Luận Văn Thạc Sĩ Về Phát Triển Sản Phẩm OCOP Tại Tỉnh Phú Thọ

Khám phá luận văn thạc sĩ về chương trình mỗi xã một sản phẩm OCOP, phân tích tác động và giải pháp phát triển bền vững cho nông thôn.

• Tác giả: Ngô Anh Trưởng
• Người hướng dẫn: TS. Nguyễn Thị Miền
• Trường học: Học viện Chính trị Quốc gia Hồ Chí Minh
• Chuyên ngành: Kinh tế phát triển
• Đề tài: Phát Triển Sản Phẩm OCOP Tại Tỉnh Phú Thọ: Thực Trạng và Giải Pháp
• Loại tài liệu: luận văn thạc sĩ
• Năm xuất bản: 2022
• Địa điểm: Hà Nội

Mục lục chi tiết

• LỜI CAM ĐOAN
• MỞ ĐẦU
• 1. CHƯƠNG 1: CƠ SỞ LÝ THUYẾT VÀ KINH NGHIỆM VỀ PHÁT TRIỂN SẢN PHẨM OCOP Ở ĐỊA BÀN CẤP TỈNH
• 1.1. Cơ sở lý thuyết về phát triển sản phẩm OCOP
• 1.2. Kinh nghiệm của một số địa phương trong phát triển sản phẩm OCOP và bài học rút ra cho tỉnh Phú Thọ
• 2. CHƯƠNG 2: THỰC TRẠNG PHÁT TRIỂN SẢN PHẨM OCOP Ở TỈNH PHÚ THỌ
• 2.1. Khái quát điều kiện tự nhiên, kinh tế - xã hội của tỉnh Phú Thọ có ảnh hưởng đến phát triển sản phẩm OCOP
• 2.2. Thực trạng phát triển sản phẩm OCOP tỉnh Phú Thọ giai đoạn 2020-2021
• 2.3. Đánh giá chung về phát triển sản phẩm OCOP ở tỉnh Phú Thọ giai đoạn 2020-2021
• 3. CHƯƠNG 3: PHƯƠNG HƯỚNG VÀ GIẢI PHÁP PHÁT TRIỂN SẢN PHẨM OCOP Ở TỈNH PHÚ THỌ
• 3.1. Phương hướng phát triển sản phẩm OCOP ở tỉnh Phú Thọ
• 3.2. Giải pháp phát triển sản phẩm OCOP ở tỉnh Phú Thọ
• KẾT LUẬN
• DANH MỤC TÀI LIỆU THAM KHẢO
• PHỤ LỤC

Tóm tắt

I. Tổng Quan Về Phát Triển Sản Phẩm OCOP Tại Tỉnh Phú Thọ

Chương trình phát triển sản phẩm OCOP (Mỗi xã một sản phẩm) đã được triển khai tại tỉnh Phú Thọ từ năm 2018. Mục tiêu chính của chương trình là nâng cao giá trị sản phẩm nông nghiệp và phi nông nghiệp, đồng thời phát huy tiềm năng văn hóa và truyền thống của địa phương. Đến nay, tỉnh đã có nhiều sản phẩm đạt tiêu chuẩn OCOP, góp phần quan trọng vào phát triển kinh tế địa phương.

1.1. Khái Niệm Về Sản Phẩm OCOP

Sản phẩm OCOP là những sản phẩm nông nghiệp, phi nông nghiệp và dịch vụ có nguồn gốc từ địa phương, mang đặc trưng văn hóa và lợi thế cạnh tranh. Chương trình OCOP không chỉ giúp nâng cao giá trị sản phẩm mà còn tạo ra việc làm cho người dân.

1.2. Lợi Ích Của Chương Trình OCOP

Chương trình OCOP mang lại nhiều lợi ích cho cộng đồng, bao gồm tăng thu nhập cho người dân, bảo tồn văn hóa truyền thống và phát triển bền vững. Sản phẩm OCOP cũng giúp nâng cao nhận thức về chất lượng và giá trị sản phẩm địa phương.

II. Thực Trạng Phát Triển Sản Phẩm OCOP Tại Tỉnh Phú Thọ

Mặc dù đã đạt được nhiều thành tựu, nhưng phát triển sản phẩm OCOP tại Phú Thọ vẫn gặp nhiều thách thức. Quy mô sản xuất còn nhỏ lẻ, chất lượng sản phẩm chưa đồng đều và thiếu sự liên kết giữa các cơ sở sản xuất. Những vấn đề này cần được giải quyết để nâng cao hiệu quả của chương trình.

