Phát Triển Lực Lượng Sản Xuất Ở Đồng Nai Trong Thời Kỳ Công Nghiệp Hóa, Hiện Đại Hóa

Luận văn thạc sĩ nghiên cứu phát triển lực lượng sản xuất ở đồng nai trong thời kỳ công nghiệp hóa hiện đại hóa, khảo sát thực trạng, phân tích nguyên nhân, đề xuất giải pháp cải

• Tác giả: Phạm Thị Quế Trân
• Trường học: Đại Học Quốc Gia Hà Nội
• Chuyên ngành: Triết Học
• Đề tài: Phát Triển Lực Lượng Sản Xuất Tại Đồng Nai Trong Thời Kỳ Công Nghiệp Hóa
• Loại tài liệu: Luận Văn Thạc Sĩ
• Năm xuất bản: 2007
• Địa điểm: Hà Nội

Mục lục chi tiết

• MỞ ĐẦU
• 1. CHƯƠNG 1: VAI TRÒ CỦA LỰC LƯỢNG SẢN XUẤT TRONG QUÁ TRÌNH CÔNG NGHIỆP HÓA, HIỆN ĐẠI HÓA
• 1.1. Khái niệm lực lượng sản xuất

Tóm tắt

I. Tổng Quan Về Phát Triển Lực Lượng Sản Xuất Tại Đồng Nai

Đồng Nai là một trong những tỉnh có nền công nghiệp phát triển mạnh mẽ tại Việt Nam. Trong thời kỳ công nghiệp hóa, việc phát triển lực lượng sản xuất đóng vai trò quan trọng trong việc nâng cao năng lực cạnh tranh và thúc đẩy tăng trưởng kinh tế. Lực lượng sản xuất không chỉ bao gồm lao động mà còn cả công nghệ sản xuất và tư liệu sản xuất. Sự phát triển đồng bộ của các yếu tố này sẽ tạo ra động lực cho sự phát triển bền vững của tỉnh.

1.1. Khái Niệm Lực Lượng Sản Xuất Trong Công Nghiệp Hóa

Lực lượng sản xuất được hiểu là tổng hợp các yếu tố như lao động, công cụ lao động và đối tượng lao động. Trong bối cảnh công nghiệp hóa, việc nâng cao chất lượng lực lượng sản xuất là cần thiết để đáp ứng yêu cầu của thị trường.

1.2. Vai Trò Của Lực Lượng Sản Xuất Đối Với Kinh Tế Đồng Nai

Lực lượng sản xuất có vai trò quyết định trong việc thúc đẩy tăng trưởng kinh tế. Sự phát triển của lực lượng sản xuất sẽ giúp Đồng Nai nâng cao năng suất lao động và khả năng cạnh tranh trên thị trường quốc tế.

II. Thách Thức Trong Phát Triển Lực Lượng Sản Xuất Tại Đồng Nai

Mặc dù có nhiều tiềm năng, nhưng Đồng Nai vẫn đối mặt với nhiều thách thức trong việc phát triển lực lượng sản xuất. Năng suất lao động thấp, công nghệ lạc hậu và thiếu hụt nguồn nhân lực chất lượng cao là những vấn đề cần được giải quyết. Đặc biệt, việc đầu tư tư công nghiệp chưa đạt hiệu quả như mong đợi, dẫn đến sự cạnh tranh không công bằng trên thị trường.

2.1. Năng Suất Lao Động Thấp Tại Đồng Nai

Năng suất lao động tại Đồng Nai vẫn còn thấp so với các tỉnh thành khác. Điều này ảnh hưởng đến khả năng cạnh tranh của các doanh nghiệp trong tỉnh, đặc biệt là trong bối cảnh hội nhập kinh tế quốc tế.

2.2. Thiếu Hụt Nguồn Nhân Lực Chất Lượng Cao

Nguồn nhân lực tại Đồng Nai chưa đáp ứng được yêu cầu của thị trường. Việc thiếu hụt kỹ năng và trình độ chuyên môn là một trong những nguyên nhân chính dẫn đến sự chậm phát triển của lực lượng sản xuất.

