Luận án về quá trình phát triển đạo tin lành ở Gia Lai từ 1986 đến 2016

Phân tích toàn diện Phát triển đạo tin lành ở Gia Lai (1986-2016): Một nghiên cứu toàn diện, đề xuất mô hình mới, nâng cao hiệu quả ứng dụng trong

• Trường học: Trường Đại Học
• Chuyên ngành: Lịch sử Việt Nam
• Đề tài: Quá Trình Phát Triển Đạo Tin Lành Ở Tỉnh Gia Lai Từ 1986 Đến 2016
• Loại tài liệu: Luận án Tiến sĩ
• Năm xuất bản: 2016
• Địa điểm: Gia Lai

Mục lục chi tiết

• MỞ ĐẦU
• 1. CHƯƠNG 1: TỔNG QUAN VỀ VẤN ĐỀ NGHIÊN CỨU
• 1.1. CÁC CÔNG TRÌNH NGHIÊN CỨU LIÊN QUAN ĐẾN ĐỀ TÀI LUẬN ÁN
• 1.1.1. Nhóm các công trình nghiên cứu về đạo Tin Lành ở Việt Nam
• 1.1.1.1. Ở trong nước
• 2. CHƯƠNG 2: QUÁ TRÌNH PHÁT TRIỂN ĐẠO TIN LÀNH Ở TỈNH GIA LAI TỪ 1986 ĐẾN 2004
• 3. CHƯƠNG 3: QUÁ TRÌNH PHÁT TRIỂN ĐẠO TIN LÀNH Ở TỈNH GIA LAI TỪ 2005 ĐẾN 2016
• 4. CHƯƠNG 4: MỘT SỐ NHẬN XÉT VỀ QUÁ TRÌNH PHÁT TRIỂN ĐẠO TIN LÀNH Ở TỈNH GIA LAI TỪ 1986 ĐẾN 2016
• TÀI LIỆU THAM KHẢO
• PHỤ LỤC
• KẾT LUẬN

Tóm tắt

I. Giới thiệu về đạo Tin Lành và sự phát triển ở Gia Lai

Đạo Tin Lành là một tôn giáo có nguồn gốc từ phong trào cải cách tôn giáo ở châu Âu vào thế kỷ XVI. Tôn giáo này đã phát triển mạnh mẽ trên toàn cầu, mặc dù du nhập vào Việt Nam muộn hơn so với các tôn giáo khác. Từ những năm cuối thế kỷ XIX, đạo Tin Lành bắt đầu được truyền bá vào Việt Nam, với sự hình thành của Hội Truyền giáo phúc âm Liên hiệp (CMA). Đến năm 1911, CMA đã thiết lập cơ sở đầu tiên tại Đà Nẵng và mở rộng hoạt động lên Tây Nguyên, trong đó có tỉnh Gia Lai. Tính đến tháng 10-2016, tỉnh Gia Lai có 18 hệ phái và 127 chi hội, cho thấy sự phát triển đáng kể của đạo Tin Lành trong cộng đồng dân cư nơi đây. Sự phát triển này không chỉ ảnh hưởng đến đời sống tín ngưỡng mà còn tác động đến kinh tế - xã hội của các dân tộc thiểu số tại Gia Lai.

II. Mục đích và nhiệm vụ nghiên cứu

Mục đích của nghiên cứu này là phân tích một cách có hệ thống về quá trình phát triển của đạo Tin Lành ở tỉnh Gia Lai trong giai đoạn 1986-2016. Nghiên cứu sẽ chỉ ra các đặc điểm, nguyên nhân phát triển và những ảnh hưởng của đạo Tin Lành đối với cộng đồng các dân tộc thiểu số. Nhiệm vụ nghiên cứu bao gồm việc trình bày các yếu tố tác động đến sự phát triển của đạo Tin Lành, phân tích các biểu hiện của sự phát triển qua hai giai đoạn 1986-2004 và 2005-2016, cũng như rút ra những nhận định về ảnh hưởng của đạo Tin Lành đến đời sống xã hội tại Gia Lai. Kết quả nghiên cứu sẽ cung cấp những cứ liệu lịch sử quan trọng cho việc hoạch định chính sách tôn giáo của Đảng và Nhà nước.

