Luận Văn Thạc Sĩ: Phát Triển Thị Trường Giao Dịch Hợp Đồng Tương Lai Chỉ Số Chứng Khoán Tại Việt Nam

Luận văn thạc sĩ UEB phân tích phát triển thị trường giao dịch hợp đồng tương lai chỉ số chứng khoán tại Việt Nam, cung cấp cái nhìn sâu sắc và chiến lược.

• Tác giả: Nguyễn Hồng Cường
• Người hướng dẫn: PGS.TS Trần Thị Thái Hà
• Trường học: Đại học Quốc gia Hà Nội
• Chuyên ngành: Tài chính ngân hàng
• Đề tài: Phát Triển Thị Trường Giao Dịch Hợp Đồng Tương Lai Chỉ Số Chứng Khoán Tại Việt Nam
• Loại tài liệu: luận văn thạc sĩ
• Năm xuất bản: 2016
• Địa điểm: Hà Nội

Mục lục chi tiết

• LỜI CAM ĐOAN
• LỜI CẢM ƠN
• 1. CHƯƠNG 1: TỔNG QUAN NGHIÊN CỨU VÀ CƠ SỞ LÝ LUẬN VỀ THỊ TRƯỜNG GIAO DỊCH HỢP ĐỒNG TƯƠNG LAI CHỈ SỐ CỔ PHIẾU
• 1.1. Tổng quan nghiên cứu
• 1.1.1. Tổng quan nghiên cứu nước ngoài
• 1.1.2. Nghiên cứu trong nước
• 1.2. Cơ sở lý luận về hợp đồng tương lai chỉ số cổ phiếu
• 1.2.1. Tổng quan về công cụ phái sinh
• 1.2.2. Tổng quan về Hợp đồng tương lai
• 1.2.3. Hợp đồng tương lai chỉ số cổ phiếu
• 1.2.4. Vai trò của Hợp đồng tương lai chỉ số chứng khoán
• 1.3. Tổ chức thị trường giao dịch hợp đồng tương lai chỉ số cổ phiếu
• 1.3.1. Điều kiện hình thành và phát triển thị trường chứng khoán phái sinh
• 1.3.2. Mô hình tổ chức thị trường
• 1.3.3. Mô hình hoạt động giao dịch và thanh toán bù trừ
• 1.3.4. Chủ thể tham gia thị trường
• 1.4. Giới thiệu cơ cấu tổ chức thị trường và sản phẩm hợp đồng tương lai chỉ số cổ phiếu của một số thị trường trên thế giới
• 1.4.1. Thị trường Hàn Quốc – Sở KRX
• 1.4.2. Thị trường Nhật Bản – Tập đoàn Sở giao dịch JPX
• 1.4.3. Một số bài học kinh nghiệm cho Việt Nam
• 2. CHƯƠNG 2: PHƯƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU
• 2.1. Phương pháp phân tích và tổng hợp
• 2.2. Phương pháp so sánh và liên hệ thực tiễn
• 3. CHƯƠNG 3: ĐÁNH GIÁ CÁC ĐIỀU KIỆN TRIỂN KHAI THỊ TRƯỜNG GIAO DỊCH SẢN PHẨM HỢP ĐỒNG TƯƠNG LAI CHỈ SỐ CỔ PHIẾU
• 3.1. Đánh giá quy mô thị trường và tình hình giao dịch công cụ phái sinh
• 3.1.1. Tốc độ phát triển và quy mô giao dịch thị trường chứng khoán
• 3.1.2. Đánh giá tình hình phát triển các công cụ tài chính phái sinh
• 3.2. Đánh môi trường pháp lý về tổ chức thị trường và giao dịch hợp đồng tương lai chỉ số cổ phiếu
• 3.3. Đánh giá các nhân tố tác động khác
• 3.3.1. Nền tảng nhà đầu tư tham gia thị trường
• 3.3.2. Tổ chức hỗ trợ thị trường
• 3.3.3. Nền tảng kĩ thuật giao dịch
• 3.3.4. Các nhân tố khác
• 4. CHƯƠNG 4: MỘT SỐ ĐỀ XUẤT PHÁT TRIỂN
• 4.1. Định hướng phát triển thị trường chứng khoán phái sinh Việt Nam
• 4.2. Đánh giá và đề xuất với cơ chế vận hành thị trường
• 4.2.1. Đánh giá định hướng mô hình vận hành thị trường
• 4.2.2. Đề xuất với cơ chế tổ chức và vận hành thị trường
• 4.3. Đề xuất xây dựng sản phẩm hợp đồng tương lai chỉ số cổ phiếu
• 4.3.1. Đề xuất xây dựng quy chuẩn cho sản phẩm
• 4.3.2. Gợi ý về sản phẩm hợp đồng tương lai chỉ số cổ phiếu
• 4.4. Một số đề xuất thúc đẩy sự phát triển của thị trường CKPS
• 4.4.1. Đề xuất biện pháp thúc đẩy thanh khoản giao dịch
• 4.4.2. Gợi ý qui định về quản lý rủi ro
• 4.4.3. Đẩy mạnh vai trò của các tổ chức hỗ trợ thị trường
• 4.4.4. Một số kiến nghị về cơ chế quản lý chung
• TÀI LIỆU THAM KHẢO
• DANH MỤC CÁC TỪ VIẾT TẮT
• DANH MỤC BẢNG
• DANH MỤC HÌNH
• PHẦN MỞ ĐẦU

