Tổng quan nghiên cứu

Thị trường tài chính số tại Việt Nam ghi nhận sự bùng nổ mạnh mẽ khi tỷ lệ người dân sử dụng điện thoại thông minh đạt trên 70%, tạo điều kiện tiên quyết cho việc phổ cập các dịch vụ ngân hàng điện tử (E-Banking). Tại Agribank Chi nhánh huyện Hải Hậu - Nam Định, tốc độ tăng trưởng doanh thu từ ứng dụng Agribank E-Mobile Banking trong giai đoạn 2021 - 2023 đạt mức bình quân ấn tượng 193%/năm. Mặc dù phục vụ mạng lưới rộng lớn gồm 18 xã, thị trấn với hơn 35.000 khách hàng thường xuyên, chi nhánh vẫn đối mặt với nhiều thách thức đặc thù của thị trường tài chính nông thôn như tâm lý e ngại bảo mật, tiện ích số chưa đồng đều và tỷ trọng thu nhập từ E-Banking mới chỉ chiếm khoảng 0,83% tổng thu nhập đơn vị.

Mục tiêu trọng tâm của nghiên cứu là phân tích toàn diện thực trạng mở rộng quy mô và nâng cao chất lượng dịch vụ ngân hàng điện tử tại Agribank Hải Hậu, từ đó xác lập hệ thống giải pháp đột phá có tầm nhìn đến năm 2030. Phạm vi nghiên cứu bao quát dữ liệu thứ cấp giai đoạn 2021 - 2023 và dữ liệu điều tra thực địa trong năm 2024 tại huyện Hải Hậu. Đề án mang ý nghĩa lý luận và thực tiễn sâu sắc, cung cấp căn cứ khoa học giúp ngân hàng tối ưu hóa chi phí vận hành, đẩy mạnh thanh toán không dùng tiền mặt và nâng cao năng lực cạnh tranh trong phân khúc tài chính nông nghiệp - nông thôn.

Cơ sở lý thuyết và phương pháp nghiên cứu

Khung lý thuyết áp dụng

Nghiên cứu ứng dụng Mô hình Chấp nhận Công nghệ (TAM - Technology Acceptance Model) và Mô hình Chất lượng Dịch vụ SERVQUAL nhằm đánh giá hành vi tiêu dùng dịch vụ tài chính số. Trong đó, nghiên cứu đi sâu vào 5 khía cạnh chất lượng cốt lõi gồm: Sự tin cậy (Reliability), Khả năng đáp ứng (Responsiveness), Năng lực phục vụ và bảo đảm an toàn (Assurance), Sự thấu cảm (Empathy) và Phương tiện hữu hình (Tangibles). Khái niệm phát triển dịch vụ ngân hàng điện tử được tiếp cận toàn diện trên hai chiều hướng: phát triển theo chiều rộng (gia tăng số lượng thẻ phát hành, mở rộng tệp khách hàng, tăng tần suất và doanh số giao dịch) và phát triển theo chiều sâu (nâng cao độ an toàn bảo mật, hạ tầng vận hành ổn định, đa dạng hóa tiện ích và tối ưu hóa biểu phí).

Hệ thống căn cứ pháp lý được cập nhật theo các quy định mới nhất của ngành ngân hàng, tiêu biểu như Luật Các tổ chức tín dụng năm 2024, Nghị định số 52/2024/NĐ-CP về thanh toán không dùng tiền mặt, cùng chuỗi văn bản của Ngân hàng Nhà nước gồm Thông tư số 20/2024/TT-NHNN về hoạt động thẻ, Thông tư số 07/2024/TT-NHNN về an toàn bảo mật và Thông tư số 17/2024/TT-NHNN quy định mở, sử dụng tài khoản thanh toán.

