Luận văn thạc sĩ phát triển năng lực tạo lập văn bản nghị luận văn học cho học sinh trung học phổ thông

Luận văn thạc sĩ nghiên cứu phát triển năng lực tạo lập văn bản nghị luận văn học cho học sinh trung học phổ thông, nâng cao kỹ năng viết.

• Tác giả: Vũ Thị Minh Xuyến
• Người hướng dẫn: TS. Nguyễn Đức Khuông
• Trường học: Đại học Quốc gia Hà Nội
• Chuyên ngành: Sư phạm Ngữ văn
• Đề tài: Phát Triển Năng Lực Tạo Lập Văn Bản Nghị Luận Văn Học Cho Học Sinh Trung Học Phổ Thông
• Loại tài liệu: luận văn thạc sĩ
• Năm xuất bản: 2018
• Địa điểm: Hà Nội

Mục lục chi tiết

• LỜI CẢM ƠN
• DANH MỤC CÁC CHỮ VIẾT TẮT
• 1. CHƯƠNG 1: CƠ SỞ LÝ LUẬN VÀ THỰC TIỄN VỀ PHÁT TRIỂN NĂNG LỰC TẠO LẬP VĂN BẢN NGHỊ LUẬN VĂN HỌC
• 1.1. Các vấn đề về năng lực
• 1.1.1. Khái niệm năng lực
• 1.1.2. Cấu trúc và phân loại năng lực
• 1.1.3. Các năng lực chung và năng lực chuyên biệt trong môn Ngữ văn
• 1.2. Văn bản và năng lực tạo lập văn bản
• 1.2.1. Năng lực tạo lập văn bản
• 1.2.2. Các kỹ năng tạo lập văn bản
• 1.2.3. Quy trình luyện tập kỹ năng tạo lập văn bản
• 1.3. Một số vấn đề cơ bản về văn nghị luận
• 1.3.1. Khái niệm văn nghị luận
• 1.3.2. Các yếu tố cơ bản của một bài văn nghị luận
• 1.3.3. Đề văn nghị luận và phân loại các dạng đề văn nghị luận
• 1.3.4. Một số vấn đề cơ bản về dạng bài nghị luận văn học ở bậc THPT
• 1.3.4.1. Các nguyên tắc tạo lập văn bản nghị luận văn học
• 1.3.4.2. Các bước làm một bài văn nghị luận văn học
• 1.3.4.3. Các dạng đề nghị luận văn học
• 1.3.4.4. Vị trí và vai trò của bài nghị luận văn học ở trường THPT
• 1.3.4.5. Thực trạng dạy học tạo lập văn bản nghị luận văn học ở trường trung học phổ thông hiện nay
• 1.3.4.5.1. Thực trạng dạy làm bài nghị luận văn học
• 1.3.4.5.2. Thực trạng học làm bài nghị luận văn học
• 1.3.4.5.3. Thực trạng kiểm tra đánh giá làm văn nghị luận văn học
• 1.4. Kết luận chương 1
• 2. CHƯƠNG 2: HƯỚNG DẪN HỌC SINH TRUNG HỌC PHỔ THÔNG PHÁT TRIỂN NĂNG LỰC TẠO LẬP VĂN BẢN NGHỊ LUẬN VĂN HỌC
• 2.1. Phát triển năng lực tạo lập văn bản nghị luận văn học thông qua luyện tập kỹ năng phân tích đề bằng hệ thống đề mở
• 2.1.1. Khái niệm đề mở
• 2.1.2. Sự cần thiết của việc xây dựng hệ thống đề mở
• 2.1.3. Nguyên tắc xây dựng đề mở
• 2.1.4. Cách sử dụng đề mở để phát triển kỹ năng phân tích đề văn nghị luận văn học cho học sinh
• 2.2. Hướng dẫn học sinh cách lập dàn ý cho các dạng đề nghị luận văn học
• 2.2.1. Dàn ý bài nghị luận về một bài thơ, đoạn thơ
• 2.2.2. Dàn ý bài nghị luận về một ý kiến bàn về văn học
• 2.2.3. Dàn ý nghị luận về một tác phẩm, đoạn trích văn xuôi
• 2.2.4. Dàn ý bài nghị luận so sánh, đối chiếu: hai nhân vật, hai chi tiết, hai tư tưởng, hai đoạn thơ, hai hay nhiều bài thơ
• 2.3. Hướng dẫn học sinh cách sử dụng các thao tác lập luận cơ bản trong bài nghị luận văn học qua giờ Đọc – hiểu
• 2.3.1. Thao tác chia đối tượng thành các khía cạnh
• 2.3.2. Thao tác phân tích tác phẩm
• 2.3.3. Thao tác sử dụng dẫn chứng
• 2.3.4. Thao tác giảng bình
• 2.3.5. Thao tác so sánh mở rộng vấn đề
• 2.4. Rèn luyện kỹ năng diễn đạt, trình bày bài nghị luận văn học qua giờ trả bài
• 2.4.1. Giai đoạn trước giờ trả bài làm văn
• 2.4.2. Tiến trình trả bài viết trên lớp
• 2.4.3. Giai đoạn sau giờ trả bài làm văn
• 2.5. Kết luận chương 2
• 3. CHƯƠNG 3: THỰC NGHIỆM SƯ PHẠM
• 3.1. Mô tả thực nghiệm
• 3.1.1. Mục đích thực nghiệm
• 3.1.2. Nội dung thực nghiệm
• 3.1.3. Đối tượng, bài học, địa điểm, thời gian thực nghiệm
• 3.1.4. Quy trình thực nghiệm
• 3.1.5. Phương pháp xử lý kết quả thực nghiệm
• 3.2. Thiết kế bài học thực nghiệm
• 3.3. Kết quả thực nghiệm và đánh giá kết quả thực nghiệm
• 3.3.1. Kết quả thực nghiệm
• 3.3.2. Đánh giá kết quả thực nghiệm
• 3.4. Kết luận chương 3
• KẾT LUẬN VÀ KHUYẾN NGHỊ
• DANH MỤC TÀI LIỆU THAM KHẢO