Tóm tắt

I. Tổng quan về phát triển thị trường giao dịch hợp đồng tương lai chỉ số chứng khoán tại Việt Nam

Thị trường giao dịch hợp đồng tương lai chỉ số chứng khoán tại Việt Nam đang trong giai đoạn phát triển mạnh mẽ. Sự ra đời của các sản phẩm phái sinh như hợp đồng tương lai chỉ số chứng khoán không chỉ đáp ứng nhu cầu phòng ngừa rủi ro mà còn tạo ra cơ hội đầu tư mới cho các nhà đầu tư. Theo Quyết định số 366/QĐ-TTg, Chính phủ đã phê duyệt Đề án phát triển thị trường chứng khoán phái sinh, mở ra hướng đi mới cho thị trường tài chính Việt Nam.

1.1. Đặc điểm của thị trường chứng khoán Việt Nam hiện nay

Thị trường chứng khoán Việt Nam đã có những bước tiến đáng kể trong việc phát triển quy mô và tính thanh khoản. Tính đến cuối năm 2015, giá trị vốn hóa cổ phiếu đạt 33% GDP, cho thấy sự phát triển mạnh mẽ của thị trường này.

1.2. Vai trò của hợp đồng tương lai chỉ số chứng khoán

Hợp đồng tương lai chỉ số chứng khoán đóng vai trò quan trọng trong việc cung cấp công cụ phòng ngừa rủi ro cho các nhà đầu tư. Sản phẩm này giúp các nhà đầu tư bảo vệ danh mục đầu tư của mình trước những biến động không lường trước trên thị trường.

II. Những thách thức trong phát triển thị trường giao dịch hợp đồng tương lai chỉ số chứng khoán

Mặc dù thị trường giao dịch hợp đồng tương lai chỉ số chứng khoán tại Việt Nam có nhiều tiềm năng, nhưng vẫn đối mặt với nhiều thách thức. Các vấn đề như thiếu hụt kiến thức về sản phẩm phái sinh, cơ sở hạ tầng chưa hoàn thiện và sự cạnh tranh từ các thị trường quốc tế là những yếu tố cần được giải quyết.

2.1. Thiếu hụt kiến thức và kinh nghiệm của nhà đầu tư

Nhiều nhà đầu tư vẫn chưa hiểu rõ về cơ chế hoạt động của hợp đồng tương lai chỉ số chứng khoán. Điều này dẫn đến việc họ không tận dụng được các lợi ích mà sản phẩm này mang lại.

2.2. Cơ sở hạ tầng và công nghệ giao dịch

Cơ sở hạ tầng giao dịch hiện tại chưa đáp ứng được yêu cầu của thị trường phái sinh. Việc nâng cấp công nghệ giao dịch là cần thiết để thu hút nhà đầu tư và tăng cường tính thanh khoản.

III. Phương pháp phát triển thị trường giao dịch hợp đồng tương lai chỉ số chứng khoán

Để phát triển thị trường giao dịch hợp đồng tương lai chỉ số chứng khoán, cần áp dụng các phương pháp hiệu quả. Việc xây dựng khung pháp lý rõ ràng, đào tạo nhà đầu tư và cải thiện cơ sở hạ tầng là những yếu tố quan trọng.

3.1. Xây dựng khung pháp lý cho thị trường

Khung pháp lý rõ ràng sẽ giúp các nhà đầu tư yên tâm hơn khi tham gia vào thị trường. Nghị định 42/2015/NĐ-CP đã tạo ra nền tảng pháp lý cho việc triển khai sản phẩm hợp đồng tương lai chỉ số chứng khoán.

3.2. Đào tạo và nâng cao nhận thức cho nhà đầu tư

Đào tạo nhà đầu tư về các sản phẩm phái sinh là rất cần thiết. Các chương trình đào tạo sẽ giúp nhà đầu tư hiểu rõ hơn về cách thức hoạt động và lợi ích của hợp đồng tương lai chỉ số chứng khoán.

IV. Ứng dụng thực tiễn và kết quả nghiên cứu về hợp đồng tương lai chỉ số chứng khoán

Nghiên cứu về hợp đồng tương lai chỉ số chứng khoán đã chỉ ra nhiều ứng dụng thực tiễn. Các sản phẩm này không chỉ giúp nhà đầu tư phòng ngừa rủi ro mà còn tạo ra cơ hội đầu tư mới, góp phần vào sự phát triển của thị trường tài chính.

4.1. Kết quả từ các nghiên cứu quốc tế

Nhiều nghiên cứu quốc tế đã chỉ ra rằng hợp đồng tương lai chỉ số chứng khoán có thể giúp tăng cường tính thanh khoản và ổn định cho thị trường. Các bài học từ các thị trường phát triển như Mỹ, Nhật Bản có thể áp dụng cho Việt Nam.

