Luận văn thạc sĩ phát triển năng lực tự học cho học sinh thông qua dạy học theo chủ đề chương halogen hóa học 10 trung học trung học phổ thông

Luận văn thạc sĩ về phát triển năng lực tự học môn Hóa học lớp 10 chương Halogen. Phương pháp dạy học theo chủ đề giúp học sinh chủ động, sáng tạo.

• Tác giả: Nguyễn Thành Sơn
• Người hướng dẫn: TS. Dương Huy Cẩn
• Trường học: Trường Đại học Sư phạm - Đại học Huế
• Chuyên ngành: Lý luận Phương pháp dạy học môn Hóa học
• Đề tài: Phát triển năng lực tự học cho học sinh thông qua dạy học theo chủ đề chương Halogen Hóa học 10 Trung học phổ thông
• Loại tài liệu: Luận văn thạc sĩ
• Năm xuất bản: 2018
• Địa điểm: Thừa Thiên Huế

Mục lục chi tiết

• LỜI CAM ĐOAN
• LỜI CẢM ƠN
• DANH MỤC CÁC CHỮ VIẾT TẮT
• DANH MỤC CÁC BẢNG
• DANH MỤC CÁC HÌNH
• MỞ ĐẦU
• 1. Lí do chọn đề tài
• 2. Mục đích nghiên cứu
• 3. Nhiệm vụ của đề tài
• 4. Khách thể và đối tượng nghiên cứu
• 5. Phạm vi nghiên cứu
• 6. Mẫu khảo sát
• 7. Giả thuyết khoa học
• 8. Phương pháp nghiên cứu
• 8.1. Phương pháp nghiên cứu lý luận
• 8.2. Phương pháp nghiên cứu thực tiễn
• 8.3. Phương pháp xử lý thống kê toán học
• 9. Đóng góp của đề tài
• 1. CHƯƠNG 1: CƠ SỞ LÝ LUẬN VÀ THỰC TIỄN CỦA ĐỀ TÀI
• 1.1. Lịch sử vấn đề nghiên cứu
• 1.2. Những định hướng đổi mới chương trình giáo dục phổ thông
• 1.2.1. Đổi mới phương pháp dạy học ở trường trung học
• 1.2.2. Đổi mới phương pháp dạy học nhằm chú trọng phát triển năng lực của HS
• 1.2.3. Một số biện pháp đổi mới phương pháp dạy học
• 1.3. Cơ sở lý luận về phát triển năng lực tự học
• 1.3.1. Năng lực là gì?
• 1.3.2. Năng lực tự học
• 1.4. Tổng quan về dạy học theo chủ đề
• 1.4.1. Thế nào là dạy học theo chủ đề?
• 1.4.2. Ưu thế của dạy học chủ đề so với dạy học theo cách tiếp cận truyền thống
• 1.4.3. Dạy học theo chủ đề là phương thức phát triển năng lực
• 1.4.4. Các bước xây dựng bài học theo chủ đề dạy học
• 1.4.5. Cấu trúc trình bày của một chủ đề
• 1.4.6. Phương pháp và kỹ thuật dạy học tích cực trong dạy học theo chủ đề
• 1.5. Cơ sở thực tiễn về phát triển năng lực tự học
• 1.5.1. Thực trạng tự học của HS ở một số trường THPT tỉnh An Giang
• 1.5.2. Thực trạng hiểu biết của giáo viên THPT về việc dạy học theo chủ đề ở một số trường THPT tỉnh An Giang
• 1.6. TIỂU KẾT CHƯƠNG 1
• 2. CHƯƠNG 2: BIỆN PHÁP PHÁT TRIỂN NĂNG LỰC TỰ HỌC CHO HỌC SINH THÔNG QUA DẠY HỌC THEO CHỦ ĐỀ CHƯƠNG HALOGEN HÓA HỌC 10 TRUNG HỌC PHỔ THÔNG
• 2.1. Phân tích cấu trúc chương trình chương Halogen Hóa học 10 THPT
• 2.1.1. Cấu trúc của chương trình chương Halogen THPT
• 2.1.2. Mục tiêu yêu cầu chương Halogen
• 2.1.3. Phương pháp dạy học chương Halogen
• 2.2. Một số nguyên tắc phát triển NLTH cho học sinh trong dạy học Hóa học
• 2.3. Thiết kế một số chủ đề dạy học chương Halogen Hóa học 10 THPT nhằm phát triển năng lực tự học cho học sinh
• 2.3.1. Chủ đề 1: Đơn chất Halogen
• 2.3.2. Chủ đề 2: Hợp chất Halogen
• 2.4. Thiết kế bộ công cụ đánh giá năng lực tự học
• 2.4.1. Đánh giá kiến thức kỹ năng kết quả tự học của HS thông qua bài kiểm tra sau khi dạy học theo các chủ đề
• 2.4.2. Đánh giá NLTH của HS thông qua bảng kiểm quan sát của GV và phiếu tự đánh giá của HS
• 2.4.3. Đánh giá các chủ đề dạy học
• 2.5. TIỂU KẾT CHƯƠNG 2
• 3. CHƯƠNG 3: THỰC NGHIỆM SƯ PHẠM
• 3.1. Mục đích, nhiệm vụ thực nghiệm
• 3.1.1. Mục đích thực nghiệm sư phạm
• 3.1.2. Nhiệm vụ thực nghiệm sư phạm
• 3.2. Kế hoạch thực nghiệm sư phạm
• 3.2.1. Lựa chọn đối tượng thực nghiệm
• 3.2.2. Thời gian thực nghiệm
• 3.2.3. Kiểm tra mẫu trước thực nghiệm
• 3.2.4. Lựa chọn GV thực nghiệm
• 3.2.5. Tiến hành thực nghiệm
• 3.3. Kết quả thực nghiệm và xử lý kết quả thực nghiệm sư phạm
• 3.3.1. Xử lí thống kê kết quả thực nghiệm
• 3.3.2. Kết quả thực nghiệm sư phạm
• 3.3.3. Kết quả xử lý số liệu thực nghiệm
• 3.3.4. Phân tích kết quả thực nghiệm sư phạm
• 3.4. TIỂU KẾT CHƯƠNG 3
• KẾT LUẬN VÀ KIẾN NGHỊ
• 1. Kết luận
• 2. Kiến nghị
• TÀI LIỆU THAM KHẢO
• PHỤ LỤC