2.1. Đánh Giá Thực Trạng Sản Phẩm OCOP

Trong giai đoạn 2020-2021, tỉnh Phú Thọ đã có 78 sản phẩm đạt từ 03 sao trở lên. Tuy nhiên, chất lượng sản phẩm vẫn chưa đáp ứng được yêu cầu của thị trường, và nhiều sản phẩm chưa được đăng ký bảo hộ thương hiệu.

2.2. Những Thách Thức Trong Phát Triển OCOP

Các thách thức bao gồm quy mô sản xuất manh mún, thiếu vốn đầu tư, công nghệ lạc hậu và thiếu thông tin thị trường. Những vấn đề này cản trở sự phát triển bền vững của sản phẩm OCOP tại tỉnh.

III. Giải Pháp Phát Triển Sản Phẩm OCOP Tại Tỉnh Phú Thọ

Để phát triển sản phẩm OCOP hiệu quả, cần có những giải pháp đồng bộ từ chính quyền và cộng đồng. Các giải pháp này bao gồm nâng cao chất lượng sản phẩm, tăng cường xúc tiến thương mại và hỗ trợ kỹ thuật cho các cơ sở sản xuất.

3.1. Nâng Cao Chất Lượng Sản Phẩm OCOP

Cần đầu tư vào công nghệ sản xuất và chế biến để nâng cao chất lượng sản phẩm. Đồng thời, việc đào tạo kỹ năng cho người lao động cũng rất quan trọng để đảm bảo sản phẩm đạt tiêu chuẩn.

3.2. Tăng Cường Xúc Tiến Thương Mại

Xúc tiến thương mại là yếu tố quan trọng giúp sản phẩm OCOP tiếp cận thị trường. Cần tổ chức các hội chợ, triển lãm để quảng bá sản phẩm và kết nối với người tiêu dùng.

IV. Ứng Dụng Thực Tiễn Và Kết Quả Nghiên Cứu Về OCOP

Nghiên cứu về phát triển sản phẩm OCOP tại Phú Thọ đã chỉ ra rằng việc áp dụng các giải pháp đồng bộ có thể mang lại kết quả tích cực. Các sản phẩm OCOP không chỉ giúp nâng cao thu nhập cho người dân mà còn góp phần bảo tồn văn hóa địa phương.

4.1. Kết Quả Đạt Được Từ Chương Trình OCOP

Chương trình OCOP đã giúp tăng cường giá trị sản phẩm nông nghiệp và phi nông nghiệp, đồng thời tạo ra nhiều việc làm cho người dân. Sự phát triển này cũng góp phần vào việc xây dựng nông thôn mới tại tỉnh.

4.2. Bài Học Kinh Nghiệm Từ Các Địa Phương Khác

Nghiên cứu kinh nghiệm từ các tỉnh khác cho thấy việc liên kết giữa các cơ sở sản xuất và chính quyền địa phương là rất quan trọng. Điều này giúp tối ưu hóa nguồn lực và nâng cao hiệu quả của chương trình.

V. Kết Luận Và Tương Lai Của Phát Triển Sản Phẩm OCOP Tại Phú Thọ

Phát triển sản phẩm OCOP tại tỉnh Phú Thọ có tiềm năng lớn, nhưng cần có những chiến lược rõ ràng và đồng bộ để vượt qua các thách thức hiện tại. Tương lai của chương trình OCOP phụ thuộc vào sự hợp tác chặt chẽ giữa các bên liên quan.

5.1. Định Hướng Phát Triển Trong Tương Lai

Tỉnh Phú Thọ cần xây dựng kế hoạch phát triển sản phẩm OCOP đến năm 2025 và tầm nhìn đến 2030, tập trung vào nâng cao chất lượng và giá trị sản phẩm.

5.2. Vai Trò Của Cộng Đồng Trong Phát Triển OCOP

Cộng đồng đóng vai trò quan trọng trong việc phát triển sản phẩm OCOP. Sự tham gia tích cực của người dân sẽ giúp chương trình đạt được hiệu quả cao hơn.

Nội dung chính

Tổng quan nghiên cứu

Chương trình Mỗi xã một sản phẩm (OCOP) là một trong những giải pháp trọng tâm nhằm phát triển kinh tế nông thôn, gia tăng giá trị sản phẩm đặc trưng vùng miền và nâng cao đời sống người dân. Tại tỉnh Phú Thọ, sau 4 năm triển khai từ năm 2018 đến 2021, đã có 78 sản phẩm OCOP đạt từ 3 sao trở lên, trong đó 30 sản phẩm đạt 4 sao và 48 sản phẩm đạt 3 sao. Tuy nhiên, phát triển sản phẩm OCOP tại địa phương vẫn còn nhiều hạn chế như quy mô sản xuất nhỏ lẻ, chất lượng sản phẩm chưa đồng đều, bao bì sơ sài, thiếu liên kết trong sản xuất và tiêu thụ, cũng như hạn chế về vốn và công nghệ.