4.2. Ứng dụng trong quản lý rủi ro

Hợp đồng tương lai chỉ số chứng khoán giúp các tổ chức tài chính quản lý rủi ro hiệu quả hơn. Việc sử dụng sản phẩm này sẽ giúp các tổ chức giảm thiểu thiệt hại trong các tình huống biến động thị trường.

V. Kết luận và tương lai của thị trường giao dịch hợp đồng tương lai chỉ số chứng khoán tại Việt Nam

Thị trường giao dịch hợp đồng tương lai chỉ số chứng khoán tại Việt Nam có nhiều tiềm năng phát triển. Với những chính sách hỗ trợ từ Chính phủ và sự nỗ lực của các tổ chức tài chính, thị trường này sẽ ngày càng hoàn thiện và thu hút nhiều nhà đầu tư hơn.

5.1. Triển vọng phát triển trong tương lai

Triển vọng phát triển của thị trường giao dịch hợp đồng tương lai chỉ số chứng khoán là rất khả quan. Sự gia tăng nhu cầu về các sản phẩm phái sinh sẽ thúc đẩy sự phát triển của thị trường này.

5.2. Những yếu tố cần chú ý để phát triển bền vững

Để phát triển bền vững, cần chú trọng đến việc nâng cao chất lượng sản phẩm, cải thiện cơ sở hạ tầng và tăng cường đào tạo cho nhà đầu tư. Những yếu tố này sẽ giúp thị trường phát triển ổn định và bền vững.

Nội dung chính

Tổng quan nghiên cứu

Thị trường chứng khoán Việt Nam đã trải qua gần 20 năm phát triển với quy mô vốn hóa cổ phiếu đạt khoảng 33% GDP và thị trường trái phiếu chiếm khoảng 23% GDP tính đến cuối năm 2015. Tuy nhiên, thị trường chứng khoán phái sinh, đặc biệt là hợp đồng tương lai chỉ số chứng khoán, vẫn còn khá mới mẻ với công chúng đầu tư trong nước. Sự sụt giảm mạnh của chỉ số VN-Index từ trên 1000 điểm xuống gần 250 điểm vào năm 2008 đã cho thấy nhu cầu cấp thiết về các công cụ phòng hộ rủi ro hiệu quả nhằm ổn định thị trường. Mục tiêu nghiên cứu của luận văn là đánh giá các yếu tố cần thiết để xây dựng và phát triển thị trường giao dịch hợp đồng tương lai chỉ số cổ phiếu tại Việt Nam, đồng thời đề xuất mô hình vận hành phù hợp với điều kiện thực tiễn trong nước. Phạm vi nghiên cứu tập trung vào giai đoạn từ năm 2014 đến 2016, khi các văn bản pháp lý như Nghị định 42/2015/NĐ-CP và Thông tư 11/2016/TT-BTC được ban hành, tạo nền tảng pháp lý cho thị trường chứng khoán phái sinh. Nghiên cứu có ý nghĩa quan trọng trong việc cung cấp cơ sở lý luận và thực tiễn để phát triển sản phẩm hợp đồng tương lai chỉ số chứng khoán, góp phần nâng cao tính thanh khoản và hiệu quả của thị trường chứng khoán Việt Nam.

Cơ sở lý thuyết và phương pháp nghiên cứu

Khung lý thuyết áp dụng

Luận văn dựa trên các lý thuyết và mô hình nghiên cứu về công cụ tài chính phái sinh, đặc biệt là hợp đồng tương lai chỉ số cổ phiếu. Hai lý thuyết chính được áp dụng gồm:

• Lý thuyết về công cụ phái sinh: Theo John C. Hull, công cụ phái sinh là các hợp đồng tài chính có giá trị phụ thuộc vào biến động của tài sản cơ sở. Hợp đồng tương lai là một dạng hợp đồng phái sinh được chuẩn hóa và giao dịch trên thị trường tập trung, có tính thanh khoản cao và rủi ro thấp hơn so với hợp đồng kỳ hạn truyền thống.

• Mô hình tổ chức thị trường phái sinh: Nghiên cứu phân tích các mô hình tổ chức thị trường chứng khoán phái sinh tập trung và phi tập trung (OTC), trong đó mô hình thị trường tập trung với sự tham gia của Trung tâm thanh toán bù trừ trung tâm (CCP) được đánh giá là phù hợp và an toàn nhất. Các khái niệm chính bao gồm: hợp đồng tương lai chỉ số cổ phiếu, ký quỹ giao dịch, thanh toán bù trừ, giới hạn vị thế, và vai trò của các chủ thể tham gia thị trường như cơ quan quản lý, sở giao dịch, trung tâm thanh toán bù trừ, thành viên giao dịch và thành viên bù trừ.

