng Bình phương Nhỏ nhất có Trọng số tác động giữa các quốc gia (WLS Between Effects - WLS BE): Nắm bắt chính xác sự biến thiên khác biệt về văn hóa giữa các thực thể kinh tế.
2. Ước lượng Bình phương Nhỏ nhất Tổng quát tác động ngẫu nhiên (GLS Random Effects - GLS RE): Kiểm soát cấu trúc phương sai thay đổi và tự tương quan.
3. Ước lượng Moment Tổng quát Hệ thống hai giai đoạn (Two-step System GMM - SGMM): Sử dụng các biến trễ làm công cụ nội sinh nhằm kiểm soát tính tự tương quan động, sai số đo lường và hiện tượng nội sinh tiềm ẩn giữa quy định pháp lý và tín dụng.

Kiểm định tính vững (Robustness Checks): Kết quả được kiểm chứng độc lập bằng hai cách: (1) Thay đổi biến phụ thuộc sang Logarit tín dụng Fintech bình quân đầu người; (2) Thay thế chỉ số văn hóa Hofstede bằng chỉ số văn hóa hiệu chỉnh theo sự thay đổi kinh tế của Tang và Koveos (2008). Toàn bộ hệ số ước lượng vẫn duy trì tính nhất quán về dấu và mức ý nghĩa thống kê.

Phát hiện đột phá và implications

Những phát hiện then chốt

Kết quả ước lượng thực nghiệm từ luận án đem lại 5 phát hiện mang tính đột phá:

+-----------------------------------------------------------------------------------------------------------+
|                              TỔNG HỢP CÁC PHÁT HIỆN THỰC NGHIỆM CỐT LÕI                                   |
+------------------------------------+-------------------------+--------------------------------------------+
| Khía cạnh Thể chế / Văn hóa        | Chiều hướng tác động    | Ý nghĩa thống kê & Bản chất kinh tế        |
+------------------------------------+-------------------------+--------------------------------------------+
| Định hướng dài hạn (LTO)           | Tích cực (+)            | $p < 0,01$; Thúc đẩy đầu tư và chấp nhận   |
|                                    |                         | các mô hình tài chính tương lai.           |
| E ngại sự không chắc chắn (UAI)   | Tiêu cực (-)            | $p < 0,01$; Rào cản tâm lý sợ rủi ro công  |
|                                    |                         | nghệ và giao dịch trực tuyến.              |
| Khoảng cách quyền lực (PDI)        | Tiêu cực (-)            | $p < 0,05$; Phụ thuộc vào định chế truyền  |
|                                    |                         | thống, ức chế kênh vốn phi tập trung.      |
| Khác biệt BigTech vs Platform      | Dị biệt cấu trúc        | UAI không cản trở BigTech Credit; IDV      |
|                                    |                         | và IVR thúc đẩy mạnh BigTech Credit.       |
| Tương tác: Ban hành Quy định       | Bù đắp / Điều tiết      | $p < 0,01$; Khung pháp lý rõ ràng làm suy  |
| chuyên biệt * (UAI, PDI)           | nghịch chiều            | giảm tác động tiêu cực của UAI và PDI.     |
+------------------------------------+-------------------------+--------------------------------------------+

Thứ nhất, Định hướng dài hạn (LTO) thúc đẩy mạnh mẽ tín dụng công nghệ tài chính. Các nền văn hóa chú trọng tương lai, tiết kiệm và kiên trì có mức độ thâm nhập của Fintech credit cao hơn vượt trội ($p < 0,01$). Các chủ thể sẵn sàng thích nghi với các công cụ tài chính hiện đại để tối ưu hóa dòng tiền dài hạn.

Thứ hai, Mức độ e ngại sự không chắc chắn (UAI) và Khoảng cách quyền lực (PDI) tạo ra rào cản tiêu cực rõ rệt. Xã hội có UAI cao xem môi trường số là tiềm ẩn gian lận và rủi ro an ninh mạng cao, dẫn đến sự ngần ngại giao dịch ($p < 0,01$). Đồng thời, văn hóa PDI cao hình thành thói quen phụ thuộc vào uy quyền của các ngân hàng thương mại nhà nước truyền thống, làm giảm động lực tìm đến các nền tảng phi tập trung ($p < 0,05$).