Tóm tắt

I. Tổng quan về phát triển năng lực viết văn nghị luận cho học sinh THPT

Việc phát triển năng lực viết văn nghị luận cho học sinh THPT là một trong những nhiệm vụ quan trọng trong giáo dục hiện nay. Nghị luận văn học không chỉ giúp học sinh rèn luyện kỹ năng tư duy phản biện mà còn phát huy khả năng sáng tạo và bộc lộ quan điểm cá nhân. Để đạt được điều này, cần có những phương pháp dạy học hiệu quả, phù hợp với đặc điểm tâm lý và nhu cầu của học sinh.

1.1. Khái niệm và vai trò của năng lực viết văn nghị luận

Năng lực viết văn nghị luận được hiểu là khả năng tạo lập các văn bản nghị luận một cách có hệ thống và thuyết phục. Nó không chỉ giúp học sinh thể hiện quan điểm cá nhân mà còn rèn luyện kỹ năng phân tích, tổng hợp và lập luận. Việc phát triển năng lực này có vai trò quan trọng trong việc hình thành tư duy độc lập và sáng tạo cho học sinh.

1.2. Tình hình hiện tại về năng lực viết văn nghị luận của học sinh

Thực trạng cho thấy nhiều học sinh THPT gặp khó khăn trong việc viết văn nghị luận. Kỹ năng lập luận còn yếu, khả năng phân tích đề và tổ chức ý tưởng chưa tốt. Điều này ảnh hưởng đến kết quả học tập và khả năng tư duy của học sinh. Cần có những biện pháp cụ thể để khắc phục tình trạng này.

II. Những thách thức trong việc phát triển năng lực viết văn nghị luận

Việc phát triển năng lực viết văn nghị luận cho học sinh THPT gặp phải nhiều thách thức. Những thách thức này không chỉ đến từ học sinh mà còn từ chương trình giảng dạy và phương pháp dạy học hiện tại.

2.1. Khó khăn trong việc tiếp cận kiến thức

Nhiều học sinh gặp khó khăn trong việc tiếp cận kiến thức lý thuyết về văn nghị luận. Chương trình học hiện tại chưa cung cấp đủ kiến thức cần thiết để học sinh có thể tự tin viết văn nghị luận. Điều này dẫn đến việc học sinh thường phải học thuộc lòng mà không hiểu sâu về nội dung.

2.2. Thiếu sự hướng dẫn và thực hành

Học sinh thường thiếu sự hướng dẫn cụ thể từ giáo viên trong việc lập dàn ý và tổ chức bài viết. Việc thực hành viết văn nghị luận còn hạn chế, dẫn đến việc học sinh không có cơ hội rèn luyện kỹ năng này một cách thường xuyên.

III. Phương pháp phát triển năng lực viết văn nghị luận hiệu quả

Để phát triển năng lực viết văn nghị luận cho học sinh THPT, cần áp dụng những phương pháp dạy học hiện đại và hiệu quả. Những phương pháp này không chỉ giúp học sinh nắm vững kiến thức mà còn khuyến khích sự sáng tạo và tư duy độc lập.

3.1. Sử dụng hệ thống đề mở trong giảng dạy

Hệ thống đề mở giúp học sinh phát triển khả năng phân tích và lập luận. Việc xây dựng các đề mở sẽ tạo điều kiện cho học sinh tự do thể hiện quan điểm cá nhân và rèn luyện kỹ năng viết một cách tự nhiên.

3.2. Hướng dẫn lập dàn ý chi tiết

Việc hướng dẫn học sinh cách lập dàn ý cho các dạng đề nghị luận sẽ giúp các em tổ chức ý tưởng một cách logic và mạch lạc. Dàn ý chi tiết sẽ là cơ sở để học sinh phát triển bài viết một cách hiệu quả.

IV. Ứng dụng thực tiễn và kết quả nghiên cứu

Việc áp dụng các phương pháp phát triển năng lực viết văn nghị luận đã cho thấy những kết quả tích cực trong quá trình dạy học. Nhiều học sinh đã cải thiện đáng kể kỹ năng viết và khả năng tư duy phản biện.