Tóm tắt

I. Tổng Quan Phát Triển Năng Lực Tự Học Halogen Hóa 10

Luận văn thạc sĩ sư phạm này tập trung vào việc phát triển năng lực tự học cho học sinh lớp 10 thông qua chương halogen hóa trong môn hóa học. Việc tự học đóng vai trò then chốt trong bối cảnh giáo dục hiện đại, đặc biệt khi chương trình giáo dục phổ thông mới nhấn mạnh vào việc phát triển phẩm chất và năng lực người học. Đề tài này nghiên cứu các phương pháp và biện pháp cụ thể để hỗ trợ học sinh chủ động chiếm lĩnh kiến thức, rèn luyện kỹ năng, và vận dụng kiến thức vào thực tiễn. Việc nghiên cứu được thực hiện trong bối cảnh chương trình và sách giáo khoa mới chú trọng phát triển năng lực, đòi hỏi sự đổi mới trong phương pháp giảng dạy. Luận văn này hướng đến việc cung cấp cơ sở lý luận và thực tiễn cho giáo viên trong việc thiết kế và triển khai các hoạt động dạy học halogen nhằm phát triển năng lực tự học cho học sinh.

1.1. Tầm Quan Trọng Của Năng Lực Tự Học Trong Hóa Học 10

Trong bối cảnh đổi mới giáo dục, năng lực tự học trở thành yếu tố then chốt giúp học sinh chủ động tiếp thu kiến thức và phát triển toàn diện. Chương halogen hóa trong hóa học 10 là một chủ đề quan trọng, đòi hỏi học sinh không chỉ nắm vững lý thuyết mà còn phải biết vận dụng vào giải quyết các bài tập và tình huống thực tế. Việc phát triển năng lực tự học giúp học sinh hình thành thói quen tự giác, chủ động tìm kiếm thông tin, phân tích, đánh giá và tổng hợp kiến thức, từ đó nâng cao hiệu quả học tập. Trích dẫn từ luận văn: 'Năng lực tự học là tổng hợp các năng lực chuyên môn, năng lực phương pháp và năng lực cá nhân... nhằm chiếm lĩnh kiến thức'.

1.2. Mục Tiêu Nghiên Cứu Luận Văn Thạc Sĩ Sư Phạm Hóa Học

Mục tiêu chính của luận văn là nghiên cứu và đề xuất các biện pháp sư phạm nhằm phát triển năng lực tự học cho học sinh lớp 10 khi học chương halogen hóa. Luận văn tập trung vào việc xây dựng và áp dụng các phương pháp dạy học tích cực, khuyến khích học sinh chủ động tham gia vào quá trình học tập, tự khám phá kiến thức và giải quyết vấn đề. Ngoài ra, luận văn cũng đánh giá hiệu quả của các biện pháp đã đề xuất thông qua thực nghiệm sư phạm, từ đó đưa ra những khuyến nghị cụ thể cho việc giảng dạy hóa học 10 chương halogen. Trích dẫn: 'Nghiên cứu các biện pháp phát triển năng lực tự học cho học sinh... góp phần nâng cao chất lượng dạy và học môn Hóa học...'

II. Thách Thức Phát Triển Tự Học Halogen Cho Học Sinh Lớp 10

Việc phát triển năng lực tự học cho học sinh lớp 10, đặc biệt trong chương halogen hóa, đối mặt với nhiều thách thức. Thứ nhất, học sinh có thể gặp khó khăn trong việc tiếp cận và xử lý thông tin khoa học phức tạp. Thứ hai, sự thiếu động lực và kỹ năng tự học cũng là một rào cản lớn. Thứ ba, phương pháp giảng dạy truyền thống, tập trung vào việc truyền đạt kiến thức một chiều, chưa khuyến khích sự chủ động và sáng tạo của học sinh. Thứ tư, việc đánh giá năng lực tự học một cách khách quan và toàn diện cũng là một vấn đề cần được giải quyết. Để vượt qua những thách thức này, cần có sự đổi mới trong phương pháp giảng dạy, xây dựng môi trường học tập tích cực và tạo động lực cho học sinh tự học.

2.1. Thiếu Hụt Kỹ Năng Tự Học Ở Học Sinh THPT Nguyên Nhân Và Giải Pháp

Một trong những nguyên nhân chính dẫn đến việc học sinh thiếu hụt kỹ năng tự học là do phương pháp dạy học truyền thống chưa thực sự khuyến khích học sinh chủ động tìm kiếm và xử lý thông tin. Học sinh thường thụ động tiếp thu kiến thức từ giáo viên mà ít có cơ hội tự khám phá và giải quyết vấn đề. Để khắc phục tình trạng này, cần có sự thay đổi trong phương pháp giảng dạy, tăng cường các hoạt động thực hành, thí nghiệm, và khuyến khích học sinh tham gia vào các dự án nghiên cứu nhỏ. Đồng thời, cần hướng dẫn học sinh các kỹ thuật tự học hiệu quả, như kỹ năng đọc hiểu, ghi chép, và quản lý thời gian.

2.2. Khó Khăn Trong Tiếp Cận Lý Thuyết Và Bài Tập Halogen Hóa Học 10

Chương halogen hóa trong hóa học 10 chứa đựng nhiều khái niệm và công thức phức tạp, gây khó khăn cho học sinh trong việc tiếp cận và nắm vững kiến thức. Để giúp học sinh vượt qua khó khăn này, cần có sự trình bày kiến thức một cách rõ ràng, mạch lạc, sử dụng nhiều hình ảnh, sơ đồ và ví dụ minh họa. Bên cạnh đó, cần cung cấp cho học sinh nhiều bài tập halogen đa dạng, từ cơ bản đến nâng cao, để học sinh có cơ hội vận dụng kiến thức vào giải quyết vấn đề. Việc tổ chức các buổi ôn tập, giải đáp thắc mắc cũng rất cần thiết để củng cố kiến thức cho học sinh.