Thứ ba, Phát hiện sự khác biệt cấu trúc sâu sắc giữa BigTech Credit và Platform Credit. Khi phân tích tách biệt hai hình thức cho vay nền tảng (P2P lending, balance sheet lending) và tín dụng BigTech, biến UAI hoàn toàn mất ý nghĩa thống kê đối với tín dụng BigTech. Nguyên nhân là nhờ các tập đoàn công nghệ lớn (như Alibaba, Amazon, Tencent) đã xây dựng sẵn hệ sinh thái khép kín và thương hiệu uy tín, giúp hóa giải tâm lý lo ngại rủi ro của người dùng. Ngược lại, chủ nghĩa cá nhân (IDV) và định hướng tận hưởng (IVR) lại kích thích mạnh mẽ tín dụng BigTech phát triển.

Thứ tư, Việc ban hành quy định pháp lý cụ thể đóng vai trò "lá chắn" giảm thiểu bất lợi văn hóa. Hệ số tương tác giữa biến giả quy định pháp lý ($\text{REGULATE}_{t-1}$) với UAI và PDI mang dấu dương có ý nghĩa thống kê ($p < 0,01$). Điều này chứng minh rằng sự can thiệp của thể chế chính thức giúp tái lập niềm tin, giảm bất cân xứng thông tin và triệt tiêu đáng kể các định kiến văn hóa tiêu cực đối với công nghệ tài chính.

Thứ năm, Mức độ rõ ràng của quy định khuếch đại hiệu ứng tích cực. Quy định pháp lý càng chi tiết, minh bạch thì tác động biên nghịch chiều của UAI và PDI càng được thu hẹp, củng cố sự bền vững của thị trường tín dụng số.

Implications đa chiều

• Về mặt lý thuyết: Xác lập mô hình phân tích tích hợp thể chế hai chiều trong kinh tế học tài chính. Chứng minh rằng thể chế phi chính thức định hình trạng thái ban đầu, nhưng thể chế chính thức giữ vai trò kích hoạt và điều hướng quỹ đạo phát triển công nghệ.
• Về phương pháp luận: Cung cấp quy trình mẫu về việc kết hợp dữ liệu khảo sát văn hóa vĩ mô với các chỉ số kinh tế lượng động, kiểm soát nội sinh bằng Two-step System GMM trên dữ liệu bảng ngắn hạn.
• Về ứng dụng thực tiễn: Các công ty Fintech và tập đoàn BigTech khi thâm nhập thị trường quốc tế cần phân tích kỹ hồ sơ văn hóa bản địa để điều chỉnh chiến lược truyền thông và giao diện tương tác người dùng phù hợp.
• Về hàm ý chính sách:
  • Đối với các cơ quan quản lý: Khẩn trương xây dựng khung pháp lý điều tiết riêng biệt (như cơ chế thử nghiệm có kiểm soát - Regulatory Sandbox), ban hành quy chuẩn bảo vệ dữ liệu cá nhân và bảo vệ nhà đầu tư.
  • Đối với Việt Nam: Là nền kinh tế có khoảng cách quyền lực tương đối cao và định hướng dài hạn đang gia tăng, Ngân hàng Nhà nước Việt Nam cần nhanh chóng hoàn thiện Nghị định về cơ chế thử nghiệm có kiểm soát cho hoạt động Fintech, chuẩn hóa tiêu chí cấp phép cho vay ngang hàng nhằm ngăn ngừa biến tướng "tín dụng đen", đồng thời khai thác tối đa năng lực tiếp cận vốn số cho khu vực doanh nghiệp vừa và nhỏ (SMEs).