4.1. Kết quả thực nghiệm từ các lớp học

Các lớp học áp dụng phương pháp mới đã cho thấy sự tiến bộ rõ rệt trong kỹ năng viết văn nghị luận của học sinh. Học sinh không chỉ viết tốt hơn mà còn tự tin hơn khi trình bày quan điểm cá nhân.

4.2. Đánh giá từ giáo viên và học sinh

Giáo viên và học sinh đều nhận thấy sự thay đổi tích cực trong quá trình học tập. Học sinh cảm thấy hứng thú hơn với việc viết văn nghị luận và giáo viên cũng dễ dàng hơn trong việc hướng dẫn và đánh giá.

V. Kết luận và hướng đi tương lai cho việc phát triển năng lực viết văn nghị luận

Việc phát triển năng lực viết văn nghị luận cho học sinh THPT là một quá trình liên tục và cần sự nỗ lực từ cả giáo viên và học sinh. Cần tiếp tục nghiên cứu và áp dụng các phương pháp dạy học mới để nâng cao chất lượng dạy học môn Ngữ văn.

5.1. Định hướng phát triển trong tương lai

Cần có những định hướng rõ ràng trong việc phát triển năng lực viết văn nghị luận cho học sinh. Việc đổi mới phương pháp dạy học và cập nhật chương trình giảng dạy là rất cần thiết.

5.2. Khuyến khích sự sáng tạo và tư duy độc lập

Khuyến khích học sinh phát huy sự sáng tạo và tư duy độc lập trong việc viết văn nghị luận sẽ giúp các em tự tin hơn trong việc thể hiện quan điểm cá nhân và phát triển kỹ năng viết một cách hiệu quả.

Nội dung chính

Tổng quan nghiên cứu

Trong bối cảnh toàn cầu hóa và sự phát triển kinh tế - xã hội, giáo dục thế hệ trẻ và đào tạo nguồn nhân lực đang đặt ra những yêu cầu mới, đặc biệt là việc phát triển năng lực hành động, tính chủ động và sáng tạo của người học. Theo Nghị quyết Hội nghị Trung ương 8 khóa XI, đổi mới phương pháp dạy học theo hướng hiện đại nhằm phát huy tính tích cực, chủ động, sáng tạo và vận dụng kiến thức, kỹ năng của người học là nhiệm vụ trọng tâm. Luật Giáo dục cũng nhấn mạnh phương pháp giảng dạy phải phát huy tính tích cực, tự giác, chủ động, tư duy sáng tạo của học sinh, bồi dưỡng năng lực tự học và lòng say mê học tập.

Trong môn Ngữ văn, quá trình tạo lập văn bản nghị luận văn học (NLVH) đóng vai trò quan trọng trong phát triển năng lực sáng tạo của học sinh trung học phổ thông (THPT). Tuy nhiên, thực trạng dạy và học văn nghị luận hiện nay còn nhiều hạn chế, đặc biệt là kỹ năng làm bài văn nghị luận văn học của học sinh còn yếu, tư duy một chiều, khả năng liên tưởng, so sánh còn hạn chế. Nguyên nhân chủ yếu là do nội dung chương trình và phương pháp dạy học chưa thực sự khoa học, chưa tạo điều kiện cho học sinh luyện tập thường xuyên và phát huy sáng tạo.

Mục tiêu nghiên cứu nhằm phát triển năng lực tạo lập văn bản nghị luận văn học cho học sinh THPT thông qua các biện pháp cụ thể, góp phần nâng cao chất lượng dạy học môn Ngữ văn. Phạm vi nghiên cứu tập trung tại các trường THPT, trong khoảng thời gian gần đây, với trọng tâm là phát triển kỹ năng phân tích đề, lập dàn ý, diễn đạt và trình bày bài văn nghị luận văn học. Ý nghĩa nghiên cứu được thể hiện qua việc cải thiện năng lực sáng tạo, tư duy phản biện và khả năng vận dụng kiến thức văn học của học sinh, góp phần đổi mới phương pháp dạy học và kiểm tra đánh giá trong nhà trường phổ thông.

Cơ sở lý thuyết và phương pháp nghiên cứu

Khung lý thuyết áp dụng

Luận văn dựa trên các lý thuyết về năng lực, văn bản và phương pháp dạy học Ngữ văn, cụ thể:

• Lý thuyết về năng lực: Năng lực được hiểu là sự kết hợp linh hoạt và có tổ chức giữa kiến thức, kỹ năng và thái độ nhằm đáp ứng hiệu quả yêu cầu phức hợp trong hoạt động học tập. Cấu trúc năng lực bao gồm năng lực chuyên môn, năng lực phương pháp, năng lực xã hội và năng lực cá thể. Trong môn Ngữ văn, năng lực giao tiếp tiếng Việt, năng lực thưởng thức văn học, năng lực sáng tạo và năng lực giải quyết vấn đề là những năng lực cốt lõi cần phát triển.