III. Phương Pháp Phát Triển Lực Lượng Sản Xuất Tại Đồng Nai

Để phát triển lực lượng sản xuất, Đồng Nai cần áp dụng các phương pháp hiệu quả như đầu tư công nghệ, đào tạo nguồn nhân lực và tăng cường hợp tác quốc tế. Việc áp dụng công nghệ mới sẽ giúp nâng cao năng suất và chất lượng sản phẩm, trong khi đào tạo nguồn nhân lực sẽ đảm bảo có đủ kỹ năng cần thiết cho thị trường.

3.1. Đầu Tư Công Nghệ Hiện Đại

Đầu tư vào công nghệ hiện đại là một trong những giải pháp quan trọng để nâng cao năng suất lao động. Việc áp dụng công nghệ mới sẽ giúp cải thiện quy trình sản xuất và giảm chi phí.

3.2. Đào Tạo Nguồn Nhân Lực Chất Lượng

Đào tạo nguồn nhân lực chất lượng cao là yếu tố quyết định trong việc phát triển lực lượng sản xuất. Cần có các chương trình đào tạo phù hợp với nhu cầu của thị trường lao động.

IV. Ứng Dụng Thực Tiễn Và Kết Quả Nghiên Cứu Tại Đồng Nai

Các nghiên cứu cho thấy rằng việc phát triển lực lượng sản xuất tại Đồng Nai đã mang lại nhiều kết quả tích cực. Nhiều doanh nghiệp đã áp dụng công nghệ mới và cải tiến quy trình sản xuất, từ đó nâng cao năng suất và chất lượng sản phẩm. Tuy nhiên, vẫn cần tiếp tục nghiên cứu và cải tiến để đáp ứng yêu cầu ngày càng cao của thị trường.

4.1. Kết Quả Nâng Cao Năng Suất Lao Động

Nhiều doanh nghiệp tại Đồng Nai đã ghi nhận sự tăng trưởng năng suất lao động nhờ vào việc áp dụng công nghệ mới và cải tiến quy trình sản xuất.

4.2. Thực Trạng Ứng Dụng Công Nghệ Mới

Việc ứng dụng công nghệ mới trong sản xuất đã giúp các doanh nghiệp tại Đồng Nai cải thiện chất lượng sản phẩm và tăng khả năng cạnh tranh trên thị trường.

V. Kết Luận Về Phát Triển Lực Lượng Sản Xuất Tại Đồng Nai

Phát triển lực lượng sản xuất tại Đồng Nai là một nhiệm vụ quan trọng trong bối cảnh công nghiệp hóa và hiện đại hóa. Cần có các chính sách và chiến lược phù hợp để thúc đẩy sự phát triển bền vững của lực lượng sản xuất, từ đó nâng cao năng lực cạnh tranh của tỉnh. Việc đầu tư vào công nghệ và đào tạo nguồn nhân lực sẽ là chìa khóa cho sự thành công trong tương lai.

5.1. Tương Lai Của Lực Lượng Sản Xuất Tại Đồng Nai

Tương lai của lực lượng sản xuất tại Đồng Nai phụ thuộc vào khả năng thích ứng với các thay đổi của thị trường và công nghệ. Cần có sự đầu tư liên tục để đảm bảo sự phát triển bền vững.

5.2. Đề Xuất Chính Sách Phát Triển

Cần có các chính sách phát triển lực lượng sản xuất đồng bộ, bao gồm đầu tư vào công nghệ, đào tạo nguồn nhân lực và tăng cường hợp tác quốc tế để nâng cao năng lực cạnh tranh.