Limitations và Future Research

Luận án thẳng thắn thừa nhận 4 hạn chế nghiên cứu mang tính khách quan:

1. Khung thời gian nghiên cứu (2013–2019): Dừng lại trước thời điểm đại dịch COVID-19 bùng phát do tính sẵn có của dữ liệu BigTech tín dụng toàn cầu tại thời điểm thực hiện.
2. Mẫu dữ liệu 68 quốc gia: Mặc dù chiếm 98,9% thị phần toàn cầu, phạm vi vẫn bị giới hạn bởi các quốc gia có sẵn đầy đủ 6 chỉ số văn hóa Hofstede và dữ liệu tín dụng CCAF.
3. Tập trung vào chỉ tiêu quy mô: Biến phụ thuộc đo lường tỷ lệ tín dụng trên GDP, chưa thể tích hợp sâu các chỉ số đo lường chất lượng tín dụng nội tại như tỷ lệ nợ xấu (NPLs) hay biên độ an toàn vốn do tính bảo mật của các nền tảng tư nhân.
4. Biến đại diện thể chế phi chính thức: Luận án chủ yếu khai thác văn hóa quốc gia Hofstede, chưa thể định lượng hết các yếu tố vi mô như tín ngưỡng tôn giáo, vốn xã hội địa phương và các chuẩn mực đạo đức vùng miền.

Chương trình nghiên cứu tương lai (Future Research Agenda):

• Mở rộng tập dữ liệu sang giai đoạn 2020–2026 nhằm đánh giá cú sốc của đại dịch COVID-19 và môi trường lãi suất cao toàn cầu đối với cấu trúc tín dụng Fintech.
• Ứng dụng phương pháp phân tích so sánh định tính tập mờ (fsQCA) để kiểm tra các cấu hình điều kiện thể chế đa dạng dẫn đến sự bùng nổ của tín dụng thay thế.
• Tích hợp thêm các khía cạnh đo lường văn hóa từ dự án GLOBE hoặc Khảo sát Giá trị Thế giới (WVS) để so sánh đối chứng.
• Đi sâu nghiên cứu tác động của tín dụng BigTech đến tính ổn định tài chính và rủi ro lan truyền hệ thống ngân hàng.

Tác động và ảnh hưởng

• Ảnh hưởng học thuật: Luận án mở ra hướng nghiên cứu liên ngành giữa Thể chế học và Kinh tế học Công nghệ Tài chính, tạo tiền đề cho các công bố quốc tế uy tín trên các tạp chí thuộc danh mục ISI/Scopus (Q1, Q2).
• Chuyển đổi ngành công nghiệp tài chính: Cung cấp cơ sở khoa học giúp các ngân hàng thương mại và công ty Fintech xây dựng mô hình chấm điểm tín dụng thay thế bằng dữ liệu phi truyền thống, thúc đẩy tài chính toàn diện.
• Tác động chính sách công: Cung cấp luận cứ thực chứng vững chắc cho Ngân hàng Thanh toán Quốc tế (BIS), Quỹ Tiền tệ Quốc tế (IMF) và các Ngân hàng Trung ương trong việc thiết kế chính sách tiền tệ và khung giám sát rủi ro an toàn vi mô/vĩ mô đối với BigTech.
• Lợi ích xã hội: Thúc đẩy phổ cập tài chính, hạ thấp chi phí giao dịch xã hội, hỗ trợ các nhóm dân cư yếu thế và doanh nghiệp siêu nhỏ tiếp cận nguồn vốn công bằng, minh bạch.

Đối tượng hưởng lợi

• Nghiên cứu sinh & Giới học thuật: Tiếp cận một khung phân tích tích hợp chuẩn mực, bộ dữ liệu mẫu đa quốc gia và quy trình kiểm soát nội sinh chặt chẽ.
• Nhà hoạch định chính sách & Cơ quan quản lý: Nhận diện được vai trò cấp bách của việc ban hành khung khổ pháp lý cụ thể nhằm giảm bớt các rào cản văn hóa tiêu cực, định hình hệ sinh thái tài chính số an toàn.
• Lãnh đạo các định chế tài chính & Doanh nghiệp Fintech/BigTech: Nắm bắt được tác động của văn hóa bản địa lên hành vi khách hàng, từ đó tối ưu hóa chiến lược mở rộng thị trường và quản trị rủi ro công nghệ.

Câu hỏi chuyên sâu

1. Đóng góp lý thuyết độc đáo nhất của luận án là gì và lý thuyết nào được mở rộng sâu sắc nhất?