Phương pháp nghiên cứu

Nghiên cứu sử dụng phương pháp định tính kết hợp phân tích tổng hợp và so sánh thực tiễn. Nguồn dữ liệu chính bao gồm các văn bản pháp luật như Nghị định 42/2015/NĐ-CP, Thông tư 11/2016/TT-BTC, các báo cáo ngành, tài liệu học thuật quốc tế và trong nước, cùng các số liệu thống kê về quy mô và giao dịch thị trường chứng khoán Việt Nam và các thị trường phái sinh quốc tế tiêu biểu như Hàn Quốc và Nhật Bản. Phân tích tập trung vào việc đánh giá các điều kiện phát triển thị trường, mô hình tổ chức vận hành, và các yếu tố tác động đến sự thành công của thị trường hợp đồng tương lai chỉ số cổ phiếu. Thời gian nghiên cứu chủ yếu từ năm 2014 đến 2016, phù hợp với giai đoạn chuẩn bị và triển khai thị trường chứng khoán phái sinh tại Việt Nam.

Kết quả nghiên cứu và thảo luận

Những phát hiện chính

1. Quy mô và tốc độ phát triển thị trường chứng khoán cơ sở: Tính đến cuối năm 2015, vốn hóa thị trường cổ phiếu đạt khoảng 33% GDP, cho thấy nền tảng thị trường cơ sở đủ lớn để phát triển thị trường phái sinh. Tuy nhiên, tỷ trọng giao dịch các công cụ phái sinh còn rất thấp, chưa đáp ứng nhu cầu phòng hộ rủi ro của nhà đầu tư.

2. Khung pháp lý và tổ chức thị trường: Việc ban hành Nghị định 42/2015/NĐ-CP và Thông tư 11/2016/TT-BTC đã tạo ra cơ sở pháp lý rõ ràng cho thị trường chứng khoán phái sinh, đặc biệt là hợp đồng tương lai chỉ số cổ phiếu và trái phiếu chính phủ. Mô hình thị trường tập trung với sự tham gia của Trung tâm thanh toán bù trừ trung tâm (CCP) được đánh giá là phù hợp nhất để đảm bảo an toàn và minh bạch.

3. Yếu tố tác động đến sự phát triển thị trường: Nền tảng nhà đầu tư còn hạn chế về kiến thức và kinh nghiệm giao dịch phái sinh; công nghệ giao dịch điện tử chưa hoàn thiện; các tổ chức hỗ trợ thị trường như ngân hàng thanh toán, thành viên giao dịch và bù trừ cần được nâng cao năng lực. Ngoài ra, các quy định về giới hạn vị thế, ký quỹ và quản lý rủi ro cần được hoàn thiện để tăng cường niềm tin và thanh khoản thị trường.

4. Kinh nghiệm quốc tế và bài học cho Việt Nam: Thị trường phái sinh tại Hàn Quốc và Nhật Bản đã phát triển mạnh mẽ nhờ mô hình tổ chức thị trường tập trung, sản phẩm hợp đồng tương lai chỉ số cổ phiếu tiêu chuẩn, và hệ thống thanh toán bù trừ hiệu quả. Việc áp dụng các bài học này giúp Việt Nam xây dựng được sản phẩm phù hợp với đặc thù thị trường trong nước.

Thảo luận kết quả

Kết quả nghiên cứu cho thấy thị trường chứng khoán phái sinh Việt Nam có tiềm năng phát triển lớn dựa trên quy mô thị trường cơ sở và nhu cầu phòng hộ rủi ro ngày càng tăng. Việc hoàn thiện khung pháp lý và tổ chức thị trường theo mô hình tập trung với CCP là bước đi cần thiết để đảm bảo an toàn giao dịch và giảm thiểu rủi ro vỡ nợ. So với các nghiên cứu trước đây, luận văn cập nhật các số liệu mới nhất và phân tích sâu hơn về mô hình vận hành, đồng thời đề xuất các giải pháp cụ thể phù hợp với điều kiện Việt Nam. Dữ liệu có thể được trình bày qua biểu đồ so sánh quy mô vốn hóa thị trường cổ phiếu và tỷ lệ giao dịch phái sinh qua các năm, bảng phân tích các mô hình tổ chức thị trường phái sinh quốc tế và trong nước, giúp minh họa rõ nét các điểm mạnh và hạn chế hiện tại.

Đề xuất và khuyến nghị

1. Xây dựng và hoàn thiện khung pháp lý: Cơ quan quản lý cần tiếp tục hoàn thiện các quy định về giao dịch, ký quỹ, giới hạn vị thế và quản lý rủi ro cho hợp đồng tương lai chỉ số cổ phiếu. Mục tiêu là tạo môi trường pháp lý minh bạch, ổn định trong vòng 1-2 năm tới.

2. Phát triển hạ tầng công nghệ giao dịch điện tử: Đầu tư nâng cấp hệ thống giao dịch và thanh toán bù trừ hiện đại, đảm bảo tốc độ xử lý nhanh, an toàn và giảm chi phí giao dịch. Chủ thể thực hiện là Sở giao dịch chứng khoán và Trung tâm thanh toán bù trừ, với lộ trình hoàn thành trong 2 năm.

3. Đào tạo và nâng cao năng lực nhà đầu tư: Tổ chức các chương trình đào tạo chuyên sâu về giao dịch phái sinh cho nhà đầu tư cá nhân và tổ chức, nhằm nâng cao hiểu biết và kỹ năng quản lý rủi ro. Các tổ chức tài chính, công ty chứng khoán phối hợp thực hiện trong vòng 1 năm.

