Phát Triển Thương Mại Dịch Vụ Trong Điều Kiện Hội Nhập Kinh Tế Quốc Tế Tại Việt Nam

Khám phá cách phát triển thương mại dịch vụ tại Việt Nam trong bối cảnh hội nhập kinh tế quốc tế, thúc đẩy tăng trưởng và cạnh tranh.

• Tác giả: Bạch Văn Mừng
• Người hướng dẫn: TS. Đặng Văn Thắng
• Trường học: Trường Đại Học Kinh Tế Quốc Dân
• Chuyên ngành: Kinh Tế Chính Trị
• Đề tài: Phát Triển Thương Mại Dịch Vụ Trong Điều Kiện Hội Nhập Kinh Tế Quốc Tế Tại Việt Nam
• Loại tài liệu: luận văn thạc sĩ kinh tế
• Năm xuất bản: 2006
• Địa điểm: Hà Nội

Mục lục chi tiết

• LỜI CAM ĐOAN
• MỤC LỤC
• 1. CHƯƠNG 1: CƠ SỞ LÝ LUẬN VÀ THỰC TIỄN VỀ HÌNH THÀNH VÀ PHÁT TRIỂN THƯƠNG MẠI DỊCH VỤ TRONG ĐIỀU KIỆN HỘI NHẬP KINH TẾ QUỐC TẾ Ở VIỆT NAM
• 1.1. Thương mại dịch vụ và sự cần thiết phát triển thương mại dịch vụ trong quá trình hội nhập kinh tế quốc tế
• 1.1.1. Thương mại dịch vụ, nội dung, đặc điểm và vai trò của thương mại dịch vụ trong quá trình hội nhập kinh tế quốc tế
• 1.1.2. Khái niệm thương mại dịch vụ
• 1.1.3. Phân loại dịch vụ
• 1.1.4. Khai niệm thương mại dịch vụ
• 1.1.5. Vai trò của thương mại dịch vụ trong nền kinh tế thị trường
• 1.1.6. Sự cần thiết phát triển thương mại dịch vụ
• 1.2. Quá trình hình thành và phát triển thương mại dịch vụ
• 1.2.1. Lịch sử và logic hình thành, phát triển thương mại dịch vụ
• 1.2.2. Nhân tố tác động đến quá trình hình thành và phát triển thương mại dịch vụ ở Việt Nam
• 1.3. Kinh nghiệm thực tiễn phát triển thương mại dịch vụ của một số nước
• 1.3.1. Kinh nghiệm phát triển thương mại dịch vụ của Trung Quốc
• 1.3.2. Kinh nghiệm phát triển thương mại dịch vụ của Ấn Độ
• 1.3.3. Những bài học rút ra cho Việt Nam trong phát triển thương mại dịch vụ từ kinh nghiệm các nước
• 2. CHƯƠNG 2: THỰC TRẠNG HÌNH THÀNH VÀ PHÁT TRIỂN THƯƠNG MẠI DỊCH VỤ Ở VIỆT NAM
• 2.1. Khai quát tình hình phát triển hoạt động thương mại dịch vụ ở Việt Nam qua các giai đoạn
• 2.2. Thực trạng phát triển của thương mại dịch vụ Việt Nam giai đoạn từ năm 1986 đến nay
• 2.3. Thực trạng phát triển của một số ngành dịch vụ chủ yếu
• 2.3.1. Thương mại dịch vụ tài chính
• 2.3.2. Thương mại dịch vụ bưu chính viễn thông
• 2.3.3. Thương mại dịch vụ du lịch
• 3. CHƯƠNG 3: PHƯƠNG HƯỚNG VÀ GIẢI PHÁP PHÁT TRIỂN THƯƠNG MẠI DỊCH VỤ TRONG QUÁ TRÌNH HỘI NHẬP KINH TẾ QUỐC TẾ Ở VIỆT NAM
• DANH MỤC TÀI LIỆU THAM KHẢO

Tóm tắt

I. Tổng Quan Phát Triển Thương Mại Dịch Vụ Việt Nam Hiện Nay

Việt Nam đang tiến gần đến mục tiêu gia nhập WTO, mở ra cơ hội hội nhập sâu rộng vào nền kinh tế thế giới. Phát triển thương mại dịch vụ là mục tiêu quan trọng, tạo đà cho quá trình hội nhập. Khu vực dịch vụ đóng góp lớn vào GDP (39,95% năm 2003) và tiếp tục tăng trưởng. Nghiên cứu sâu hơn về thương mại dịch vụ giúp có cái nhìn đúng đắn về vai trò và nhiệm vụ, từ đó xây dựng chiến lược phát triển dài hạn, đưa nền kinh tế Việt Nam sang giai đoạn mới. Đề tài "Sự hình thành, phát triển thương mại dịch vụ trong quá trình hội nhập kinh tế quốc tế ở Việt Nam" được chọn làm luận văn thạc sỹ kinh tế chính trị.

1.1. Khái niệm và đặc điểm của thương mại dịch vụ

Theo quan điểm truyền thống, dịch vụ là "những sản phẩm vô hình" đáp ứng nhu cầu của người tiêu dùng. Định nghĩa tổng quát hơn: Dịch vụ là hoạt động làm thay đổi điều kiện và chất lượng của một chủ thể do tác động của chủ thể khác. Dịch vụ có 5 đặc điểm chính: vô hình, sản xuất và tiêu dùng đồng thời, không lưu trữ được, tính không bị hư hỏng, không có sự chuyển quyền sở hữu. Hiện nay có nhiều tiêu chí để phân chia ngành dịch vụ, ví dụ như dịch vụ mang tính thương mại và dịch vụ không mang tính thương mại.