Nội dung chính

Tổng quan nghiên cứu

Trong bối cảnh công nghiệp hóa, hiện đại hóa, phát triển lực lượng sản xuất đóng vai trò then chốt trong việc nâng cao năng lực cạnh tranh và thúc đẩy tăng trưởng kinh tế. Tỉnh Đồng Nai, với vị trí chiến lược trong vùng kinh tế trọng điểm phía Nam, có diện tích tự nhiên 5.862,37 km² và dân số đông, là một trong những địa phương có tỷ trọng công nghiệp cao và trình độ lao động đồng đều. Tuy nhiên, thực trạng phát triển lực lượng sản xuất tại đây vẫn còn nhiều hạn chế như trình độ công nghệ thấp, năng suất lao động chưa cao, và sự phát triển lực lượng sản xuất mang tính tự phát, manh mún. Mục tiêu nghiên cứu nhằm làm rõ vai trò của lực lượng sản xuất trong quá trình công nghiệp hóa, hiện đại hóa tại Đồng Nai, phân tích thực trạng và đề xuất các giải pháp phát triển lực lượng sản xuất phù hợp với điều kiện địa phương. Nghiên cứu tập trung trong giai đoạn đổi mới kinh tế từ đầu những năm 1990 đến đầu thế kỷ 21, với phạm vi địa lý là tỉnh Đồng Nai. Ý nghĩa của nghiên cứu được thể hiện qua việc cung cấp cơ sở lý luận và thực tiễn cho hoạch định chính sách phát triển kinh tế - xã hội của tỉnh, góp phần nâng cao năng suất lao động và thúc đẩy phát triển bền vững trong bối cảnh hội nhập kinh tế quốc tế.

Cơ sở lý thuyết và phương pháp nghiên cứu

Khung lý thuyết áp dụng

Luận văn dựa trên nền tảng lý luận chủ nghĩa Mác - Lênin về lực lượng sản xuất, trong đó lực lượng sản xuất được hiểu là chỉnh thể thống nhất giữa yếu tố con người và yếu tố vật thể (phương tiện lao động, đối tượng lao động). Lực lượng sản xuất không chỉ là cơ sở vật chất của phương thức sản xuất mà còn là động lực quyết định sự phát triển xã hội. Các khái niệm chính bao gồm:

• Lực lượng sản xuất: Bao gồm yếu tố con người (lao động có sức khỏe, trí tuệ, kỹ năng) và yếu tố vật thể (công cụ lao động, đối tượng lao động).
• Công nghiệp hóa, hiện đại hóa: Quá trình chuyển đổi cơ cấu sản xuất, áp dụng khoa học kỹ thuật tiên tiến nhằm nâng cao năng suất và hiệu quả sản xuất.
• Vai trò của khoa học công nghệ: Khoa học và công nghệ được xem là lực lượng sản xuất trực tiếp, đóng vai trò quyết định trong nâng cao trình độ sản xuất.
• Mối quan hệ biện chứng giữa lực lượng sản xuất và quan hệ sản xuất: Sự phát triển của lực lượng sản xuất dẫn đến sự thay đổi quan hệ sản xuất để phù hợp với trình độ phát triển mới.

Phương pháp nghiên cứu

Nghiên cứu sử dụng phương pháp biện chứng duy vật của chủ nghĩa Mác-Lênin, kết hợp các phương pháp phân tích và tổng hợp, so sánh, lịch sử và logic để đánh giá thực trạng và đề xuất giải pháp. Nguồn dữ liệu bao gồm số liệu thống kê kinh tế - xã hội của tỉnh Đồng Nai, báo cáo ngành, các tài liệu pháp luật liên quan, và các nghiên cứu trước đây về lực lượng sản xuất và công nghiệp hóa. Cỡ mẫu nghiên cứu tập trung vào các khu công nghiệp, doanh nghiệp và lao động tại Đồng Nai với khoảng 200.000 lao động đang làm việc trong các khu công nghiệp. Phân tích dữ liệu được thực hiện theo timeline từ năm 1990 đến năm 2005, nhằm đánh giá sự phát triển lực lượng sản xuất trong giai đoạn đổi mới và hội nhập kinh tế quốc tế.

Kết quả nghiên cứu và thảo luận

Những phát hiện chính

1. Điều kiện tự nhiên và tài nguyên phong phú: Đồng Nai có diện tích 5.862,37 km² với địa hình chủ yếu bằng phẳng, khí hậu nhiệt đới gió mùa, tài nguyên đất chiếm 44% diện tích có chất lượng trung bình đến cao, rừng che phủ đạt trên 26%, và nguồn nước dồi dào với hồ Trị An rộng 32.300 ha. Đây là nền tảng vật chất thuận lợi cho phát triển sản xuất công nghiệp và nông nghiệp.

