chương 1 thì “Khách du lịch là người đi du lịch hoặc kết hợp du lịch, trừ trường hợp đi học, làm việc hoặc hành nghề để nhận thu nhập ở nơi ở đến” (Nguyễn Minh Tuệ, 2017). * Khách du lịch nông nghiệp Khách DLNN là những đối tượng muốn học hỏi, trải nghiệm hoạt động sản xuất nông nghiệp, thưởng thức vẻ đẹp cảnh quan nhân văn do hoạt động sản xuất nông nghiệp tạo nên. Tuy nhiên, đa số khách DLNN thuộc nhóm đối tượng nghiên cứu là chủ yếu; họ đến để tìm hiểu phương thức canh tác – sản xuất, điều kiện thích nghi của cây trồng, cách thức chăm sóc, giống cây trồng,. Khách DLNN được chia thành 2 loại: - Du khách quốc tế: là người nước ngoài đi du lịch trong phạm vi lãnh thổ các vùng nông thôn của nước khác.
- Du khách nội địa: là công dân của một nước đi du lịch (dưới bất kì hình thức nào) các vùng nông thôn trong phạm vi lãnh thổ của quốc gia đó. Đặc điểm của du lịch nông nghiệp - Không gian tổ chức các hoạt động du lịch nông nghiệp cho du khách là trang trại, đồng ruộng, vườn cây, rừng trồng đến cả những ao nuôi, cơ sở thuần dưỡng động, thực vật hoang dã,. hay còn được gọi là cảnh quan sinh thái nông nghiệp. Nơi dừng chân có thể là một hộ gia đình, một trang trại, một hợp tác xã hay là một doanh nghiệp nông nghiệp… - Các chủ thể tham gia tổ chức du lịch nông nghiệp có thể là chủ hộ, nhà vườn, chủ rừng, chủ trang trại, chủ cơ sở, hợp tác xã nông nghiệp, tổ hợp tác, chủ doanh nghiệp nông nghiệp.
Nói cách khác, họ là nông dân và có nguồn thu nhập chính từ việc làm nông nghiệp. - Hình thái của DLNN là một hình thức sản xuất hàng hóa nông nghiệp tại chỗ rất hiệu quả và tiếp thị tận gốc về xuất xứ sản phẩm, nhất là nhu cầu tự bảo vệ sức khỏe cộng đồng trước nguy cơ ô nhiễm môi trường ngày càng tăng ở các đô thị. - Tại các điểm tham quan DLNN du khách có thể tìm hiểu, trải nghiệm các hoạt động sản xuất, chiêm ngưỡng vẻ đẹp nhân văn do hoặt động sản xuất nông nghiệp tạo nên. 14 - DLNN sẽ giúp khách du lịch tiếp xúc với khách địa phương, góp phần giữ gìn các giá trị truyền thống nhờ việc tiêu thụ các sản phẩm nông, lâm, ngư nghiệp và các sản phẩm thủ công truyền thống lợi nhuận từ hoạt động du lịch để bảo toàn và phát huy nền văn hóa bản địa.
- Các thiết bị cơ sở vật chất sử dụng cho DLNN khá đơn sơ nhưng mang lại cảm giác thích thú cho du khách. - Nền tảng của DLNN là sản xuất nông nghiệp: các sản phẩm nông nghiệp và những phương thức có liên quan đến nông nghiệp được coi là nền tảng, điều kiện để hoạt động DLNN đa dạng, phong phú nhằm thỏa mãn nhu cầu của du khách, góp phần thúc đẩy kinh tế nông thôn. - Mô hình DLNN luôn thay đổi theo thời gian và không gian: ở mỗi địa phương khác nhau thì cho nguồn tài nguyên du lịch khác nhau, đặc biệt là đối với DLNN có nền tảng từ sản xuất nông nghiệp thì việc sử dụng mô hình nông nghiệp sẽ phụ thuộc, chi phối theo không gian và thời gian để phù hợp với thực tế của địa phương. - Không cạnh tranh với các loại hình du lịch khác: DLNN là loại hình du lịch có thể kết hợp với các loại hình du lịch khác (sinh thái, văn hóa,.), bởi các loại hình du lịch này có nét tương đồng, có thể tác động tương hỗ nhằm đáp ứng nhu cầu của khách du lịch.