1.2. Vai trò của thương mại dịch vụ trong nền kinh tế thị trường

Thương mại dịch vụ là bộ phận cấu thành quan trọng trong nền kinh tế quốc dân. Nó thúc đẩy sản xuất, lưu thông, phân phối hàng hóa, thúc đẩy thương mại hàng hóa phát triển trong phạm vi quốc gia cũng như quốc tế. Thương mại dịch vụ trở thành một yếu tố quan trọng trong quá trình sản xuất, có tác động tích cực đối với phân công lao động xã hội. Ngoài ra, thương mại dịch vụ đóng góp vào cán cân thương mại, tạo việc làm và hỗ trợ các ngành kinh tế phát triển, thu hút vốn đầu tư nước ngoài.

II. Thách Thức và Cơ Hội Phát Triển Thương Mại Dịch Vụ

Mở cửa hội nhập kinh tế là tất yếu trong xu thế phát triển kinh tế toàn cầu. Sự phân công hợp tác quốc tế là một đòi hỏi của nền kinh tế toàn cầu. Thị trường thế giới phát triển, đòi hỏi sự phát triển thương mại dịch vụ cũng phải phát triển tương ứng. Trong mỗi quốc gia, xu hướng tự do hóa thương mại dịch vụ là xu hướng hợp quy luật. Quá trình hình thành và phát triển thương mại dịch vụ gắn liền với logic phát triển của sản xuất và trao đổi hàng hóa.

2.1. Các yếu tố tác động đến phát triển thương mại dịch vụ ở Việt Nam

Sự phát triển của cách mạng khoa học công nghệ hiện đại và sự xuất hiện ngành nghề mới là một yếu tố quan trọng. Bên cạnh đó, sự phát triển của phân công lao động, sự gắn kết giữa phân công lao động trong nước với phân công lao động quốc tế cũng đóng vai trò then chốt. Sự biến đổi cơ cấu nhu cầu cá nhân trong xã hội theo hướng tỷ trọng thỏa mãn nhu cầu tinh thần ngày càng tăng cũng là một yếu tố cần xem xét. Xu thế hội nhập kinh tế quốc tế và sự phát triển thị trường thế giới tạo ra nhu cầu và khả năng phát triển thương mại dịch vụ.

2.2. Quan hệ giữa phát triển thương mại dịch vụ và hội nhập kinh tế

Phát triển thương mại dịch vụ thực chất là phát triển một khu vực kinh tế của nước ta - khu vực kinh tế thứ ba. Sự phát triển này luôn có quan hệ chặt chẽ với các khu vực kinh tế khác của quốc gia và không thể tách rời các yếu tố phát triển của nền kinh tế thế giới. Chính nguồn nội lực thương mại dịch vụ đưa lại giúp cho thương mại dịch vụ Việt Nam có thể hội nhập kinh tế quốc tế rộng hơn, sâu hơn và có hiệu quả hơn. Đến lượt nó - hội nhập kinh tế quốc tế - lại tạo ra những điều kiện môi trường kinh tế về thị trường kinh doanh hết sức thuận lợi cho thương mại dịch vụ.

III. Kinh Nghiệm Phát Triển Thương Mại Dịch Vụ Từ Các Nước

Nghiên cứu kinh nghiệm của các nước như Trung Quốc và Ấn Độ giúp Việt Nam có bài học quý báu. Trung Quốc coi các ngành dịch vụ chủ yếu là các ngành hỗ trợ cho sự phát triển công nghiệp như giao thông vận tải, thông tin liên lạc và dịch vụ tài chính. Ấn Độ chú trọng các ngành dịch vụ chủ chốt như giao thông vận tải, công nghệ thông tin, tài chính và bảo hiểm.

3.1. Bài học từ Trung Quốc về phát triển thương mại dịch vụ

Trong chính sách phát triển kinh tế - xã hội, chính phủ Trung Quốc coi các ngành dịch vụ chủ yếu là các ngành hỗ trợ cho sự phát triển công nghiệp như giao thông vận tải, thông tin liên lạc và dịch vụ tài chính. Đây là một hướng đi quan trọng để Việt Nam có thể tham khảo và áp dụng, đặc biệt trong bối cảnh Việt Nam đang đẩy mạnh công nghiệp hóa, hiện đại hóa đất nước.

3.2. Bài học từ Ấn Độ về phát triển thương mại dịch vụ

Chính phủ Ấn Độ, cho những ngành dịch vụ chủ chốt như giao thông vận tải, công nghệ thông tin, tài chính và bảo hiểm là những dịch vụ có tỷ trọng tương đối cao trong GDP. Việc tập trung vào các ngành dịch vụ có giá trị gia tăng cao là một chiến lược hiệu quả để thúc đẩy tăng trưởng kinh tế và nâng cao năng lực cạnh tranh của quốc gia.

IV. Thực Trạng Phát Triển Thương Mại Dịch Vụ Tại Việt Nam

Thương mại dịch vụ ở nước ta hình thành và phát triển cùng với sự hình thành và phát triển của thương mại. Trước khi thực hiện công cuộc đổi mới kinh tế năm 1986, các ngành dịch vụ ở Việt Nam thường được coi là khu vực không chính thức của nền kinh tế. Sự phát triển thương mại dịch vụ của Việt Nam trong giai đoạn từ sau đổi mới đã có những bước tiến đáng kể.

4.1. Đóng góp của thương mại dịch vụ vào GDP và cơ cấu kinh tế

Thương mại dịch vụ góp một phần đáng kể và ngày càng tăng trong cơ cấu GDP của đất nước, tuy nhiên tốc độ tăng trưởng trong lĩnh vực dịch vụ thấp hơn tốc độ tăng trưởng GDP. Về cơ cấu dịch vụ, nhóm ngành dịch vụ kinh doanh có tính thị trường đóng góp chủ yếu vào tăng trưởng của khu vực dịch vụ. Xuất nhập khẩu thương mại dịch vụ chiếm tỷ trọng nhỏ trong tổng kim ngạch xuất nhập khẩu của nền kinh tế, cán cân xuất nhập khẩu các nhóm ngành thương mại dịch vụ ngày càng thâm hụt.