III. Đối tượng và phạm vi nghiên cứu

Đối tượng nghiên cứu của luận án là quá trình phát triển của đạo Tin Lành ở tỉnh Gia Lai từ năm 1986 đến năm 2016. Phạm vi nghiên cứu bao gồm địa giới hành chính của tỉnh Gia Lai và các đơn vị hành chính cấp huyện trong giai đoạn này. Mốc thời gian 1986 được chọn vì đây là thời điểm đạo Tin Lành bắt đầu phục hồi sau thời gian bị ngừng hoạt động. Nghiên cứu sẽ tập trung vào các nhân tố ảnh hưởng đến sự phát triển, những biểu hiện và đặc điểm phát triển của đạo Tin Lành trong bối cảnh xã hội và chính trị của tỉnh Gia Lai.

IV. Nguồn tài liệu và phương pháp nghiên cứu

Luận án sử dụng nhiều nguồn tài liệu khác nhau, bao gồm các văn kiện của Đảng, tài liệu lưu trữ tại các cơ quan nhà nước và Hội thánh Tin Lành. Phương pháp nghiên cứu chủ yếu là phương pháp lịch sử và phương pháp logic, kết hợp với các phương pháp thống kê, điền dã và phỏng vấn. Việc áp dụng các phương pháp này giúp tái hiện bức tranh toàn cảnh về quá trình phát triển của đạo Tin Lành ở tỉnh Gia Lai, từ đó rút ra những nhận định có giá trị về sự phát triển của tôn giáo này trong bối cảnh xã hội hiện đại.

V. Đóng góp của luận án

Luận án “Quá trình phát triển đạo Tin Lành ở Gia Lai từ 1986 đến 2016” sẽ có những đóng góp quan trọng về mặt khoa học và thực tiễn. Đầu tiên, luận án cung cấp một cái nhìn toàn diện về quá trình phát triển của đạo Tin Lành tại Gia Lai, từ đó giúp hiểu rõ hơn về các đặc điểm và nguyên nhân phát triển. Thứ hai, kết quả nghiên cứu sẽ bổ sung nguồn tư liệu quý giá cho việc nghiên cứu và giảng dạy về tôn giáo tại Việt Nam. Cuối cùng, luận án sẽ góp phần vào việc hoạch định chính sách tôn giáo, đặc biệt là đối với đạo Tin Lành, trong bối cảnh phát triển kinh tế - xã hội của tỉnh Gia Lai.

Trích đoạn nội dung tài liệu

phần Mở đầu (5 trang), Kết luận (3 trang), Tài liệu tham khảo (15 trang) và Phụ lục, luận án đƣợc kết cấu thành 4 chƣơng: Chƣơng 1. Tổng quan về vấn đề nghiên cứu Chƣơng 2. Quá trình phát triển đạo Tin Lành ở tỉnh Gia Lai từ 1986 đến 2004 Chƣơng 3. Quá trình phát triển đạo Tin Lành ở tỉnh Gia Lai từ 2005 đến 2016 Chƣơng 4.

Một số nhận xét về quá trình phát triển đạo Tin Lành ở tỉnh Gia Lai từ 1986 đến 2016 6 Chƣơng 1 TỔNG QUAN VỀ VẤN ĐỀ NGHIÊN CỨU 1. CÁC CÔNG TRÌNH NGHIÊN CỨU LIÊN QUAN ĐẾN ĐỀ TÀI LUẬN ÁN 1. Nhóm các công trình nghiên cứu về đạo Tin Lành ở Việt Nam 1. Ở trong nước Giai đoạn trước năm 1986: Mặc dù đạo Tin Lành du nhập Việt Nam từ năm 1911, nhƣng cho đến trƣớc năm 1986, số lƣợng công trình nghiên cứu về tôn giáo này chƣa nhiều.