4. Tăng cường vai trò của các tổ chức hỗ trợ thị trường: Nâng cao năng lực của thành viên giao dịch, thành viên bù trừ và ngân hàng thanh toán để đảm bảo hoạt động giao dịch và thanh toán diễn ra thông suốt, an toàn. Cơ quan quản lý phối hợp với các tổ chức này xây dựng tiêu chuẩn hoạt động và giám sát chặt chẽ trong 1-2 năm.

5. Khuyến khích phát triển sản phẩm hợp đồng tương lai chỉ số cổ phiếu tiêu chuẩn và mini: Thiết kế sản phẩm phù hợp với nhu cầu đa dạng của nhà đầu tư, đặc biệt là nhà đầu tư nhỏ lẻ, nhằm tăng thanh khoản và mở rộng đối tượng tham gia. Sở giao dịch chủ trì thực hiện trong 1 năm đầu triển khai.

Đối tượng nên tham khảo luận văn

1. Cơ quan quản lý nhà nước: Giúp xây dựng chính sách, hoàn thiện khung pháp lý và giám sát thị trường chứng khoán phái sinh hiệu quả, đảm bảo an toàn và minh bạch.

2. Sở giao dịch chứng khoán và Trung tâm thanh toán bù trừ: Làm cơ sở để tổ chức vận hành thị trường, thiết kế sản phẩm và phát triển hạ tầng công nghệ phù hợp với điều kiện Việt Nam.

3. Các tổ chức tài chính, công ty chứng khoán: Nâng cao năng lực môi giới, tự doanh và tư vấn giao dịch phái sinh, từ đó phục vụ khách hàng tốt hơn và phát triển thị trường.

4. Nhà đầu tư cá nhân và tổ chức: Hiểu rõ bản chất, vai trò và cách thức giao dịch hợp đồng tương lai chỉ số cổ phiếu, từ đó áp dụng hiệu quả các chiến lược phòng hộ rủi ro và đầu cơ.

Câu hỏi thường gặp

1. Hợp đồng tương lai chỉ số cổ phiếu là gì?
   Hợp đồng tương lai chỉ số cổ phiếu là hợp đồng phái sinh chuẩn hóa, trong đó các bên cam kết mua hoặc bán một giá trị tiêu chuẩn của chỉ số cổ phiếu tại một thời điểm xác định trong tương lai. Ví dụ, hợp đồng tương lai chỉ số VN30 cho phép nhà đầu tư phòng ngừa rủi ro biến động giá của rổ cổ phiếu VN30.

2. Tại sao cần phát triển thị trường hợp đồng tương lai chỉ số cổ phiếu ở Việt Nam?
   Thị trường này giúp nhà đầu tư phòng hộ rủi ro với chi phí thấp, tăng tính thanh khoản cho thị trường cơ sở và cung cấp công cụ đầu tư đa dạng. Sự sụt giảm mạnh của VN-Index năm 2008 cho thấy nhu cầu cấp thiết về công cụ phòng hộ hiệu quả.

3. Mô hình tổ chức thị trường hợp đồng tương lai chỉ số cổ phiếu như thế nào?
   Thị trường được tổ chức tập trung với sự tham gia của Sở giao dịch chứng khoán và Trung tâm thanh toán bù trừ trung tâm (CCP), đảm bảo giao dịch minh bạch, an toàn và thanh toán bù trừ hiệu quả.

4. Nhà đầu tư cần chuẩn bị gì để tham gia giao dịch hợp đồng tương lai?
   Nhà đầu tư cần hiểu rõ về sản phẩm, quy trình giao dịch, ký quỹ và quản lý rủi ro. Việc đào tạo và nâng cao kiến thức là rất quan trọng để giao dịch hiệu quả và tránh rủi ro không mong muốn.

5. Các yếu tố nào ảnh hưởng đến sự phát triển của thị trường hợp đồng tương lai chỉ số cổ phiếu?
   Bao gồm quy mô và tính thanh khoản của thị trường cơ sở, khung pháp lý, hạ tầng công nghệ, năng lực nhà đầu tư và các tổ chức hỗ trợ thị trường, cũng như chính sách quản lý và giám sát của cơ quan chức năng.

Kết luận

• Thị trường chứng khoán phái sinh, đặc biệt là hợp đồng tương lai chỉ số cổ phiếu, là công cụ thiết yếu để nâng cao hiệu quả và ổn định thị trường chứng khoán Việt Nam.
• Quy mô thị trường cơ sở và khung pháp lý hiện nay tạo nền tảng thuận lợi cho việc phát triển thị trường phái sinh.
• Mô hình thị trường tập trung với Trung tâm thanh toán bù trừ trung tâm (CCP) được đánh giá là phù hợp và an toàn nhất.
• Cần tập trung phát triển hạ tầng công nghệ, đào tạo nhà đầu tư và hoàn thiện các quy định quản lý để thúc đẩy thanh khoản và giảm thiểu rủi ro.
• Các cơ quan quản lý, sở giao dịch và tổ chức tài chính cần phối hợp chặt chẽ để triển khai các giải pháp trong vòng 1-2 năm tới, nhằm xây dựng thị trường hợp đồng tương lai chỉ số cổ phiếu phát triển bền vững.