- Việc phát triển DLNN không thể riêng lẻ, mà phải kết hợp phát triển với nhiều loại hình du lịch khác. Phân biệt DLNN với DLNT * Giống nhau: Các loại hình DLNT và DLNN có chung một nội dung đó chính là các hoạt động đưa con người về với tự nhiên, trực tiếp sử dụng các nguồn tài nguyên thiên nhiên ở trạng thái nguyên sơ phục vụ cho nhu cầu tham quan, du lịch của con người. * Khác nhau: 15 Bảng 1. Sự khác nhau giữa DLNN và DLNT Các điểm Du lịch nông nghiệp Du lịch nông thôn khác biệt Tổng hợp liên kết nhiều loại hình du lịch Là một loại hình du lịch Loại hình ở địa phương.
(du lịch sinh thái nông đơn lẻ thôn, văn hóa, tâm linh, thể thao,…) Tài nguyên thiên nhiên, tài nguyên nhân Tài nguyên sản xuất Tài nguyên văn tại địa phương và tài nguyên các nông nghiệp đơn thuần loại hình du lịch khác. Chủ thể tham Nông dân trực tiếp tham Bao gồm chủ cơ sở du lịch và cộng đồng gia gia dân cư Tất cả những nơi có tài nguyên du lịch ở Không gian Trang trại, đồng ruộng địa phương Nguồn: (Bùi Thị Lan Hương, 2010) - DLNT không chỉ gói gọn trong một loại hình du lịch nhất định, nó có thể bao gồm nhiều loại hình du lịch trong một không gian lãnh thổ của địa phương nào đó như: du lịch sinh thái nông thôn, phong tục tập quán, văn hóa, tâm linh, thể thao,. Phát triển DLNT là phát triển theo hướng mở rộng và khai thác các mối liên kết giữa các loại hình du lịch ở địa phương nhằm đảm bảo hài hòa lợi ích của tổ chức làm du lịch và lợi ích của cộng đồng địa phương, có sự tham gia của cộng đồng và quan tâm chỉ đạo của chính quyền địa phương nhằm góp phần phát triển nông thôn của địa phương theo định hướng bền vững. - DLNN đơn thuần chỉ là một loại hình du lịch.
Phát triển DLNN là phải phát triển du lịch theo hướng chuyên môn sâu nhằm khai thác tối đa hiệu quả tài nguyên từ sản xuất nông nghiệp, cung cấp nhiều sản phẩm du lịch tốt nhất cho du khách trong một phạm vi quản lí thuộc một đơn vị tổ chức sản xuất nông nghiệp như hộ gia đình, trang trại, hợp tác xã hay doanh nghiệp nông nghiệp. Các nguyên tắc phát triển du lịch nông nghiệp DLNN là một loại hình du lịch đang trên đà phát triển mạnh, tuy nhiên vẫn còn một số hạn chế. Như vậy để phát triển DLNN một cách toàn diện cần phải dựa theo những nguyên tắc sau: - Người nông dân phải tham gia trực tiếp và được trao quyền để đảm bảo quyền sở hữu và minh bạch trong quản lý - Thiết lập mối quan hệ đối tác với các bên liên quan nhằm thúc đẩy DLNN phát triển - Đạt được những chứng nhận tiêu chuẩn từ các cơ quan ban ngành và tổ chức có liên quan - Cải thiện phúc lợi xã hội cho nhân dân trong vùng làm nông nghiệp cũng như du lịch - Tăng cường kết nối với các ngành kinh tế khác nhằm phát triển nền kinh tế ở địa phương và khu vực. - Tôn trọng văn hóa và truyền thống địa phương - Đóng góp vào việc bảo tồn nguồn tài nguyên tự nhiên - Cải thiện chất lượng trải nghiệm của khách du lịch thông qua việc tăng cường những hoạt động tương tác có ý nghĩa giữa cộng đồng địa phương và khách du lịch.