III. Cách Phát Triển Năng Lực Tự Học Halogen Hóa Học 10 Hiệu Quả

Để phát triển năng lực tự học trong chương halogen hóa hóa học 10 hiệu quả, cần kết hợp nhiều phương pháp và biện pháp. Thứ nhất, xây dựng kế hoạch bài dạy khoa học, chú trọng đến việc tạo hứng thú và động lực cho học sinh. Thứ hai, sử dụng các phương pháp dạy học tích cực, như dạy học theo chủ đề, dạy học dự án, và dạy học hợp tác. Thứ ba, tăng cường sử dụng công nghệ thông tin và truyền thông (CNTT-TT) trong dạy học, khai thác các nguồn tài liệu trực tuyến và phần mềm hỗ trợ học tập. Thứ tư, tạo môi trường học tập thân thiện, cởi mở, khuyến khích học sinh đặt câu hỏi và chia sẻ ý kiến. Thứ năm, đánh giá năng lực tự học một cách thường xuyên và khách quan, cung cấp phản hồi kịp thời cho học sinh.

3.1. Dạy Học Theo Chủ Đề Chương Halogen Giải Pháp Tối Ưu

Dạy học theo chủ đề là một phương pháp hiệu quả để phát triển năng lực tự học cho học sinh. Thay vì dạy theo từng bài riêng lẻ, giáo viên có thể tích hợp các kiến thức liên quan đến halogen thành một chủ đề lớn, ví dụ như "Ứng dụng của Halogen trong đời sống và công nghiệp". Bằng cách này, học sinh sẽ có cái nhìn tổng quan và sâu sắc hơn về chủ đề, đồng thời có cơ hội vận dụng kiến thức vào giải quyết các vấn đề thực tế. Phương pháp này khuyến khích học sinh tự học, tự tìm kiếm thông tin và tự khám phá kiến thức.

3.2. Khai Thác Ứng Dụng CNTT Trong Dạy Và Học Halogen Hóa Học

CNTT-TT đóng vai trò quan trọng trong việc phát triển năng lực tự học cho học sinh. Giáo viên có thể sử dụng các phần mềm mô phỏng thí nghiệm, các trang web cung cấp tài liệu học tập trực tuyến, và các công cụ tương tác để tạo ra môi trường học tập sinh động và hấp dẫn. Học sinh có thể sử dụng CNTT-TT để tự tìm kiếm thông tin, làm bài tập trực tuyến, và tham gia vào các diễn đàn thảo luận. Việc sử dụng CNTT-TT giúp học sinh tự học một cách linh hoạt và hiệu quả.

IV. Nghiên Cứu Đánh Giá Hiệu Quả Biện Pháp Phát Triển Tự Học Halogen

Để đánh giá hiệu quả của các biện pháp phát triển năng lực tự học trong chương halogen hóa, luận văn thực hiện một nghiên cứu thực nghiệm sư phạm. Nghiên cứu được tiến hành trên hai nhóm học sinh: nhóm thực nghiệm (áp dụng các biện pháp mới) và nhóm đối chứng (dạy theo phương pháp truyền thống). Kết quả cho thấy nhóm thực nghiệm có sự tiến bộ rõ rệt về năng lực tự học, thể hiện qua khả năng tự tìm kiếm thông tin, phân tích, đánh giá, và vận dụng kiến thức. Nghiên cứu cũng chỉ ra rằng các biện pháp mới giúp học sinh có hứng thú hơn với môn hóa học và tự tin hơn vào khả năng của mình.

4.1. So Sánh Kết Quả Học Tập Giữa Nhóm Thực Nghiệm Và Đối Chứng

Kết quả so sánh cho thấy nhóm thực nghiệm có điểm số trung bình cao hơn đáng kể so với nhóm đối chứng trong các bài kiểm tra về chương halogen hóa. Điều này chứng tỏ rằng các biện pháp phát triển năng lực tự học đã có tác động tích cực đến kết quả học tập của học sinh. Ngoài ra, nhóm thực nghiệm cũng có số lượng học sinh đạt điểm giỏi cao hơn và số lượng học sinh đạt điểm yếu thấp hơn so với nhóm đối chứng.

4.2. Phân Tích Định Tính Về Sự Thay Đổi Năng Lực Tự Học Của Học Sinh

Ngoài việc phân tích định lượng, luận văn cũng thực hiện phân tích định tính để đánh giá sự thay đổi về năng lực tự học của học sinh. Thông qua phỏng vấn và quan sát, các nhà nghiên cứu nhận thấy rằng học sinh trong nhóm thực nghiệm có thái độ tích cực hơn đối với việc học tập, chủ động hơn trong việc tìm kiếm thông tin và giải quyết vấn đề, và tự tin hơn vào khả năng của mình. Học sinh cũng thể hiện sự hợp tác tốt hơn trong các hoạt động nhóm và có khả năng tự đánh giá kết quả học tập của mình một cách chính xác hơn.

V. Kết Luận Khuyến Nghị Nâng Cao Tự Học Halogen Hóa 10

Luận văn đã thành công trong việc đề xuất và đánh giá hiệu quả của các biện pháp phát triển năng lực tự học cho học sinh lớp 10 khi học chương halogen hóa. Các biện pháp này có thể được áp dụng rộng rãi trong các trường trung học phổ thông để nâng cao chất lượng dạy và học môn hóa học. Tuy nhiên, để đạt được hiệu quả cao nhất, cần có sự phối hợp chặt chẽ giữa giáo viên, học sinh và nhà trường. Đồng thời, cần tiếp tục nghiên cứu và đổi mới phương pháp giảng dạy để đáp ứng yêu cầu ngày càng cao của giáo dục hiện đại.

5.1. Đề Xuất Giải Pháp Cụ Thể Cho Giáo Viên Dạy Hóa Học 10

Luận văn đề xuất một số giải pháp cụ thể cho giáo viên dạy hóa học 10 nhằm phát triển năng lực tự học cho học sinh, bao gồm: xây dựng kế hoạch bài dạy khoa học và hấp dẫn; sử dụng các phương pháp dạy học tích cực; tăng cường sử dụng CNTT-TT; tạo môi trường học tập thân thiện và cởi mở; đánh giá năng lực tự học một cách thường xuyên và khách quan; và cung cấp phản hồi kịp thời cho học sinh.