Hãy bắt đầu hành trình phát triển thị trường chứng khoán phái sinh Việt Nam ngay hôm nay để tận dụng tối đa các cơ hội và giảm thiểu rủi ro trong đầu tư tài chính!

Trích đoạn nội dung tài liệu

ĐẠI HỌC QUỐC GIA HÀ NỘI TRƢỜNG ĐẠI HỌC KINH TẾ --------------------- NGUYỄN HỒNG CƢỜNG PHÁT TRIỂN THỊ TRƢỜNG GIAO DỊCH HỢP ĐỒNG TƢƠNG LAI CHỈ SỐ CHỨNG KHOÁN TRÊN THỊ TRƢỜNG CHỨNG KHOÁN VIỆT NAM LUẬN VĂN THẠC SĨ TÀI CHÍNH NGÂN HÀNG Hà Nội – 2016 ĐẠI HỌC QUỐC GIA HÀ NỘI TRƢỜNG ĐẠI HỌC KINH TẾ --------------------- NGUYỄN HỒNG CƢỜNG PHÁT TRIỂN THỊ TRƢỜNG GIAO DỊCH HỢP ĐỒNG TƢƠNG LAI CHỈ SỐ CHỨNG KHOÁN TRÊN THỊ TRƢỜNG CHỨNG KHOÁN VIỆT NAM Chuyên ngành: 60 34 02 01 LUẬN VĂN THẠC SĨ TÀI CHÍNH NGÂN HÀNG NGƯỜI HƯỚNG DẪN KHOA HỌC: PGS.TS TRẦN THỊ THÁI HÀ Hà Nội – 2016 CAM KẾT Tôi xin cam đoan đây là công trình nghiên cứu riêng của tôi, do tôi trực tiếp làm dƣới sự hƣớng dẫn của giáo viên hƣớng dẫn của PGS. Trần Thị Thái Hà. Các thông tin và số liệu trong luận văn có nguồn gốc rõ ràng, kết quả của luận văn là trung thực và chƣa đƣợc ai công bố trong bất cứ công trình nghiên cứu nào khác. LỜI CẢM ƠN Trong quá trình nghiên cứu và thực hiện luận văn, tôi xin chân thành gửi lời cảm ơn tới Ban lãnh đạo Trƣờng Đại học Kinh tế - Đại học Quốc gia Hà nội, lãnh đạo và các thầy cô giáo trong khoa Tài chính Ngân hàng, các thầy cô giáo đã trực tiếp giảng dạy, bạn bè và đồng nghiệp đã tạo điều kiện thuận lợi và giúp đỡ tôi trong quá trình học tập và thực hiện luận văn. Tôi xin tỏ lòng biết ơn sâu sắc tới PGS.TS Trần Thị Thái Hà, ngƣời đã nhiệt tình hƣớng dẫn, truyền đạt những kiến thức và kinh nghiệm quý báu trong nghiên cứu khoa học và dành những tình cảm tốt đẹp cho tôi trong thời gian qua. Mặc dù đã hết sức cố gắng nhƣng chắc chắn luận văn không thể tránh khỏi những sai sót, kính mong nhận đƣợc sự chỉ bảo, góp ý của quý thầy cô và bạn bè đồng nghiệp để luận văn đƣợc hoàn thiện hơn nữa. Trân trọng cảm ơn! MỤC LỤC DANH MỤC CÁC TỪ VIẾT TẮT. 1 DANH MỤC BẢNG. 2 DANH MỤC HÌNH. 3 PHẦN MỞ ĐẦU. 4 CHƢƠNG 1 : TỔNG QUAN NGHIÊN CỨU VÀ CƠ SỞ LÝ LUẬN VỀ THỊ TRƢỜNG GIAO DỊCH HỢP ĐỒNG TƢƠNG LAI CHỈ SỐ CỔ PHIẾU.1 Tổng quan nghiên cứu.1 Tổng quan nghiên cứu nƣớc ngoài.2 Nghiên cứu trong nƣớc.2 Cơ sở lý luận về hợp đồng tƣơng lai chỉ số cổ phiếu.1 Tổng quan về công cụ phái sinh.2 Tổng quan về Hợp đồng tương lai.3 Hợp đồng tương lai chỉ số cổ phiếu.4 Vai trò của Hợp đồng tương lai chỉ số chứng khoán.3 Tổ chức thị trƣờng giao dịch hợp đồng tƣơng lai chỉ số cổ phiếu.1 Điều kiện hình thành và phát triển thị trường chứng khoán phái sinh.2 Mô hình tổ chức thị trường.3 Mô hình hoạt động giao dịch và thanh toán bù trừ.4 Chủ thể tham gia thị trường.4 Giới thiệu cơ cấu tổ chức thị trƣờng và sản phẩm hợp đồng tƣơng lai chỉ số cổ phiếu của một số thị trƣờng trên thế giới.1 Thị trường Hàn quốc – Sở KRX.2 Thị trường Nhật Bản – Tập đoàn Sở giao dịch JPX.3 Một số bài học kinh nghiệm cho Việt Nam . 62 CHƢƠNG 2: PHƢƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU .1 Phƣơng pháp phân tích và tổng hợp .2 Phƣơng pháp so sánh và liên hệ thực tiễn . 