4.2. Tác động của thương mại dịch vụ đến việc làm và doanh nghiệp

Thương mại dịch vụ đóng góp đáng kể trong việc tạo công ăn việc làm cho người lao động. Số lượng các doanh nghiệp hoạt động trong lĩnh vực thương mại dịch vụ rất đông đảo, nhưng hầu hết là doanh nghiệp nhỏ. Số lượng các doanh nghiệp thuộc sở hữu tư nhân gia tăng mạnh mẽ. Đầu tư nước ngoài vào lĩnh vực thương mại dịch vụ còn thấp.

V. Giải Pháp Phát Triển Thương Mại Dịch Vụ Hội Nhập Kinh Tế

Cần có các giải pháp đồng bộ để phát triển thương mại dịch vụ trong quá trình hội nhập kinh tế quốc tế. Các giải pháp này bao gồm tạo môi trường thuận lợi, nâng cao năng lực cạnh tranh, thực hiện tốt các cam kết hội nhập kinh tế và phát triển các ngành thương mại dịch vụ then chốt.

5.1. Tạo môi trường thuận lợi và kiện toàn hệ thống quản lý nhà nước

Cần tạo môi trường pháp lý minh bạch, ổn định và cạnh tranh để thu hút đầu tư vào lĩnh vực thương mại dịch vụ. Đồng thời, cần kiện toàn hệ thống quản lý nhà nước về thương mại dịch vụ, đảm bảo sự phối hợp hiệu quả giữa các cơ quan quản lý.

5.2. Nâng cao năng lực cạnh tranh của hoạt động thương mại dịch vụ

Cần nâng cao chất lượng nguồn nhân lực, đầu tư vào công nghệ và đổi mới sáng tạo để nâng cao năng lực cạnh tranh của các doanh nghiệp thương mại dịch vụ. Đồng thời, cần xây dựng thương hiệu và phát triển các sản phẩm dịch vụ có giá trị gia tăng cao.

VI. Định Hướng Phát Triển Thương Mại Dịch Vụ Đến Năm 2030

Đến năm 2030, thương mại dịch vụ Việt Nam cần đạt trình độ phát triển tương đương với các nước tiên tiến trong khu vực. Để đạt được mục tiêu này, cần tiếp tục đẩy mạnh cải cách thể chế, đầu tư vào hạ tầng và phát triển nguồn nhân lực chất lượng cao.

6.1. Dự báo về sự phát triển thương mại dịch vụ của Việt Nam

Dự báo đến năm 2030, thương mại dịch vụ sẽ đóng góp trên 50% vào GDP của Việt Nam. Các ngành dịch vụ có tiềm năng phát triển lớn bao gồm công nghệ thông tin, tài chính, du lịch và logistics.

6.2. Các thuận lợi và khó khăn trong quá trình phát triển

Việt Nam có nhiều thuận lợi để phát triển thương mại dịch vụ, bao gồm vị trí địa lý thuận lợi, nguồn nhân lực trẻ và năng động, và chính sách mở cửa hội nhập kinh tế. Tuy nhiên, cũng có nhiều khó khăn, bao gồm hạ tầng còn yếu kém, năng lực cạnh tranh còn hạn chế, và thiếu nguồn nhân lực chất lượng cao.

Nội dung chính

Tổng quan nghiên cứu

Trong nền kinh tế hiện đại, khu vực dịch vụ đóng vai trò là động lực tăng trưởng cốt lõi khi tạo ra khoảng 60% tổng sản phẩm quốc nội (GDP) của toàn thế giới. Tại các quốc gia phát triển, tỷ trọng này thậm chí đạt mức 70% đến 72%, trong khi tại Việt Nam, khu vực dịch vụ năm 2003 mới chỉ chiếm 39,95% GDP và giải quyết khoảng 25% lực lượng lao động xã hội. Đứng trước thềm gia nhập Tổ chức Thương mại Thế giới (WTO) vào giai đoạn năm 2006, vấn đề nghiên cứu cấp bách đặt ra là làm thế nào để chuyển đổi cơ cấu kinh tế, nâng cao năng lực cạnh tranh của khu vực dịch vụ và khắc phục tình trạng thâm hụt cán cân thương mại dịch vụ kéo dài.

Mục tiêu cụ thể của công trình là hệ thống hóa cơ sở lý luận kinh tế chính trị về thương mại dịch vụ, làm sáng tỏ các quy luật khách quan chi phối sự hình thành và phát triển dịch vụ trong nền kinh tế thị trường định hướng xã hội chủ nghĩa. Trên cơ sở đó, luận văn tiến hành đánh giá toàn diện thực trạng phát triển thương mại dịch vụ tại Việt Nam giai đoạn 1986 - 2005, rút ra bài học kinh nghiệm quốc tế từ Trung Quốc và Ấn Độ, từ đó đề xuất hệ thống giải pháp khả thi nhằm phát triển thương mại dịch vụ đến năm 2010.

Phạm vi nghiên cứu tập trung vào không gian kinh tế Việt Nam trong tiến trình hội nhập kinh tế quốc tế, với mốc thời gian phân tích trọng tâm từ năm 1986 đến năm 2005 và tầm nhìn dự báo đến năm 2010. Ý nghĩa nghiên cứu thể hiện qua việc cung cấp luận cứ khoa học để hoàn thiện thể chế quản lý nhà nước, hướng tới mục tiêu nâng tỷ trọng đóng góp của dịch vụ lên mức 42% - 43% GDP và thu hút 26% - 27% tổng số lao động xã hội vào năm 2010.

Cơ sở lý thuyết và phương pháp nghiên cứu

Khung lý thuyết áp dụng

Luận văn vận dụng lý thuyết phân công lao động xã hội của kinh tế chính trị học Mác - Lênin kết hợp với lý thuyết lợi thế so sánh và tự do hóa thương mại của các trường phái kinh tế học hiện đại. Theo quan điểm kinh tế chính trị, thương mại dịch vụ là một khâu độc lập thuộc quá trình tái sản xuất xã hội, phản ánh trình độ xã hội hóa và chuyên môn hóa sản xuất ngày càng sâu sắc.