5.2. Hướng Nghiên Cứu Tiếp Theo Về Phát Triển Năng Lực Tự Học

Luận văn cũng đề xuất một số hướng nghiên cứu tiếp theo về phát triển năng lực tự học, bao gồm: nghiên cứu các biện pháp phát triển năng lực tự học cho học sinh ở các cấp học khác nhau; nghiên cứu các biện pháp đánh giá năng lực tự học một cách chính xác và toàn diện; và nghiên cứu tác động của các yếu tố văn hóa, xã hội đến năng lực tự học của học sinh.

Nội dung chính

Tổng quan nghiên cứu

Chương trình giáo dục phổ thông Việt Nam đang chứng kiến bước chuyển mình mạnh mẽ từ mô hình tiếp cận nội dung sang định hướng phát triển năng lực người học, bám sát tinh thần chỉ đạo của Nghị quyết số 29-NQ/TW năm 2013 của Ban Chấp hành Trung ương Đảng. Trong bối cảnh khối lượng tri thức nhân loại gia tăng nhanh chóng, tự học được xác định là chìa khóa then chốt giúp học sinh chuyển đổi từ tiếp nhận thụ động sang chiếm lĩnh tri thức chủ động và hình thành thói quen học tập suốt đời. Tuy nhiên, quá trình chuyển cấp từ Trung học cơ sở lên lớp 10 Trung học phổ thông thường tạo ra rào cản nhận thức lớn do kiến thức chuyên sâu và tính trừu tượng tăng cao, đặc biệt ở bộ môn Hóa học.

Khảo sát thực tiễn tại tỉnh An Giang cho thấy có tới 61,90% học sinh chỉ dành thời gian tự học dưới 2 giờ mỗi ngày, đồng thời 80% giáo viên Hóa học chưa nắm rõ quy trình thiết kế bài giảng theo chủ đề. Để giải quyết nút thắt này, luận văn thạc sĩ chuyên ngành Lý luận và Phương pháp dạy học bộ môn Hóa học (mã số: 60 14 01 11) do tác giả Nguyễn Thành Sơn thực hiện dưới sự hướng dẫn của Tiến sĩ Dương Huy Cẩn tại Trường Đại học Sư phạm – Đại học Huế đã tập trung nghiên cứu đề tài phát triển năng lực tự học cho học sinh thông qua dạy học theo chủ đề chương Halogen Hóa học 10.

Nghiên cứu được triển khai trong giai đoạn 2017–2018 tại các trường THCS & THPT Phú Tân và THPT Nguyễn Văn Thoại thuộc tỉnh An Giang. Mục tiêu cốt lõi là hệ thống hóa cơ sở lý luận, khảo sát thực trạng, thiết kế hai chủ đề dạy học tích hợp chuyên sâu (Đơn chất Halogen và Hợp chất Halogen với thời lượng 12 tiết) và kiểm chứng tính khả thi qua thực nghiệm sư phạm. Kết quả nghiên cứu cung cấp giải pháp sư phạm thực chứng, gia tăng tỷ lệ học sinh khá giỏi lên trên 20% và cải thiện rõ rệt các chỉ số hành vi tự học.

Cơ sở lý thuyết và phương pháp nghiên cứu

Khung lý thuyết áp dụng

Nghiên cứu xây dựng trên nền tảng lý thuyết dạy học phát triển năng lực theo định nghĩa của DeSeCo (2002) và Dự thảo chương trình giáo dục phổ thông mới, tiếp cận năng lực như một tổ hợp các kiến thức, kỹ năng và thái độ giúp cá nhân thực hiện thành công nhiệm vụ học tập. Khung lý thuyết trọng tâm thứ hai là mô hình dạy học theo chủ đề (Theme-based Learning), tích hợp các đơn vị kiến thức có sự giao thoa trong chương trình để tổ chức hoạt động nhận thức logic, liền mạch và gắn liền thực tiễn.

Cấu trúc năng lực tự học của học sinh được mô hình hóa qua 3 thành tố cơ bản và 7 tiêu chí hành vi đo lường:

1. Thành tố xác định mục tiêu và nhiệm vụ học tập: Gồm tiêu chí nhận diện mục tiêu kiến thức và xác định nhiệm vụ học tập trọng tâm.
2. Thành tố lập kế hoạch và thực hiện kế hoạch học tập: Gồm tiêu chí lập kế hoạch tự học thích ứng linh hoạt, thu thập thông tin qua sách giáo khoa/tài liệu, phân tích xử lý dữ liệu và kỹ năng hợp tác nhóm.
3. Thành tố tự đánh giá, rút kinh nghiệm và điều chỉnh: Gồm tiêu chí so sánh đối chiếu kết quả học tập và năng lực tự điều chỉnh quy trình nhận thức.

Nghiên cứu vận dụng đồng bộ 5 kỹ thuật dạy học tích cực hiện đại gồm: kỹ thuật Động não (Brainstorming), kỹ thuật Tia chớp, kỹ thuật Chia sẻ nhóm đôi (Think-Pair-Share), kỹ thuật Lược đồ tư duy (Mindmap) và kỹ thuật bảng KWL (Know - Want to know - Learned).

Phương pháp nghiên cứu

Để bảo đảm tính khách quan và khoa học, đề tài kết hợp chặt chẽ giữa nghiên cứu lý luận, điều tra xã hội học và thực nghiệm sư phạm với các tiêu chuẩn phương pháp luận rõ ràng:

• Cỡ mẫu và kỹ thuật chọn mẫu: Khảo sát thực trạng được thực hiện trên 210 học sinh khối 10 tại trường THCS & THPT Phú Tân và 15 giáo viên giảng dạy Hóa học tại 3 trường THPT (THPT Chu Văn An, THPT Nguyễn Chí Thanh, THCS & THPT Phú Tân). Giai đoạn thực nghiệm sư phạm áp dụng phương pháp chọn mẫu phân tầng tương đương ngẫu nhiên giữa lớp thực nghiệm và lớp đối chứng tại trường THPT Nguyễn Văn Thoại và THCS & THPT Phú Tân.
• Nguồn dữ liệu: Thu thập thông qua phiếu điều tra bảng hỏi, bảng kiểm quan sát hành vi của giáo viên, phiếu tự đánh giá của học sinh và kết quả 3 bài kiểm tra định kỳ (15 phút và 1 tiết).
• Phương pháp phân tích: Sử dụng toán học thống kê để tính toán điểm trung bình cộng, phương sai, độ lệch chuẩn, hệ số biến thiên, kiểm định giá trị t-Student và vẽ đường tần suất lũy tích. Phương pháp này được lựa chọn vì giúp định lượng hóa mức độ phát triển năng lực, loại bỏ định kiến đánh giá chủ quan.
• Tiến trình nghiên cứu: Triển khai từ tháng 9/2017 (khảo sát thực trạng) đến tháng 8/2018 (hoàn thành xử lý dữ liệu và nghiệm thu).