Phương pháp nghiên cứu

Nghiên cứu kết hợp chặt chẽ giữa phân tích dữ liệu thứ cấp và điều tra thực chứng dữ liệu sơ cấp:

  • Dữ liệu thứ cấp: Thu thập từ báo cáo tài chính, báo cáo kết quả hoạt động kinh doanh giai đoạn 2021 - 2023 của Agribank Chi nhánh huyện Hải Hậu và hệ thống thống kê kinh tế - xã hội tỉnh Nam Định.
  • Dữ liệu sơ cấp: Tiến hành khảo sát chọn mẫu với quy mô 300 khách hàng cá nhân và doanh nghiệp đang sử dụng dịch vụ ngân hàng điện tử tại địa bàn. Phương pháp chọn mẫu ngẫu nhiên phân tầng kết hợp thuận tiện được áp dụng tại trụ sở chi nhánh và 2 phòng giao dịch (Hải Anh, Hải Lộc), đồng thời phân phối biểu mẫu trực tuyến qua Google Forms trong khung thời gian từ tháng 6/2024 đến tháng 7/2024. Cỡ mẫu 300 bảo đảm tính đại diện thống kê và phản ánh chân thực đặc thù tiêu dùng của từng khu vực dân cư.
  • Phương pháp xử lý dữ liệu: Sử dụng phần mềm thống kê để phân tích mô tả, so sánh chuỗi thời gian và tính điểm trung bình thang đo Likert 5 bậc (quy ước: dưới 2,5 điểm là mức yếu; từ 2,5 đến dưới 3,5 điểm là mức trung bình; từ 3,5 đến 5,0 điểm là mức tốt).

Kết quả nghiên cứu và thảo luận

Những phát hiện chính

Thứ nhất, quy mô khách hàng sử dụng dịch vụ số mở rộng nhanh chóng. Tổng số thẻ ATM phát hành lũy kế tăng trưởng 11,7% trong năm 2022 và tiếp tục bứt phá 21,2% trong năm 2023. Đáng chú ý, lượng người dùng ứng dụng E-Mobile Banking tăng vọt từ 3.511 khách hàng năm 2021 lên mức 19.630 khách hàng vào năm 2023, đạt tốc độ tăng trưởng 177,2% năm 2022 và 101,7% năm 2023.

Thứ hai, khối lượng giao dịch điện tử đạt mức tăng trưởng vượt bậc. Tổng số giao dịch qua kênh số tăng từ 68.004 món (năm 2021) lên 85.849 món (năm 2022, tăng 26,24%) và cán mốc 109.046 món vào năm 2023 (tăng 27,02%). Dịch vụ thanh toán hóa đơn ApayBill duy trì đà tăng ấn tượng trên 46,53% trong năm 2023, trong khi số lượng giao dịch nộp thuế điện tử tăng vọt 109,7% vào năm 2022 và tiếp tục tăng 40,0% trong năm 2023, đạt 38.740 món.

Thứ ba, hiệu quả tài chính từ mảng E-Banking chuyển biến tích cực. Thu nhập thuần từ dịch vụ ngân hàng điện tử tăng từ 6.200 triệu đồng năm 2021 lên 7.400 triệu đồng năm 2022 (tăng 19,35%) và đạt 9.100 triệu đồng năm 2023 (tăng 22,97%). Tỷ trọng đóng góp của E-Banking trong tổng thu dịch vụ của chi nhánh tăng đều đặn từ 23,7% năm 2021 lên 25,14% năm 2023.

Thứ tư, công tác số hóa dịch vụ công và thu hộ đạt bước tiến lớn. Doanh số thanh toán tiền điện qua tài khoản đạt 26.700 triệu đồng năm 2023 (tăng 17,0% so với mức 22.829 triệu đồng năm 2022). Mạng lưới thu hộ học phí mở rộng từ 11 trường học năm 2022 lên 28 trường học các cấp trên toàn huyện trong năm 2023.

Thảo luận kết quả

Diễn biến số liệu có thể được mô tả rõ nét thông qua biểu đồ đường thể hiện đà tăng trưởng giao dịch từ 68.004 lên 109.046 món và biểu đồ cột so sánh tỷ trọng thu nhập E-Banking trong tổng thu dịch vụ (chiếm 25,14% năm 2023). Sự gia tăng này bắt nguồn từ chính sách linh hoạt lãi suất, đẩy mạnh truyền thông thanh toán không dùng tiền mặt và việc nâng cấp tiện ích ứng dụng di động của Agribank.