Khung phân tích của luận văn xây dựng dựa trên 4 khái niệm và nguyên lý cốt lõi:

1. Bản chất của dịch vụ: Dịch vụ là hoạt động làm thay đổi điều kiện và chất lượng của một chủ thể do tác động của chủ thể khác nhằm thỏa mãn nhu cầu tiêu dùng hoặc sản xuất kinh doanh, mang 5 đặc tính cơ bản gồm tính vô hình, tính đồng thời giữa sản xuất và tiêu dùng, tính không thể lưu trữ, tính không hao mòn vật lý thông thường và tính không chuyển quyền sở hữu.
2. Thương mại dịch vụ: Khái niệm chỉ toàn bộ các hành vi cung ứng dịch vụ trên thị trường nhằm mục đích sinh lời, bao hàm phạm trù rộng hơn khái niệm dịch vụ thương mại vốn chỉ gắn liền với việc lưu thông hàng hóa hữu hình.
3. Bốn phương thức cung ứng dịch vụ theo Hiệp định Chung về Thương mại Dịch vụ (GATS/WTO): Cung cấp qua biên giới (Phương thức 1), Tiêu dùng ngoài lãnh thổ (Phương thức 2), Hiện diện thương mại (Phương thức 3) và Hiện diện của thể nhân (Phương thức 4).
4. Quy luật chuyển dịch cơ cấu kinh tế: Mối tương quan thuận chiều giữa mức thu nhập bình quân đầu người và tỷ trọng đóng góp của khu vực dịch vụ vào GDP quốc gia.

Phương pháp nghiên cứu

Nghiên cứu sử dụng phương pháp luận duy vật biện chứng và duy vật lịch sử để xem xét sự phát triển của thương mại dịch vụ trong mối quan hệ hữu cơ với quá trình đổi mới kinh tế từ năm 1986 đến năm 2005. Nguồn dữ liệu thứ cấp được thu thập đồng bộ từ Tổng cục Thống kê, Bộ Thương mại, Ngân hàng Thế giới (WB), Quỹ Tiền tệ Quốc tế (IMF) và Tổ chức Thương mại Thế giới (WTO).

Cỡ mẫu nghiên cứu bao quát 12 phân ngành dịch vụ chính theo phân loại chuẩn CPC của Liên Hợp Quốc, trong đó chọn mẫu có chủ đích tập trung sâu vào 4 nhóm ngành dịch vụ then chốt gồm tài chính - ngân hàng, bưu chính - viễn thông, du lịch và vận tải. Lý do lựa chọn 4 nhóm ngành này vì chúng chiếm trên 80% tổng giá trị gia tăng của toàn khu vực dịch vụ và giữ vai trò huyết mạch kết nối chuỗi cung ứng quốc gia. Các phương pháp phân tích thống kê mô tả, phân tích tổng hợp, phương pháp so sánh đối chuẩn quốc tế và phân tích chuyên gia được áp dụng nhằm lượng hóa chính xác thực trạng phát triển cũng như xác định các điểm nghẽn thể chế của ngành dịch vụ Việt Nam.

Kết quả nghiên cứu và thảo luận

Những phát hiện chính

Thứ nhất, khu vực dịch vụ đã có bước trưởng thành vượt bậc sau gần 20 năm đổi mới, đóng góp ổn định khoảng 39,95% GDP (năm 2003) và tạo việc làm cho khoảng 25% lực lượng lao động. Tuy nhiên, tốc độ tăng trưởng bình quân hàng năm của khu vực dịch vụ vẫn thấp hơn tốc độ tăng trưởng GDP chung của cả nước, chưa phát huy hết tiềm năng nội tại.

Thứ hai, cán cân thương mại dịch vụ rơi vào tình trạng thâm hụt ngày càng nghiêm trọng. Năm 2003, tổng kim ngạch xuất nhập khẩu dịch vụ hai chiều đạt khoảng 5,7 đến 5,8 tỷ USD, trong đó mức thâm hụt thương mại dịch vụ ước tính lên tới 800 triệu USD theo đánh giá của Ngân hàng Thế giới. Tỷ trọng xuất khẩu dịch vụ chỉ chiếm khoảng 20,27% tổng kim ngạch xuất nhập khẩu hàng hóa và dịch vụ, phản ánh sự phát triển thiếu cân đối so với thương mại hàng hóa.

Thứ ba, năng lực cạnh tranh giữa các phân ngành có sự phân hóa rõ rệt. Ngành bưu chính viễn thông đạt bước tiến lớn với mạng lưới rộng khắp gồm 3 trung tâm khai thác quốc gia, 3.042 bưu cục các cấp và 6.375 điểm bưu điện văn hóa xã. Ngành du lịch duy trì mức tăng thu nhập xã hội trên 25%/năm trong giai đoạn 1991 - 2000, đạt 20.500 tỷ đồng năm 2001 và vượt 25.000 tỷ đồng năm 2003. Ngược lại, ngành tài chính - ngân hàng và bảo hiểm vẫn còn nhỏ bé về quy mô vốn, tỷ suất sinh lời khiêm tốn và mức độ hiện đại hóa công nghệ chưa bắt kịp khu vực.

Thứ tư, cơ cấu thành phần kinh tế trong lĩnh vực dịch vụ bộc lộ nhiều điểm nghẽn. Hơn 90% doanh nghiệp dịch vụ có quy mô nhỏ, nguồn vốn mỏng và công nghệ lạc hậu. Nguồn vốn đầu tư trực tiếp nước ngoài (FDI) vào lĩnh vực dịch vụ chỉ chiếm khoảng 20% tổng vốn đầu tư đăng ký vào Việt Nam, thấp hơn nhiều so với tỷ lệ 40% tại các nước phát triển.

Thảo luận kết quả

Thực trạng thâm hụt cán cân dịch vụ xuất phát từ nguyên nhân năng lực cung cấp các dịch vụ giá trị gia tăng cao của doanh nghiệp nội địa còn non yếu. Trong chuỗi giá trị toàn cầu, chi phí dịch vụ cấu thành tới 60% giá trị sản phẩm xuất xưởng, nhưng Việt Nam chủ yếu phải thuê tàu vận tải biển quốc tế, mua bảo hiểm và sử dụng dịch vụ thanh toán từ các định chế tài chính nước ngoài.