Kết quả nghiên cứu và thảo luận

Những phát hiện chính

Quá trình điều tra thực trạng và thực nghiệm sư phạm đã mang lại 4 phát hiện thực chứng quan trọng:

• Thứ nhất, thực trạng tự học của học sinh còn thụ động: 61,90% học sinh dành dưới 2 giờ/ngày cho việc tự học; 52,38% chỉ chuẩn bị bài khi có hướng dẫn chi tiết từ giáo viên; 37,14% gặp trở ngại do thiếu tài liệu hướng dẫn và 30,95% chưa tìm được phương pháp học tập phù hợp.
• Thứ hai, rào cản triển khai dạy học theo chủ đề từ phía giáo viên: 100% giáo viên được khảo sát đã nghe nói đến phương pháp dạy học theo chủ đề nhưng có tới 80% thừa nhận chưa hiểu rõ bản chất; 40% chưa từng áp dụng trong giảng dạy; 33,33% chưa được đào tạo bài bản và 33,33% thiếu các giáo án mẫu tham khảo.
• Thứ ba, kết quả học tập ở các lớp thực nghiệm vượt trội so với lớp đối chứng: Sau khi áp dụng 2 chủ đề "Đơn chất Halogen" và "Hợp chất Halogen", điểm trung bình các bài kiểm tra số 1, số 2 và số 3 của nhóm thực nghiệm luôn cao hơn nhóm đối chứng từ 0,6 đến 1,2 điểm trên thang điểm 10. Tỷ lệ học sinh đạt loại khá và giỏi ở lớp thực nghiệm tăng từ 15,5% lên mức 22,8% so với lớp đối chứng.
• Thứ tư, năng lực tự học của học sinh có sự tiến bộ rõ rệt ở cả 7 tiêu chí: Mức độ tự giác đọc tài liệu, ghi chép có hệ thống và kỹ năng phân tích phản biện trong làm việc nhóm tăng từ Mức 1 (chưa đạt) lên Mức 2 và Mức 3 (thành thạo).

Thảo luận kết quả

Sự khác biệt vượt trội về kết quả học tập bắt nguồn từ việc chuyển đổi trung tâm lớp học. Trong mô hình dạy học theo chủ đề, giáo viên không thuyết trình áp đặt mà đóng vai trò thiết kế nhiệm vụ và định hướng, tạo điều kiện cho học sinh tự chiếm lĩnh tri thức thông qua chuỗi 4 hoạt động: Trải nghiệm kết nối, hình thành kiến thức, luyện tập và vận dụng thực tiễn.

Dữ liệu thống kê được minh chứng rõ nét qua hệ thống 6 đồ thị đường lũy tích (Hình 3.1 đến Hình 3.6 trong luận văn) và 6 biểu đồ phân loại kết quả học tập (Hình 3.7 đến Hình 3.12). Các đường lũy tích của lớp thực nghiệm luôn nằm hoàn toàn về phía bên phải và phía dưới so với đường lũy tích của lớp đối chứng, chứng minh phổ điểm của nhóm can thiệp tập trung ở ngưỡng điểm cao. Giá trị kiểm định thống kê t-Student cho thấy sự khác biệt có ý nghĩa với độ tin cậy trên 95% (p < 0,05).

Kết quả này hoàn toàn tương đồng với các công trình nghiên cứu của các tác giả đi trước trong lĩnh vực bồi dưỡng năng lực tự học môn Hóa học như Nguyễn Thị Hoài Thanh (2012) và Phạm Trâm Anh (2012), đồng thời khẳng định rằng việc cung cấp hệ thống phiếu học tập có định hướng kết hợp bảng KWL chính là đòn bẩy giúp học sinh nâng cao tư duy độc lập và kỹ năng giải quyết vấn đề.

Đề xuất và khuyến nghị

Dựa trên kết luận thực nghiệm, luận văn đưa ra 4 nhóm giải pháp chiến lược nhằm nhân rộng mô hình dạy học theo chủ đề:

1. Tổ chức tập huấn chuyên sâu về thiết kế bài giảng chủ đề: Sở Giáo dục và Đào tạo tỉnh An Giang cùng các Phòng Giáo dục cần chủ trì tổ chức tối thiểu 2 đợt tập huấn chuyên môn mỗi năm học cho 100% giáo viên Hóa học THPT, tập trung vào kỹ năng xây dựng tiến trình bài học và kỹ thuật dạy học tích cực, hoàn thành trước quý 3 năm 2019.
2. Chuẩn hóa và số hóa bộ học liệu tự học có hướng dẫn: Các tổ chuyên môn Hóa học tại các trường THPT tiến hành biên soạn, thẩm định và số hóa 100% hệ thống phiếu học tập, phiếu tự đánh giá, video thí nghiệm cho toàn bộ chương trình Hóa học 10 trong vòng 6 tháng đầu năm học.
3. Đổi mới cấu trúc đánh giá kết quả học tập: Ban Giám hiệu các trường trung học phổ thông chỉ đạo chuyển dịch cơ cấu điểm kiểm tra, nâng tỷ trọng đánh giá quá trình (thông qua hồ sơ học tập, bảng kiểm quan sát năng lực tự học và báo cáo thảo luận nhóm) lên mức tối thiểu 30% tổng điểm đánh giá môn học định kỳ.
4. Xây dựng ngân hàng chủ đề dạy học tích hợp liên môn: Nhóm giáo viên cốt cán tại các cụm trường liên kết xây dựng tối thiểu 3 chủ đề tích hợp Hóa học – Sinh học – Môi trường (như phòng chống bướu cổ do thiếu iot, bảo vệ môi trường trước khí thải clo) với lộ trình triển khai trong 12 tháng tiếp theo.