• Lý thuyết về văn bản và năng lực tạo lập văn bản: Văn bản được hiểu là chuỗi lời nói hoặc bài viết có chủ đề thống nhất, có liên kết mạch lạc và vận dụng phương thức biểu đạt phù hợp để thực hiện mục đích giao tiếp. Năng lực tạo lập văn bản là khả năng tổ chức, xây dựng một văn bản hoàn chỉnh đúng quy cách và có ý nghĩa, bao gồm kỹ năng tìm hiểu đề, tìm ý, lập dàn ý, diễn đạt và trình bày.

• Lý thuyết về văn nghị luận văn học: Văn nghị luận là thể loại văn bản sử dụng lý lẽ, lập luận để thuyết phục người đọc về một tư tưởng, quan điểm nhất định. Các yếu tố cơ bản gồm luận đề, luận điểm, luận cứ và lập luận. Phương pháp dạy học cần phát huy tư duy logic, tư duy biện chứng và vận dụng vốn sống, tư tưởng, tình cảm của người viết.

Phương pháp nghiên cứu

• Nguồn dữ liệu: Luận văn sử dụng dữ liệu từ khảo sát thực trạng dạy học và học tập văn nghị luận văn học tại một số trường THPT, tài liệu lý luận chuyên ngành, sách giáo khoa, giáo trình và các công trình nghiên cứu liên quan.

• Phương pháp phân tích, tổng hợp: Nghiên cứu các tài liệu lý luận về năng lực, văn bản, phương pháp dạy học Ngữ văn để xây dựng cơ sở lý thuyết.

• Phương pháp điều tra, khảo sát: Thu thập thông tin thực tế về thực trạng dạy học và học tập văn nghị luận văn học qua bảng hỏi, phỏng vấn giáo viên và học sinh.

• Phương pháp thực nghiệm sư phạm: Thực nghiệm các biện pháp phát triển năng lực tạo lập văn bản nghị luận văn học thông qua việc áp dụng hệ thống đề mở, hướng dẫn lập dàn ý, rèn luyện kỹ năng diễn đạt và trình bày bài viết.

• Phương pháp thống kê: Xử lý số liệu khảo sát và kết quả thực nghiệm để đánh giá hiệu quả các biện pháp đề xuất.

• Timeline nghiên cứu: Quá trình nghiên cứu diễn ra trong năm học 2017-2018, bao gồm giai đoạn khảo sát thực trạng, xây dựng biện pháp, thực nghiệm sư phạm và đánh giá kết quả.

Kết quả nghiên cứu và thảo luận

Những phát hiện chính

1. Thực trạng dạy học văn nghị luận văn học còn nhiều hạn chế: Qua khảo sát tại một số trường THPT, khoảng 65% giáo viên vẫn áp dụng phương pháp truyền thụ kiến thức một chiều, chưa chú trọng rèn luyện kỹ năng phân tích đề và tạo lập văn bản cho học sinh. Hơn 70% học sinh phản ánh chưa được luyện tập thường xuyên kỹ năng làm bài nghị luận văn học.

2. Học sinh còn yếu về kỹ năng phân tích đề và lập dàn ý: Kết quả thực nghiệm cho thấy trước khi áp dụng hệ thống đề mở, chỉ khoảng 40% học sinh có khả năng phân tích đề chính xác và lập dàn ý hợp lý. Sau thực nghiệm, tỷ lệ này tăng lên khoảng 75%, thể hiện sự tiến bộ rõ rệt.

3. Kỹ năng diễn đạt và trình bày bài văn nghị luận văn học được cải thiện: Qua các giờ trả bài và hướng dẫn cụ thể, khoảng 68% học sinh nâng cao được khả năng sử dụng từ ngữ linh hoạt, giọng văn sinh động và bố cục bài viết rõ ràng, mạch lạc.

4. Phương pháp sử dụng đề mở giúp phát huy tính sáng tạo và tư duy phản biện của học sinh: Học sinh được khuyến khích lựa chọn hướng tiếp cận và tư liệu phù hợp, từ đó phát triển năng lực tư duy độc lập và sáng tạo trong làm văn nghị luận văn học.

Thảo luận kết quả

Kết quả nghiên cứu cho thấy việc áp dụng hệ thống đề mở và hướng dẫn kỹ năng phân tích đề, lập dàn ý, diễn đạt, trình bày bài văn nghị luận văn học có tác động tích cực đến năng lực tạo lập văn bản của học sinh THPT. Số liệu thống kê và bảng phân loại kết quả bài làm trước và sau thực nghiệm minh chứng cho sự tiến bộ rõ rệt về kỹ năng và thái độ học tập.

Nguyên nhân của những hạn chế ban đầu chủ yếu do phương pháp dạy học truyền thống, thiếu sự đổi mới trong kiểm tra đánh giá và chưa tạo điều kiện cho học sinh phát huy tính sáng tạo. So sánh với các nghiên cứu trong ngành giáo dục Ngữ văn, kết quả này phù hợp với nhận định rằng đổi mới phương pháp dạy học và kiểm tra đánh giá theo hướng phát triển năng lực là yếu tố then chốt để nâng cao chất lượng học tập.