Mục tiêu nghiên cứu của luận văn là đánh giá thực trạng phát triển sản phẩm OCOP tại tỉnh Phú Thọ trong giai đoạn 2020-2021, từ đó đề xuất các giải pháp phát triển sản phẩm OCOP đến năm 2025 và tầm nhìn đến 2030. Phạm vi nghiên cứu tập trung trên địa bàn tỉnh Phú Thọ, với các số liệu cụ thể về số lượng chủ thể tham gia, sản phẩm được chứng nhận, doanh thu, lợi nhuận và thu nhập lao động liên quan đến sản phẩm OCOP. Nghiên cứu có ý nghĩa quan trọng trong việc hỗ trợ các cấp chính quyền và các tổ chức kinh tế địa phương nâng cao hiệu quả chương trình OCOP, góp phần thúc đẩy phát triển kinh tế - xã hội và xây dựng nông thôn mới.

Cơ sở lý thuyết và phương pháp nghiên cứu

Khung lý thuyết áp dụng

Luận văn dựa trên cơ sở lý thuyết về phát triển kinh tế nông thôn và phát triển sản phẩm đặc trưng vùng miền. Hai lý thuyết chính được áp dụng gồm:

1. Lý thuyết phát triển sản phẩm OCOP: OCOP là sản phẩm có nguồn gốc địa phương, mang đặc trưng văn hóa, lợi thế tự nhiên và được đánh giá, phân hạng theo tiêu chí của chương trình. Phát triển sản phẩm OCOP bao gồm ba khía cạnh chính: gia tăng quy mô và số lượng sản phẩm, nâng cao chất lượng sản phẩm, và gia tăng đóng góp vào phát triển kinh tế - xã hội địa phương.

2. Lý thuyết chuỗi giá trị và liên kết sản xuất: Phát triển sản phẩm OCOP đòi hỏi sự liên kết chặt chẽ giữa các chủ thể sản xuất, chế biến, phân phối và tiêu thụ nhằm nâng cao hiệu quả sản xuất và mở rộng thị trường.

Các khái niệm chính bao gồm: sản phẩm OCOP, tiêu chí đánh giá sản phẩm OCOP (3 sao, 4 sao, 5 sao), vai trò của chính sách hỗ trợ, và các nhân tố ảnh hưởng đến phát triển sản phẩm OCOP như nhận thức, quy hoạch, chính sách, trình độ phát triển kinh tế - xã hội, xúc tiến thương mại và tiềm năng địa phương.

Phương pháp nghiên cứu

Nghiên cứu sử dụng phương pháp kết hợp định tính và định lượng:

• Nguồn dữ liệu: Số liệu thống kê từ Sở Nông nghiệp và Phát triển Nông thôn tỉnh Phú Thọ, Cục Thống kê tỉnh, các báo cáo, tài liệu chính thức và các nghiên cứu liên quan đến chương trình OCOP tại các địa phương khác.

• Phương pháp chọn mẫu: Lựa chọn các chủ thể sản xuất sản phẩm OCOP trên địa bàn tỉnh Phú Thọ trong giai đoạn 2020-2021, bao gồm doanh nghiệp, hợp tác xã và hộ kinh doanh.

• Phương pháp phân tích: Phân tích - so sánh số liệu về quy mô sản xuất, chất lượng sản phẩm, doanh thu, lợi nhuận và thu nhập lao động; tổng hợp, khái quát hóa các kết quả nghiên cứu; sử dụng phương pháp diễn dịch và quy nạp để xây dựng cơ sở lý thuyết và đề xuất giải pháp.

• Timeline nghiên cứu: Thu thập và phân tích số liệu thực trạng giai đoạn 2020-2021, nghiên cứu kinh nghiệm các địa phương khác, đề xuất giải pháp phát triển sản phẩm OCOP đến năm 2025 và tầm nhìn 2030.

Kết quả nghiên cứu và thảo luận

Những phát hiện chính

1. Gia tăng quy mô sản xuất sản phẩm OCOP: Số lượng chủ thể tham gia sản xuất sản phẩm OCOP tăng 54% từ 22 chủ thể năm 2020 lên 34 chủ thể năm 2021, trong đó hộ kinh doanh/tổ hợp tác tăng mạnh nhất với 500%, hợp tác xã tăng 42,9%, doanh nghiệp tăng 14%.