2. Kết cấu hạ tầng phát triển nhưng còn hạn chế: Hệ thống giao thông đường bộ dài 1.267 km với 700 km đường nhựa, hệ thống điện và nước được đầu tư đồng bộ phục vụ các khu công nghiệp. Tuy nhiên, hạ tầng đô thị chưa đáp ứng kịp tốc độ tăng dân số và phát triển công nghiệp, đặc biệt là hệ thống thoát nước và nhà ở tại thành phố Biên Hòa.

3. Nguồn nhân lực có trình độ đa dạng nhưng chưa đồng bộ: Trong số gần 200.000 lao động tại các khu công nghiệp, lao động nữ chiếm 65%, lao động có trình độ đại học chiếm 3,8%, trung cấp và cao đẳng 4,4%, công nhân kỹ thuật 34,17%. Tỷ lệ lao động qua đào tạo trong nông nghiệp rất thấp, ảnh hưởng đến năng suất và chất lượng sản phẩm. Tỷ lệ hộ nghèo giảm từ 31,25% năm 1999 xuống dưới 3,2% năm 2005, cho thấy cải thiện đời sống người lao động.

4. Đầu tư nước ngoài đóng vai trò quan trọng: Đến năm 2004, Đồng Nai có khoảng 600 dự án FDI với tổng vốn đăng ký khoảng 16 tỷ USD, đứng thứ 3 cả nước về thu hút vốn đầu tư nước ngoài. Đầu tư tập trung chủ yếu vào ngành công nghiệp sử dụng nhiều lao động như dệt may, da giày, chế biến nông sản. Tuy nhiên, sự phụ thuộc lớn vào FDI và công nghệ trung bình là thách thức cho phát triển bền vững.

Thảo luận kết quả

Các số liệu cho thấy Đồng Nai có nhiều lợi thế về điều kiện tự nhiên, tài nguyên và kết cấu hạ tầng để phát triển lực lượng sản xuất. Tuy nhiên, hạn chế về chất lượng nguồn nhân lực, đặc biệt là lao động nông nghiệp và trình độ công nghệ, đang cản trở sự phát triển bền vững. So với các nghiên cứu trong nước, kết quả này phù hợp với nhận định rằng phát triển lực lượng sản xuất cần đồng bộ giữa yếu tố con người và vật thể. Việc thu hút đầu tư nước ngoài đã tạo ra nguồn vốn và công nghệ, nhưng cũng đặt ra yêu cầu nâng cao năng lực tiếp thu và phát triển công nghệ nội sinh. Các biểu đồ so sánh tỷ lệ lao động qua đào tạo và vốn FDI theo năm có thể minh họa rõ xu hướng phát triển và những điểm nghẽn hiện tại. Ý nghĩa của nghiên cứu nhấn mạnh vai trò trung tâm của con người trong lực lượng sản xuất, đồng thời cần có chính sách đào tạo, sử dụng và đãi ngộ phù hợp để phát huy tối đa nguồn lực này.

Đề xuất và khuyến nghị

1. Nâng cao chất lượng nguồn nhân lực: Tăng cường đào tạo nghề, nâng cao trình độ chuyên môn và kỹ năng cho lao động, đặc biệt trong các khu công nghiệp và nông nghiệp. Mục tiêu đạt tỷ lệ lao động qua đào tạo trên 50% trong vòng 5 năm. Chủ thể thực hiện là các cơ sở giáo dục nghề nghiệp, doanh nghiệp và chính quyền địa phương.

2. Phát triển kết cấu hạ tầng đồng bộ: Đầu tư nâng cấp hệ thống giao thông, điện, nước và hạ tầng đô thị, đặc biệt tại thành phố Biên Hòa và các khu công nghiệp. Mục tiêu hoàn thiện hệ thống giao thông kết nối vùng trong 3 năm tới. Chủ thể thực hiện là chính quyền tỉnh và các nhà đầu tư công tư.

3. Thu hút và sử dụng hiệu quả đầu tư nước ngoài: Xây dựng chiến lược thu hút FDI có công nghệ cao, giá trị gia tăng lớn, giảm dần sự phụ thuộc vào công nghệ trung bình và lao động giá rẻ. Mục tiêu tăng tỷ trọng FDI công nghệ cao lên 30% trong 5 năm. Chủ thể thực hiện là Sở Kế hoạch và Đầu tư, các cơ quan xúc tiến đầu tư.