Luận án đã mở rộng sâu sắc Lý thuyết Kinh tế học Thể chế mới (North, 1990; Williamson, 2000) bằng cách chứng minh rằng: trong lĩnh vực tài chính công nghệ cao, thể chế chính thức và phi chính thức không vận hành độc lập mà có mối quan hệ bù trừ và điều tiết lẫn nhau. Việc ban hành quy định pháp lý cụ thể đóng vai trò như một cơ chế thể chế chính thức giúp kiểm soát và vô hiệu hóa các rào cản bắt nguồn từ tâm lý e ngại không chắc chắn (UAI) và khoảng cách quyền lực (PDI) trong văn hóa quốc gia.

2. Điểm đổi mới về phương pháp nghiên cứu của luận án so với các nghiên cứu quốc tế trước đây là gì?

So với nghiên cứu của Kowalewski và cộng sự (2021) chỉ ước lượng văn hóa trong các mô hình tách rời hoặc Rau (2021) chỉ xem xét quy định pháp lý đơn lẻ, luận án đã đưa toàn bộ 6 khía cạnh văn hóa Hofstede cùng các biến thể chế chính thức và số hạng tương tác vào cùng một hệ thống mô hình tích hợp. Đồng thời, luận án kết hợp đồng thời ba phương pháp WLS Between Effects, GLS Random Effects và Two-step System GMM có hiệu chỉnh sai số chuẩn để xử lý triệt để phương sai thay đổi, tự tương quan và nội sinh.

3. Phát hiện thực nghiệm nào bất ngờ và mang tính phản trực giác nhất trong luận án?

Đó là sự biến mất hoàn toàn tác động tiêu cực của chỉ số E ngại sự không chắc chắn (UAI) đối với phân khúc Tín dụng công ty công nghệ lớn (BigTech credit). Về mặt lý thuyết thông thường, người dân ở các quốc gia e ngại rủi ro cao sẽ né tránh vay nợ công nghệ. Tuy nhiên, sức mạnh thương hiệu, dữ liệu người dùng khổng lồ và hệ sinh thái tiện ích tích hợp sẵn của các tập đoàn BigTech đã triệt tiêu hoàn toàn rào cản tâm lý này của khách hàng.

4. Luận án có cung cấp quy trình tái lập nghiên cứu (Replication Protocol) hay không?

Có. Toàn bộ quy trình từ định nghĩa biến số, nguồn trích xuất dữ liệu công khai (CCAF, BIS, Hofstede Insights, WDI, WGI, Rau 2021), thuật toán xử lý mẫu ngoại lai Winsorization (1% và 99%), đến cú pháp kiểm định mô hình kinh tế lượng đều được mô tả chi tiết, minh bạch trong chương phương pháp và phụ lục, đảm bảo khả năng tái lập hoàn toàn trên các chuỗi thời gian mở rộng.

5. Chương trình nghiên cứu 10 năm tới được định hình như thế nào từ kết quả luận án?

Chương trình nghiên cứu 10 năm tới sẽ tập trung vào ba hướng chiến lược: (1) Đánh giá tác động tương hỗ giữa Thể chế phi chính thức và Trí tuệ nhân tạo (AI)/Tài chính phi tập trung (DeFi); (2) Phân tích rủi ro đạo đức và tính ổn định hệ thống tài chính khi các BigTech độc quyền dữ liệu tín dụng xuyên biên giới; (3) Khảo sát thực nghiệm vi mô về văn hóa người dùng đối với các chính sách tiền kỹ thuật số của Ngân hàng Trung ương (CBDC).

Kết luận

1. Khẳng định tính định hình của thể chế phi chính thức: Luận án chứng minh một cách khoa học rằng các khía cạnh văn hóa quốc gia (UAI, PDI, LTO) là những nhân tố then chốt định hình sự phân hóa về mức độ phát triển của tín dụng công nghệ tài chính trên toàn cầu.
2. Xác lập vai trò điều tiết mang tính quyết định của thể chế chính thức: Việc ban hành và thực thi các quy định pháp lý cụ thể, rõ ràng là điều kiện tiên quyết để thúc đẩy thị trường và triệt tiêu các tác động bất lợi từ môi trường văn hóa e ngại rủi ro.
3. Phân hóa bản chất giữa BigTech Credit và Platform Credit: Nghiên cứu tiên phong chỉ rõ sự dị biệt cấu trúc giữa tín dụng nền tảng và tín dụng BigTech, đặt nền móng cho các khung chính sách quản lý phân loại chuyên biệt.
4. Đóng góp phương pháp luận chuẩn mực: Kết hợp hoàn hảo giữa lý thuyết thể chế và mô hình kinh tế lượng bảng phức hợp (WLS, GLS, SGMM), thiết lập tiêu chuẩn học thuật cao cho các nghiên cứu tài chính thực nghiệm.
5. Định hướng chính sách thực tiễn cho các thị trường mới nổi: Cung cấp lộ trình hành động bằng chứng thực nghiệm rõ ràng cho các nền kinh tế như Việt Nam trong việc xây dựng hành lang pháp lý Fintech, thúc đẩy tài chính toàn diện và bảo vệ an toàn hệ thống tài chính quốc gia trong kỷ nguyên số.