Đối tượng nên tham khảo luận văn

Công trình nghiên cứu mang lại giá trị ứng dụng cao cho 4 nhóm đối tượng chính:

• Giáo viên bộ môn Hóa học cấp THPT: Tài liệu cung cấp toàn bộ giáo án chi tiết của 2 chủ đề thuộc chương Halogen (gồm 12 tiết dạy học), tích hợp sẵn hệ thống câu hỏi gợi mở, phiếu KWL và bảng tiêu chí đánh giá năng lực tự học có thể áp dụng trực tiếp vào giảng dạy.
• Cán bộ quản lý giáo dục và tổ trưởng chuyên môn: Tham khảo quy trình 4 bước xây dựng chủ đề dạy học chuẩn mực và các giải pháp tổ chức sinh hoạt chuyên môn theo hướng nghiên cứu bài học tại các trường phổ thông.
• Học viên cao học và nghiên cứu sinh ngành Khoa học Giáo dục: Tiếp cận khung lý thuyết chuẩn hóa về năng lực tự học, quy trình thiết kế công cụ đo lường hành vi và phương pháp xử lý số liệu thực nghiệm bằng các tham số thống kê toán học.
• Học sinh lớp 10 THPT: Nắm bắt các phương pháp tự học khoa học như cách lập sơ đồ tư duy, kỹ năng khai thác sách giáo khoa và phương pháp tự kiểm tra kiến thức để bứt phá điểm số môn Hóa học.

Câu hỏi thường gặp

Dạy học theo chủ đề khác biệt thế nào so với dạy học theo từng bài truyền thống?
Dạy học truyền thống phân mảnh kiến thức theo từng bài học ngắn (thường 45 phút) và giáo viên là trung tâm truyền thụ. Ngược lại, dạy học theo chủ đề tái cấu trúc các bài học có nội dung liên quan trong chương thành một tổng thể trọn vẹn (khoảng 4 đến 8 tiết), tập trung phát triển năng lực học sinh qua các nhiệm vụ giải quyết vấn đề thực tế.

Cấu trúc năng lực tự học trong luận văn gồm những thành tố nào?
Năng lực tự học được cấu thành từ 3 thành tố với 7 tiêu chí đo lường cụ thể: Xác định mục tiêu và nhiệm vụ học tập; Lập và thực hiện kế hoạch tự học (tìm kiếm, xử lý thông tin, làm việc nhóm, vận dụng thực tế); Tự đánh giá, rút kinh nghiệm và điều chỉnh quá trình nhận thức.

Vì sao học sinh lớp 10 thường gặp trở ngại khi tự học chương Halogen?
Chương Halogen là chương mở đầu phần phi kim lớp 10 với lượng kiến thức phong phú, đòi hỏi học sinh phải vận dụng suy luận logic từ cấu tạo nguyên tử, bảng tuần hoàn đến phản ứng oxi hóa - khử phức tạp. Nếu thiếu tài liệu hướng dẫn tự học chi tiết ở nhà, 61,90% học sinh sẽ gặp khó khăn khi tiếp cận bài mới trên lớp.

Bộ công cụ đánh giá năng lực tự học trong đề tài bao gồm những gì?
Bộ công cụ gồm 3 thành phần đo lường đồng bộ: Hệ thống các bài kiểm tra kiến thức định kỳ (15 phút và 1 tiết); Bảng kiểm quan sát hành vi tự học do giáo viên theo dõi; Phiếu tự đánh giá và đánh giá chéo giữa các học sinh theo 3 mức độ biểu hiện.

Giáo viên cần chuẩn bị gì để triển khai thành công bài học theo chủ đề?
Giáo viên cần xác định rõ mục tiêu chuẩn đầu ra về năng lực, biên soạn hệ thống phiếu học tập định hướng trước khi lên lớp, phân chia nhóm học tập từ 4 đến 6 học sinh và chuẩn bị các phương tiện dạy học trực quan, thí nghiệm hóa học để hỗ trợ học sinh tự khám phá.

Kết luận

• Luận văn đã chuẩn hóa cơ sở lý luận về năng lực tự học và quy trình 4 bước thiết kế dạy học theo chủ đề môn Hóa học lớp 10.
• Khảo sát thực trạng trên 210 học sinh và 15 giáo viên đã chỉ rõ nhu cầu cấp thiết về đổi mới phương pháp và tài liệu tự học có hướng dẫn.
• Thiết kế thành công 2 chủ đề chuyên sâu chương Halogen (Đơn chất Halogen và Hợp chất Halogen) áp dụng linh hoạt các kỹ thuật dạy học tích cực.
• Thực nghiệm sư phạm chứng minh phương pháp mới giúp tăng tỷ lệ học sinh khá giỏi lên trên 20% và cải thiện vượt bậc 7 chỉ số hành vi tự học.
• Đề xuất hệ thống 4 nhóm giải pháp đồng bộ từ tập huấn, biên soạn học liệu đến đổi mới kiểm tra đánh giá cho ngành giáo dục địa phương.

Đóng góp lớn nhất của luận văn là cung cấp một mô hình dạy học thực nghiệm hoàn chỉnh, kết hợp hài hòa giữa lý thuyết sư phạm hiện đại và thực tiễn lớp học tại các trường THPT. Để tiếp tục hoàn thiện, các cơ sở giáo dục cần triển khai mở rộng mô hình cho các chương học tiếp theo như Oxi – Lưu huỳnh và Tốc độ phản ứng trong các năm học tới. Quý thầy cô giáo và các nhà nghiên cứu hãy áp dụng ngay quy trình bài giảng chủ đề này để nâng cao chất lượng dạy học và phát triển tối đa tiềm năng tự học của học sinh.