4. Chính sách đãi ngộ và sử dụng lao động hợp lý: Xây dựng chính sách tiền lương, phúc lợi hấp dẫn để giữ chân lao động có trình độ cao, đồng thời phân bổ nguồn nhân lực phù hợp với nhu cầu phát triển công nghiệp hiện đại. Mục tiêu giảm tỷ lệ lao động bỏ việc và tăng năng suất lao động trong 3 năm. Chủ thể thực hiện là các doanh nghiệp, tổ chức công đoàn và chính quyền địa phương.

Đối tượng nên tham khảo luận văn

1. Nhà hoạch định chính sách địa phương: Sử dụng luận văn làm cơ sở để xây dựng các chính sách phát triển kinh tế - xã hội, đặc biệt là chính sách phát triển lực lượng sản xuất và thu hút đầu tư.

2. Các nhà nghiên cứu và giảng viên ngành Triết học, Kinh tế và Quản lý: Tham khảo để giảng dạy và nghiên cứu về mối quan hệ giữa lực lượng sản xuất và công nghiệp hóa, hiện đại hóa trong bối cảnh Việt Nam.

3. Doanh nghiệp và nhà đầu tư: Hiểu rõ về thực trạng và tiềm năng phát triển lực lượng sản xuất tại Đồng Nai để đưa ra quyết định đầu tư và phát triển sản xuất phù hợp.

4. Các tổ chức đào tạo nghề và giáo dục đại học: Căn cứ để điều chỉnh chương trình đào tạo, nâng cao chất lượng nguồn nhân lực đáp ứng yêu cầu công nghiệp hóa, hiện đại hóa.

Câu hỏi thường gặp

1. Lực lượng sản xuất gồm những yếu tố nào?
   Lực lượng sản xuất bao gồm yếu tố con người (lao động có sức khỏe, trí tuệ, kỹ năng) và yếu tố vật thể (công cụ lao động, đối tượng lao động). Yếu tố con người là chủ thể quyết định sự phát triển của lực lượng sản xuất.

2. Tại sao Đồng Nai được xem là địa phương có tiềm năng phát triển lực lượng sản xuất?
   Do có vị trí địa lý thuận lợi trong vùng kinh tế trọng điểm phía Nam, tài nguyên thiên nhiên phong phú, kết cấu hạ tầng phát triển và nguồn nhân lực đa dạng, Đồng Nai có nhiều điều kiện thuận lợi để phát triển lực lượng sản xuất.

3. Những hạn chế chính trong phát triển lực lượng sản xuất ở Đồng Nai là gì?
   Chủ yếu là trình độ công nghệ còn thấp, năng suất lao động chưa cao, nguồn nhân lực chưa đồng bộ về trình độ và kỹ năng, hạ tầng đô thị chưa đáp ứng kịp tốc độ phát triển, và sự phụ thuộc lớn vào đầu tư nước ngoài với công nghệ trung bình.

4. Vai trò của đầu tư nước ngoài trong phát triển lực lượng sản xuất tại Đồng Nai?
   Đầu tư nước ngoài cung cấp nguồn vốn, công nghệ và kỹ năng quản lý, góp phần thúc đẩy phát triển kinh tế - xã hội. Tuy nhiên, cần nâng cao năng lực tiếp thu công nghệ và giảm sự phụ thuộc để phát triển bền vững.

5. Giải pháp nào được đề xuất để nâng cao chất lượng nguồn nhân lực tại Đồng Nai?
   Tăng cường đào tạo nghề, nâng cao trình độ chuyên môn, cải thiện chính sách đãi ngộ, phân bổ nguồn nhân lực hợp lý và phát triển các dịch vụ hỗ trợ người lao động trong các khu công nghiệp.