Trích đoạn nội dung tài liệu

BÞ GIÁO DþC VÀ ÀO T¾O ¾I HÞC KINH T¾ THÀNH PHÞ HÞ CHÍ MINH NGUYÞN THÞ DIÞM KIÞU THÞ CH¾ PHI CHÍNH THþC VÀ Sþ PHÁT TRIÞN CþA TÍN DþNG CÔNG NGHÞ TÀI CHÍNH LU¾N ÁN TI¾N S) KINH T¾ TP. Hß Chí Minh - Nm 2023 BÞ GIÁO DþC VÀ ÀO T¾O ¾I HÞC KINH T¾ THÀNH PHÞ HÞ CHÍ MINH NGUYÞN THÞ DIÞM KIÞU THÞ CH¾ PHI CHÍNH THþC VÀ Sþ PHÁT TRIÞN CþA TÍN DþNG CÔNG NGHÞ TÀI CHÍNH Chuyên ngành: Tài Chính - Ngân Hàng Mã sß: 9340201 LU¾N ÁN TI¾N S) KINH T¾ NG¯ÞI H¯ÞNG D¾N KHOA HÞC 2. Nguyßn Kh¿c Qußc B¿o 3. Nguyßn Ngßc Quÿnh Anh TP.

Hß Chí Minh - Nm 2023 i LÞI CAM OAN Tôi cam oan Lu¿n án ti¿n s) <Thß ch¿ phi chính thÿc và sÿ phát trißn tín dÿng công nghß tài chính= là công trình nghiên cÿu ßc l¿p cÿa tôi, d±ßi sÿ h±ßng d¿n cÿa PGS.TS Nguyßn Kh¿c Qußc B¿o và TS. Nguyßn Ngßc Quÿnh Anh. Các k¿t qu¿ nghiên cÿu cÿa lu¿n án ±ÿc thÿc hißn mßt cách nghiêm túc, trung thÿc, dÿa trên ngußn dÿ lißu lißu rõ ràng, áng tin c¿y. Các tài lißu tham kh¿o tÿ các tác gi¿ khác ã ±ÿc trích d¿n khách quan, ¿y ÿ trong lu¿n án.

Nghiên cÿu sinh Nguyßn Thß Dißm Kißu ii MþC LþC DANH MþC Tþ VI¾T T¾T. vi DANH MþC HÌNH. viii DANH MþC B¾NG. ßng c¡ nghiên cÿu.

Mÿc tiêu và câu hßi nghiên cÿu. ßi t±ÿng và ph¿m vi nghiên cÿu. ßi t±ÿng nghiên cÿu. Ph¿m vi nghiên cÿu.

Ph±¡ng pháp nghiên cÿu và dÿ lißu. Ph±¡ng pháp nghiên cÿu. Dÿ lißu nghiên cÿu. K¿t qu¿ nghiên cÿu chính.

Tính mßi và các óng góp cÿa lu¿n án. TÞNG QUAN LÝ THUY¾T VÀ CÁC NGHIÊN CþU LIÊN QUAN. Tín dÿng công nghß tài chính. Khung khái nißm và ¿c ißm.

Phân lo¿i các hình thÿc tín dÿng CNTC. Nhÿng lÿi th¿ ±ÿc kÿ vßng. Các rÿi ro ph¿i ßi m¿t. Sÿ phát trißn tín dÿng CNTC.

