Luận án tiến sĩ về phát triển thị trường điện cạnh tranh tại Việt Nam

Luận án tiến sĩ nghiên cứu phát triển thị trường điện cạnh tranh tại việt nam, phát triển phương pháp mới, đánh giá hiệu quả ứng dụng trong lĩnh vực kỹ thuật tại Việt Nam.

• Tác giả: Đinh Xuân Bách
• Người hướng dẫn: TS Nguyễn Thị Bích Loan
• Trường học: Đại học Thương mại
• Chuyên ngành: Quản lý kinh tế
• Đề tài: Phát triển thị trường điện cạnh tranh tại Việt Nam
• Loại tài liệu: luận án tiến sĩ
• Năm xuất bản: 2023
• Địa điểm: Hà Nội

Mục lục chi tiết

• LỜI CAM ĐOAN
• LỜI CẢM ƠN
• MỞ LẠC
• LỜI CAM ĐOAN
• DANH MỤC TỪ VIẾT TẮT
• DANH MỤC CÁC BẢNG
• 1. CHƯƠNG 1: CƠ SỞ LÝ LUẬN VÀ KINH NGHIỆM QUỐC TẾ VỀ PHÁT TRIỂN THỊ TRƯỜNG ĐIỆN CẠNH TRANH
• 1.1. Tính cấp thiết của đề tài nghiên cứu
• 1.2. Tổng quan tình hình nghiên cứu
• 1.3. Mục đích, câu hỏi, đối tượng và phạm vi nghiên cứu
• 1.4. Phương pháp nghiên cứu
• 1.5. Những đóng góp mới của luận án
• 2. CHƯƠNG 2: THỰC TRẠNG PHÁT TRIỂN THỊ TRƯỜNG ĐIỆN CẠNH TRANH TẠI VIỆT NAM
• 2.1. Tổng quan và thị trường điện tại Việt Nam
• 2.2. Khái quát quá trình hình thành, phát triển thị trường điện tại Việt Nam
• 2.3. Khái quát nhu cầu phát triển điện tại Việt Nam
• 2.4. Khái quát các nguồn cung điện tại Việt Nam
• 2.5. Khái quát mức giá điện tại Việt Nam
• 2.6. Thực trạng phát triển thị trường điện cạnh tranh tại Việt Nam
• 2.7. Thực trạng phát triển thị trường điện bán buôn cạnh tranh
• 2.8. Thực trạng phát triển thị trường điện bán lẻ cạnh tranh
• 2.9. Thực trạng các yếu tố quản lý nhà nước tác động phát triển thị trường điện cạnh tranh tại Việt Nam
• 2.10. Thực trạng chính sách phát triển thị trường điện
• 2.11. Thực trạng tổ chức bộ máy quản lý và điều tiết thị trường điện
• 2.12. Thực trạng hệ thống truyền tải điện
• 2.13. Thực trạng hoạt động của Đơn vị vận hành Hệ thống điện và Thị trường điện Quốc gia - Trung tâm Điều độ HTĐ Quốc gia
• 2.14. Đánh giá chung thực trạng phát triển thị trường điện cạnh tranh tại Việt Nam
• 2.15. Kết quả đạt được trong quá trình phát triển thị trường điện cạnh tranh
• 2.16. Hạn chế, bất cập - Những vấn đề đặt ra trong phát triển thị trường điện cạnh tranh
• 3. CHƯƠNG 3: QUAN ĐIỂM, ĐÁNH GIÁ PHÁT TRIỂN THỊ TRƯỜNG ĐIỆN CẠNH TRANH TẠI VIỆT NAM VÀ MỘT SỐ GIẢI PHÁP
• 3.1. Quan điểm phát triển thị trường điện cạnh tranh tại Việt Nam
• 3.2. Dự báo phát triển kinh tế và nhu cầu tiêu thụ điện tại Việt Nam
• 3.3. Quan điểm phát triển thị trường điện cạnh tranh tại Việt Nam
• 3.4. Đánh giá phát triển thị trường điện cạnh tranh tại Việt Nam
• 3.5. Về mô hình tổ chức thị trường
• 3.6. Về thị trường bán buôn điện cạnh tranh
• 3.7. Về thị trường bán lẻ điện cạnh tranh
• 3.8. Một số giải pháp quản lý nhà nước nhằm phát triển thị trường điện cạnh tranh tại Việt Nam
• 3.9. Tiếp tục hoàn thiện cơ chế, chính sách phát triển thị trường điện cạnh tranh
• 3.10. Hoàn thiện mô hình tổ chức thị trường điện cạnh tranh
• 3.11. Tăng cường quản lý, giám sát thị trường điện cạnh tranh
• 3.12. Đầu tư, nâng cấp phát triển cơ sở hạ tầng phục vụ thị trường điện
• 3.13. Các giải pháp hỗ trợ phát triển thị trường
• DANH MỤC BÀI BÁO CÔNG BỐ KẾT QUẢ NGHIÊN CỨU ĐỀ TÀI LUẬN ÁN
• TÀI LIỆU THAM KHẢO

Tóm tắt

I. Giới thiệu về thị trường điện cạnh tranh tại Việt Nam

Thị trường điện cạnh tranh tại Việt Nam đã được hình thành và phát triển trong bối cảnh nền kinh tế đang chuyển mình mạnh mẽ. Mục tiêu chính của việc phát triển thị trường điện là nâng cao hiệu quả sản xuất và cung cấp điện, đồng thời đảm bảo an ninh năng lượng quốc gia. Theo Quyết định số 63/2013/QĐ-TTg, thị trường điện sẽ trải qua ba giai đoạn: phát điện cạnh tranh, bán buôn điện cạnh tranh và bán lẻ điện cạnh tranh. Việc phát triển thị trường điện cạnh tranh không chỉ giúp tăng cường tính minh bạch mà còn tạo ra môi trường cạnh tranh lành mạnh giữa các doanh nghiệp điện lực. Điều này sẽ dẫn đến việc cải thiện chất lượng dịch vụ và giảm giá thành điện cho người tiêu dùng.

1.1. Tình hình phát triển thị trường điện

Thị trường điện Việt Nam đã chính thức vận hành từ năm 2012 với giai đoạn đầu tiên là thị trường phát điện cạnh tranh. Sau 11 năm hoạt động, số lượng nhà máy tham gia thị trường đã tăng lên đáng kể, từ 31 nhà máy lên 108 nhà máy, với tổng công suất đạt khoảng 30.940 MW. Sự gia tăng này không chỉ phản ánh sự phát triển của ngành điện mà còn cho thấy sự chuyển mình trong cách thức quản lý và điều hành thị trường điện. Tuy nhiên, vẫn còn nhiều thách thức cần phải vượt qua để đảm bảo sự phát triển bền vững của thị trường điện cạnh tranh tại Việt Nam.

II. Chính sách và quản lý thị trường điện

Chính sách năng lượng đóng vai trò quan trọng trong việc định hình và phát triển thị trường điện cạnh tranh. Chính phủ đã ban hành nhiều chính sách nhằm thúc đẩy sự phát triển của ngành điện, bao gồm các chính sách về giá điện, đầu tư vào cơ sở hạ tầng và khuyến khích các nguồn năng lượng tái tạo. Việc quản lý thị trường điện cần phải được thực hiện một cách đồng bộ và hiệu quả để đảm bảo tính cạnh tranh và minh bạch. Các cơ quan quản lý nhà nước cần có những biện pháp cụ thể để giám sát và điều chỉnh hoạt động của thị trường, nhằm bảo vệ quyền lợi của người tiêu dùng và đảm bảo an ninh năng lượng quốc gia.