66 CHƢƠNG 3: ĐÁNH GIÁ CÁC ĐIỀU KIỆN TRIỂN KHAI THỊ TRƢỜNG GIAO DỊCH SẢN PHẨM HỢP ĐỒNG TƢƠNG LAI CHỈ SỐ CỔ PHIẾU 68 3.1 Đánh giá quy mô thị trƣờng và tình hình giao dịch công cụ phái sinh .1 Tốc độ phát triển và quy mô giao dịch thị trường chứng khoán .2 Đánh giá tình hình phát triển các công cụ tài chính phái sinh.2 Đánh môi trƣờng pháp lý về tổ chức thị trƣờng và giao dịch hợp đồng tƣơng lai chỉ số cổ phiếu.3 Đánh giá các nhân tố tác động khác .1 Nền tảng nhà đầu tư tham gia thị trường .2 Tổ chức hỗ trợ thị trường .3 Nền tảng kĩ thuật giao dịch .4 Các nhân tố khác . 77 CHƢƠNG 4: MỘT SỐ ĐỀ XUẤT PHÁT TRIỂN .1 Định hƣớng phát triển thị trƣờng chứng khoán phái sinh Việt Nam .2 Đánh giá và đề xuất với cơ chế vận hành thị trƣờng .2 Đánh giá định hướng mô hình vận hành thị trường .3 Đề xuất với cơ chế tổ chức và vận hành thị trường .3 Đề xuất xây dựng sản phẩm hợp đồng tƣơng lai chỉ số cổ phiếu .1 Đề xuất xây dựng quy chuẩn cho sản phẩm .2 Gợi ý về sản phẩm hợp đồng tương lai chỉ số cổ phiếu .4 Một số đề xuất thúc đẩy sự phát triển của thị trƣờng CKPS .1 Đề xuất biện pháp thúc đẩy thanh khoản giao dịch.2 Gợi ý qui định về quản lý rủi ro .3 Đẩy mạnh vai trò của các tổ chức hỗ trợ thị trường.4 Một số kiến nghị về cơ chế quản lý chung. 97 TÀI LIỆU THAM KHẢO. 98 DANH MỤC CÁC TỪ VIẾT TẮT STT Ký hiệu Nguyên nghĩa 1 BTC Bộ tài chính 2 CKPS Chứng khoán phái sinh 3 (Central Couterparty clearing house) Ðối tác bù trừ CCP trung tâm 4 FED (Federal Reserve) Cục dữ trữ liên bang Mỹ 5 ETF (Exchange Traded Fund) Quỹ hoán đổi danh mục 6 HÐTL Hợp đồng tƣơng lai 7 NHNN Ngân hàng nhà nƣớc 8 NHTM Ngân hàng thƣơng mại 9 OTC (Over the counter) Thị trƣờng phi tập trung 10 (Standardized portfolio analysis of risk) Phƣơng pháp SPAN tính ký quỹ tổng rủi ro danh mục đầu tƣ 11 SGDCK Sở giao dịch chứng khoán 12 TTBT Thanh toán bù trừ 13 TTCKPS Thị trƣờng chứng khoán phái sinh 14 UBCKNN Ủy ban chứng khoán nhà nƣớc 15 VSD Trung tâm thanh toán bù trừ Việt Nam 1 DANH MỤC BẢNG STT Bảng Nội dung Trang 1 Bảng 1.1 Phân loại và đặc điểm của TTCKPS hiện nay 31 2 Danh sách các sản phẩm đƣợc niêm yết trên 50 Bảng 1.2 KRX 3 Quy định về mẫu hợp đồng tƣơng lai chỉ số 50 Bảng 1.3 Kospi200 4 Sản phẩm HÐTL CSCP đƣợc niêm yết tại sở 58 Bảng 1.4 Tokyo 5 Thông tin cơ bản về HÐTL Topix và Nikkei 59 Bảng 1.5 225 6 Thông tin cơ bản về HÐTL Topix và Nikkei 59 Bảng 1.6 225 7 Tỷ trọng giao dịch các sản phẩm phái sinh 60 Bảng 1.7 trên OSE 8 Bảng 4.1 Vai trò của các chủ thể tham gia thị trƣờng 82 9 Bảng 4.2 Mẫu hợp đồng tƣơng lai chỉ số chứng khoán 90 2 DANH MỤC HÌNH STT Hình Nội dung Trang 1 Sản phẩm phái sinh OTC và giao dịch tập 34 Hình 1.1 trung trên SGDCK 2 Hình 1.2 Luồng xử lý giao dịch của nhà đầu tƣ 35 3 Hoạt động thanh toán với sự tham gia của 36 Hình 1.4 Mô hình TTBT của SGDCK Hàn Quốc 49 5 Tác động của chính sách thuế tới biến động 52 Hình 1.5 TT 6 Tổng quan mô hình về thị trýờng tài chính 53 Hình 1.7 Cõ cấu tổ chức thị trƣờng giao dịch phái sinh 55 8 Hình 1.8 Sơ đồ tổ chức tập đoàn JPX 55 9 Mô hình hoạt động giao dịch, bù trừ thanh 56 Hình 1.9 toán JPX 10 Hình 1.10 Phƣơng pháp ký quỹ theo SPAN 57 11 Tỷ trọng giao dịch của NĐT giao dịch HĐTL 60 Hình 1.11 chỉ sổ Topix 12 Qui mô vốn hóa