Khi so sánh với kinh nghiệm quốc tế, Trung Quốc đã thành công khi coi dịch vụ là hạ tầng hỗ trợ trực tiếp cho đại công nghiệp, còn Ấn Độ bứt phá mạnh mẽ nhờ tập trung xuất khẩu dịch vụ công nghệ thông tin và tài chính. Ở Việt Nam, sự phối hợp liên ngành giữa các cơ quan quản lý nhà nước vẫn còn lỏng lẻo, tạo ra rào cản hành chính cho các nhà đầu tư tư nhân và doanh nghiệp có vốn đầu tư nước ngoài.

Các dữ liệu nghiên cứu có thể được minh họa trực quan thông qua bảng đối chuẩn chỉ tiêu dịch vụ giữa Việt Nam, Trung Quốc, Ấn Độ giai đoạn 1995 - 2001 và biểu đồ đường thể hiện diễn biến cán cân xuất nhập khẩu dịch vụ từ năm 1996 đến năm 2003, giúp các nhà hoạch định nhận diện rõ quỹ đạo tăng trưởng và khoảng cách cạnh tranh của kinh tế dịch vụ nước nhà.

Đề xuất và khuyến nghị

1. Hoàn thiện môi trường thể chế và cải cách hành chính: Bộ Thương mại chủ trì phối hợp với các bộ, ngành tiến hành rà soát 100% văn bản quy phạm pháp luật liên quan đến thương mại dịch vụ trong giai đoạn 2006 - 2008, cắt giảm ít nhất 30% các thủ tục hành chính và điều kiện kinh doanh không cần thiết nhằm đảm bảo tính minh bạch, bình đẳng giữa các thành phần kinh tế theo chuẩn mực GATS/WTO.

2. Nâng cao chất lượng nguồn nhân lực và ứng dụng công nghệ: Bộ Giáo dục và Đào tạo phối hợp với các trường đại học, viện nghiên cứu triển khai chương trình đào tạo chuẩn quốc tế cho các ngành dịch vụ cao cấp, đặt mục tiêu nâng tỷ lệ lao động qua đào tạo chuyên môn trong ngành dịch vụ từ 25% lên mức 40% vào năm 2010; đồng thời khuyến khích doanh nghiệp đầu tư tối thiểu 5% doanh thu hàng năm vào ứng dụng công nghệ thông tin và chuyển đổi số.

3. Tái cấu trúc và phát triển đột phá các phân ngành then chốt:

• Dịch vụ tài chính - ngân hàng: Ngân hàng Nhà nước và Bộ Tài chính điều hành mức tăng trưởng tín dụng toàn nền kinh tế đạt 16% - 20%/năm, tốc độ huy động vốn tăng 20% - 25%/năm, phấn đấu đưa tổng doanh thu ngành bảo hiểm đạt trên 24.000 tỷ đồng vào năm 2010.
• Dịch vụ bưu chính - viễn thông: Bộ Bưu chính Viễn thông duy trì nhịp độ tăng trưởng ngành cao hơn từ 1,5 đến 2 lần tốc độ tăng trưởng GDP, mở rộng độ phủ sóng mạng cáp quang và phổ cập Internet băng thông rộng đến tất cả các vùng nông thôn trước năm 2010.
• Dịch vụ du lịch: Tổng cục Du lịch đẩy mạnh quảng bá hình ảnh quốc gia, phấn đấu đạt tốc độ tăng trưởng bình quân 11,4%/năm, đón từ 5,5 đến 6 triệu lượt khách du lịch quốc tế và 25 triệu lượt khách nội địa vào năm 2010.

4. Mở rộng xúc tiến thương mại và xây dựng hiệp hội ngành hàng: Bộ Thương mại cùng Phòng Thương mại và Công nghiệp Việt Nam thành lập các hiệp hội ngành hàng chuyên biệt cho từng phân ngành dịch vụ trước năm 2008, tạo diễn đàn liên kết doanh nghiệp để gia tăng sức mạnh đàm phán, từng bước thu hẹp thâm hụt cán cân dịch vụ và nâng tỷ trọng dịch vụ trong cơ cấu kinh tế quốc gia lên 42% - 43% GDP vào năm 2010.

Đối tượng nên tham khảo luận văn

1. Cơ quan quản lý nhà nước và nhà hoạch định chính sách: Cán bộ công tác tại Bộ Công Thương, Bộ Tài chính, Bộ Kế hoạch và Đầu tư, Ngân hàng Nhà nước có thể sử dụng khung pháp lý GATS gồm 4 phương thức cung ứng và dữ liệu phân ngành để hoạch định lộ trình mở cửa thị trường dịch vụ và xây dựng chiến lược phát triển kinh tế xã hội giai đoạn 2006 - 2010.

2. Lãnh đạo và nhà quản trị doanh nghiệp dịch vụ: Giám đốc điều hành các doanh nghiệp thuộc khối ngân hàng, bảo hiểm, viễn thông, logistics và du lịch có thể vận dụng phát hiện về cấu trúc chi phí dịch vụ chiếm 60% giá thành hàng hóa để tối ưu hóa quy trình quản trị, gia tăng liên kết chuỗi và nâng cao năng lực cạnh tranh khi Việt Nam mở cửa thị trường theo cam kết WTO.

3. Giảng viên, nghiên cứu sinh và học viên cao học: Các nhà nghiên cứu chuyên ngành Kinh tế Chính trị, Kinh tế Quốc tế và Thương mại có thể khai thác phương pháp luận duy vật biện chứng cùng hệ thống số liệu kinh tế vĩ mô 20 năm (1986 - 2005) để làm cơ sở học thuật cho các đề tài phân tích sâu về tự do hóa thương mại dịch vụ.