2.1. Các chính sách năng lượng

Chính sách năng lượng của Việt Nam tập trung vào việc phát triển nguồn năng lượng tái tạo và giảm thiểu sự phụ thuộc vào năng lượng hóa thạch. Chính phủ đã đặt ra mục tiêu tăng tỷ lệ năng lượng tái tạo trong tổng năng lượng tiêu thụ, đồng thời khuyến khích đầu tư vào các dự án năng lượng sạch. Các chính sách này không chỉ giúp bảo vệ môi trường mà còn tạo ra cơ hội cho các doanh nghiệp tham gia vào thị trường điện cạnh tranh. Việc thực hiện các chính sách này cần có sự phối hợp chặt chẽ giữa các bộ ngành và địa phương để đạt được hiệu quả cao nhất.

III. Thách thức và giải pháp trong phát triển thị trường điện

Mặc dù thị trường điện cạnh tranh tại Việt Nam đã đạt được nhiều thành tựu, nhưng vẫn còn nhiều thách thức cần phải giải quyết. Một trong những thách thức lớn nhất là việc đảm bảo an ninh cung cấp điện trong bối cảnh nhu cầu tiêu thụ điện ngày càng tăng. Ngoài ra, việc quản lý và điều hành thị trường điện cũng gặp nhiều khó khăn do sự phức tạp của hệ thống điện và sự thay đổi nhanh chóng của công nghệ. Để vượt qua những thách thức này, cần có những giải pháp đồng bộ và hiệu quả, bao gồm việc cải thiện cơ sở hạ tầng, nâng cao năng lực quản lý và phát triển các nguồn năng lượng tái tạo.

3.1. Giải pháp nâng cao hiệu quả thị trường điện

Để nâng cao hiệu quả của thị trường điện, cần phải tập trung vào việc cải thiện cơ sở hạ tầng và công nghệ. Việc đầu tư vào các công nghệ mới sẽ giúp tăng cường khả năng cung cấp điện và giảm thiểu tổn thất trong quá trình truyền tải. Đồng thời, cần có các chính sách khuyến khích các doanh nghiệp tham gia vào thị trường điện cạnh tranh, tạo ra môi trường cạnh tranh lành mạnh. Các cơ quan quản lý cũng cần phải thường xuyên đánh giá và điều chỉnh các chính sách để phù hợp với tình hình thực tế, nhằm đảm bảo sự phát triển bền vững của thị trường điện.

Nội dung chính

Tổng quan về luận án

Nghiên cứu "Phát triển thị trường điện cạnh tranh tại Việt Nam" của nghiên cứu sinh Đinh Xuân Bách (Chuyên ngành Quản lý kinh tế, Trường Đại học Thương mại, năm 2023; người hướng dẫn khoa học: PGS.TS Nguyễn Thị Bích Loan và PGS.TS Đinh Văn Thành) giải quyết bài toán tái cấu trúc ngành năng lượng trọng yếu trong bối cảnh chuyển dịch kinh tế vĩ mô. Ngành điện năng giữ vai trò huyết mạch của hạ tầng kinh tế quốc gia, đòi hỏi vừa bảo đảm an ninh năng lượng vừa nâng cao hiệu quả phân bổ nguồn lực thông qua cơ chế thị trường. Luận án đặt trong bối cảnh thực thi Chiến lược phát triển năng lượng quốc gia đến năm 2020, tầm nhìn 2050 và Quyết định số 63/2013/QĐ-TTg của Thủ tướng Chính phủ quy định lộ trình phát triển thị trường điện 3 cấp độ: Thị trường phát điện cạnh tranh (VCGM), Thị trường bán buôn điện cạnh tranh (VWEM) và Thị trường bán lẻ điện cạnh tranh (VREM).

Khoảng trống nghiên cứu (research gap) cốt lõi xuất phát từ thực tiễn: sau hơn 11 năm vận hành (từ 01/07/2012 đến 2023), tiến trình chuyển dịch từ mô hình độc quyền tích hợp dọc sang thị trường cạnh tranh diễn ra chậm hơn lộ trình đề ra. Các nghiên cứu trước đây (như Nguyễn Hoài Nam, 2018; Trần Đăng Khoa, 2018) chủ yếu tiếp cận từ góc độ kinh tế kỹ thuật hoặc kinh tế phát triển đơn thuần, chưa luận giải thấu đáo cấu trúc quản lý nhà nước, cơ chế kiểm soát vị thế độc quyền nhóm, cũng như sự đồng bộ thể chế giữa các phân khúc bán buôn và bán lẻ.

Luận án thiết lập 4 câu hỏi nghiên cứu (Research Questions - RQ) và 4 giả thuyết khoa học tương ứng (Hypotheses - H):

• RQ1 & H1: Cấu trúc thể chế và tiêu chí phát triển thị trường điện cạnh tranh đặc thù chưa được chuẩn hóa theo các thang đo định lượng - định tính đồng bộ; việc xác lập hệ thống chỉ tiêu này sẽ giải thích mức độ sẵn sàng của thị trường.
• RQ2 & H2: Mô hình "Một người mua duy nhất" (Single Buyer) trong khâu bán buôn và sự can thiệp hành chính vào biểu giá bán lẻ kìm hãm tín hiệu giá thị trường khách quan và bóp méo hành vi đầu tư nguồn điện mới.
• RQ3 & H3: Hoạt động điều tiết của cơ quan quản lý nhà nước (Cục Điều tiết Điện lực - ERAV, Bộ Công Thương) và tính độc lập của Đơn vị vận hành hệ thống điện và thị trường điện (NLDC/A0) quyết định trực tiếp đến mức độ hài lòng và minh bạch của các chủ thể tham gia.
• RQ4 & H4: Cơ cấu chuyển dịch sang thị trường bán lẻ điện cạnh tranh (VREM) thông qua cơ chế Hợp đồng mua bán điện trực tiếp (DPPA) và xóa bỏ trợ giá chéo (cross-subsidization) là giải pháp đột phá bảo đảm cân bằng cung - cầu dài hạn.

Phạm vi nghiên cứu bao quát dữ liệu vận hành hệ thống điện quốc gia giai đoạn 2012–2023, kết hợp khảo sát thực nghiệm 1.000 đối tượng (thu về 772 phiếu hợp lệ) và phỏng vấn chuyên sâu 8 chuyên gia quản lý đầu ngành từ tháng 01/2023 đến tháng 10/2023, từ đó đề xuất định hướng chính sách giai đoạn 2024–2030.

       LỘ TRÌNH TÁI CẤU TRÚC THỊ TRƯỜNG ĐIỆN VIỆT NAM (QĐ 63/2013/QĐ-TTg)
       
 +--------------------+       +--------------------+       +--------------------+
 |    Cấp độ 1: VCGM  |  -->  |    Cấp độ 2: VWEM  |  -->  |    Cấp độ 3: VREM  |
 |  (Phát điện CT)    |       |  (Bán buôn CT)     |       |  (Bán lẻ CT)       |
 |  Vận hành từ 2012  |       |  Vận hành từ 2019  |       |  Định hướng sau    |
 |  Mô hình: 1 Buyer  |       |  Đa người mua bán  |       |  2024 - 2030       |
 +--------------------+       +--------------------+       +--------------------+

---

Literature Review và Positioning

Tổng quan y văn quốc tế và trong nước ghi nhận 4 luồng nghiên cứu chính liên quan đến thiết kế và quản trị thị trường điện:

1. Lý thuyết thiết kế thị trường điện và hiệu quả cân bằng: Begg et al. (1984) và Samuelson (1948) xác lập nền tảng quan hệ cung - cầu và định giá biên. Trong lĩnh vực năng lượng, Yago Saez et al. (2015, 2017) chỉ ra cơ chế Khớp nối thị trường dựa trên dòng chảy (Flow-Based Market Coupling - FBMC) tại Trung Tây Âu, chứng minh rằng sự gia tăng nhanh của năng lượng tái tạo (NLTT) dễ gây nghẽn lưới nếu hạ tầng truyền tải và cơ chế vận hành không kịp thích ứng. Marius Buchmann (2017) và Poria Astero & Bong Jun Choi (2017) nhấn mạnh vai trò của lưới điện thông minh trong tối ưu hóa chi phí biên.
2. Quản lý rủi ro và hiệu quả kỹ thuật trong tái cấu trúc thị trường: Azad, Covich & Sojoodi (2015) đánh giá tác động của thị trường phát điện cạnh tranh đến hiệu quả kỹ thuật nhiệt điện tại Iran. Uribe, Mosquera-López & Guillen (2020) nghiên cứu sàn Nord Pool, phát hiện tính bất đối xứng trong phân bổ rủi ro giá đuôi (tail risk) giữa bên sản xuất và người tiêu dùng. Klessmann, Nabe & Burges (2008) so sánh rủi ro thị trường tại Đức, Tây Ban Nha và Anh khi tích hợp điện gió, kết luận rằng việc thả nổi theo giá giao ngay đòi hỏi các công cụ tài chính phòng vệ đi kèm.
3. Kinh nghiệm tự do hóa thị trường bán lẻ và điều tiết giá: Carlo et al. (2020) phân tích thị trường bán lẻ Ý qua chỉ số cạnh tranh ACER và mô hình Cấu trúc - Hành vi - Kết quả (SCP của Weiss, 1979), chỉ ra sự tập trung thị trường cao và đề xuất cơ chế chuyển đổi có lộ trình kèm quy tắc bảo vệ người tiêu dùng bất đối xứng. Mohammad Ali et al. (2015) phân tích thực nghiệm tại Bồ Đào Nha giai đoạn 2008–2015, cảnh báo hiện tượng giá bán lẻ không giảm tương ứng với giá bán buôn do rào cản hành chính và mức độ tập trung thị phần cao. Pinczynski & Kasperowicz (2016) khẳng định kiểm soát sức mạnh thị trường (market power) là cốt lõi của quản lý nhà nước.
4. Nghiên cứu thị trường điện tại Việt Nam: Nguyễn Hoài Nam (2018) đánh giá mô hình thị trường phát điện tập trung chào giá theo chi phí (Mandatory Gross Cost-Based Pool - CBP), chỉ rõ sự chi phối của Tập đoàn Điện lực Việt Nam (EVN) trong khâu phát điện và độc quyền truyền tải. Đáng chú ý, nghiên cứu của Trần Đăng Khoa (2018) trên mẫu 35.000 giờ giao dịch tại cụm Phú Mỹ chỉ ra VCGM chưa đạt hiệu quả thị trường theo giả thuyết thị trường hiệu quả của Eugene Fama (1970). Nguyễn Thành Sơn (2014, 2015) và Nguyễn Anh Tuấn (2017) phân tích các bất cập trong quản lý nhà nước về giá và hợp đồng mua bán điện (PPA).

Tranh luận học thuật quốc tế tập trung vào mâu thuẫn giữa mô hình chào giá theo chi phí (CBP) nhằm hạn chế lũng đoạn thị trường ở các nền kinh tế đang chuyển đổi đối lập với mô hình chào giá theo giá tự do (Price-Based Pool - PBP) tối ưu hóa động lực thị trường. Luận án định vị khoảng trống tri thức bằng việc phân tích trực tiếp mô hình chuyển đổi kép tại Việt Nam: giải quyết mâu thuẫn giữa độc quyền tự nhiên của hạ tầng truyền tải và nhu cầu tự do hóa nguồn phát/bán lẻ dưới lăng kính Quản lý kinh tế.

---

Đóng góp lý thuyết và khung phân tích

Đóng góp cho lý thuyết

Luận án phát triển khung lý luận quản lý kinh tế đối với thị trường hàng hóa dịch vụ đặc thù thông qua việc mở rộng các lý thuyết nền tảng:

• Lý thuyết Kinh tế Thể chế Mới (New Institutional Economics - Douglass North, Oliver Williamson): Bổ sung luận cứ về giảm chi phí giao dịch (transaction costs) thông qua thiết kế cơ chế Hợp đồng sai khác (Contract for Differences - CfD) và chuẩn hóa Hợp đồng mua bán điện (PPA), giúp thị trường vận hành phi tập trung mà không phá vỡ tính ổn định hệ thống.
• Lý thuyết Độc quyền tự nhiên và Điều tiết kinh tế (Natural Monopoly & Economic Regulation - Baumol, Joskow, Tirole): Luận án chứng minh sự cần thiết phải tách bạch rạch ròi giữa khâu có tính chất độc quyền tự nhiên (truyền tải qua lưới điện cao thế do Nhà nước nắm giữ) với các khâu có khả năng cạnh tranh hoàn toàn (phát điện, bán buôn, bán lẻ), loại trừ hoàn toàn việc bù chéo nội bộ doanh nghiệp độc quyền.
• Lý thuyết Hiệu quả thị trường (Market Efficiency): Tác giả đóng góp định nghĩa khoa học chuẩn hóa: "Thị trường điện cạnh tranh là hệ thống cung ứng điện năng và nhu cầu sử dụng điện gặp nhau, được xác định bằng giá bán điện trên thị trường nhằm thỏa mãn các lợi ích kinh tế của người mua và người bán". Luận án xác lập 4 mệnh đề lý thuyết (Theoretical Propositions):
  • Mệnh đề P1: Mức độ cạnh tranh của thị trường phát điện tỷ lệ thuận với tính độc lập của đơn vị vận hành hệ thống và thị trường điện (ISO/SMO).
  • Mệnh đề P2: Cơ chế thanh toán theo giá biên hệ thống (System Marginal Price - SMP) kết hợp giá công suất (Capacity Addition Net - CAN) chỉ phát huy hiệu quả khi cơ cấu nguồn điện có đủ công suất dự phòng linh hoạt.
  • Mệnh đề P3: Thị trường bán buôn điện cạnh tranh không thể hoàn thiện nếu giá bán lẻ điện vẫn duy trì cơ chế bao cấp hành chính.
  • Mệnh đề P4: Khung thể chế quản lý nhà nước phân định rõ chức năng chủ sở hữu vốn và chức năng điều tiết thị trường là điều kiện tiên quyết chống lũng đoạn thương mại.

                  KHUNG PHÂN TÍCH QUẢN LÝ KINH TẾ (SCP TÍCH HỢP)
                  
  +-------------------------------------------------------------------------+
  |              CƠ CHẾ QUẢN LÝ VĨ MÔ & KHUNG PHÁP LÝ NHÀ NƯỚC              |
  |     (Luật Điện lực, Quy hoạch Điện VIII, Biểu giá điện, Giám sát ERAV)   |
  +------------------------------------+------------------------------------+
                                       |
                                       v
  +------------------------------------+------------------------------------+
  |                    CẤU TRÚC THỊ TRƯỜNG (STRUCTURE)                       |
  |   - Cơ cấu nguồn cung (Thủy điện, Nhiệt điện than, Khí LNG, NLTT FIT)    |
  |   - Tỷ trọng sở hữu: EVN GENCOs, IPP, BOT                               |
  |   - Tách bạch khâu Độc quyền truyền tải và Đơn vị vận hành (NLDC/A0)     |
  +------------------------------------+------------------------------------+
                                       |
                                       v
  +------------------------------------+------------------------------------+
  |                     HÀNH VI THỊ TRƯỜNG (CONDUCT)                         |
  |   - Cơ chế chào giá giao ngay (SMP, CAN, R_smp)                         |
  |   - Ký kết hợp đồng song phương (PPA, CfD, DPPA)                        |
  |   - Điều độ kỹ thuật thời gian thực và quản lý tắc nghẽn (SCADA/EMS)    |
  +------------------------------------+------------------------------------+
                                       |
                                       v
  +------------------------------------+------------------------------------+
  |                    KẾT QUẢ THỊ TRƯỜNG (PERFORMANCE)                      |
  |   - Hiệu quả phân bổ chi phí biên, phản ánh đúng tín hiệu giá           |
  |   - Thu hút vốn đầu tư nguồn mới, đảm bảo an ninh cung cấp điện         |
  |   - Mức độ hài lòng chủ thể: 333 Nhà máy, 92 TCTĐL, 347 Khách hàng      |
  +-------------------------------------------------------------------------+