2. Số lượng và chất lượng sản phẩm OCOP: Tỉnh Phú Thọ có 78 sản phẩm OCOP đạt từ 3 sao trở lên, trong đó 30 sản phẩm đạt 4 sao. Số lượng sản phẩm được đánh giá, phân hạng và nâng hạng tăng qua các năm, phản ánh sự cải thiện chất lượng sản phẩm.

3. Doanh thu và lợi nhuận từ sản phẩm OCOP: Doanh thu và lợi nhuận của các chủ thể sản xuất sản phẩm OCOP có xu hướng tăng, góp phần nâng cao thu nhập cho người lao động. Thu nhập bình quân của lao động tham gia sản xuất sản phẩm OCOP cũng tăng qua các năm, cho thấy hiệu quả kinh tế của chương trình.

4. Việc làm và đóng góp kinh tế - xã hội: Số lượng việc làm tạo ra từ sản xuất sản phẩm OCOP tăng, góp phần giải quyết việc làm cho lao động nông thôn và chuyển dịch cơ cấu kinh tế theo hướng hợp lý.

Thảo luận kết quả

Nguyên nhân gia tăng quy mô sản xuất và số lượng sản phẩm OCOP tại Phú Thọ là do sự vào cuộc tích cực của các cấp chính quyền, sự hỗ trợ về chính sách, đào tạo và xúc tiến thương mại. Tuy nhiên, quy mô sản xuất vẫn còn nhỏ lẻ, phân tán do đặc điểm địa hình đa dạng và hạn chế về vốn, công nghệ của các chủ thể sản xuất.

Chất lượng sản phẩm được nâng cao nhờ các chương trình đào tạo, hỗ trợ kỹ thuật và áp dụng các tiêu chuẩn chất lượng như HACCP, ISO. So sánh với các tỉnh như Bắc Kạn, Lào Cai và Quảng Ninh, Phú Thọ còn nhiều tiềm năng chưa được khai thác hết, đặc biệt trong liên kết chuỗi giá trị và phát triển thương hiệu.

Việc tăng doanh thu và thu nhập lao động cho thấy sản phẩm OCOP đã góp phần cải thiện đời sống người dân, đồng thời tạo việc làm bền vững. Dữ liệu có thể được trình bày qua biểu đồ tăng trưởng số lượng chủ thể, số sản phẩm đạt sao, doanh thu và thu nhập bình quân qua các năm để minh họa xu hướng phát triển.

Đề xuất và khuyến nghị

1. Nâng cao nhận thức và đào tạo cho các chủ thể sản xuất: Tổ chức các chương trình truyền thông, tập huấn nâng cao nhận thức về vai trò và lợi ích của sản phẩm OCOP, kỹ năng quản lý, sản xuất và marketing. Mục tiêu tăng tỷ lệ chủ thể sản xuất có năng lực quản trị và kỹ thuật lên 80% trong vòng 3 năm. Chủ thể thực hiện: Sở Nông nghiệp và Phát triển Nông thôn phối hợp với các tổ chức đào tạo.

2. Rà soát và hoàn thiện chính sách hỗ trợ: Ban hành các chính sách ưu đãi về vốn, mặt bằng, hỗ trợ kỹ thuật và xúc tiến thương mại phù hợp với điều kiện địa phương. Mục tiêu tạo điều kiện thuận lợi cho ít nhất 50% chủ thể sản xuất tiếp cận nguồn vốn ưu đãi trong 2 năm tới. Chủ thể thực hiện: UBND tỉnh, các sở ngành liên quan.

3. Tăng cường liên kết chuỗi giá trị và hợp tác giữa các chủ thể: Xây dựng mô hình liên kết giữa doanh nghiệp, hợp tác xã và hộ sản xuất nhằm tập trung nguyên liệu, nâng cao chất lượng và mở rộng thị trường. Mục tiêu thành lập ít nhất 5 chuỗi liên kết sản xuất tiêu biểu trong 3 năm. Chủ thể thực hiện: Sở Công Thương, Sở Nông nghiệp và Phát triển Nông thôn.

4. Phát triển thương hiệu và hệ thống truy xuất nguồn gốc sản phẩm: Hỗ trợ xây dựng thương hiệu, thiết kế bao bì, áp dụng công nghệ truy xuất nguồn gốc để nâng cao uy tín sản phẩm trên thị trường. Mục tiêu 70% sản phẩm OCOP được dán tem truy xuất nguồn gốc trong 5 năm. Chủ thể thực hiện: Trung tâm Xúc tiến Thương mại tỉnh, các tổ chức khoa học công nghệ.