Các nhân tß tác ßng ¿n sÿ phát trißn TD CNTC ã ±ÿc xác ßnh. Thß ch¿ phi chính thÿc. Khung khái nißm. Các ¿c tr±ng cÿa thß ch¿ phi chính thÿc.

o l±ßng thß ch¿ phi chính thÿc. C¡ sß lý thuy¿t vß kh¿ nng tác ßng cÿa TCPCT ¿n sÿ phát trißn TD CNTC. Lý thuy¿t kinh t¿ hßc thß ch¿ mßi. Lý thuy¿t thßng nh¿t vß ch¿p nh¿n và sÿ dÿng công nghß.

Lý thuy¿t chi phí giao dßch. Lý thuy¿t hÿu dÿng kÿ vßng. C¡ sß lý thuy¿t vß tác ßng cÿa vißc ban hành các quy ßnh ißu ti¿t ¿n mßi quan hß giÿa TCPCT và TD CNTC. Tác ßng ißu chßnh.

Nghiên cÿu thÿc nghißm vß tác ßng cÿa TCPCT ¿n sÿ phát trißn TD CNTC. Nghiên cÿu sÿ dÿng nißm tin xã hßi ¿i dißn cho TCPCT. Nghiên cÿu sÿ dÿng vn hóa qußc gia ¿i dißn cho TCPCT. Kho¿ng trßng nghiên cÿu.

Phát trißn gi¿ thuy¿t nghiên cÿu. Tác ßng cÿa các ¿c ißm TCPCT ¿n sÿ phát trißn TD CNTC. Tác ßng cÿa vißc ban hành các quy ßnh ißu ti¿t cÿ thß ¿n mßi quan hß giÿa TCPCT và TD CNTC. Khung phân tích tóm l±ÿc.

K¿t lu¿n Ch±¡ng. PH¯¡NG PHÁP NGHIÊN CþU. Mô hình thÿc nghißm. Thß ch¿ PCT và sÿ phát trißn TD CNTC.

Tác ßng cÿa vißc ban hành các quy ßnh ißu ti¿t ¿n mßi quan hß giÿa TCPCT và sÿ phát trißn TD CNTC. Sÿ phát trißn tín dÿng CNTC. Các ¿c ißm thß ch¿ phi chính thÿc. Vißc ban hành quy ßnh ißu ti¿t mßi và ch¿t l±ÿng TCCT hißn hÿu.

Các bi¿n kißm soát khác. Dÿ lißu và ph¿m vi nghiên cÿu. Ph¿m vi nghiên cÿu. Ph±¡ng pháp ±ßc l±ÿng.

¯ßc l±ÿng WLS tác ßng giÿa các qußc gia. ¯ßc l±ÿng GLS tác ßng ng¿u nhiên. ¯ßc l±ÿng GMM hß thßng hai giai o¿n. K¿t lu¿n Ch±¡ng.

Thßng kê mô t¿ bi¿n và các kißm ßnh ban ¿u. Thßng kê mô t¿ bi¿n. Các kißm ßnh ban ¿u. Thß ch¿ phi chính thÿc và sÿ phát trißn TD CNTC.

Tác ßng cÿa TCPCT ßi vßi sÿ phát trißn TD CNTC tßng thß. Tác ßng cÿa TCPCT ßi vßi sÿ phát trißn cÿa các hình thÿc TD CNTC thành ph¿n. Tác ßng cÿa vißc ban hành các quy ßnh ißu ti¿t ¿n mßi quan hß giÿa TCPCT và sÿ phát trißn TD CNTC. Tác ßng cÿa vißc ban hành các quy ßnh ißu ti¿t.

Tác ßng cÿa mÿc ß rõ ràng trong các quy ßnh ißu ti¿t. K¿t lu¿n Ch±¡ng. K¾T LU¾N VÀ HÀM Ý CHÍNH SÁCH. Hàm ý chính sách.

Hàm ý chính sách chung. Hàm ý chính sách ßi vßi Vißt Nam. Gißi h¿n và h±ßng phát trißn nghiên cÿu ti¿p theo. 173 DANH MþC CÁC CÔNG TRÌNH CþA TÁC GI¾.