Khung phân tích độc đáo

Khung phân tích của luận án tích hợp mô hình Cấu trúc - Hành vi - Kết quả (Structure - Conduct - Performance: SCP) với Lý thuyết Lựa chọn công (Public Choice Theory) và Lý thuyết Thiết kế cơ chế (Mechanism Design Theory). Khung tiếp cận đánh giá sự phát triển thị trường qua 3 trục tiêu chí:

1. Trục quy mô và cơ cấu (Số lượng): Tỷ lệ công suất đặt tham gia chào giá trực tiếp, mức độ đa dạng hóa sở hữu nguồn (EVN GENCOs, IPP, BOT), số lượng đơn vị bán lẻ độc lập.
2. Trục vận hành và giá cả (Chất lượng): Tính minh bạch của hệ thống thông tin quản lý thị trường (MMS), độ tin cậy trong điều độ thời gian thực (SCADA/EMS/AGC), mức độ phản ánh chi phí biên vào giá thanh toán toàn phần (FMP).
3. Trục hiệu quả và quản lý nhà nước (Hiệu quả thể chế): Mức độ hoàn thiện văn bản quy phạm pháp luật, năng lực cơ quan giám sát độc lập, mức độ hài lòng của các bên cung - cầu và người tiêu dùng cuối cùng.

---

Phương pháp nghiên cứu tiên tiến

Thiết kế nghiên cứu

Nghiên cứu vận dụng thế giới quan Thực tế phản biện (Critical Realism) kết hợp Thực chứng (Positivism), sử dụng thiết kế phương pháp hỗn hợp tuần tự (Sequential Mixed Methods Design). Luận án kết hợp giữa phân tích chuỗi số liệu thứ cấp vĩ mô của toàn hệ thống điện quốc gia và phân tích thực nghiệm sơ cấp nhằm đo lường thái độ, đánh giá của các chủ thể kinh tế.

                            QUY TRÌNH NGHIÊN CỨU HỖN HỢP
                            
 [Dữ liệu thứ cấp: EVN, ERAV, NLDC]            [Phỏng vấn sâu 8 chuyên gia quản trị]
 [Chuỗi số liệu 2012 - 2023 (11 năm)]          [Cục Điều tiết, Viện NL, Viện nghiên cứu]
                 \                                     /
                  \                                   /
                   v                                 v
               +-----------------------------------------+
               |   Xây dựng bảng hỏi chuẩn hóa 3 nhóm:   |
               |   - Bên cung: Nhà máy điện              |
               |   - Bên cầu bán buôn: TCT Điện lực      |
               |   - Khách hàng tiêu thụ cuối cùng       |
               +--------------------+--------------------+
                                    |
                                    v
               +-----------------------------------------+
               |  Khảo sát diện rộng: Phát 1.000 phiếu    |
               |  Thu về 772 phiếu hợp lệ (Tỷ lệ 77,2%)  |
               +--------------------+--------------------+
                                    |
                                    v
               +-----------------------------------------+
               |  Xử lý dữ liệu định lượng qua SPSS:     |
               |  - Thống kê mô tả & Cross-tabulation    |
               |  - So sánh tầm quan trọng - thực hiện   |
               |  - Đo lường mức độ hài lòng Likert 5    |
               +-----------------------------------------+

Quy trình nghiên cứu và cỡ mẫu

Quy trình thu thập dữ liệu sơ cấp được triển khai chặt chẽ từ tháng 01/2023 đến tháng 10/2023 qua bảng hỏi điện tử Google Forms và phỏng vấn trực tiếp:

• Mẫu khảo sát bên cung điện (Nhà máy điện): Phát ra 500 phiếu, thu về 333 phiếu hợp lệ (tỷ lệ 67%), đối tượng gồm lãnh đạo quản lý, quản đốc, kỹ sư trưởng ca tại các nhà máy nhiệt điện than, tua bin khí, thủy điện trực tiếp và gián tiếp tham gia VWEM.
• Mẫu khảo sát bên cầu bán buôn (Tổng công ty Điện lực - TCTĐL): Phát ra 100 phiếu tới các ban thị trường điện, phòng điều độ của 5 Tổng công ty (EVNNPC, EVNCPC, EVNSPC, EVNHN, EVNHCM), thu về 92 phiếu hợp lệ (tỷ lệ 92%).
• Mẫu khảo sát người sử dụng điện: Lấy mẫu ngẫu nhiên phân tầng 400 khách hàng công nghiệp, thương mại và sinh hoạt tại 3 miền, thu về 347 phiếu hợp lệ (tỷ lệ 87%).
• Tổng dung lượng mẫu hợp lệ: $N = 772/1.000$ phiếu, đạt tỷ lệ phản hồi chung 77,2%, đáp ứng độ tin cậy thống kê cho nghiên cứu định lượng xã hội học kinh tế.
• Phỏng vấn chuyên sâu: Thực hiện với 8 chuyên gia đầu ngành từ Viện Khoa học Năng lượng, Cục Điều tiết Điện lực, Trung tâm Điều độ Hệ thống điện Quốc gia (NLDC/A0) và các trường đại học khối kinh tế.

                      CƠ CẤU MẪU KHẢO SÁT THỰC NGHIỆM (N = 772)
                      
   +------------------------------------+---------------+---------------+---------+
   | Nhóm đối tượng khảo sát            | Số phát đi    | Thu về hợp lệ | Tỷ lệ   |
   +------------------------------------+---------------+---------------+---------+
   | 1. Nhà máy điện (Bên cung)         | 500 phiếu     | 333 phiếu     | 67,0%   |
   | 2. Tổng công ty Điện lực (Bên cầu) | 100 phiếu     | 92 phiếu      | 92,0%   |
   | 3. Khách hàng sử dụng điện         | 400 phiếu     | 347 phiếu     | 86,8%   |
   +------------------------------------+---------------+---------------+---------+
   | TỔNG CỘNG                          | 1.000 phiếu   | 772 phiếu     | 77,2%   |
   +------------------------------------+---------------+---------------+---------+

Dữ liệu và kỹ thuật phân tích

• Phần mềm xử lý: SPSS Statistics phân tích thống kê mô tả, phân tích tần số, bảng chéo (cross-tabulation) và tính điểm trung bình thang đo Likert 5 mức độ (từ 1: Rất không hài lòng/Rất không quan trọng đến 5: Rất hài lòng/Rất quan trọng) trên 3 nhóm biến số: Mức độ quan trọng, Mức độ thực hiện và Mức độ hài lòng đối với vận hành thị trường.
• Dữ liệu thứ cấp: Khai thác toàn bộ chuỗi số liệu 11 năm (2012–2023) từ NLDC, ERAV, EVN về công suất đặt, phụ tải cực đại ($P_{max}$), sản lượng điện thương phẩm, diễn biến giá trần thị trường, giá thanh toán công suất (CAN), giá biên thị trường (SMP) và biểu giá bán lẻ điện qua các thời kỳ điều chỉnh.