Kết luận

• Lực lượng sản xuất là yếu tố quyết định sự phát triển kinh tế - xã hội và công nghiệp hóa, hiện đại hóa tại Đồng Nai.
• Đồng Nai có nhiều lợi thế về điều kiện tự nhiên, tài nguyên và kết cấu hạ tầng để phát triển lực lượng sản xuất.
• Thực trạng nguồn nhân lực và công nghệ còn nhiều hạn chế, ảnh hưởng đến năng suất và khả năng cạnh tranh của tỉnh.
• Đầu tư nước ngoài đóng vai trò quan trọng nhưng cần chiến lược thu hút và sử dụng hiệu quả hơn.
• Các giải pháp nâng cao chất lượng nguồn nhân lực, phát triển hạ tầng và chính sách sử dụng lao động hợp lý là cần thiết để thúc đẩy công nghiệp hóa, hiện đại hóa Đồng Nai.

Tiếp theo, cần triển khai các chương trình đào tạo nghề, nâng cấp hạ tầng và xây dựng chính sách thu hút đầu tư công nghệ cao trong vòng 3-5 năm tới. Mời các nhà quản lý, nhà nghiên cứu và doanh nghiệp cùng phối hợp thực hiện để phát huy tối đa tiềm năng phát triển lực lượng sản xuất tại Đồng Nai.

Trích đoạn nội dung tài liệu

phần mở đầu, kết luận, danh mục tài liệu tham khảo, luận văn gồm 3 chương, 8 tiết. VAI TRÕ CỦA LỰC LƯỢNG SẢN XUẤT TRONG QUÁ TRÌNH CÔNG NGHIỆP HÓA, HIỆN ĐẠI HÓA 1. Khái niệm lực lượng sản xuất. Phạm trù “lực lượng sản xuất” lần đầu tiên được C.Mác sử dụng trong “Hệ tư tưởng Đức”.

Những nội dung được ông phát triển sâu sắc thêm trong tác phẩm “Sự khốn cùng của Triết học”, “Lao động làm thuê và tư bản”, “Tiền công, giá cả và lợi nhuận” và đặc biệt là trong bộ “Tư bản”. Phát hiện ra khái niệm “lực lượng sản xuất” là công lao của C. Thông qua việc phân tích các yếu tố của quá trình sản xuất, C. Mác đã cung cấp cho chúng ta một cơ sở khoa học để hiểu đúng nội dung của phạm trù “lực lượng sản xuất” - cơ sở khoa học cho việc nhận thức bản chất phát triển xã hội thông qua lao động của con người.

Lao động sản xuất là hoạt động đặc trưng riêng có của con người. Lao động sản xuất là điều kiện đảm bảo cho sự tồn tại và phát triển của xã hội, là hoạt động cơ bản nhất quyết định sự tồn tại và phát triển của xã hội. Bằng lao động, con người đã làm ra lịch sử của mình. Có thể nói lịch sử loài người là lịch sử sản xuất.

Giới tự nhiên phong phú và đa dạng luôn hiện ra trước mắt con người như những lực lượng mù quáng, bướng bỉnh với những quy luật sắt thép của nó [17, tr. Để chiếm lĩnh tự nhiên con người không thể xuất phát từ ý muốn chủ quan, mà phải bằng sức mạnh vật chất. Lực lượng sản xuất chính là sức mạnh vật chất do xã hội tạo ra và sử dụng để biến đổi tự nhiên phục vụ cho nhu cầu của con người. Để tồn tại và phát triển, con người đã tiến hành trao đổi chất với tự nhiên.

Muốn duy trì sự trao đổi chất đó con người phải tiến hành sản xuất. Lực lượng sản xuất trước tiên là biểu hiện mối quan hệ giữa con người với tự nhiên. Nhưng không phải mọi mối quan hệ của con người với tự nhiên đều là lực lượng sản xuất. Vì con người có rất nhiều mối quan hệ với tự nhiên như: quan hệ thẫm mỹ, quan hệ tình cảm, quan hệ nhận thức, quan hệ thích nghi và cải tạo v.