Xác định sức thu hút của tài nguyên DLNN trên cơ sở điều tra và đánh giá toàn diện tài nguyên thông qua 9 tiêu chí chính sau: (1) mức độ hấp dẫn của tài nguyên du lịch nông nghiệp của từng địa phương; (2) thời gian khai thác các tài nguyên; (3) các yếu tố môi trường; (4) sức chứa của từng vùng; (5) độ bền vững trong khai thác tiềm năng du lịch nông nghiệp; (6) khả năng tiếp cận; (7) điều kiện hạ tầng; (8) khả năng phát triển; (9) hiệu quả kinh tế và xã hội. Các tiêu chí trên giúp cho việc lượng hóa tài nguyên theo thang bậc tạo cơ sở để tổ chức khai thác và quản lý, phát triển tài nguyên trong du lịch của từng địa phương. Các nhân tố chủ yếu ảnh hưởng tới phát triển du lịch nông nghiệp * Nhóm các yếu tố tự nhiên - Vị trí địa lí: Là nhân tố cá biệt hóa, có ý nghĩa to lớn trong việc hình thành, phát triển và tồn tại lâu dài của DLNN. Hầu hết các điểm DLNN đều nằm ở những nơi có 17 vị trí địa lí thuận lợi về giao thông, nguồn nước, địa hình, khí hậu, sinh vật,.Ngược lại, tại một nơi nào đó tuy có nhiều tiềm năng phát triển DLNN nhưng lại có vị trí địa lí khó khăn, hiểm trở thì việc thu hút khách du lịch đến thăm là việc không hề dễ dàng.
Ngoài ra, vị trí địa lí còn là yếu tố quyết định không gian sản xuất, loại cây trồng, mùa vụ, sự ổn định an ninh chính trị,… - Thổ nhưỡng: Là một trong những nhân tố quan trọng vì nó là tư liệu không thể thay thế được trong sản xuất nông nghiệp. Đất sản xuất nông nghiệp bao gồm đất trồng cây hàng năm và đất trồng cây lâu năm. Đất đai ảnh hưởng đến quy mô, cơ cấu và phân bố nông nghiệp (đặc biệt là trồng trọt). Tùy theo các nhân tố, điều kiện hình thành và sự tác động của con người mà các loại đất có sự phân hóa khác nhau.
Ở những nơi đất đai tốt thuận lợi cho việc phát triển nông nghiệp thì cảnh quan tự nhiên ở đây sẽ là điều kiện thuận lợi cho việc tham quan, tìm hiểu văn hóa, học hỏi kinh nghiệm trồng trọt. Đối với những vùng đất đai cằn cỗi, cảnh quan tự nhiên từ nông nghiệp sẽ ít và không phong phú, sẽ không thuận lợi cho việc phát triển du lịch. - Địa hình: Địa hình cùng các yếu tố khác như thực vật, khí hậu, nguồn nước và các công tình nhân tạo đã tạo nên phong cảnh thiên nhiên thu hút khách du lịch. Địa hình bao gồm 2 dạng chính là: địa hình đồng bằng và địa hình đồi núi.
Địa hình đồng bằng là nơi thuận lợi cho các hoạt động sản xuất nông nghiệp. Đây cũng là cơ sở hình thành nên các điểm DLNN - một loại hình du lịch mới ở Việt Nam hiện nay. Các hoạt động canh tác nông nghiệp, hình thức sản xuất, đời sống sinh hoạt hay văn hóa của người nông dân có ảnh hưởng rất lớn đến hoạt động du lịch. Với ưu thế dạng địa hình này là bằng phẳng và rộng lớn, thuận tiện cho việc đi lại, tham quan, tìm hiểu văn hóa, cắm trại hay dã ngoại.
Ngoài ra, đồng bằng cũng là nơi tập trung dân cư đông đúc và có rất nhiều tài nguyên du lịch nhân văn độc đáo có thể kết hợp nhiều loại hình du lịch khác nhau. Địa hình đồi núi có những thắng cảnh hoang sơ, cách thức sinh sống, khí hậu ôn hòa (lạnh) và phương thức canh tác của người dân bản địa của từng vùng lại riêng biệt đã tạo nên nét độc đáo cho dạng địa hình này.