Trích đoạn nội dung tài liệu

Chương 1. CƠ SỞ LÝ LUẬN VÀ THỰC TIỀN CỦA ĐÈ TÀI 1,1. Lịch sử vấn đề nghiên cứu. Tự học không phải là vấn để mới cả về lý luận lẫn thực tiễn trong dạy học.

Tự học có vai trò và tác dụng rất lớn đối với việc học tập của người học và đã được. tất nhiều các nhả nghiên cứu quan tâm. Hiện nay đã có rất nhiều các đề tài về hỗ trợ tự học, bồi dường NLTH, phát triển NLTH. đã được các tác giá nghiên cứu ở góc độ, khia cạnh khác nhau và chúng tôi xin được kể ra một số đề tải tiêu biểu sau; * Một số đề tải về thiết kế E-book hỗ trợ tự học.

~ Vũ Thị Phương Linh (2009), Thiết kế E-book hỗ trợ việc dạy và học phẩm Hóa hữu cơ lớp 11 Trung học phổ thông chương trình nâng cao, Luận văn thạc sĩ Giáo dục, ĐHSP TP. Hỗ Chỉ Minh. ~ Phạm Thủy Linh (2009), Thiết kể E-book hỗ trợ khả năng tự học của hoc sinh lớp 12 chương “Đại cương về kim loại ” chương trình cơ bản, Luận văn thạc sĩ Giáo dục, ĐHSP TP. Hỗ Chí Minh.

~ Đỗ Thị Việt Phương (2010), Thiét ké E-book hướng dẫn học sinh tư học. phần Hóa vô cơ lớp 10 chương trình nâng cao, Luận văn thạc sĩ Giáo dục, ĐHSP TP. Hỗ Chí Minh. Một số đề tài nghiên cứu về thiết kế E-book kế trên đều có ưu điểm chung là.

tạo ra một công cụ học tập hỗ trợ tốt cho học sinh trong việc tự học. * Các đề tài về thiết kế website hỗ trợ tự học ~ Nguyễn Thị Liễu (2008), Thiết kế website hỗ trợ việc dạy và tự học phan Hỏa hữu cơ lớp 11 nâng cao, Luận văn thạc sĩ Giáo dục, ĐHSP TP. Hồ Chí Minh ~ Nguyễn Thị Ngọc Diệp (2011), Thiết kế website hỗ trợ việc tự học môn Hóa hữu cơ lớp 11 Trung học phổ thông ban nâng cao, Luận văn thạc sĩ Giáo dục, DHSP TP. Hé Chi Minh ~ Trần Thị Ngọc Diém (2011), Thiét ké website nhằm tăng cường năng lực tự.

hoc phan phi kim ớ trường Trung hoc phé thong (nhém IVA, VA, VIA, VILA), Luan văn thạc sĩ Giáo dục, ĐHSP TP. Hỗ Chí Minh. ~ Phan Đăng Khoa (2012), Thiết ké website hỗ trợ học sinh tự học phần Hóa hitu co lép 11 ban cơ bản, Luận văn thạc sĩ Giáo dục, ĐHSP TP. Hỗ Chí Minh.

“Thành công lớn nhất của các đẻ tải này là đã tạo ra được một công cụ học tập. Học sinh và giáo viên có thể dễ dàng tìm kiểm các thông tin về bài học, có thể sử dụng lặp lại nhiều lần để củng cố kiến thức. * Các đề tài về thiết kế tải liệu tự học ~ Nguyễn Ngọc Mai Chỉ (201 1), Thiết kể tài liệu hưởng dẫn tự học phần Hóa học hữu cơ lớp 11 Trung học phổ thông, Luận văn thạc sĩ Giáo dục, ĐHSP TP. Hồ Chỉ Minh.

~ Trần Thị Minh (2011), Thiết kể tài liệu hỗ trợ tự học có hướng dẫn môn Hóa học cho học sinh lớp 12 - Chương trình cơ bản, Luận văn thạc sĩ Giáo dục, DHSP TP. Hé Chi Minh, ~ Nguyễn Thị Ngọc Mai (2011), Thiết kế tài liệu tự học món héa hoc lp 10 Trung học phổ thông, Luận văn thạc sĩ Giáo dục, ĐHSP TP. Hồ Chí Minh. ~ Võ Sỹ Hiện (2012), Thiết kể tài liệu tự học phần Hóa hữu cơ lớp I1 dùng cho học sinh khá giới, Luận văn thạc sĩ Giáo dục, ĐHSP TP.

Hỗ Chí Minh. Đông góp lớn nhất của các đẻ tải này là đã thiết kế một loại tải liệu học tập. giúp cho học sinh có thể tự học, tự kiểm tra đánh giá kiến thức một cách dễ dàng và đồng thời cung cắp cho các em một phương pháp học tập mới mẻ - phương pháp tự học có hướng dẫn. * Một số để tài về bỗi dưỡng, phát triển năng lực tự học ~ Nguyễn Thị Hoài Thanh (2012), Bỏi dưỡng năng lực tự học cho học sinh thông qua hệ thẳng bài tập phần Hỏa học hữu cơ lớp 11 nâng cao, Luận văn thạc sĩ Giáo dục, ĐHSP Hà Nội.

~ Nguyễn Thị Phượng Liên (2015), Bồi dưỡng năng lực tự học cho học sinh thông qua hệ thông bài tập phẩn phản ứng oxi hỏa - khứ Hóa học 1) chương trình chuẩn, Luận văn thạc sĩ Giáo dục, ĐHSP Huế. - Phạm Trâm Anh (2012), Xây dựng và sứ dụng hệ thống bài tập dùng phát triển năng lực tự học trong dạy học Hóa học lớp 10 ở trường Trung học ph thông, Luận văn thạc sĩ Giáo dục học trường Đại Học Vinh. ~ Nguyễn Thị Ngọc Tuyết (2014), Phát triển một số năng lực học tập cho Học sinh trung bình - yêu trong dạy học Héa học lớp 10 Trung học phổ thông, Luận văn thạc sĩ Giáo dục, ĐHSP TP. Hồ Chí Minh Một số để tài này đã góp phân làm phong phủ thêm hệ thông bài tập hóa học.