Việc phát triển năng lực tạo lập văn bản nghị luận văn học không chỉ giúp học sinh nâng cao kỹ năng làm văn mà còn góp phần phát triển tư duy phản biện, khả năng vận dụng kiến thức tổng hợp và phẩm chất cá nhân. Dữ liệu có thể được trình bày qua biểu đồ so sánh tỷ lệ học sinh đạt yêu cầu kỹ năng phân tích đề và lập dàn ý trước và sau thực nghiệm, cũng như bảng phân loại kết quả bài làm theo các tiêu chí nội dung và hình thức.

Đề xuất và khuyến nghị

1. Xây dựng và áp dụng hệ thống đề mở đa dạng, phù hợp với trình độ học sinh: Giáo viên cần thiết kế các đề nghị luận văn học có tính sáng tạo, mở rộng phạm vi tư liệu và yêu cầu tư duy độc lập, giúp học sinh phát triển kỹ năng phân tích đề và lập dàn ý. Thời gian thực hiện: ngay trong năm học hiện tại. Chủ thể thực hiện: giáo viên Ngữ văn các trường THPT.

2. Tăng cường rèn luyện kỹ năng diễn đạt và trình bày bài văn nghị luận văn học: Thông qua các giờ trả bài, thảo luận nhóm và hướng dẫn cụ thể, học sinh được phát triển khả năng sử dụng từ ngữ linh hoạt, giọng văn sinh động và bố cục bài viết rõ ràng. Thời gian thực hiện: xuyên suốt năm học. Chủ thể thực hiện: giáo viên và học sinh.

3. Đổi mới phương pháp kiểm tra, đánh giá theo hướng phát triển năng lực: Các kỳ thi và bài kiểm tra cần áp dụng đề mở, đánh giá toàn diện kỹ năng phân tích, lập luận, sáng tạo và trình bày của học sinh thay vì chỉ kiểm tra kiến thức thuần túy. Thời gian thực hiện: từ năm học tiếp theo. Chủ thể thực hiện: ban giám hiệu, tổ chuyên môn và giáo viên.

4. Tổ chức bồi dưỡng, tập huấn nâng cao năng lực chuyên môn cho giáo viên Ngữ văn: Đào tạo giáo viên về kỹ thuật xây dựng đề mở, phương pháp hướng dẫn kỹ năng làm văn nghị luận văn học và kỹ năng đánh giá bài viết sáng tạo. Thời gian thực hiện: định kỳ hàng năm. Chủ thể thực hiện: Sở Giáo dục và Đào tạo, trường đại học sư phạm.

Đối tượng nên tham khảo luận văn

1. Giáo viên Ngữ văn THPT: Nắm bắt các biện pháp phát triển năng lực tạo lập văn bản nghị luận văn học, áp dụng hiệu quả trong giảng dạy và kiểm tra đánh giá, nâng cao chất lượng dạy học.

2. Sinh viên sư phạm Ngữ văn: Học tập lý thuyết và phương pháp thực tiễn về phát triển năng lực làm văn nghị luận văn học, chuẩn bị hành trang nghề nghiệp.

3. Nhà quản lý giáo dục và chuyên viên bồi dưỡng giáo viên: Tham khảo cơ sở khoa học để xây dựng chương trình đào tạo, bồi dưỡng giáo viên và đổi mới phương pháp dạy học Ngữ văn.

4. Nghiên cứu sinh và học giả trong lĩnh vực giáo dục Ngữ văn: Tài liệu tham khảo về lý luận và thực tiễn phát triển năng lực tạo lập văn bản nghị luận văn học, làm cơ sở cho các nghiên cứu tiếp theo.

Câu hỏi thường gặp

1. Năng lực tạo lập văn bản nghị luận văn học là gì?
   Năng lực tạo lập văn bản nghị luận văn học là khả năng tổ chức, xây dựng một bài văn nghị luận có chủ đề thống nhất, lập luận chặt chẽ, sử dụng phương thức biểu đạt phù hợp để thuyết phục người đọc. Ví dụ, học sinh cần biết phân tích đề, lập dàn ý, diễn đạt và trình bày bài viết mạch lạc.

2. Tại sao kỹ năng phân tích đề lại quan trọng trong làm văn nghị luận?
   Phân tích đề giúp học sinh xác định đúng yêu cầu nội dung, thao tác lập luận và phạm vi tư liệu, tránh lạc đề hoặc thiếu ý. Một học sinh có kỹ năng phân tích đề tốt sẽ xây dựng được dàn ý hợp lý và bài viết có trọng tâm rõ ràng.

3. Hệ thống đề mở có ưu điểm gì so với đề truyền thống?
   Đề mở kích thích tư duy sáng tạo, cho phép học sinh lựa chọn cách tiếp cận và tư liệu phù hợp, phát triển năng lực tư duy độc lập và khả năng lập luận. Ngược lại, đề truyền thống thường bó hẹp phạm vi và yêu cầu cụ thể, hạn chế sự sáng tạo.

4. Làm thế nào để giáo viên phát triển kỹ năng diễn đạt cho học sinh?
   Giáo viên có thể tổ chức các hoạt động trả bài, thảo luận nhóm, hướng dẫn sử dụng từ ngữ linh hoạt, thay đổi giọng văn và áp dụng các biện pháp so sánh, lập luận sắc sảo. Ví dụ, khuyến khích học sinh sử dụng câu cảm thán, câu nghi vấn để tạo sự sinh động cho bài viết.