4. Chuyên gia phân tích thị trường và tư vấn đầu tư: Chuyên viên tại các quỹ đầu tư tài chính và công ty tư vấn quốc tế có thể tham khảo các chỉ tiêu định lượng về tốc độ huy động vốn 20% - 25% và dư địa tăng trưởng ngành dịch vụ để xây dựng báo cáo phân tích ngành, đánh giá cơ hội giải ngân vốn FDI vào thị trường Việt Nam.

Câu hỏi thường gặp

Thương mại dịch vụ khác với dịch vụ thương mại như thế nào? Thương mại dịch vụ là khái niệm rộng chỉ toàn bộ hoạt động trao đổi, mua bán các sản phẩm vô hình trên thị trường nhằm mục đích sinh lời. Trong khi đó, dịch vụ thương mại là một phân ngành hẹp, chỉ bao gồm các dịch vụ phục vụ trực tiếp cho khâu lưu thông, mua bán hàng hóa hữu hình. Tại các nước phát triển như Mỹ, thương mại dịch vụ tạo ra hơn 75% GDP và 80% việc làm, khẳng định vai trò bao trùm của khái niệm này.

Bốn phương thức cung cấp dịch vụ theo Hiệp định GATS gồm những gì? GATS phân loại 4 phương thức: Cung cấp qua biên giới (như viễn thông, dịch vụ tư vấn trực tuyến), Tiêu dùng ngoài lãnh thổ (như du lịch quốc tế, khám chữa bệnh ở nước ngoài), Hiện diện thương mại (thành lập chi nhánh, liên doanh tại nước sở tại), và Hiện diện của thể nhân (chuyên gia, bác sĩ sang làm việc trực tiếp). Giai đoạn 2001 - 2005, Việt Nam chủ yếu thu hút đầu tư qua phương thức hiện diện thương mại với tỷ trọng chiếm khoảng 20% vốn FDI.

Vì sao cán cân thương mại dịch vụ của Việt Nam liên tục thâm hụt trong giai đoạn 1996 - 2005? Nguyên nhân chủ yếu do doanh nghiệp nội địa thiếu năng lực cạnh tranh trong các ngành có giá trị gia tăng cao như vận tải biển viễn dương, bảo hiểm quốc tế và dịch vụ tài chính. Năm 2003, Việt Nam nhập siêu dịch vụ khoảng 800 triệu USD, dù xuất khẩu dịch vụ tăng trưởng ổn định nhưng chỉ chiếm 20,27% tổng kim ngạch xuất nhập khẩu, chưa đủ bù đắp chi phí thuê dịch vụ ngoài từ các tập đoàn đa quốc gia.

Bài học nào từ Trung Quốc và Ấn Độ có giá trị thực tiễn nhất cho Việt Nam? Trung Quốc tập trung phát triển dịch vụ giao thông vận tải và tài chính làm bệ đỡ vững chắc cho công nghiệp chế tạo, trong khi Ấn Độ vươn lên thành cường quốc nhờ tập trung nguồn lực vào xuất khẩu dịch vụ phần mềm và công nghệ thông tin. Việt Nam cần kết hợp cả hai mô hình: duy trì tốc độ phát triển bưu chính viễn thông cao gấp 1,5 đến 2 lần tốc độ tăng trưởng GDP, đồng thời hiện đại hóa hệ thống tài chính để thúc đẩy toàn diện nền kinh tế.

Mục tiêu phát triển khu vực dịch vụ Việt Nam đến năm 2010 được xác định ra sao? Theo định hướng chiến lược của luận văn, toàn bộ khu vực dịch vụ phải đạt nhịp độ tăng trưởng giá trị gia tăng bình quân từ 7% đến 8%/năm. Đến năm 2010, khu vực dịch vụ phải đóng góp 42% - 43% GDP và giải quyết việc làm cho 26% - 27% tổng lực lượng lao động. Doanh thu bảo hiểm dự kiến vượt mức 24.000 tỷ đồng và ngành du lịch đón 5,5 đến 6 triệu lượt khách quốc tế.

Kết luận

• Luận văn đã hệ thống hóa hoàn chỉnh cơ sở lý luận kinh tế chính trị về thương mại dịch vụ và chuẩn hóa khung phân tích 4 phương thức cung ứng theo hiệp định GATS.
• Công trình phân tích sâu sắc thực trạng 20 năm đổi mới (1986 - 2005), chỉ rõ tỷ trọng dịch vụ đạt 39,95% GDP năm 2003 nhưng cán cân thương mại dịch vụ vẫn thâm hụt 800 triệu USD.
• Rút ra bài học thực tiễn xác đáng từ chiến lược phát triển dịch vụ hỗ trợ công nghiệp của Trung Quốc và xuất khẩu công nghệ của Ấn Độ.
• Đề xuất 4 nhóm giải pháp mang tính hành động cao về hoàn thiện thể chế quản lý nhà nước, phát triển nguồn nhân lực và hiện đại hóa 4 ngành dịch vụ huyết mạch.
• Xác lập lộ trình định lượng rõ ràng hướng tới mục tiêu đưa tỷ trọng dịch vụ đạt 42% - 43% GDP và thu hút 26% - 27% lao động xã hội vào năm 2010.

Đóng góp khoa học cốt lõi của luận văn là cung cấp luận cứ lý luận và thực tiễn vững chắc giúp các nhà quản lý hoàn thiện chính sách hội nhập thương mại dịch vụ trước thềm gia nhập WTO. Trong giai đoạn 2006 - 2010, các cơ quan ban ngành cần nhanh chóng triển khai rà soát văn bản pháp lý, bãi bỏ rào cản hành chính và thúc đẩy chuyển đổi công nghệ trong các ngành tài chính, viễn thông và logistics. Các nhà quản lý chính sách và doanh nghiệp hãy khai thác ngay hệ thống giải pháp của luận văn để biến tiềm năng dịch vụ thành động lực tăng trưởng bền vững cho kinh tế Việt Nam.