với nhiều dạng bài tập mới về nội dung và cách giải, đồng thời đã hỗ trợ tốt cho. việc tự học của học sinh. Nhu vay, van đề tự học đã được đẻ cập, nghiên cứu tử lâu trong lịch sử giáo dục. Hoạt động tự học của người học đã được quan tâm nghiên cứu sâu sắc.

học là điều rất cần thiết không phải chí ở mỗi cá nhân mà còn liên quan đến chiến lược phát triển chung của đất nước. Tuy nhiên, chưa có đề tải nảo nghiên cứu về việc phát triển NLTH cho học sinh thông qua day học theo chủ để chương Halogen Hóa học 10 THPT. Vì vậy, đề tài nghiên cứu này là cần thiết, gop phan nang cao chất lượng dạy - học ở trường THPT trong giai đoạn hiện nay. Những định hướng đỗi mới chương trình giáo dục phổ thông, Chuyển từ chương trình định hướng nội dung dạy học sang chương trình định hướng năng lực: ~ Chương trình dạy học truyền thống cỏ thể gọi là chương trình giáo dục “định hưởng nội dụng” dạy học hay “định hướng đâu vào” (điểu khiển đầu vào) Đặc điểm cơ bản của chương trình giáo dục định hướng nội dung là chú trọng việc truyền thụ hệ thống trì thức khoa học theo các môn học đã được quy định trong chương trình day hoc.

Những nội dung của các môn học này dựa trên các khoa học. chuyên ngành tương ứng. Người ta chú trọng việc trang bị cho người học hệ thống tri thức khoa học khách quan về nhiễu lĩnh vực khác nhau. Tuy nhiên chương trình giáo dục định hướng nội dung chưa chú trọng đầy đủ đến chủ thể người học cũng như đến khá năng ứng dụng tri thức đã học trong những tình huống thực tiễn.

Mục tiêu dạy. học trong chương trình định hướng nội dung được đưa ra một cách chung chung, không chỉ tiết và không nhất thiết phải quan sát, đánh giá được một cách cụ thể nên không đảm bảo rõ ràng về việc đạt được chất lượng dạy học theo mục tiêu đã đề ra. Việc quán lý chất lượng giáo dục ở đây tập trung vào “điều khiển đầu vào” là nội dung day học. ~ Chương trình giáo dục định hướng năng lực (định hướng phát iên năng lực) nay còn gọi là đạy học định hưởng kết quả đẳu ra được bàn đến nhiều từ những.

năm 90 của thé ky 20 va ngày nay đã trở thành xu hướng giáo dục quốc tế. Giáo dục định hướng năng lực nhằm mục tiêu phát triển năng lực người học. Giáo dục định hướng năng lực nhằm đảm bảo chất lượng đâu ra của việc dạy học, thực hiện mục. tiêu phát triển toàn điện các phẩm chất nhân cách, chú trọng năng lực vận dụng tri thức trong những tình huống thực tiễn nhằm chuẩn bị cho con người năng lực giải quyết các tình huồng của cuộc sống và nị È nghiệp.

Chương trình này nhắn mạnh vai trỏ của người học với tư cách chủ thể của quá trình nhận thức. Khác với chương. trình định hưởng nội dung, chương trình đạy học định hướng năng lực tập trung vào việc mô tả chất lượng đầu ra, có thể coi là “sản phẩm cuối cùng” của quá trình dạy. Việc quản lý chất lượng dạy học chuyển từ việc “điêu khiển đầu vào” sang.

“điều khiển đầu ra”, tức là kết quả học tập của học sinh [6] Bang 1. So sánh một số đặc trưng cơ bản của chương trình định hướng. nội dung và chương trình định hướng năng lực Chương trình định hướng Chương trình định hướng nội dung năng lực Mụctiêu |Mục tiêu DH được mô tả | Kết quả học tập cần đạt được mô tả giáo dục | không chỉ tiết và không nhất | chỉ tiết và có thê quan sát, đánh giá thiết phải quan sát, đánh giá | được; thể hiện được mức độ tiến bộ. được của học sinh một cách liên tục.

Nội dung | Việc lựa chọn nội dung dựa | Lựa chọn những nội dung nhăm đạt giáo dục |vảo các khoa học chuyên | được kết quả đầu ra đã quy định, môn, không gắn với các tình | gắn với các tình huống thực tiễn. huống thực tiễn. Nội dung | Chương trình chỉ quy định những được quy định chỉ tiết trong | nội dung chính, không quy định chỉ chương trình. tiết Phương | Giáo viên là người truyền thụ | - Giáo viên chủ yêu là người tô chức, pháp | tri thức, là trung tâm của quả | hỗ trợ học sinh tự lực và tích cực lĩnh dạyhọc | trình dạy học.

Học sinh tiếp | hội trí thức. Chú trọng sự phát triển 14 thu thụ động những trí thức | khả năng giải quyết vẫn để, khả năng được quy giao tiếp. ~ Chú trọng sử dụng các quan điểm, phương pháp và kỹ thuật dạy học tích cực; các phương pháp dạy học thí nghiệm, thực hành Tĩnh thức | Chủ yếu đạy học lý thuyết | Tô chức hình thie hoc tp da dang, dạy học | trên lớp học. chú ÿ các hoạt động xã hội, ngoại khóa, NCKH, trái nghiệm sáng tạo; đẩy mạnh ứng dụng công nghệ thông tin và truyền thông trong dạy.

Đánh giá | Tiêu chí đánh giá được xây | Tiêu chí đánh giá dựa vào năng lực kết quả | dựng chủ yếu dựa trên sự ghi | đầu ra, có tính đến sự tiến bộ trong hoc tap | nhớ và tái hiện nội dung đã | quá tỉnh học tập, chú trọng khả cia HS | học. năng vận dụng trong các tình hudng thực tiễn. Dai mới phương pháp dạy học ở trường trung học. Béi mới phương pháp dạy học nhằm chú trọng phát triển năng lực của HS Phương pháp dạy học theo quan điểm phát triển năng lực không chỉ chú ÿ tích cực hoá HS về hoạt đông trí tuệ mà còn chú ý rèn luyên năng lực giải quyết vẫn đề gắn với những tình huống của cuộc sống và nghề nghiệp, đồng thời gắn hoạt động trí tuệ với hoạt động thực hảnh, thực tiễn.