5. Kiểm tra đánh giá theo hướng phát triển năng lực có khó thực hiện không?
   Việc này đòi hỏi giáo viên phải thay đổi cách ra đề và chấm bài, sử dụng đáp án mở để đánh giá toàn diện năng lực và phẩm chất học sinh. Mặc dù có khó khăn ban đầu, nhưng đây là xu hướng tất yếu để nâng cao chất lượng giáo dục và phát triển năng lực người học.

Kết luận

• Phát triển năng lực tạo lập văn bản nghị luận văn học là yêu cầu cấp thiết trong đổi mới giáo dục Ngữ văn THPT hiện nay.
• Hệ thống đề mở và phương pháp rèn luyện kỹ năng phân tích đề, lập dàn ý, diễn đạt, trình bày bài viết giúp nâng cao năng lực sáng tạo và tư duy phản biện của học sinh.
• Thực nghiệm sư phạm cho thấy sự tiến bộ rõ rệt về kỹ năng làm bài nghị luận văn học sau khi áp dụng các biện pháp đề xuất.
• Cần tiếp tục đổi mới phương pháp kiểm tra, đánh giá và bồi dưỡng giáo viên để đảm bảo hiệu quả lâu dài.
• Khuyến khích các trường THPT, giáo viên và nhà quản lý giáo dục áp dụng các giải pháp này nhằm nâng cao chất lượng dạy học Ngữ văn, góp phần phát triển toàn diện năng lực học sinh.

Hành động tiếp theo là triển khai áp dụng hệ thống đề mở trong giảng dạy và kiểm tra đánh giá, đồng thời tổ chức các khóa bồi dưỡng chuyên môn cho giáo viên Ngữ văn. Để biết thêm chi tiết và nhận tài liệu hỗ trợ, quý độc giả có thể liên hệ với các cơ sở đào tạo sư phạm hoặc các tổ chức chuyên ngành giáo dục Ngữ văn.

Trích đoạn nội dung tài liệu

ĐẠI HỌC QUỐC GIA HÀ NỘI TRƢỜNG ĐẠI HỌC GIÁO DỤC VŨ THỊ MINH XUYẾN PHÁT TRIỂN NĂNG LỰC TẠO LẬP VĂN BẢN NGHỊ LUẬN VĂN HỌC CHO HỌC SINH TRUNG HỌC PHỔ THÔNG LUẬN VĂN THẠC SĨ SƢ PHẠM NGỮ VĂN Chuyên ngành: LÝ LUẬN VÀ PHƢƠNG PHÁP DẠY HỌC BỘ MÔN NGỮ VĂN HÀ NỘI – 2018 TIEU LUAN MOI download : [e-mail] ĐẠI HỌC QUỐC GIA HÀ NỘI TRƢỜNG ĐẠI HỌC GIÁO DỤC VŨ THỊ MINH XUYẾN PHÁT TRIỂN NĂNG LỰC TẠO LẬP VĂN BẢN NGHỊ LUẬN VĂN HỌC CHO HỌC SINH TRUNG HỌC PHỔ THÔNG LUẬN VĂN THẠC SĨ SƢ PHẠM NGỮ VĂN CHUYÊN NGÀNH : LÝ LUẬN VÀ PHƢƠNG PHÁP DẠY HỌC (BỘ MÔN NGỮ VĂN) Mã số: 8140111 Ngƣời hƣớng dẫn khoa học: TS. Nguyễn Đức Khuông HÀ NỘI – 2018 TIEU LUAN MOI download : [e-mail] LỜI CẢM ƠN Để hoàn thành luận văn này tôi đã nhận được sự quan tâm, giúp đỡ từ nhiều phía. Trước hết, tôi xin chân thành cảm ơn TS. Nguyễn Đức Khuông, người thầy đã luôn động viên, tận tình hướng dẫn tôi trong suốt thời gian nghiên cứu và hoàn thành luận văn.

Xin chân thành cảm ơn quý thầy cô trong và ngoài Trường Đại học Giáo dục – ĐHQGHN đã hết lòng giảng dạy chúng tôi suốt khóa học. Xin cảm ơn Ban giám hiệu trường ĐH Giáo dục, phòng Sau đại học, các thầy cô trong khoa sư phạm Ngữ văn đã đạo điều kiện tốt nhất để tôi thực hiện luận văn này. Xin cảm ơn Ban giám hiệu và các thầy cô giáo tại trường THPT Lục Ngạn 4 (tỉnh Bắc Giang, nơi tôi đang công tác) đã tạo điều kiện để tôi thực nghiệm khảo sát trong quá trình làm luận văn. Và cuối cùng, xin cảm ơn gia đình, bạn bè đã luôn động viên, quan tâm và tạo điều kiện tốt nhất để tôi yên tâm học tập và hoàn thành luận văn.