Tuy nhiên, khi so sánh với các ngân hàng thương mại cổ phần trên địa bàn như ACB hay Vietcombank, dịch vụ E-Banking của Agribank Hải Hậu còn thiếu vắng các tính năng chuyên sâu như đăng ký vay vốn trực tuyến, tham khảo thông tin chứng khoán hay mở thẻ phi vật lý 100% qua e-KYC. Tỷ trọng thu nhập E-Banking trên tổng doanh thu toàn chi nhánh còn duy trì ở mức thấp khoảng 0,83% - 0,86%, cho thấy tiềm năng khai thác giá trị gia tăng từ dịch vụ số tại thị trường nông thôn vẫn còn rất lớn.

Đề xuất và khuyến nghị

  1. Đa dạng hóa sản phẩm và số hóa toàn diện quy trình cấp tín dụng: Triển khai tính năng đăng ký gói vay tiêu dùng trực tuyến, giải ngân tự động và mở thẻ tín dụng phi vật lý trên ứng dụng Agribank E-Mobile Banking. Mục tiêu đến năm 2026 đạt tối thiểu 30% hồ sơ vay vốn cá nhân quy mô nhỏ được xử lý hoàn toàn qua kênh điện tử do Phòng Khách hàng phối hợp Hội sở Agribank thực hiện.
  2. Nâng cấp hạ tầng công nghệ và xác thực sinh trắc học: Áp dụng triệt để giải pháp xác thực khuôn mặt và vân tay theo Thông tư 07/2024/TT-NHNN và Quyết định 18/QĐ-AGB, kiểm soát tỷ lệ nghẽn lệnh và lỗi hệ thống xuống dưới 0,05% trong giai đoạn 2024 - 2025 do Ban Giám đốc và Phòng Kế toán Ngân quỹ chỉ đạo.
  3. Mở rộng hệ sinh thái thanh toán công và liên kết dịch vụ công ích: Phủ sóng dịch vụ thu hộ học phí, viện phí và nộp phạt giao dịch điện tử tới 100% cơ sở giáo dục, y tế tại 18 xã, thị trấn huyện Hải Hậu; đặt mục tiêu tăng trưởng doanh số thu ngân sách qua kênh số trên 25%/năm đến năm 2028 do Phòng Khách hàng chủ trì.
  4. Tổ chức chiến dịch truyền thông và phổ cập tài chính số tại cơ sở: Phối hợp cùng các hội nông dân, phụ nữ và đoàn thanh niên địa phương thành lập các tổ hướng dẫn thanh toán số tại chợ truyền thống và khu dân cư, nâng tỷ lệ khách hàng thường xuyên sử dụng E-Mobile Banking đạt 65% trên tổng số 35.000 khách hàng vào năm 2027.

Đối tượng nên tham khảo luận văn

  • Ban lãnh đạo và cán bộ quản lý hệ thống Agribank: Cung cấp bức tranh thực tế về hiệu quả kinh doanh dịch vụ số cấp huyện, làm cơ sở xây dựng kế hoạch phân bổ nguồn lực công nghệ thông tin và giao chỉ tiêu kinh doanh cho các phòng giao dịch trực thuộc.
  • Chuyên viên phát triển sản phẩm tại các ngân hàng thương mại: Nắm bắt chi tiết tâm lý, thói quen giao dịch và rào cản tiếp cận dịch vụ số của phân khúc khách hàng nông nghiệp, nông thôn nhằm thiết kế giao diện và sản phẩm phù hợp.
  • Học viên cao học và nhà nghiên cứu chuyên ngành Tài chính - Ngân hàng: Tham khảo mô hình nghiên cứu kết hợp giữa chỉ tiêu quy mô định lượng và thang đo khảo sát chất lượng SERVQUAL 300 mẫu với hệ thống dữ liệu chuỗi 3 năm hoàn chỉnh.
  • Chính quyền địa phương và cơ quan quản lý nhà nước huyện Hải Hậu: Tiếp cận các luận cứ thực tiễn để ban hành các chính sách khuyến khích chuyển đổi số, hỗ trợ triển khai hiệu quả Đề án phát triển thanh toán không dùng tiền mặt tại địa phương.