5. Đẩy mạnh xúc tiến thương mại và mở rộng thị trường tiêu thụ: Tổ chức hội chợ, triển lãm, kết nối với các hệ thống phân phối hiện đại và thương mại điện tử để mở rộng thị trường trong nước và xuất khẩu. Mục tiêu tăng doanh thu sản phẩm OCOP lên 30% trong 3 năm. Chủ thể thực hiện: Sở Công Thương, các hiệp hội ngành hàng.

Đối tượng nên tham khảo luận văn

1. Lãnh đạo và cán bộ quản lý các cấp tỉnh, huyện, xã: Nghiên cứu giúp hoạch định chính sách, xây dựng kế hoạch phát triển sản phẩm OCOP phù hợp với điều kiện địa phương, nâng cao hiệu quả chương trình OCOP.

2. Doanh nghiệp, hợp tác xã và hộ sản xuất kinh doanh: Tham khảo để hiểu rõ các tiêu chí, quy trình phát triển sản phẩm OCOP, nâng cao chất lượng sản phẩm và mở rộng thị trường tiêu thụ.

3. Các nhà nghiên cứu, giảng viên và sinh viên ngành kinh tế phát triển, nông nghiệp và quản lý kinh tế: Tài liệu tham khảo bổ ích về lý thuyết và thực tiễn phát triển sản phẩm OCOP, phương pháp nghiên cứu và phân tích số liệu.

4. Các tổ chức hỗ trợ phát triển kinh tế nông thôn, tổ chức phi chính phủ và các cơ quan xúc tiến thương mại: Sử dụng luận văn để xây dựng các chương trình hỗ trợ, đào tạo và xúc tiến thương mại hiệu quả cho sản phẩm OCOP.

Câu hỏi thường gặp

1. Sản phẩm OCOP là gì và có đặc điểm gì nổi bật?
   Sản phẩm OCOP là sản phẩm hàng hóa hoặc dịch vụ có nguồn gốc từ địa phương, mang đặc trưng văn hóa và lợi thế tự nhiên vùng miền. Đặc điểm nổi bật là sản phẩm được đánh giá, phân hạng theo tiêu chí chất lượng, có tính bản địa cao và do các doanh nghiệp nhỏ, hợp tác xã hoặc hộ sản xuất kinh doanh thực hiện.

2. Tại sao phát triển sản phẩm OCOP lại quan trọng đối với tỉnh Phú Thọ?
   Phát triển sản phẩm OCOP giúp khai thác tối đa lợi thế địa phương, nâng cao giá trị sản phẩm, tạo việc làm và tăng thu nhập cho người dân, đồng thời góp phần thực hiện thành công chương trình xây dựng nông thôn mới và phát triển kinh tế - xã hội bền vững.

3. Những khó khăn chính trong phát triển sản phẩm OCOP tại Phú Thọ là gì?
   Khó khăn gồm quy mô sản xuất nhỏ lẻ, chất lượng sản phẩm chưa đồng đều, thiếu liên kết trong chuỗi giá trị, hạn chế về vốn và công nghệ, bao bì sản phẩm chưa hấp dẫn, và thị trường tiêu thụ chủ yếu nội địa còn hạn chế.

4. Các giải pháp chính để phát triển sản phẩm OCOP tại Phú Thọ là gì?
   Các giải pháp gồm nâng cao nhận thức và đào tạo cho chủ thể sản xuất, hoàn thiện chính sách hỗ trợ, tăng cường liên kết chuỗi giá trị, phát triển thương hiệu và truy xuất nguồn gốc, đẩy mạnh xúc tiến thương mại và mở rộng thị trường.

5. Làm thế nào để sản phẩm OCOP được đánh giá và phân hạng?
   Sản phẩm OCOP được Hội đồng cấp tỉnh và Trung ương đánh giá dựa trên các tiêu chí về chất lượng, quy trình sản xuất, bao bì, truy xuất nguồn gốc và khả năng tiêu thụ. Sản phẩm được xếp hạng từ 3 sao trở lên, phản ánh mức độ đáp ứng tiêu chuẩn và sức cạnh tranh trên thị trường.

Kết luận

• Phát triển sản phẩm OCOP tại tỉnh Phú Thọ đã đạt được những kết quả tích cực với sự gia tăng số lượng chủ thể sản xuất và sản phẩm đạt chuẩn OCOP trong giai đoạn 2020-2021.
• Chất lượng sản phẩm và hiệu quả kinh tế từ sản phẩm OCOP được cải thiện, góp phần nâng cao thu nhập và tạo việc làm cho lao động nông thôn.
• Các khó khăn về quy mô sản xuất, liên kết chuỗi giá trị và thị trường tiêu thụ vẫn còn tồn tại, cần có giải pháp đồng bộ và hiệu quả.
• Đề xuất các giải pháp trọng tâm gồm nâng cao nhận thức, hoàn thiện chính sách, tăng cường liên kết, phát triển thương hiệu và xúc tiến thương mại nhằm phát triển bền vững sản phẩm OCOP đến năm 2025 và tầm nhìn 2030.
• Luận văn cung cấp cơ sở khoa học và thực tiễn quan trọng cho các cấp chính quyền, doanh nghiệp và các tổ chức liên quan trong việc phát triển sản phẩm OCOP, góp phần thúc đẩy phát triển kinh tế nông thôn và xây dựng nông thôn mới.