Trong giai đoạn này, ở Việt Nam chỉ có một số ấn phẩm, mà phần lớn là hồi ký, các công trình khảo cứu về đạo Tin Lành của các tác giả - sử gia ngƣời Việt quy ngƣỡng theo tôn giáo này và một vài tác giả bên ngoài, nhƣ: Phạm Xuân Tín, Đỗ Hữu Nghiêm, Lê Văn Thái, Lê Hoàng Phu. Trong đó, phải kể đến 03 cuốn sách của Mục sƣ Phạm Xuân Tín: Tôn chỉ của Hội thánh Tin Lành Việt Nam (1957), Tìm hiểu Hội thánh Tin Lành Việt Nam (1957), Lịch sử Hội thánh Tin Lành Việt Nam (1962). Các tác phẩm dựa vào nhiều nguồn tƣ liệu khác nhau để làm rõ quá trình du nhập đạo Tin Lành ở Việt Nam cũng nhƣ sự thành lập, cơ cấu tổ chức, mục đích và tôn chỉ của Hội thánh Tin Lành Việt Nam. Đỗ Hữu Nghiêm (1968), Phương pháp truyền giáo của Tin Lành giáo tại Việt Nam, luận văn Thạc sĩ Sử học, Đại học Văn khoa, Sài Gòn, đã trình bày khá chi tiết những phƣơng pháp truyền đạo Tin Lành ở Việt Nam của các giáo sĩ.

Qua hệ thống những phƣơng pháp này, chúng ta có thể thấy đƣợc những biến cố lịch sử, những khó khăn về chính trị và luật pháp của chính quyền thực dân lẫn văn hóa truyền thống mà các nhà truyền giáo gặp phải trong những ngày đầu đạo Tin Lành du nhập Việt Nam. Tuy nhiên, giai đoạn từ sau hiệp định Genève đƣợc kí kết (1954) tác giả chỉ khảo cứu trên lãnh thổ miền Nam Việt Nam. Lê Văn Thái (1971), Bốn mươi sáu năm chức vụ, Cơ quan Tin Lành xuất bản, Sài Gòn. Vốn là một nhân chứng có mặt ngay từ những ngày đầu tiên Hội thánh Tin Lành thành lập ở Việt Nam và là ngƣời đƣợc cử giữ nhiều chức vụ quan trọng trong Hội thánh, trong cuốn hồi kí của mình, Mục sƣ Lê Văn Thái đã ghi chép lại rất chi tiết từ quá trình tiếp xúc, tiếp nhận đạo Tin Lành cho đến khi trở thành 7 một mục sƣ và tham gia hoạt động truyền giáo.

Cùng với hoạt động truyền giáo là những dấu ấn của các giai đoạn hình thành và phát triển. Đặc biệt hơn, lần đầu tiên tác giả đề cập đến lập trƣờng của Giáo hội Tin Lành về lĩnh vực chính trị, cùng với đó là ứng xử của giới chức Tin Lành với các chính quyền trong những giai đoạn lịch sử. 46 năm chức vụ của Mục sƣ Lê Văn Thái cũng đề cập đến việc truyền giáo lên vùng DTTS, chủ yếu là vùng Tây Nguyên [125]. Lê Hoàng Phu (1974), Lịch sử Hội thánh Tin Lành Việt Nam 1911-1965, Trung tâm nghiên cứu Phúc âm xuất bản, Sài Gòn.

Đây là luận án Tiến sĩ Thần học của ông đƣợc bảo vệ thành công tại Đại học New York, Hoa Kỳ, năm 1972. Tác phẩm này đƣợc dịch sang tiếng Việt dùng làm sách giáo khoa trong chƣơng trình nghiên cứu Phúc Âm (TEE). Năm 2011 đƣợc NXB Tôn giáo xuất bản có kèm những hiệu đính, bổ sung đầy đủ phần chú thích của tác giả nhằm ghi dấu 100 năm Tin Lành vào Việt Nam. Với 430 trang sách, tác giả đã dày công sƣu tầm tƣ liệu từ các nguồn báo chí và tổng hợp tƣ liệu từ các địa hạt, các chi hội Tin Lành và các thƣ tịch trong văn khố của CMA, để từ đó hệ thống hóa lại các sự kiện, các giai đoạn lịch sử của đạo Tin Lành ở Việt Nam.