Trích đoạn nội dung tài liệu

BO GIAO DUC VA DAO TAO. TRUONG DAI HOC KINH TE QUOC DAN B0CHVAN.dNG DAI HOC KTQD TRUNGTAM THONG TIN - THU VIEN PHAT TRIEN THV0NG MAI DICH VU TRONG DIEU KIEN HOI NHAP • • • • • z\z zZ zZ 9, /K ____ KINH TE QUOC TE 0 VIET NAM Chuyen nganh : Kinh te Chinh tri Ma so : 60.01 LCI0N VAN TH0C SI KINH TE Nguvi hu'o’ng dan khoa hoc: TS. DANG VAN THANG da I HOC KTQD TRUNG-UAM- THONG TIN TWWE Ha Noi - 2006 Ldl CAM DOAN Toi xin cam doan luan van la cong trinh nghien cuu doc lap cua rieng toi dtrcri su hirung dan cua Tien sy Dang Van Thdng, tat ca cac so lieu, tai lieu dupe str dung trong luan van la co can cur va trung th pc. Ha Noi, thang 09 nam 2006 Tac gia Bach Van Mung MUC LUC LOi cam doan Danh muc cac bang bieu Danh muc cac chd viet tat Loi md dau.

Su can thiet cua de tai. Doi tuong, pham vi nghien ciru. Muc tieu nghien cdu. Phuong phap nghien cuu.

Du kien nhung dong gop cua luan van. Ket cau cua luan van. Co sd ly luan va thuc ti£n cua su hinh thanh va phat trien thuong mai dich vu trong dieu kien hoi nhap kinh te quoc te d viet nam. Thuong mai dich vu va su can thiet phat trien thuong mai dich vu trong qua trinh hoi nhap kinh te quoc te.

Thuong mai dich vu, noi dung, dac diem va vai tro cua thuong mai dich vu trong qua trinh hoi nhap kinh te quoc te. Su can thiet phat triien thuong mai dich vu trong qua trinh hoi nhap kinh te quoc te. Qua trinn hhin thann va ppat tririn thuoog mai dich vv. Lich sd va lo gic hinh thanh, phat trien thuong mai dich vu.

Nhan to tac dong den qua trinh hinh thanh va phat trien thuong mai dich vu d Viet Nam. Kinh u ghiUm thuc ti 6n nliat ar itT’n thuong mm dich uu cua mtt so nuou. Kinh nghiem phat trien thuong mai dich vu cua Trung Quoc. Kinh nghiem phat trLen thuong mai dich vu cua An Do.

Nhung bai hoc rut ra cho Viet Nam trong phat then thuong mai dich vu th kinh nghiem cac nude. Thuc trang hinh thanh va phat trien thuong mai dich vu d viet nam. Khai quat tinh hinh phat trien hoat dong thuong mai dich vu d viet nam qua cac giai doan. Thuc trang phat trien cua thuong mai dich vu Viet Nam giai doan td nam 1986 den nay.

Thuc trang phat trien cua mot so nganh dich vu chu yeu. Danh gia thuc trann ppat trien t huong mai dich w 6 Viet Nam. Hoat dong thonng mai dich vu cua Viet Nam da dat duoc hhugg thanh tcu dang khich le td khi Viet Nam tien hanh chuyen doi co che kinh te nam 1986. Thonng mai dich vu Viet Nam nhm chung vin trong tinh trang kem phat trien, hay noi cach khac la dang phat tried dudi mUc tiem nang va vai tro cua no doi vdi nen kinh te.

Trong thuong mai quoc te, Viet Nam da dat duoc tang trudng xuat khau dich vu, hUuhg mUc tang truong nay khong tuong xUng vdi mUc tang trudng cua thuong mai hang hoa. Tham hut trong can can thuong mai dich vu ngay cang tram trong. Moi trudng luat phap cho sc phat trien thuong mai dich vu dang thay doi hhanh chong nhung vin chua hoan. Sc bat binh dang giua cac doanh hgUiep nha nudc va cac cong ty tu nUah vin con ton tai.

Cac quy dinh ve dau tu nudc ngoai vin can trd sc tiep can thi trudng cua cac nha dau tu. Nhieu co quan quan ly va chiu trach nhiem ve linh vcc dich vu, trong khi sc phoi hop giua cac co quan nay rat long leo. Phuong hudgg va giai phap phat trien thuong mai dich vu trong qua trinh hoi nhap kinh te quoc te d Viet nam. Quan diem dinh hudng phat trien thuong mai dich vu d Viet Nam.

Xu hudng phat trien thuong mai dich vu cua the gidi. Du" bao ve su phat trien thuong mai dich vu cua Viet nam den nam 2010, nhung thuan loi va kho khan. Quan diem, dinh huring muc tieu phat trien kinh te xa hoi cua Viet Nam thrii ky den nam 2010. Cac giai phap nham phattrien ththung mm didh vu trong qua trtnhhoi nhap kinh te quoc te 6 Viet Nam.

Nhom giai phap tao moi trudng thuan loi de phat trien thuong mai dich vu va kien toan he thong quan ly Nha nuric ve thuong mai dich vu. Nhom cac giai phap thuc day nang cao nang luc canh tranh hoat dong thuong mai dich vu. Nhom cac giai phap tao dieu kien hoi nhap thuong mai dich vu va thuc hien tot cac cam ket, lo trinh hoi nhap kinh te quoc te cua quoc gia. Giai phap cu the de phat trien mot so nganh thuong mai dich vu then chot.106 Danh muc tai lieu tham khao DANH MUC BANG BIEU Bang 1.1: Can can thuong mai the gicti giai doan 1996-2003.

So sanh mot so chi tieu trong lmh vuc dich vu cua Trung Quoc va Viet Nam, 1995-2001. So sanh mot so chi tieu trong linh vuc dich vu cua An Do va Viet Nam, 1995-2001. Dong gop cua thuong mai dich vu trong co cau GDP cua Viet Nam (1996-2005). Toe do tang trudng binh quan hang nam cua n£n kinh te va khu vuc dich vu Viet Nam, 1986 - 2005.