Các cơ quan quản lý và chủ thể sản xuất cần phối hợp triển khai các giải pháp đề xuất, đồng thời tiếp tục nghiên cứu, cập nhật số liệu để điều chỉnh chính sách phù hợp, đảm bảo phát triển sản phẩm OCOP hiệu quả và bền vững.

Trích đoạn nội dung tài liệu

Chương 1 CƠ SỞ LÝ THUYẾT VÀ KINH NGHIỆM VỀ PHÁT TRIỂN SẢN PHẨM OCOP Ở ĐỊA BÀN CẤP TỈNH 1. CƠ SỞ LÝ THUYẾT VỀ PHÁT TRIỂN SẢN PHẨM OCOP 1. Khái quát một số vấn đề có liên quan đến sản phẩm OCOP - Chương trình OCOP Chương trình OCOP là Chương trình “Mỗi xã một sản phẩm” (One commune, oen product) đây là mô hình được học tập từ phong trào “Mỗi xã một sản phẩm” của Nhật Bản. Mô hình này đã được Nhật Bản thực hiện từ thập niên 70 của thế kỷ XX và đã mang lại nhiều lợi ích cho người dân.

Ở Việt Nam, Chương trình OCOP được thực hiện bởi Quyết định số 490/QĐ-TTg ngày 07/5/2018 do Thủ tướng Chính phủ Phê duyệt Đề án với tên gọi “Chương trình mỗi xã một sản phẩm, giai đoạn 2018-2020“ [31] và đã được 63 tỉnh, thành thực hiện. Đến nay, Bộ Nông nghiệp và Phát triển Nông thôn tiếp tục thực hiện Đề án Chương trình mỗi xã một sản phẩm giai đoạn 2021-2025. Chương trình OCOP là Chương trình phát triển kinh tế khu vực nông thôn theo hướng phát triển nội lực và gia tăng giá trị. Thực chất Chương trình OCOP là giải pháp, nhiệm vụ trong triển khai thực hiện Chương trình mục tiêu quốc gia xây dựng nông thôn mới (NTM).

Vì vậy, trọng tâm của Chương trình OCOP là phát triển sản phẩm nông nghiệp, phi nông nghiệp, dịch vụ có lợi thế ở mỗi địa phương theo chuỗi giá trị, do các thành phần kinh tế tư nhân (doanh nghiệp, hộ sản xuất) và kinh tế tập thể (hợp tác xã) thực hiện. Trong đó, “Nhà nước đóng vai trò kiến tạo, ban hành khung pháp lý và chính sách để thực hiện; định hướng quy hoạch các vùng sản xuất hàng hóa, dịch vụ; quản lý và giám sát tiêu chuẩn chất lượng sản phẩm; hỗ trợ các khâu: đào tạo, tập huấn, hướng dẫn kỹ thuật, ứng dụng khoa học công nghệ (KHCN), xây dựng thương hiệu, xúc tiến thương mại (XTTM), quảng 15 bá sản phẩm, tín dụng“. Còn người dân, các hình thức tổ chức kinh tế (doanh nghiệp, hợp tác xã) đóng vai trò chính trong Chương trình này. Chính người dân và các tổ chức kinh tế phát hiện ra tiềm năng, lợi thế của quê hương, họ tự quyết định lựa chọn và phát triển các sản phẩm có lợi thế cạnh trạnh của địa phương, đồng thời, lập kế hoạch để phát triển, tập trung sản xuất, chế biến để tạo ra sản phẩm có chất lượng tốt nhất theo đúng quy chuẩn đáp ứng nhu cầu thị trường.