Với cách tiếp cận vấn đề đa chiều, nguồn sử liệu phong phú nên có thể khẳng định đây là công trình có giá trị về đạo Tin Lành ở Việt Nam [122]. Trong các sách báo, tạp chí của đạo Tin Lành nhƣ Thánh Kinh báo, Hừng Đông, Tạp chí Truyền giáo, Niềm tin;. chứa đựng khá nhiều số liệu về sự phát triển đạo Tin Lành tại các địa phƣơng. Các bài xã luận, các bài phóng sự hay khảo cứu về các chủ đề cụ thể theo từng năm tháng trong các tạp chí định kỳ đã bổ sung nhiều mảng tƣ liệu còn thiếu khi tìm hiểu về lịch sử của đạo Tin Lành tại Việt Nam.

Đáng chú ý trong giai đoạn từ 1967 đến 1975, trên các tạp chí định kỳ đã có những bài chuyên luận khá sâu sắc, có thể kể đến nhƣ: Phạm Xuân Tín giới thiệu về “Chƣơng trình truyền đạo sâu rộng”, một chiến lƣợc truyền giáo nổi tiếng trên thế giới lần đầu tiên áp dụng tại Việt Nam vào năm 1967 in trên Thánh Kinh Nguyệt San, số 341 (4). Năm 1972, Phạm Xuân Tín lại có bài khảo cứu công phu về chủ đề “Ƣu khuyết điểm nền Cơ Đốc giáo dục của HTTLVN”, trên Thánh Kinh Nguyệt San, số 399 (10). Cũng trên tờ Thánh Kinh Nguyệt San, số 390 năm 1971, hai tác giả Trƣơng Văn Tốt và R. Raimer đã công bố một nghiên cứu tuy ngắn gọn nhƣng rất đáng 8 chú ý với nhan đề “Hội thánh Tin Lành Việt Nam tăng trƣởng nhƣ thế nào?”.

Các số liệu mà các tác giả đƣa ra cùng với sự đánh giá và phân tích của họ về thực trạng trì trệ của công cuộc truyền giáo khiến cho nhiều nhà quan sát bất ngờ. Tuy còn khá ít, song các công trình trên đã phản ánh khái quát đƣợc quá trình du nhập và hoạt động của Tin Lành ở Việt Nam trƣớc năm 1986. Giai đoạn sau năm 1986: Từ sau ngày đất nƣớc thống nhất, việc nghiên cứu đạo Tin Lành vì những lý do khác nhau đã bị ngƣng trệ một thời gian. Phải đến năm 1990 mới xuất hiện cuốn hồi ký của Phạm Xuân Tín: Tìm gặp Đấng Chân Thần, sau đó vào năm 2012 là cuốn tự truyện Hạt giống - The seen.

Cuốn hồi ký và tự truyện ghi lại nhiều chi tiết về cuộc đời hoạt động truyền giáo của ông và gia đình tại vùng đồng bào DTTS tại Buôn Mê Thuột, Pleiku, Cheo Reo trƣớc những năm 60 thế kỷ XX cùng với công việc Hội thánh với tƣ cách là Phó Hội trƣởng Hội thánh Tin Lành Việt Nam trong một thời gian dài trƣớc năm 1975. Tác giả Nguyễn Thanh Xuân sau khi xuất bản cuốn Một số tôn giáo lớn ở Việt Nam vào năm 1992, trong đó đề cập một cách khái quát đạo Tin Lành ở Việt Nam về các phƣơng diện nhƣ lịch sử ra đời, quá trình du nhập, các đặc trƣng của đạo Tin Lành, đặc điểm đạo Tin Lành ở Việt Nam; việc hoạch định và thực thi các chính sách tôn giáo trong đó có đạo Tin Lành [167]. Năm 2002, Nguyễn Thanh Xuân tiếp tục xuất bản cuốn Bước đầu tìm hiểu đạo Tin Lành trên thế giới và ở Việt Nam, NXB Tôn giáo, Hà Nội. Với độ dày gần 600 trang, tác giả đã có những nghiên cứu chuyên biệt và cơ bản về đạo Tin Lành trên thế giới và ở Việt Nam từ hai góc độ lịch sử và tôn giáo.