thị trƣờng Việt Nam so với 69 Hình 3.1 khu vực 13 Hình 4.1 Mô hình chức năng vận hành thị trƣờng 81 14 Mô hình vận hành giao dịch – bù trừ - thanh 81 Hình 4.2 toán 3 PHẦN MỞ ĐẦU 1. Về tính cấp thiết của đề tài Công cụ phái sinh là một sản phẩm rất thông dụng tại các nƣớc có thị trƣờng chứng khoán phát triển cao. Quá trình hình thành sản phẩm này này là sự tất yếu của sự phát triển thị trƣờng chứng khoán do nhu cầu phòng hộ rủi ro cho các tài sản cơ sở, điều này đã đƣợc minh chứng qua lịch sử phát triển của thị trƣờng chứng khoán phái sinh thế giới từ sau sự sụp đổ của chế độ Breton Wood (1971). Nhìn về thị trƣờng chứng khoán Việt Nam, thị trƣờng giao dịch các sản phẩm phái sinh là khái niệm khá mới mẻ với công chúng đầu tƣ. Trải qua gần 20 năm xây dựng thị trƣờng chứng khoán, thị trƣờng chứng khoán từ giai đoạn sơ khai đã phát triển thành một quy mô khá lớn với giá trị vốn hóa cổ phiếu lên tới 33% GDP và thị trƣờng trái phiếu đạt 23% GDP tính tới cuối năm 2015. Năm 2008, cùng với sự suy giảm nền kinh tế toàn cầu, thị trƣờng chứng khoán Việt Nam cũng đã trải qua giai đoạn sụt giảm kỷ lục khi chỉ số VNindex giảm từ trên 1000 điểm xuống còn xấp xỉ 250 điểm, điều này cho thấy chúng ta cần thiết phải phát triển công cụ phòng hộ cho thị trƣờng chứng khoán. Điều này là cần thiết đối với nhu cầu của công chúng đầu tƣ nói chung và là sự phát triển tất yếu cần có của một thị trƣờng chứng khoán phát triển. Do vậy để tạo dựng hiệu quả cho thị trƣờng, đòi hỏi cơ quan quản lý phải có nhiều biện pháp xử lý và công cụ tiện ích nhằm kích thích tính thanh khoản cho thị trƣờng. Mục tiêu mà nhà quản lý nhắm tới là làm sao xây dựng đƣợc thị trƣờng có hiệu quả mà duy trì đƣợc mức độ thanh khoản tốt. Mặt khác công chúng đầu tƣ kì vọng có thể sử dụng các công cụ tiện ích an toàn, chi phí thấp hiệu quả cao trong giao dịch. 4 Nhằm nâng cao hơn nữa vai trò và vị thế của thị trƣờng chứng khoán đối với nền kinh tế, đồng thời giúp các tổ chức hoạt động trên TTCK có thêm công cụ để phòng ngừa rủi ro, ngày 11/3/2014, Thủ tƣớng Chính phủ đã ban hành Quyết định số 366/QĐ-TTg phê duyệt Đề án Xây dựng và phát triển thị trƣờng chứng khoán phái sinh (TTCKPS) tại Việt Nam. Theo lộ trình, TTCKPS sẽ chính thức đƣợc đƣa vào vận hành từ năm 2016. Để tạo thuận lợi cho việc phát triển thị trƣờng, Chính phủ đã ban hành nghị định 42/2015/NĐ-CP ngày 05/05/2015 về Chứng khoán phái sinh và Thị trƣờng chứng khoán phái sinh, đồng thời Bộ Tài chính cũng đã ban hành Thông tƣ số 11/2016/TT-BTC ngày 19/01/2016 về việc Hƣớng dẫn một số điều của Nghị định 42. Nội dung thông tƣ có nêu rõ đối tƣợng áp dụng là hợp đồng tƣơng lai chỉ số chứng khoán chứng khoán và hợp đồng tƣơng lai trái phiếu chính phủ. Nhƣ vậy, có thể thấy trong tƣơng lai gần, các sản phẩm hợp đồng tƣơng lai chỉ số chứng khoán sẽ đƣợc ƣu tiên phát triển và đƣa vào giao dịch tại Sở giao dịch chứng khoán một cách chính thức. Điều này là phù hợp với xu thế phát triển và nhu cầu của thị trƣờng tài chính bậc cao đối với thế giới nói chung và Việt nam nói riêng. Các sản phẩm về hợp đồng tƣơng lai chỉ số sẽ là mối quan tâm lớn trong cộng đồng đầu tƣ sắp tới.