Câu hỏi thường gặp

Đề án tiếp cận khái niệm phát triển dịch vụ ngân hàng điện tử theo những tiêu chí nào? Nghiên cứu đánh giá sự phát triển theo hai chiều: chiều rộng thông qua các chỉ tiêu về quy mô khách hàng, số lượng thẻ ATM, số lượng giao dịch và doanh số thu hộ; chiều sâu thông qua các chỉ tiêu về độ an toàn bảo mật, tính đa dạng tiện ích, khả năng cạnh tranh phí và sự hài lòng của 300 khách hàng khảo sát.

Đâu là kết quả tăng trưởng nổi bật nhất của dịch vụ E-Banking tại Agribank Hải Hậu? Điểm sáng nổi bật nhất là sự bùng nổ của dịch vụ E-Mobile Banking với lượng người dùng tăng từ 3.511 khách hàng năm 2021 lên 19.630 khách hàng năm 2023 (tăng 177,2% năm 2022 và 101,7% năm 2023), thúc đẩy doanh số thanh toán tiền điện đạt 26.700 triệu đồng.

Dịch vụ ngân hàng điện tử tại chi nhánh đang gặp phải những hạn chế chủ yếu nào? Hạn chế chính gồm danh mục sản phẩm số chưa tích hợp các dịch vụ vay vốn trực tuyến, tỷ trọng thu nhập E-Banking trong tổng thu nhập ngân hàng còn khiêm tốn ở mức khoảng 0,83%, và một bộ phận người dân nông thôn vẫn giữ thói quen sử dụng tiền mặt trong chi tiêu hàng ngày.

Những căn cứ pháp lý quan trọng nào được vận dụng trong nghiên cứu? Nghiên cứu áp dụng Luật Các tổ chức tín dụng 2024, Nghị định số 52/2024/NĐ-CP, cùng chuỗi Thông tư mới nhất của Ngân hàng Nhà nước ban hành trong năm 2024 gồm Thông tư số 20/2024/TT-NHNN, 10/2024/TT-NHNN, 12/2024/TT-NHNN, 07/2024/TT-NHNN, 17/2024/TT-NHNN và 01/2024/TT-NHNN.

Đề án đóng góp gì cho sự phát triển kinh tế - xã hội huyện Hải Hậu? Nghiên cứu đề xuất các giải pháp thúc đẩy thu hộ học phí tại 28 trường học, mở rộng nộp thuế điện tử đạt hơn 38.740 món, giúp tiết kiệm chi phí xã hội, minh bạch hóa dòng tiền và hỗ trợ tiến trình xây dựng nông thôn mới kiểu mẫu thông minh tại địa phương.

Kết luận

  • Hệ thống hóa toàn diện cơ sở lý luận và cập nhật đồng bộ các văn bản quy phạm pháp luật mới nhất của Ngân hàng Nhà nước năm 2024 về dịch vụ ngân hàng điện tử.
  • Đánh giá thực trạng phát triển dịch vụ E-Banking tại Agribank Chi nhánh huyện Hải Hậu giai đoạn 2021 - 2023 với đà tăng trưởng giao dịch mạnh mẽ đạt 109.046 món và thu nhập dịch vụ đạt 9.100 triệu đồng.
  • Kiểm chứng thực nghiệm mức độ hài lòng của 300 khách hàng thông qua 5 khía cạnh chất lượng dịch vụ theo mô hình SERVQUAL.
  • Xác định rõ các điểm nghẽn về hạ tầng công nghệ, tính năng vay trực tuyến và thói quen tiêu dùng tiền mặt tại địa bàn nông thôn.
  • Đề xuất 4 nhóm giải pháp chiến lược và các kiến nghị cụ thể đối với Hội sở Agribank và Ngân hàng Nhà nước với lộ trình triển khai rõ ràng đến năm 2030.

Các đơn vị kinh doanh ngân hàng trên địa bàn huyện Hải Hậu cần nhanh chóng triển khai lộ trình số hóa sản phẩm tín dụng và nâng cấp hạ tầng bảo mật sinh trắc học trong giai đoạn 2024 - 2026 nhằm đón đầu cơ hội tăng trưởng bền vững.