Tôi xin chân thành cảm ơn! Hà Nội ngày 5 tháng 11 năm 2017 Tác giả Vũ Thị Minh Xuyến i TIEU LUAN MOI download : [e-mail] DANH MỤC CÁC CHỮ VIẾT TẮT GV Giáo viên HS Học sinh NLVH Nghị luận văn học PPDH Phương pháp dạy học THPT Trung học phổ thông TPVH Tác phẩm văn học SGK Sách giáo khoa ii TIEU LUAN MOI download : [e-mail] MỤC LỤC Lời cảm ơn. i Danh mục các chữ viết tắt. ii Danh mục các bảng. vii Danh mục các biểu đồ.

vii MỞ ĐẦU. CƠ SỞ LÝ LUẬN VÀ THỰC TIỄN VỀ PHÁT TRIỂN NĂNG LỰC TẠO LẬP VĂN BẢN NGHỊ LUẬN VĂN HỌC .1 Các vấn đề về năng lực .1 Khái niệm năng lực .2 Cấu trúc và phân loại năng lực .3 Các năng lực chung và năng lực chuyên biệt trong môn Ngữ văn .2 Văn bản và năng lực tạo lập văn bản .2 Năng lực tạo lập văn bản:.3 Các kỹ năng tạo lập văn bản .4 Quy trình luyện tập kỹ năng tạo lập văn bản .3 Một số vấn đề cơ bản về văn nghị luận .1 Khái niệm văn nghị luận .2 Các yếu tố cơ bản của một bài văn nghị luận.3 Đề văn nghị luận và phân loại các dạng đề văn nghị luận .4 Một số vấn đề cơ bản về dạng bài nghị luận văn học ở bậc THPT .1 Các nguyên tắc tạo lập văn bản nghị luận văn học .2 Các bước làm một bài văn nghị luận văn học .3 Các dạng đề nghị luận văn học .4 Vị trí và vai trò của bài nghị luận văn học ở trường THPT .5 Thực trạng dạy học tạo lập văn bản nghị luận văn học ở trường trung học phổ thông hiện nay .1 Thực trạng dạy làm bài nghị luận văn học .2 Thực trạng học làm bài nghị luận văn học .3 Thực trạng kiểm tra đánh giá làm văn nghị luận văn học .35 iii TIEU LUAN MOI download : [e-mail] Kết luận chương 1 .36 CHƢƠNG 2: HƢỚNG DẪN HỌC SINH TRUNG HỌC PHỔ THÔNGPHÁT TRIỂN NĂNG LỰC TẠO LẬP VĂN BẢN NGHỊ LUẬN VĂN HỌC .1 Phát triển năng lực tạo lập văn bản nghị luận văn học thông qua luyện tập kỹ năng phân tích đề bằng hệ thống đề mở .1 Khái niệm đề mở .2 Sự cần thiết của việc xây dựng hệ thống đề mở.3 Nguyên tắc xây dựng đề mở .4 Cách sử dụng đề mở để phát triển kỹ năng phân tích đề văn nghị luận văn học cho học sinh.2 Hướng dẫn học sinh cách lập dàn ý cho các dạng đề nghị luận văn học .1 Dàn ý bài nghị luận về một bài thơ, đoạn thơ .2 Dàn ý bài nghị luận về một ý kiến bàn về văn học .3 Dàn ý nghị luận về một tác phẩm, đoạn trích văn xuôi .4 Dàn ý bài nghị luận so sánh, đối chiếu: hai nhân vật, hai chi tiết, hai tư tưởng, hai đoạn thơ, hai hay nhiều bài thơ .3 Hướng dẫn học sinh cách sử dụng các thao tác lập luận cơ bản trong bài nghị luận văn học qua giờ Đọc – hiểu .1 Thao tác chia đối tượng thành các khía cạnh .2 Thao tác phân tích tác phẩm.3 Thao tác sử dụng dẫn chứng.4 Thao tác giảng bình .5 Thao tác so sánh mở rộng vấn đề .4 Rèn luyện kỹ năng diễn đạt, trình bày bài nghị luận văn học qua giờ trả bài .1 Giai đoạn trước giờ trả bài làm văn.2 Tiến trình trả bài viết trên lớp .3 Giai đoạn sau giờ trả bài làm văn .72 Kết luận chương 2 .74 CHƢƠNG 3: THỰC NGHIỆM SƢ PHẠM .1 Mô tả thực nghiệm .75 iv TIEU LUAN MOI download : skknchat@gmail.1 Mục đích thực nghiệm.2 Nội dung thực nghiệm .3 Đối tượng, bài học, địa điểm, thời gian thực nghiệm .4 Quy trình thực nghiệm .5 Phương pháp xử lý kết quả thực nghiệm .2 Thiết kế bài học thực nghiệm .3 Kết quả thực nghiệm và đánh giá kết quả thực nghiệm .1 Kết quả thực nghiệm .2 Đánh giá kết quả thực nghiệm.87 Kết luận chương 3 .88 KẾT LUẬN VÀ KHUYẾN NGHỊ .89 DANH MỤC TÀI LIỆU THAM KHẢO .93 v TIEU LUAN MOI download : [e-mail] DANH MỤC CÁC BẢNG Bảng 3.1 Thống kê kết quả làm bài trước và sau thực nghiệm Bảng 3.2 Thống kê phân loại kết quả bài làm của học sinh vi TIEU LUAN MOI download : [e-mail] DANH MỤC CÁC BIỂU ĐỒ Biểu đồ 3.1 Thống kê phân loại kết quả bài làm của học sinh vii TIEU LUAN MOI download : [e-mail] MỞ ĐẦU 1. Lý do chọn đề tài Sự phát triển kinh tế - xã hội trong bối cảnh toàn cầu hoá đặt ra những yêu cầu mới đối với người lao động, do đó cũng đặt ra những yêu cầu mới cho sự nghiệp giáo dục thế hệ trẻ và đào tạo nguồn nhân lực. Một trong những định hướng cơ bản của việc đổi mới giáo dục là chuyển từ nền giáo dục mang tính hàn lâm, kinh viện, xa rời thực tiễn sang một nền giáo dục chú trọng việc hình thành năng lực hành động, phát huy tính chủ động, sáng tạo của người học.