---

Phát hiện đột phá và implications

Những phát hiện then chốt

Luận án chỉ ra 4 phát hiện mang tính bước ngoặt về thực trạng vận hành thị trường điện Việt Nam sau 11 năm:

1. Quy mô tham gia phát triển vượt bậc nhưng cơ cấu nguồn mất cân đối nghiêm trọng: Số lượng nhà máy điện tham gia trực tiếp chào giá trên thị trường tăng từ 31 nhà máy (9.200 MW) năm 2012 lên 108 nhà máy (30.940 MW) năm 2023, tương đương mức tăng xấp xỉ 3,5 lần về số lượng và 3,35 lần về công suất đặt, đạt tốc độ tăng trưởng bình quân ấn tượng 13,12%/năm. Tuy nhiên, các nguồn điện gián tiếp (BOT, thủy điện chiến lược đa mục tiêu SMHP, NLTT hưởng cơ chế giá FIT) chiếm tỷ trọng công suất lớn nhưng đứng ngoài thị trường giao ngay, làm giảm độ sâu thanh khoản của thị trường bán buôn.

          TĂNG TRƯỞNG NHÀ MÁY ĐIỆN CHÀO GIÁ TRỰC TIẾP (2012 - 2023)
          
   Năm 2012:  [31 nhà máy]   ========== (9.200 MW)
   Năm 2023:  [108 nhà máy]  ======================================== (30.940 MW)
              (Tăng 3,5 lần về số lượng | Tăng 3,35 lần công suất | CAGR: 13,12%/năm)

2. Sự tồn tại của rào cản độc quyền nhóm và mô hình "Một người mua duy nhất": Mặc dù khâu phát điện đã đa dạng hóa thành phần kinh tế, EVN và các Tổng công ty Phát điện (GENCO 1, 2, 3) vẫn nắm giữ thị phần chi phối. Trong khâu mua buôn, Công ty Mua bán điện (EPTC) trực thuộc EVN đóng vai trò trung gian duy nhất, khiến tín hiệu cạnh tranh giảm giá ở khâu phát không thể truyền dẫn trực tiếp tới 5 Tổng công ty phân phối và người tiêu dùng cuối cùng.

3. Nghịch lý điều tiết giá bán lẻ và trợ giá chéo: Từ năm 2010 đến 2023, giá bán lẻ điện trải qua nhiều lần điều chỉnh hành chính nhưng luôn có độ trễ so với biến động giá nhiên liệu sơ cấp (than, khí thế giới). Hiện tượng bù chéo giữa các nhóm khách hàng (khách hàng thương mại/dịch vụ chịu giá cao để bù cho giá điện sinh hoạt bậc thấp và sản xuất công nghiệp) làm méo mó tín hiệu tiêu dùng tiết kiệm năng lượng.

4. Đánh giá thực nghiệm về năng lực điều tiết và sự hài lòng: Kết quả phân tích 772 phiếu khảo sát trên phần mềm SPSS ghi nhận độ lệch đáng kể giữa "Mức độ quan trọng" (kỳ vọng đạt trung bình > 4.2/5) và "Mức độ thực hiện" (thực tế chỉ đạt 2.8 - 3.2/5) ở các chỉ số: Tính độc lập của đơn vị điều độ hệ thống, Tính minh bạch trong công bố giá CAN/SMP, Khả năng phòng ngừa rủi ro biến động giá giao ngay qua hợp đồng phái sinh.

       KẾT QUẢ ĐÁNH GIÁ THỰC NGHIỆM SPSS CỦA CÁC CHỦ THỂ (THANG LIKERT 5)
       
   Chỉ số thị trường              Kỳ vọng quan trọng        Thực tế thực hiện
   -------------------------------------------------------------------------
   Tính độc lập của NLDC/A0:      [4.65 / 5.0]  ======>     [2.85 / 5.0]
   Minh bạch giá CAN & SMP:       [4.52 / 5.0]  ======>     [3.10 / 5.0]
   Công cụ phòng ngừa rủi ro:     [4.38 / 5.0]  ======>     [2.40 / 5.0]
   Tiếp cận lưới truyền tải:      [4.45 / 5.0]  ======>     [3.25 / 5.0]

Implications đa chiều

• Đóng góp lý luận quản trị công: Xác lập mô hình phân cấp điều tiết thị trường điện năng trong nền kinh tế thị trường định hướng xã hội chủ nghĩa, kết hợp hài hòa mục tiêu an ninh năng lượng quốc gia với quy luật thị trường.
• Hàm ý chính sách vĩ mô:
  1. Tách bạch thể chế: Đẩy nhanh tiến độ chuyển giao Trung tâm Điều độ Hệ thống điện Quốc gia (NLDC/A0) từ EVN về trực thuộc Bộ Công Thương dưới hình thức Công ty TNHH MTV Vận hành hệ thống điện và thị trường điện Quốc gia (NSMO), bảo đảm tính khách quan, phi liên kết.
  2. Cải cách cơ chế định giá: Xóa bỏ căn bản bù chéo trong biểu giá điện bán lẻ; thiết lập thị trường công suất hoàn chỉnh song song với thị trường năng lượng giao ngay; áp dụng cơ chế giá điện 2 thành phần (giá công suất và giá điện năng).
  3. Thể chế hóa cơ chế DPPA: Cho phép khách hàng tiêu thụ điện lớn ký hợp đồng mua bán điện trực tiếp với các đơn vị phát điện NLTT thông qua thị trường giao ngay hoặc đường dây truyền tải riêng.
  4. Nâng cấp hạ tầng công nghệ: Đẩy mạnh ứng dụng lưới điện thông minh, hệ thống quản lý dữ liệu đo đếm tự động (MDMS) và sàn giao dịch phái sinh năng lượng nhằm kiểm soát rủi ro tài chính.

---

Limitations và Future Research

Luận án thừa nhận một số giới hạn nghiên cứu khách quan:

• Giới hạn không gian và dữ liệu: Khảo sát tập trung tại các cụm nhà máy và đơn vị phân phối trọng điểm, chưa bao phủ toàn bộ các cụm điện áp phân tán sâu vùng sâu vùng xa.
• Giới hạn phương pháp định lượng: Chưa xây dựng mô hình cân bằng tổng thể khả tính (Computable General Equilibrium - CGE) hoặc mô hình toán mô phỏng thủy nhiệt điện tối ưu đa chiều (Hydro-Thermal Coordination Modeling) để lượng hóa chính xác tổn thất phúc lợi xã hội do trợ giá chéo gây ra.
• Biến động chính sách: Quy hoạch điện VIII được phê duyệt vào tháng 5/2023 với các mục tiêu phát thải ròng bằng 0 (Net Zero 2050) đặt ra nhiều biến số mới về tỷ trọng nguồn NLTT biến đổi (VRE) mà nghiên cứu chưa kịp bao quát hết toàn bộ tác động vận hành dài hạn.

Chương trình nghiên cứu tiếp theo (Future Research Agenda):

1. Nghiên cứu cơ chế định giá biên nút (Locational Marginal Pricing - LMP) khi tỷ trọng điện gió và điện mặt trời vượt ngưỡng 30% công suất hệ thống.
2. Thiết kế thị trường dịch vụ phụ trợ (Ancillary Services Market) cho các hệ thống pin lưu trữ năng lượng (BESS) và thủy điện tích năng.
3. Đánh giá kinh tế học hành vi của người tiêu dùng điện sinh hoạt khi áp dụng biểu giá điện theo thời gian sử dụng (Time-of-Use - TOU) và biểu giá linh hoạt theo thời gian thực (Real-Time Pricing - RTP).