Toe do tang trudng binh quan nam cua cac nhom nganh thuong mai dich vu, 1986 - 2005. Dong gop cua timg nhom nganh dich vu vao tang trudng cua khu vuc dich vu (2001 - 2005).4: Co cau xuat khau va ty le tang trudng xuat khau cua Viet Nam giai doan 1997-2005.5: Co cau nhap khau va ty le tang trudng nhap khau cua Viet Nam giai doan 1997-2005. Can can thuong mai cua Viet Nam, 1997 - 2005. Ty le lao dong lam viec trong cac khu vuc cua nen kinh te Viet Nam, 1995-2005.Ty le cac doanh nghiep hoat dong trong lmh vuc thuong mai dich vu cua Viet Nam, 2001 - 2005.

Dau tu nude ngoai vao lmh vuc dich vu, 1998 - 2003. Mure sinh loi cua he thong ngan hang Viet Nam (1994 - 2002).10: Luong khach quoc te den Viet Nam, 2001 - 2005. 61 DANH MUC CAC CHC VIET TAT Ch& viet tat Noi dung ASEAN Hiep hoi cac quoc gia Dong Nam A APEC To chuc hop tac kinh te Chau A Thai Binh Duong ASEM Hoi nghi Thuong dinh A Au AFTA Hiep dinh thuong mai tu do cac nuoc Dong Nam A GDP Tong san pham noi dia GATS Hiep dinh chung ve thuong mai va dich vu USD Dong do la My VND Viet Nam dong WTO To chuc thuong mai the gioi TRUONG DAI HOC KINH TE QUOC DAN *** B0CH VAN MUNG SU HINH THANH, PHAT TRIEN THUONG MAI DICH VU • ' • • • TRONG QUA TRINH HOI NHAP KINH TE QUOC TE 9, /v O VIET NAM Chuytn nganh : Kinh te Chmh tri Ma so : ^^331^. TOM TAT LOAN VAN TH0C SI KINH TE Ngnoi hndng din khoa hoc : TS.

DANG VAN THANG HA NOI - 2006 TOM TAT LUAN VAN I. Sil can thiet cua de tai Viet Nam cung da tien rat gan tdi muc tieu gia nhap to chuc thuong mai the gidi WTO, co hoi de Viet Nam thuc su hoi nhap vao nen kinh te the gidi va phat trien kinh te nudc nha. Phat trien thuong mai dich vu la mot trong nhung muc tieu rat quan trong trong viec phat trien kinh te dat nudc, dong thdi la mot budc dem rat ldn cho qua trinh hoi nhap kinh te the gidi. Khu vuc dich vu chiem mot ti trong ldn trong co cau tong san pham thu nhap quoc dan (39,95% nam 2003) va ti trong nay se cang tang len cung vdi su phat trien cua nen kinh te.

De nghien cuu ro hon ve thuong mai dich vu th do co nhung cai nhin dung dan ve vai tro va nhiem vu cua thuong mai dich vu, de co nhung chien luoc phat trien thuong mai dich vu lau dai giup cho nen kinh te cua nudc ta budc sang mot thdi ky phat trien mdi. Toi da chon de tai "Su hinh thanh, phat trien thuong mai dich vu trong qua trinh hoi nhap kinh te" quoc te d Viet Nam" lam luan van thac sy kinh te chinh tri. - Tinh hinh nghien cu'u: trong nhung nam gan day da co mot so' de tai nghien cuu ve van de nay nhu: O nudc ngoai: Tit do hoa trong giao dich dich vu quoc te do Co quan Phat trien Lien hiep quoc thuc hien; Tai lieu thong ke thuong mai dich vu quoc te do Uy ban chau Au, Quy Tien te Quoc te' va To chuc Thuong mai The' gidi thuc hien; Thuong mai dich vu vien thong quoc te do To chuc Vien thong Quoc te' thuc hien. 9 O Viet Nam: Thdi gian qua d nudc ta co mot so' de tai nghien cuu khoa hoc tap trung vao nghien cuu van de ve phat trien thuong mai dich vu cua Viet Nam nhu: Doi mdi hoan thien co che quan ly cua nha nudc ve thuong mai tren thi trudng noi dia d nudc ta thdi ky den nam 2010 do Bo Thuong mai thuc hien; Nghien cuu cdc dieu udc quoc te ve thuong mai, dac biet la thuong mai dich vu phuc vu qud trinh Viet Nam hoi nhap quoc te do ii Vu phap che - Bo thuong mai va Trung tam Tu van dao tao ■Vien nghien cuu Thuong mai thuc hien; Cac giai phap nham phat trien dich vu ho trd xuat khau chu yeu doi vdi doanh nghiep vda va nho d Viet Nam do Vien nghien curu Thuong mai thuc hien; Thuc trang va cac giai phap thuc day xuat - nhap khau cac dich vu tai chinh cua Viet Nam do Vu Chinh sach Thuong mai da bien - Bo Thuong mai thuc hien; Dich vu bao hiem va ngan hang d Viet Nam - nhung van de dat ra trong qua trinh dam phan va thuc hien nhung cam ket vdi WTO do Trudng Dai hoc Ngoai thuong thuc hien.

Do cac de tai tren moi chi phan tfch di sau vao thug linh vuc cu the nen chua dua ra duoc tong quan ve thuc trang va cac giai phap thuc day toan bo nganh thuong mai dich vu, vi vay de tai nay se nghien curu tong quan ve su phat trien va cac bien phap nham thuc day thuong mai dich vu phat trien.Doi tuung, pham vi nghien c urn Th giac do kinh te- chinh tri ngien curu thuong mai dich vu vdi tu cach la mot hoat dong kinh te dac thu, mot khau cua qua trinh tai san xuat. Nghien curu su phat trien thuong mai dich vu trong qua trinh hoi nhap kinh te quoc te d Viet Nam. De tai tap truing nghien curu co he thong qua trinh hinh thanh phat trien mot so nganh dich vu co ban nhu: Dich vu vien thong, ngan hang, thuong mai, hang khong 3.