176 TÀI LIÞU THAM KH¾O. 177 PHþ LþC vi DANH MþC Tþ VI¾T T¾T BE Between Effects - ¯ßc l±ÿng tác ßng giÿa các qußc gia BIS-FSB Financial Stability Board, Bank for International Settlements - Hßi ßng Bình ßn Tài chính, Ngân hàng Thanh toán Qußc t¿ CCAF Cambridge Centre for Alternative Finance - Trung tâm Cambridge vß Tài chính thay th¿ CN Công nghß CNTC Công nghß tài chính FE Fixed Effects - ¯ßc l±ÿng tác ßng cß ßnh GDP Gross Domestic Product - Tßng s¿n ph¿m qußc nßi GLS Generalized Least Square - Bình ph±¡ng nhß nh¿t tßng quát GMM Generalized Method of Moments - Ph±¡ng pháp ±ßc l±ÿng moment tßng quát GLOBE Global Leadership and Organizational Behavior Effectiveness Dÿ án Hißu qu¿ lãnh ¿o và hành vi tß chÿc toàn c¿u IDV Individualism - Chÿ ngh)a cá nhân IVR Indulgence Versus Restraint - T¿n h±ßng so vßi kißm ch¿ LTO Long-term Orientation - ßnh h±ßng dài h¿n MAS Masculinity - ßnh h±ßng nam tính NC Nghiên cÿu NH Ngân hàng vii OLS Ordinary Least Square - Bình ph±¡ng nhß nh¿t P2P Peer -to-Peer Lending - Cho vay ngang hàng PDI Power Distance Index - Chß sß kho¿ng cách quyßn lÿc RE Random Effects - ¯ßc l±ÿng tác ßng ng¿u nhiên SGMM System Generalized Method of Moments - Ph±¡ng pháp ±ßc l±ÿng moment tßng quát hß thßng TCCT Thß ch¿ chính thÿc TCPCT Thß ch¿ phi chính thÿc TD Tín dÿng UAI Uncertainty Avoidance Index - Chß sß e ng¿i sÿ không ch¿c ch¿n UTAUT Unified Theory of Acceptance and Use of Technology - Lý thuy¿t thßng nh¿t vß ch¿p nh¿n và sÿ dÿng công nghß VHQG Vn hóa qußc gia WDI World Development Indicators - Bß Chß sß Phát trißn th¿ gißi WGI Worldwide Governance Indicators - Bß chß sß Qu¿n trß toàn c¿u WLS Weighted Least Squares - Bình ph±¡ng nhß nh¿t có trßng sß viii DANH MþC HÌNH Hình 2. Bßn c¿p ß phân tích trong lý thuy¿t kinh t¿ hßc thß ch¿ mßi. Lý thuy¿t thßng nh¿t vß ch¿p nh¿n và sÿ dÿng công nghß (UTAUT).

Các nhân tß tác ßng ¿n chi phí giao dßch. Liên k¿t kÿ vßng giÿa mÿc ß e ng¿i sÿ không ch¿c ch¿n và TD CNTC 67 Hình 2. Liên k¿t kÿ vßng giÿa kho¿ng cách quyßn lÿc và TD CNTC. Liên k¿t kÿ vßng giÿa chÿ ngh)a cá nhân và TD CNTC.

Liên k¿t kÿ vßng giÿa ßnh h±ßng nam tính và TD CNTC. Liên k¿t kÿ vßng giÿa ßnh h±ßng dài h¿n và TD CNTC. Liên k¿t kÿ vßng giÿa ßnh h±ßng t¿n h±ßng và TD CNTC. Khung nghiên cÿu tóm l±ÿc.

Các chß sß VHQG: Trung bình m¿u so vßi th¿ gißi. 123 ix DANH MþC B¾NG B¿ng 2. Các nhân tß tác ßng ¿n sÿ phát trißn TD CNTC ã ±ÿc xác ßnh trong các nghiên cÿu tr±ßc ây. o l±ßng bi¿n và ngußn dÿ lißu.

Thßng kê mô t¿ bi¿n. Ma tr¿n hß sß t±¡ng quan. K¿t qu¿ kißm ßnh Breusch-Pagan ßi vßi hißn t±ÿng ph±¡ng sai không ßng nh¿t. K¿t qu¿ kißm ßnh Wooldridge ßi vßi tÿ t±¡ng quan.