Chỉ có những quan hệ với tự nhiên mà trong đó sự tác động qua lại giữa con người với tự nhiên làm biến đổi tự nhiên để tạo thành của cải vật chất phục vụ cho nhu cầu của con người thì mới là biểu hiện của lực lượng sản xuất. Như vậy, nội dung thứ nhất của lực lượng sản xuất là biểu hiện mối quan hệ giữa con người với tự nhiên, là lượng lượng do xã hội tạo ra để chinh phục tự nhiên, là biểu hiện năng lực chinh phục tự nhiên của con người. Nội dung thứ hai của lực lượng sản xuất là sự thống nhất giữa yếu tố người và yếu tố vật thể của sản xuất, trong đó con người là chủ thể tích cực tạo ra và sử dụng các phương tiện, công cụ sản xuất tác động vào đối tượng lao động để sản xuất ra những vật phẩm cần thiết cho xã hội. Như vậy, lực lượng sản xuất là một chỉnh thể thống nhất giữa con người và các vật thể tự nhiên mà họ chiếm giữ và được sử dụng trong quá trình sản xuất.

Đây chính là nội dung quan trọng nhất. Nội dung thứ ba: lực lượng sản xuất luôn có sự kế thừa và phát triển liên tục, quyết định sự tồn tại và phát triển của xã hội loài người. Hoạt động sản xuất vật chất tạo ra động lực và mục đích cho hoạt động nhận thức của con người, giúp cho con người ngày càng đi sâu khám phá thế giới khách quan, làm giàu trí tuệ bằng những hiểu biết về bản chất của các sự vật, hiện tượng mà họ sẽ tiếp tục tác động biến đổi để tạo thành của cải vật chất. Nhờ biết sử dụng những thuộc tính cơ học, lý học và hóa học… của các sự vật tự nhiên tùy theo mục đích của mình, dùng các vật thể tự nhiên đã được cải biến làm công cụ, phương tiện tác động làm biến đổi tự nhiên, trong đó con người đã không ngừng tạo ra các lực lượng sản xuất ngày càng lớn mạnh hơn.

Lực lượng sản xuất là kết quả năng lực thực tiễn của con người, là “sản phẩm của hoạt động đã qua” và đã “gom góp được từ thế hệ này sang thế hệ khác” [17, tr. Kết quả là “mỗi thế hệ sau đã có sẵn những lực lượng sản xuất do thế hệ trước gây dựng nên và được thế hệ mới dùng làm nguyên vật liệu cho nền sản xuất mới” [42, tr. Mỗi một người khi sinh ra, đều có sẵn một lực lượng sản xuất xã hội, không ai có thể tự lựa chọn cho mình lực lượng sản xuất, nhưng lại được thừa hưởng lực lượng sản xuất cuả thế hệ đi trước để lại làm cơ sở cho việc duy trì và phát triển sản xuất. Trong quá trình sản xuất tiếp theo, con người luôn tạo thêm những lực lượng sản xuất mới.

Chính vì thế mà lực lượng sản xuất là một quá trình luôn được kế thừa, đổi mới và phát triển không ngừng. Tóm lại: lực lượng sản xuất là lực lượng do xã hội tạo ra để cải tạo thế giới, là biểu hiện mối quan hệ giữa con người với tự nhiên và là trình độ chinh phục tự nhiên của con người trong những giai đoạn nhất định. Lực lượng sản xuất là một chỉnh thể thống nhất hữu cơ của yếu tố người và yếu tố sự vật, trong đó con người là yếu tố tích cực, sáng tạo và quyết định, với trí tuệ là chủ đạo, biết vận dụng tri thức khoa học, kỹ thuật, chuyên môn, kỹ năng, kỹ xảo, kinh nghiệm, thói quen, v. để cải tạo, cải tiến và sử dụng các tư liệu lao động, mà lao động là cái năng động nhất nhằm tác động vào những đối tượng tự nhiên, cải tạo chúng thành những sản phẩm vật chất thỏa mãn các nhu cầu ngày càng cao của xã hội.

Lực lượng sản xuất luôn luôn được kế thừa là một trong những cơ sở cho sự tồn tại và phát triển của xã hội. Các yếu tố cấu thành lực lượng sản xuất. Các yếu tố cấu thành lực lượng sản xuất là một trong những vấn đề hiện nay đang còn nhiều ý kiến khác nhau. Có ý kiến cho rằng lực lượng sản xuất gồm hai yếu tố: một là yếu tố con người và hai là các phương tiện lao động.