---

Tác động và ảnh hưởng

Kết quả nghiên cứu của luận án đóng góp cơ sở dữ liệu và căn cứ khoa học trực tiếp cho các cơ quan hoạch định chính sách cấp trung ương:

• Ảnh hưởng học thuật: Cung cấp khung lý thuyết và thang đo thực nghiệm về phát triển thị trường điện cạnh tranh đặc thù, dự kiến là tài liệu tham khảo chính yếu cho các công trình nghiên cứu tiến sĩ, thạc sĩ chuyên ngành Quản lý kinh tế và Kinh tế năng lượng.
• Chuyển đổi ngành công nghiệp năng lượng: Định hình lộ trình chuyển đổi từ thị trường bán buôn (VWEM) sang bán lẻ cạnh tranh (VREM), thúc đẩy các tập đoàn năng lượng tái cấu trúc doanh nghiệp theo hướng tối ưu hóa chi phí sản xuất và chào giá minh bạch.
• Cải cách quản lý nhà nước: Đóng góp trực tiếp vào quá trình sửa đổi Luật Điện lực, xây dựng cơ chế DPPA và đề án tái cơ cấu ngành điện phục vụ Quy hoạch điện VIII.
• Lợi ích kinh tế - xã hội: Góp phần loại bỏ chi phí ngầm, minh bạch hóa cấu thành giá điện, bảo vệ quyền lựa chọn nhà cung cấp của người tiêu dùng và thu hút vốn đầu tư tư nhân vào hạ tầng năng lượng sạch.

---

Đối tượng hưởng lợi

• Nghiên cứu sinh & Giới học thuật: Tiếp cận khung phân tích toàn diện về tái cấu trúc thị trường độc quyền tự nhiên và bộ công cụ khảo sát thực nghiệm đã được kiểm định.
• Lãnh đạo doanh nghiệp năng lượng (EVN, GENCOs, IPP): Nắm bắt quy luật hình thành giá biên (SMP), cơ chế thanh toán hợp đồng CfD để xây dựng chiến lược chào giá và quản trị rủi ro tối ưu.
• Cơ quan quản lý nhà nước (Bộ Công Thương, ERAV, Ủy ban Quản lý vốn Nhà nước tại doanh nghiệp): Sở hữu luận cứ khoa học để hoạch định thể chế điều tiết độc lập, xóa bỏ trợ giá chéo và ban hành biểu giá điện minh bạch.
• Khách hàng tiêu thụ năng lượng lớn (Doanh nghiệp FDI, RE100): Căn cứ để xây dựng lộ trình tiếp cận cơ chế mua bán điện trực tiếp DPPA và sử dụng năng lượng hiệu quả.

---

Câu hỏi chuyên sâu

1. Đóng góp lý thuyết độc đáo nhất của luận án là gì?

Luận án đã hệ thống hóa và bổ sung nội hàm khái niệm "Phát triển thị trường điện cạnh tranh" dưới lăng kính Quản lý kinh tế, tích hợp Lý thuyết Thể chế Mới với Mô hình Cấu trúc - Hành vi - Kết quả (SCP). Nghiên cứu mở rộng lý thuyết điều tiết độc quyền tự nhiên bằng việc xác lập hệ thống tiêu chí đánh giá phát triển thị trường đặc thù kết hợp giữa chỉ tiêu vật lý kỹ thuật (độ tin cậy lưới, biên độ tần số) với các chỉ tiêu kinh tế thể chế (chỉ số tập trung HHI, tính minh bạch giá SMP/CAN).

2. Đổi mới phương pháp luận so với các công trình trước đây như thế nào?

So với nghiên cứu của Nguyễn Hoài Nam (2018) chỉ dừng lại ở phân tích định tính mô tả bối cảnh trước 2018, hoặc nghiên cứu của Trần Đăng Khoa (2018) chỉ tập trung hẹp vào kiểm định Fama tại một cụm nhà máy Phú Mỹ, luận án của Đinh Xuân Bách kết hợp đồng bộ: (1) Chuỗi số liệu vĩ mô toàn diện 11 năm (2012–2023); (2) Phương pháp hỗn hợp với khảo sát thực nghiệm quy mô lớn $N = 772$ đối tượng đại diện đầy đủ 3 chủ thể (cung - cầu - người tiêu dùng); (3) Phỏng vấn sâu 8 chuyên gia đầu ngành để giải mã các "nút thắt" thể chế.

3. Phát hiện thực nghiệm nào gây bất ngờ và có ý nghĩa nhất?

Phát hiện về sự đứt gãy trong truyền dẫn tín hiệu giá: Dù số lượng nhà máy phát điện trực tiếp tham gia thị trường tăng 3,5 lần và tạo ra sự cạnh tranh gay gắt ở khâu phát điện, người tiêu dùng cuối cùng và các đơn vị bán lẻ vẫn không được hưởng lợi từ việc giảm giá biên do cơ cấu mua bán điện duy nhất qua EPTC/EVN và chính sách neo giá bán lẻ hành chính, dẫn đến việc thị trường phát điện bị cô lập với thị trường tiêu dùng.

4. Luận án có cung cấp quy trình nhân rộng và kiểm chứng không?

Luận án công khai chi tiết cấu trúc bảng hỏi khảo sát (Phụ lục 6), danh sách các đơn vị được phỏng vấn (Phụ lục 1, 5, 7) cùng quy trình xử lý dữ liệu trên phần mềm SPSS, cho phép các nhà nghiên cứu trong tương lai thực hiện nghiên cứu lặp lại (replication study) để đánh giá sự thay đổi mức độ hài lòng khi chuyển đổi sang cấp độ VREM.

5. Định hướng nghiên cứu chiến lược trong 10 năm tới được phác thảo ra sao?

Luận án vạch ra lộ trình nghiên cứu tích hợp thể chế - công nghệ giai đoạn 2024–2035: Chuyển dịch từ thị trường chào giá theo chi phí (CBP) sang chào giá theo giá (PBP); thiết lập thị trường phái sinh năng lượng phòng ngừa rủi ro; xây dựng cơ chế định giá carbon và tích hợp nguồn điện phân tán (DER), xe điện (V2G) vào lưới điện thông minh.

---

Kết luận

1. Luận án đã giải quyết trọn vẹn mục tiêu xác lập cơ sở lý luận và đánh giá thực tiễn 11 năm vận hành thị trường điện cạnh tranh tại Việt Nam (2012–2023), cung cấp bức tranh toàn cảnh sâu sắc từ góc độ Quản lý kinh tế.
2. Làm rõ thành tựu mở rộng công suất tham gia chào giá trực tiếp tăng 3,35 lần (đạt 30.940 MW năm 2023, tốc độ tăng trưởng 13,12%/năm), đồng thời vạch rõ các điểm nghẽn thể chế về độc quyền mua buôn và bù chéo giá bán lẻ.
3. Đề xuất hệ thống giải pháp đồng bộ có tính khả thi cao: Tách bạch Đơn vị vận hành hệ thống điện (NLDC) độc lập khỏi EVN, xóa bỏ trợ giá chéo, vận hành chính thức thị trường bán buôn cạnh tranh đầy đủ và thiết lập hành lang pháp lý cho thị trường bán lẻ (VREM) gắn với cơ chế DPPA.
4. Mở ra 3 hướng nghiên cứu mới: Định giá biên theo nút (LMP) trong bối cảnh thâm nhập năng lượng tái tạo cao, thiết kế thị trường dịch vụ phụ trợ và cơ chế phòng vệ rủi ro tài chính năng lượng.
5. Cung cấp nền tảng khoa học và dữ liệu thực chứng tin cậy phục vụ quá trình hoàn thiện thể chế kinh tế thị trường ngành năng lượng, bảo đảm an ninh năng lượng quốc gia và thúc đẩy chuyển dịch xanh bền vững tại Việt Nam.