Tác giả cũng đã dành toàn bộ chƣơng V để trình bày các hệ phái Tin Lành ở Việt Nam trƣớc năm 1975 [168]. Năm 2006, tác giả Nguyễn Thanh Xuân tiếp tục chủ biên công trình Đạo Tin Lành ở Việt Nam, NXB Tôn giáo, Hà Nội. Trên cơ sở bổ sung nhiều nguồn tƣ liệu mới, công trình đã đi vào phân tích và trình bày sâu hơn các giai đoạn truyền giáo của đạo Tin Lành tại Việt Nam và đặc biệt là việc truyền giáo vùng DTTS. Từ đó, đƣa ra một số nhận định, đánh giá về kết quả truyền giáo vào những vùng đất mới của Hội thánh Tin Lành Việt Nam [171].

Trong thời gian này, Nguyễn Thanh Xuân còn công bố các bài viết: “Một số điểm khác nhau giữa đạo Tin Lành và đạo Công giáo”, tạp chí Công tác tôn giáo, số 02-2005; “Một số vấn đề cần quan tâm khi nghiên cứu đạo Tin Lành”, tạp chí Công 9 tác tôn giáo, số 9-2006; “Vài nét khái quát về tôn giáo trong vùng đồng bào DTTS ở Việt Nam”, tạp chí Nghiên cứu tôn giáo, số 02-2007. Phạm Văn Năm với cuốn hồi ký “Dâng trọn cuộc đời - hồi ký 55 năm phục vụ Chúa”, công bố năm 1995 đã thuật lại nhiều câu chuyện liên quan đến thời gian hoạt động truyền giáo cho đồng bào dân tộc Cơ-ho, X‟tiêng, Mạ tại vùng Di Linh, Lâm Đồng [115]. Năm 1995, tác giả Đỗ Hữu Nghiêm cho ra mắt cuốn Đạo Tin Lành du nhập vùng Nam Trường Sơn – Tây Nguyên, đã nghiên cứu quá trình du nhập và phát triển đạo Tin Lành ở vùng miền núi phía Nam Trƣờng Sơn – Tây Nguyên, lý giải những nguyên nhân cơ bản việc phát triển mạnh mẽ của đạo Tin Lành trong vùng đồng bào DTTS nói chung và ở Nam Trƣờng Sơn – Tây Nguyên nói riêng [119]. Từ đầu thế kỷ XXI đến nay, khi vấn đề đạo Tin Lành ở Việt Nam trở thành vấn đề “vừa mới, vừa lớn, vừa khó”, các nhà khoa học mới quan tâm nhiều đến nghiên cứu về đạo Tin Lành.

Thời kỳ này phải kể đến các ấn phẩm và công trình nghiên cứu của Nguyễn Đức Lữ, Nguyễn Xuân Hùng, Đặng Nghiêm Vạn, Hoàng Minh Đô, Lại Đức Hạnh, Nguyễn Văn Nam, Hồ Tấn Sáng, Ngô Văn Minh, Đỗ Quang Hƣng, Đoàn Triệu Long,. Nguyễn Đức Lữ (2005), Những đặc điểm cơ bản của một số tôn giáo lớn ở Việt Nam, NXB Tôn giáo, Hà Nội, đã chỉ rõ những đặc điểm của đạo Tin Lành ở Việt Nam trong giai đoạn hiện nay, đó là: 1. Chủ yếu phát triển ở miền Nam trong thời kỳ 1954-1975; 2. Lấy truyền giáo là nội dung và chủ đích của mọi hoạt động; 3.

Phát triển chủ yếu trong hai đối tƣợng thị dân và đồng bào DTTS; 4. Có mối quan hệ quốc tế khá rộng rãi; 5. Các thế lực thù địch luôn tìm cách lợi dụng [100].