- Khái niệm sản phẩm OCOP Sản phẩm OCOP gồm có sản phẩm hàng hoá và sản phẩm dịch vụ. Theo Ninh Đức Hùng – chuyên gia tư vấn phát triển hợp tác xã và sản phẩm OCOP cho rằng: “Sản phẩm OCOP là sản phẩm có nguồn gốc từ địa phương, nó mang đặc trưng văn hoá và lợi thế của địa phương theo hướng sản xuất kinh tế tuần hoàn, nông nghiệp hữu cơ tại một số vùng có điều kiện phù hợp, đặc biệt là các sản phẩm đặc sản vùng, miền, sản phẩm làng nghề, sản phẩm dựa trên thế mạnh, các lợi thế về điều kiện tự nhiên về nguồn nguyên liệu cũng như tri thức và văn hoá bản địa của địa phương”. Còn “ Sản phẩm dịch vụ là những dịch vụ du lịch cộng đồng, du lịch sinh thái và điểm du lịch, nó dựa trên những lợi thế, thế mạnh về điều kiện tự nhiên, cảnh quan và văn hoá vùng, miền của một địa phương” [46]. Như vậy, sản phẩm OCOP phải là sản phẩm hàng hoá và dịch vụ có nguồn gốc từ địa phương, mang đặc trưng văn hoá của địa phương và phải dựa trên các lợi thế về điều kiện tự nhiên, nguồn nguyên liệu, cảnh quan, tri thức tại địa phương.

Vì vậy, sản phẩm OCOP mang tính bản địa với những đặc trưng riêng có của mỗi địa phương. Ngoài ra, còn có quan niệm: sản phẩm OCOP là sản phẩm của Chương trình OCOP đã được Hội đồng cấp tỉnh, cấp Trung ương đánh giá, phân hạng theo các tiêu chí của Chương trình. Từ những quan niệm trên có thể hiểu: Sản phẩm OCOP là sản phẩm hàng hoá, dịch vụ mang đặc trưng vùng, miền dựa trên các lợi thế của địa phương được 16 Hội đồng cấp Tỉnh, cấp Trung ương đánh giá, phân hạng và công nhận theo các tiêu chí đánh giá, phân hạng của Chương trình OCOP. Với quan niệm trên, sản phẩm OCOP phải là các sản phẩm nông nghiệp, phi nông nghiệp, dịch vụ mang đặc trưng riêng có và có lợi thế ở các địa phương.

Các sản phẩm này phải được Hội đồng OCOP từ cấp tỉnh và cấp trung ương đánh giá, xếp hạng dựa trên các tiêu chí đã ban hành. Ở mỗi cấp, mức độ đánh giá, xếp hạng sẽ được nâng cao dần, bảo đảm yêu cầu khắt khe cũng như tiêu chí của từng sản phẩm. Sản phẩm OCOP chủ yếu được sản xuất ở khu vực nông thôn (cấp xã), ngoài ra, tùy thuộc vào điều kiện thực tiễn của từng địa phương, sản phẩm này còn được sản xuất ở khu vực đô thị (cấp phường, thị trấn). Sản phẩm OCOP do các doanh nghiệp nhỏ và vừa, hợp tác xã, tổ hợp tác, các hộ sản xuất có đăng ký kinh doanh thực hiện.

- Phân loại sản phẩm OCOP Căn cứ vào nguồn gốc cũng như công dụng của sản phẩm, sản phẩm OCOP được phân ra thành 6 nhóm ngành [32], bao gồm: + Nhóm ngành thực phẩm, là các nông sản tươi sống, nông sản chế biến và các thực phẩm khác; + Nhóm ngành đồ uống, gồm: đồ uống không cồn, đồ uống có cồn; + Nhóm ngành dược liệu: là các sản phẩm có thành phần từ thảo dược và các loại khác; + Nhóm ngành vải may mặc: là các sẩn phẩm làm từ bông, sợi; + Nhóm ngành lưu niệm, nội thất, trang trí: là các sản phẩm được làm từ mây tre, gỗ, sợi, gốm sứ, kim loại, dệt may… dùng làm đồ lưu niệm hoặc đồ gia dụng; + Nhóm ngành dịch vụ du lịch nông thôn, gồm: du lịch cộng đồng, du lịch sinh thái và điểm du lịch. - Đặc điểm của sản phẩm OCOP 17 Từ khái niệm cũng như cơ cấu trên, sản phẩm OCOP có những đặc điểm cơ bản sau: Một là, sản phẩm OCOP là sản phẩm nông nghiệp, phi nông nghiệp, dịch vụ có lợi thế của địa phương. Thông thường, mỗi một địa phương thường có nhiều loại sản phẩm trong lĩnh vực nông nghiệp (trồng trọt, chăn nuôi, lâm nghiệp, nuôi trồng thuỷ sản), hoặc phi nông nghiệp (sản phẩm trong các làng nghề, sản phẩm tiểu thủ công nghiệp), dịch vụ (du lịch cộng đồng, du lịch sinh thái, điểm du lịch), song để được tính là sản phẩm OCOP đó phải là những sản phẩm mang đặc trưng riêng có, là đặc sản của địa phương và phải dựa trên lợi thế về điều kiện tự nhiên, thổ nhưỡng, nguồn nguyên liệu từ địa phương. Chẳng hạn, vải thiều Lục Ngạn (Bắc Giang), gạo tám xoan Hải Hậu (Nam Định), ruốc tôm Vân Đồn (Quảng Ninh), thịt chua Phú Thọ, bưởi Đoan Hùng (Phú Thọ)… Hai là, sản phẩm OCOP là sản phẩm trọng tâm trong phát triển kinh tế nông thôn khi triển khai thực hiện Chương trình Mục tiêu quốc gia xây dựng NTM.