Trích đoạn nội dung tài liệu

Bà GIÁO DĂC VÀ ĐÀO T¾O TR¯äNG Đ¾I HâC TH¯¡NG M¾I ĐINH XUÂN BÁCH PHÁT TRIÂN THà TR¯äNG ĐIàN C¾NH TRANH T¾I VIàT NAM LUÀN ÁN TI¾N SĨ KINH T¾ Hà Nái, tháng 12/2023 Bà GIÁO DĂC VÀ ĐÀO T¾O TR¯äNG Đ¾I HâC TH¯¡NG M¾I ĐINH XUÂN BÁCH PHÁT TRIÂN THà TR¯äNG ĐIàN C¾NH TRANH T¾I VIàT NAM Chuyên ngành : QuÁn lý kinh t¿ Mã sç : 9.10 LUÀN ÁN TI¾N SĨ KINH T¾ Ng°åi h°ãng d¿n khoa hãc: 1.TS Nguyễn Thị Bích Loan 2.TS Đinh Vn Thành Hà Nái, tháng 12/2023 i LäI CAM ĐOAN Tôi đã đọc và hiểu về các hành vi vi ph¿m sự trung thực trong học thuật. Tôi cam kết bằng danh dự cá nhân rằng, luận án tiến sĩ <Phát triển thị tr°ßng điện c¿nh tranh t¿i Việt Nam= do tôi thực hiện và không vi ph¿m yêu cÃu về sự trung thực trong học thuật. Kết qu¿ nghiên cứu nêu trong Luận án ch°a từng đ°āc công bố trong bÁt kỳ công trình nào khác. Tác gi¿ luận án Đinh Xuân Bách ii LäI CÀM ¡N Tr°ớc hết, tôi xin chân thành c¿m ¡n PGS.TS Nguyễn Thị Bích Loan và PGS.TS Đinh Vn Thành đã dành rÁt nhiều thßi gian và tâm huyết h°ớng dẫn để tôi có thể hoàn thành Luận án.

Tôi xin chân thành c¿m ¡n sự giúp đÿ tận tình cąa các ThÃy, Cô giáo trong Tr°ßng Đ¿i học Th°¡ng m¿i trong suốt quá trình học tập, nghiên cứu và hoàn thành Luận án Tiến sĩ. Cuối cùng, tôi xin chân thành c¿m ¡n gia đình, b¿n bè và đßng nghiệp đã luôn ąng há và giúp đÿ tôi trong suốt thßi gian học tập và nghiên cứu. Xin trân trọng c¿m ¡n! Tác gi¿ luận án Đinh Xuân Bách iii MĀC LĀC LäI CAM ĐOAN. iii DANH MĀC TĆ VI¾T TÂT.

vi DANH MĀC CÁC BÀNG. Tính cÃp thi¿t căa đÁ tài nghiên cąu. Táng quan tình hình nghiên cąu. Māc đích, câu håi, đçi t°ÿng và ph¿m vi nghiên cąu.

Ph°¢ng pháp nghiên cąu. Nhÿng đóng góp mãi căa luÁn án. C¡ Sæ LÝ LUÀN VÀ KINH NGHIàM QUæC T¾ VÀ PHÁT TRIÂN THà TR¯äNG ĐIàN C¾NH TRANH.Nhÿng vÃn đÁ chung vÁ thá tr°ång đián và thá tr°ång đián c¿nh tranh .Nhÿng vÃn đÁ lý luÁn c¢ bÁn vÁ thá tr°ång đián. Thá tr°ång đián c¿nh tranh.

Phát triÃn thá tr°ång đián c¿nh tranh. Khái niám phát triÃn thá tr°ång đián c¿nh tranh. Nái dung và các tiêu chí đánh giá sā phát triÃn thá tr°ång đián c¿nh tranh. Các y¿u tç quÁn lý nhà n°ãc tác đáng đ¿n phát triÃn thá tr°ång đián c¿nh tranh .Kinh nghiám phát triÃn thá tr°ång đián c¿nh tranh căa mát sç quçc gia và bài hãc cho Viát Nam.

Kinh nghiám căa Singapore. Kinh nghiám căa Hàn Quçc .Kinh nghiám căa Trung Quçc. Kinh nghiám mát sç quçc gia khác.Bài hãc kinh nghiám cho Viát Nam .55 K¿t luÁn ch°¢ng 1 .62 iv CH¯¡NG 2. THĀC TR¾NG PHÁT TRIÂN THà TR¯äNG ĐIàN C¾NH TRANH T¾I VIàT NAM .Táng quan vÁ thá tr°ång đián t¿i Viát Nam.Khái quát vÁ quá trình hình thành, phát triÃn thá tr°ång đián t¿i Viát Nam .Khái quát nhu cÅu phā tÁi đián t¿i Viát Nam.

Khái quát các ngußn cung đián năng t¿i Viát Nam. Khái quát mąc giá đián t¿i Viát Nam .Thāc tr¿ng phát triÃn thá tr°ång đián c¿nh tranh t¿i Viát Nam .Thāc tr¿ng phát triÃn thá tr°ång đián bán buôn c¿nh tranh .Thāc tr¿ng phát triÃn thá tr°ång đián bán lẻ c¿nh tranh .Thāc tr¿ng các y¿u tç quÁn lý nhà n°ãc tác đáng đ¿n phát triÃn thá tr°ång đián c¿nh tranh t¿i Viát Nam .Thāc tr¿ng chính sách phát triÃn thá tr°ång đián .Thāc tr¿ng tá chąc bá máy quÁn lý và điÁu ti¿t thá tr°ång đián .Thāc tr¿ng há thçng truyÁn tÁi đián .Thāc tr¿ng ho¿t đáng căa Đ¢n vá vÁn hành Há thçng đián và Thá tr°ång đián Quçc gia - Trung tâm ĐiÁu đá HTĐ Quçc gia .Đánh giá chung thāc tr¿ng phát triÃn thá tr°ång đián c¿nh tranh t¿i Viát Nam .K¿t quÁ đ¿t đưÿc trong quá trình phát triển thị trường điện c¿nh tranh .Mát sç h¿n ch¿, bÃt cÁp - Nhÿng vÃn đÁ đặt ra trong phát triÃn thá tr°ång đián c¿nh tranh .105 K¿t luÁn Ch°¢ng 2. QUAN ĐIÂM, ĐàNH H¯âNG PHÁT TRIÂN THà TR¯äNG ĐIàN C¾NH TRANH T¾I VIàT NAM VÀ MàT Sæ GIÀI PHÁP .Quan điÃm phát triÃn thá tr°ång đián c¿nh tranh t¿i Viát Nam .Dā báo phát triÃn kinh t¿ và nhu cÅu tiêu thā đián t¿i Viát Nam. Quan điÃm phát triÃn thá tr°ång đián c¿nh tranh t¿i Viát Nam.

Đánh h°ãng phát triÃn thá tr°ång đián c¿nh tranh t¿i Viát Nam. VÁ mô hình tá chąc thá tr°ång. VÁ thá tr°ång bán buôn đián c¿nh tranh. VÁ thá tr°ång bán lẻ đián c¿nh tranh.

Mát sç giÁi pháp quÁn lý nhà n°ãc nhằm phát triÃn thá tr°ång đián c¿nh tranh t¿i Viát Nam. Ti¿p tāc hoàn thián c¢ ch¿, chính sách phát triÃn thá tr°ång đián c¿nh tranh. Hoàn thián mô hình tá chąc thá tr°ång đián c¿nh tranh. Tăng c°ång quÁn lý, giám sát thá tr°ång đián c¿nh tranh.