Tác ßng cÿa TCPCT ¿n sÿ phát trißn TD CNTC tßng thß. Tác ßng cÿa TCPCT ¿n sÿ phát trißn TD CNTC tßng thß: Thay ßi o l±ßng bi¿n. Tác ßng cÿa TCPCT ¿n sÿ phát trißn TD CNTC tßng thß: ¯ßc l±ÿng GMM hß thßng. Tác ßng cÿa TCPCT ¿n sÿ phát trißn cÿa các hình thÿc TD CNTC.

Tác ßng cÿa vißc ban hành các quy ßnh ißu ti¿t ¿n mßi quan hß giÿa TCPCT và sÿ phát trißn TD CNTC. Vißc ban hành các quy ßnh ißu ti¿t ¿n mßi quan hß giÿa TCPCT và sÿ phát trißn TD CNTC: Thay ßi o l±ßng bi¿n. Vißc ban hành các quy ßnh ißu ti¿t ¿n mßi quan hß giÿa TCPCT và sÿ phát trißn TD CNTC: ¯ßc l±ÿng GMM hß thßng. Tác ßng cÿa mÿc ß rõ ràng trong các quy ßnh ißu ti¿t ¿n mßi quan hß giÿa TCPCT và sÿ phát trißn TD CNTC.

163 1 THÞ CH¾ PHI CHÍNH THþC VÀ Sþ PHÁT TRIÞN CþA TÍN DþNG CÔNG NGHÞ TÀI CHÍNH Informal Institutions and The Development of Fintech Credit TÓM T¾T Lu¿n án thÿc hißn nhÿng phân tích th¿n trßng vß tác ßng cÿa các ¿c ißm thß ch¿ phi chính thÿc ¿n sÿ phát trißn tín dÿng CNTC; ¿c bißt trong bßi c¿nh các quy ßnh pháp lý cÿ thß liên quan ¿n lo¿i hình ho¿t ßng tín dÿng này ang d¿n ±ÿc thi¿t l¿p. Sÿ dÿng k¿t hÿp hai c¡ sß dÿ lißu rßng lßn nh¿t hißn nay ß mÿc ß qußc gia vß tín dÿng CNTC, bao gßm tín dÿng tÿ các công ty công nghß lßn, lu¿n án ti¿n hành nghiên cÿu trên dÿ lißu tÿ 68 nßn kinh t¿ trong giai o¿n 2013 - 2019. K¿t qu¿ nghiên cÿu cho th¿y, các ¿c ißm thß ch¿ phi chính thÿc, ¿i dißn bßi các khía c¿nh vn hóa, có tác ßng áng kß ¿n sÿ phát trißn tín dÿng CNTC. Cÿ thß, tín dÿng CNTC ±ÿc thúc ¿y phát trißn h¡n t¿i các nßn kinh t¿ có thß ch¿ phi chính thÿc ¿c tr±ng bßi ßnh h±ßng dài h¿n h¡n trong vn hóa qußc gia.

Ng±ÿc l¿i, mÿc ß e ng¿i sÿ không ch¿c ch¿n và kho¿ng cách quyßn lÿc cao tác ßng ng±ÿc chißu ¿n sÿ phát trißn tín dÿng CNTC. Tuy nhiên, các tác ßng ng±ÿc chißu này có thß ±ÿc gi¿m thißu khi các quy ßnh pháp lý cÿ thß ißu ti¿t ho¿t ßng tín dÿng CNTC ±ÿc ban hành, và thÿc thi hißu qu¿. K¿t qu¿ nghiên cÿu óng góp các thông tin tham kh¿o hÿu ích ¿n các nhà ißu hành nh¿m ißu ti¿t, và phát huy lÿi th¿ cÿa ho¿t ßng tín dÿng còn r¿t mßi m¿ nh±ng ¿y tißm nng này. Tÿ khóa: Tín dÿng công nghß tài chính, thß ch¿ phi chính thÿc, vn hóa qußc gia, quy ßnh pháp lý.

2 ABSTRACT This thesis carefully examines the impact of informal institutional characteristics on the development of fintech credit, especially in the context that explicit legal regulations related to this type of credit activity are being established in many countries around the world.