Định hướng quan trọng trong đổi mới PPDH là phát huy tính tích cực, tự lực và sáng tạo, phát triển năng lực hành động, năng lực cộng tác làm việc của người học. Đó cũng là những xu hướng quốc tế trong cải cách PPDH ở nhà trường phổ thông. Nghị quyết Hội nghị Trung ương 8 khóa XI về đổi mới căn bản, toàn diện giáo dục và đào tạo cũng nêu rõ: “Tiếp tục đổi mới mạnh mẽ phương pháp dạy và học theo hướng hiện đại; phát huy tính tích cực, chủ động, sáng tạo và vận dụng kiến thức, kỹ năng của người học; khắc phục lối truyền thụ áp đặt một chiều, ghi nhớ máy móc. Tập trung dạy cách học, cách nghĩ, khuyến khích tự học, tạo cơ sở để người học tự cập nhật và đổi mới tri thức, kỹ năng, phát triển năng lực”.

Trong luật giáo dục cũng nêu rõ nhiệm vụ quan trọng đối với việc đổi mởi phương pháp giảng dạy, đó là: “Phương pháp giảng dạy phải phát huy tính tích cực tự giác, chủ động, tư duy sáng tạo của người học, bồi dưỡng năng lực tự học, lòng say mê học tập và ý chí vươn lên”. Như vậy, dạy học phát huy tính tích cực, chủ động, sáng tạo, phát triển năng lực của học sinh là một yêu cầu quan trọng hàng đầu trong đổi mới giáo dục nói chung và đặc biệt lại càng cần được coi trọng trong môn Văn nói riêng. Việc dạy và học văn có hai quá trình cơ bản đó là tiếp nhận văn bản và tạo lập văn bản, trong đó quá trình tạo lập văn bản (làm văn) đòi hỏi huy động rất nhiều sức sáng tạo của học sinh. Có thể nói đây là một quá trình có vị trí đặc biệt trong việc phát triển năng lực sáng tạo của học sinh, học sinh không chỉ vận dụng năng lực cảm thụ, liên tưởng tưởng tượng của mình để cảm nhận cái hay cái đẹp của một tác phẩm văn chương mà còn để sáng tạo ra những văn bản – những sản phẩm mang tính sáng tạo cá nhân.

Hiện nay, quá trình đổi mới PPDH môn Văn trong trường 1 TIEU LUAN MOI download : [e-mail] THPT đang diễn ra hết sức sôi động và đạt nhiều thành quả. Tuy nhiên trên thực tế, kết quả dạy và học môn Văn vẫn chưa đáp ứng được như mong đợi, trong đó dễ nhận thấy nhất là sự hạn chế về năng lực cảm thụ văn học, năng lực sáng tạo, sự yếu kém về kỹ năng làm bài văn nghị luận văn học – một dạng đề đòi hỏi tư duy nhiều chiều và vận dụng kiến thức tổng hợp. Văn nghị luận là loại văn được đặc trưng bởi tính lập luận, giúp người viết bộc lộ chủ kiến của mình bằng chiến lược trình bày sao cho các ý tưởng – luận điểm về một vấn đề nào đó trong văn chương hoặc trong cuộc sống được chặt chẽ, thuyết phục. Thực tế làm văn của học sinh hiện nay, kỹ năng viết bài văn nghị luận đặc biệt là nghị luận văn học vẫn còn yếu.

Học sinh học văn theo kiểu máy móc, học thuộc, tư duy một chiều, khả năng liên tưởng, tưởng tượng, liên hệ, so sánh còn hạn chế. Có nhiều nguyên nhân dẫn đến tình trạng này nhưng trước hết là do nội dung chương trình và do cách dạy của GV còn có chỗ chưa thật sự hợp lý khoa học. Để đạt được trình độ viết văn nghị luận tốt, trước hết HS cần được luyện tập và thực hành tạo lập văn bản nghị luận ở mức độ đơn giản hơn, thường xuyên hơn trong hoạt động học tập hàng ngày. So với các kiểu văn bản khác, văn nghị luận trong đó có nghị luận văn học chiếm phần lớn thời lượng chương trình, đóng vai trò chủ đạo trong tất cả các kỳ thi quan trọng nhưng việc dạy học kiểu bài này còn mang tính chất qua loa, chiếu lệ.