ĐÅu t°, nâng cÃp phát triÃn c¢ sç h¿ tÅng phāc vā thá tr°ång đián. Các giÁi pháp hß trÿ phát triÃn thá tr°ång .154 K¿t luÁn ch°¢ng 3 .158 DANH MĀC BÀI BÁO CÔNG BỐ K¾T QUÀ NGHIÊN CþU ĐÀ TÀI LU¾N ÁN TÀI LIàU THAM KHÀO PHĀ LĀC vi DANH MĀC TĆ VI¾T TÂT Chÿ vi¿t tÃt Ti¿ng Viát Australian Consumer and Competition Commision/ Ąy ban ACCC C¿nh tranh và Ng°ßi tiêu dùng Úc AEMC Ąy ban thị tr°ßng nng l°āng Úc AEMO Đ¡n vị vận hành hệ thống điện và thị tr°ßng điện Australia AGC Automatic Generation Control/ Điều khiển phát điện tự đáng AGL Tông ty bán lẻ điện á Úc. AGO Đàm phán s¿n l°āng điện kế ho¿ch nm ASEAN Hiệp hái các quốc gia Đông Nam Á BCT Bá Công Th°¡ng BOT Xây dựng-Vận hành-Chuyển giao BST Giá bán buôn điện nái CAN Giá công suÁt thị tr°ßng Consumers Association of Singapore/ Hiệp hái ng°ßi tiêu CASE dùng Singapore CBP Cost-Based Pool/ Chào giá theo chi phí CĐTĐL C¡ quan điều tiết trung °¡ng CfD Hāp đßng chênh lệch CNTT Công nghệ thông tin CPI Chỉ số giá tiêu dùng DER Ngußn điện lực phân tán DN Doanh nghiệp DPPA C¡ chế mua bán điện trực tiếp DSC Công ty phân phối DSO Vận hành hệ thống điện phân phối EGO S¿n l°āng dự kiến nm ELSPOT Trung bình cáng cąa giá thị tr°ßng ngày tới EMA C¡ quan Điều tiết nng l°āng EMC Công ty vận hành thị tr°ßng điện EMS Qu¿n lý nng l°āng Công ty nhà n°ớc đặc biệt (ENARSA), chịu trách nhiệm cho ENARSA sự phát triển nng l°āng cąa Argentina EPTC Công ty Mua bán điện vii ERAV Căc Điều tiết điện lực ERCOT Trung tâm điều đá hệ thống điện cho khu vực bang Texas, Mỹ EU Liên minh châu Âu EVN Tập đoàn Điện lực Việt EVN GENCO Táng công ty Phát điện EVNCPC Táng công ty Điện lực miền Trung EVNHCM Táng công ty Điện lực Thành phố Hß Chí Minh EVNHN Táng công ty Điện lực Thành phố Hà Nái EVNNLDC (A0) Trung tâm Điều đá hệ thống điện Quốc gia EVNNPC Táng công ty Điện lực miền Bắc EVNPC Nm táng công ty điện lực EVNSPC Táng công ty Điện lực miền Nam FBMC C¡ chế để phân bá nng lực xuyên biên giới FIT Feed-in Tariff/ Biểu giá điện hß trā FMP Giá thị tr°ßng toàn phÃn GDP Táng s¿n phẩm quốc nái HĐMBĐ Hāp đßng mua bán điện HTĐ Hệ thống điện ID Định danh IES T° vÁn xây dựng quy định vận hành TTĐ Việt Nam IPA Công ty t° vÁn phân tích dự án đác lập IPP Nhà máy điện đác lập Independent System Operator/ Nhà điều hành hệ thống đác ISO lập KEPCO Táng công ty Điện lực Hàn Quốc KNK Khí nhà kính KOREC Uỷ ban điều tiết điện lực Hàn Quốc Korean Electric Power Exchange/ Sàn giao dịch điện lực Hàn KPX Quốc LMP C¡ chế định giá biên nút LNG Khí tự nhiên hóa lỏng MMS Hệ thống thông tin qu¿n lý thị tr°ßng điện MPR Đ¡n vị bán lẻ trực tiếp tham gia thị tr°ßng bán buôn điện MSSL Đ¡n vị cung cÁp các dịch vă cho thị tr°ßng viii NCS Nghiên cứu sinh NEA C¡ quan qu¿n trị nng l°āng quốc gia NECA C¡ quan qu¿n lý Quy định điện lực quốc gia NEM Thị tr°ßng điện quốc gia NEMMCO Công ty vận hành hệ thống điện và thị tr°ßng điện NEMS Thị tr°ßng điện quốc giá Singapore National Grid Management Council/ Hái đßng qu¿n lý l°ới NGMC điện quốc gia NLTT Nng l°āng tái t¿o NMNĐ Nhà máy nhiệt điện NMPR Đ¡n vị bán lẻ điện không tham gia thị tr°ßng bán buôn điện NP Nord Pool/ Sàn giao dịch nng l°āng Bắc Âu NSW Bang New South Wales NVE Căc Nng l°āng và Tài nguyên n°ớc OEM Thị tr°ßng điện má PBP Price Based Pool/ Chào giá theo giá sàn Pc Giá hāp đßng mua bán điện Thị tr°ßng ho¿t đáng m¿nh, án định và tng tr°áng tốt là các PJM thị tr°ßng t¿i Mỹ PPA Hāp đßng mua bán điện PSO Công ty vận hành hệ thống điện PVGC Công ty khí Việt Nam Qc S¿n l°āng hāp đßng QĐ Quyết định QHĐ VII ĐC Quy ho¿ch điện VII điều chỉnh QHĐ VIII Quy ho¿ch điện VIII QLD Bang Queensland cąa Úc QLKT Qu¿n lý kinh tế QLNN Qu¿n lý nhà n°ớc Kho¿n thanh toán cho phÃn s¿n l°āng đ°āc thanh toán theo Rsmp giá điện nng thị tr°ßng SC Công ty bán lẻ SCADA Giám sát điều khiển và thu thập số liệu SGX Sàn Chứng khoán Singapore ix SMHP Nhà máy thąy điện chiến l°āc đa măc tiêu SMO Đ¡n vị vận hành hệ thống điện và thị tr°ßng điện SMP Giá biên hệ thống SPC State Power Corporation/ Táng công ty Điện lực Nhà n°ớc TCTĐL Táng công ty điện lực TĐTN Thuỷ điện tích nng TNHH MTV Trách nhiệm hữu h¿n mát thành viên TOU Biểu giá điện cąa Úc TSO Vận hành hệ thống điện truyền t¿i TT Thông t° TTCK Thị tr°ßng c¿nh tranh TTĐ Thị tr°ßng điện TWBP Two-Way Bidding Pool/ Chào gia hai chiều Uniform Singapore Energy Price/ Giá nng l°āng thống nhÁt USEP cąa Singapore VAT Thuế giá trị gia tng VCGM Thị tr°ßng phát điện c¿nh tranh Việt Nam VIC Bang Victoria VREM Thị tr°ßng bán lẻ điện c¿nh tranh VWEM Thị tr°ßng bán buôn điện c¿nh tranh Việt Nam WEM Thị tr°ßng bán buôn điện Australia x DANH MĀC CÁC BÀNG B¿ng 0.1: Các chỉ tiêu c¡ b¿n đánh giá sự phát triển cąa thị tr°ßng .2: Quy mô và c¡ cÁu mẫu kh¿o sát .1 So sánh 2 thị tr°ßng theo chi phí và theo giá .2: Phân lo¿i chỉ số TTĐ .3: Các chỉ số đ°āc các bên quan tâm.4: Các ph°¡ng án lựa chọn mua điện cąa khách hàng Singapore .1: C¡ cÁu ngußn theo lo¿i hình tham gia TTĐ .2: Nhu cÃu phă t¿i điện t¿i Việt Nam giai đo¿n 2012-2022 .3: Phă t¿i hệ thống điện quốc gia giai đo¿n 2012-2023 .4: Ngußn mới trên 30MW vào vận hành giai đo¿n 2012 - 2022 .5: Thống kê công suÁt đặt ngußn NLTT giai đo¿n 2012 3 2022 .6: Các chỉ sá đ°āc các bên quan tâm.