Để thực hiện thành công Chương trình Mục tiêu quốc gia xây dựng NTM, Chính phủ đã thực hiện nhiều Chương trình bổ trợ, trong đó có các Chương trình trọng tâm như: Chương trình đào tạo nghề cho lao động nông thôn; Chương trình “Mỗi xã một sản phẩm”; Chương trình khoa học và công nghệ (KH&CN); Chương trình tăng cường bảo vệ môi trường, an toàn thực phẩm và cấp nước sạch nông thôn; Chương trình chuyển đổi số trong xây dựng NTM, hướng tới NTM thông minh… Trong các Chương trình trên, chỉ có Chương trình “Mỗi xã một sản phẩm” tập trung vào phát triển các sản phẩm nông nghiệp, phi nông nghiệp, dịch vụ có thế mạnh, mang tính đặc trưng, lợi thế của từng địa phương. Do đó, sản phẩm OCOP được coi là sản phẩm trọng tâm trong phát triển kinh tế nông thôn khi triển khai thực hiện Chương trình Mục tiêu quốc gia xây dựng NTM. 18 Ba là, sản phẩm OCOP là sản phẩm do các doanh nghiệp nhỏ và vừa, hợp tác xã, tổ hợp tác, các hộ sản xuất có đăng ký kinh doanh khu vực nông thôn thực hiện sản xuất, kinh doanh. Sản phẩm OCOP mặc dù là các sản phẩm mang tính đặc trưng và dựa trên thế mạnh, lợi thế của từng địa phương, song phải do các doanh nghiệp nhỏ và vừa, hợp tác xã, tổ hợp tác, các hộ sản xuất có đăng ký kinh doanh khu vực nông thôn thực hiện sản xuất, kinh doanh.

Bởi vì, chỉ các doanh nghiệp nhỏ và vừa, hợp tác xã, tổ hợp tác, các hộ sản xuất có đăng ký kinh doanh mới đủ điều kiện về nguồn lực để thực hiện sản xuất theo chu trình 6 bước: từ ý tưởng sản phẩm đến sản xuất, tham gia xếp hạng, kết nối tiêu thụ… 1. Khái niệm, vai trò, nội dung và tiêu chí đánh giá phát triển sản phẩm OCOP 1. Khái niệm phát triển sản phẩm OCOP Từ cách hiểu phát triển là quá trình tăng tiến toàn diện về mọi mặt, là quá trình biến đổi cả về lượng và chất cũng như quan niệm về sản phẩm OCOP như trên, dưới góc độ chuyên ngành Kinh tế phát triển có thể hiểu: Phát triển sản phẩm OCOP là quá trình gia tăng quy mô và số lượng sản phẩm, nâng cao chất lượng, gia tăng đóng góp của sản phẩm OCOP vào phát triển kinh tế - xã hội địa phương. Từ quan niệm trên cho thấy, phát triển sản phẩm OCOP tức là phải đồng thời quan tâm đến 3 khía cạnh: - Gia tăng quy mô, số lượng sản phẩm hàng hoá, dịch vụ mang tính đặc trưng vùng, miền và dựa trên lợi thế, thế mạnh về điều kiện tự nhiên, nguồn nguyên liệu của vùng, miền (địa phương); - Nâng cao chất lượng sản phẩm OCOP của địa phương; - Gia tăng đóng góp của sản phẩm OCOP vào phát triển kinh tế - xã hội địa phương.

Các khía cạnh này có mối quan hệ tác động qua lại lẫn nhau và khi cả 3 khía cạnh này cùng được thực hiện sẽ tạo ra xung lực để sản phẩm OCOP phát 19 triển. Bởi vì, sản phẩm OCOP không thể phát triển khi số lượng, quy mô sản phẩm bị thu hẹp; chất lượng sản phẩm ngày càng giảm và đóng góp của sản phẩm vào phát triển kinh tế - xã hội địa phương ngày càng thấp. Tuy nhiên, trong ba khía cạnh này, chất lượng sản phẩm là điều kiện tiên quyết để sản phẩm OCOP phát triển và cũng là yếu tố quyết định thành công của Chương trình.