Một số người khác lại quan niệm rằng lực lượng sản xuất có ba yếu tố: một là yếu tố con người; hai là các phương tiện lao động; ba là đối tượng lao động. Ngoài ra, một số tác giả khác còn cho rằng do khoa học đang trở thành lực lượng sản xuất trực tiếp, nên nó là một yếu tố thứ tư trong lực lượng sản xuất. Một số người khác lại cho rằng lực lượng sản xuất gồm năm yếu tố: một là yếu tố con người; hai là các phương tiện lao động; ba là đối tượng lao động; bốn là khoa học; năm là quản lý sản xuất. Để vấn đề trở nên đơn giản, tránh nhằm lẫn, nhiều tác giả cho rằng không nên tách ra quá nhiều yếu tố và họ thống nhất với nhau rằng lực lượng sản xuất có hai yếu tố: yếu tố con người sản xuất và yếu tố các sự vật của lực lượng sản xuất hay còn gọi là yếu tố vật thể của lực lượng sản xuất.

Song mỗi yếu tố đó không tách rời nhau mà chúng tồn tại trong mối quan hệ biện chứng. Yếu tố con người trong lực lượng sản xuất phải là con người có sức khỏe, có khả năng lao động, có trí tuệ với những hiểu biết khoa học kỹ thuật, kinh nghiệm, tập quán, thói quen,v. Yếu tố vật thể của lực lượng sản xuất gồm: - Tư liệu lao động, gồm các phương tiện lao động và công cụ lao động. - Bộ phận đối tượng lao động bao gồm đối tượng tự nhiên và những yếu tố tự nhiên đã được con người cải tạo, dùng làm nguyên liệu cho giai đoạn sản xuất tiếp theo hay còn gọi là đối tượng lao động nhân tạo.

Trong các yếu tố vật thể của lực lượng sản xuất, đối tượng lao động là cái thụ động. Nó phụ thuộc rất nhiều vào những tác động của yếu tố con người và công cụ, phương tiện lao động mà con người có được, sử dụng để tác động vào làm chuyển biến chúng thành những sản phẩm hữu ích. Tư liệu lao động là một vật hay toàn bộ những vật mà con người đặt giữa họ với đối tượng lao động, dùng làm vật truyền dẫn hoạt động của họ tác động vào đối tượng lao động. Công cụ lao động là cái động nhất, cách mạng nhất của tư liệu lao động.

Chúng là những vật được con người sử dụng để trực tiếp truyền tác động vào đối tượng lao động, sản xuất ra của cải vật chất. Chúng luôn được cải tiến, đổi mới có ý nghĩa quan trọng quyết định năng xuất lao động là thước đo trình độ chinh phục tự nhiên của con người. Chính vì thế, C.Mác gọi công cụ lao động, nhất là các máy móc cơ khí là “hệ thống xương cốt và bắp thịt của sản xuất”. Yếu tố vật thể sẽ không có bất cứ tác dụng nào, không còn là một “lực lượng” của xã hội để tiến hành sản xuất vật chất, nếu chúng là những đồ vật rời rạc và không có sự tác động của con người.

Đối tượng lao động sẽ chẳng bao giờ đáp ứng được nhu cầu của con người nếu không có con người và công cụ lao động tác động vào. Điều này được C.Mác khẳng định trong bộ Tư Bản: “Một cái máy không dùng vào quá trình lao động là một cái máy vô ích. Ngoài ra nó còn bị hư hỏng đi do sức hủy hoại của sự trao đổi chất của tự nhiên. Sắt thì han rỉ, gỗ thì mục.

Sợi không dùng để dệt hoặc đan thì chỉ là một số bông bị hư hỏng”[43, tr. Không có tư liệu lao động và đối tượng lao động, thì con người cũng không thể nào tiến hành sản xuất. Ngược lại, không có con người biết chế tạo và sử dụng các phương tiện, công cụ lao động, thì cũng không bao giờ có quá trình sản xuất và lực lượng sản xuất. Lực lượng sản xuất chỉ có sức mạnh thực sự khi nó bao gồm yếu tố con người và yếu tố vật thể kết hợp chặt chẽ với nhau thành một lực lượng thống nhất.