Luận Án Về Đạo Tin Lành Ở Vùng Tây Nam Bộ Hiện Nay

Chuyên đề nghiên cứu Đạo Tin Lành tại Tây Nam Bộ: Thực Trạng và Phát Triển Hiện Nay, cập nhật xu hướng mới, giá trị tham khảo cao cho chuyên gia

• Trường học: Trường Đại Học
• Chuyên ngành: Tôn Giáo Học
• Đề tài: Đạo Tin Lành Tại Tây Nam Bộ: Thực Trạng Và Phát Triển Hiện Nay
• Loại tài liệu: luận án tiến sĩ
• Năm xuất bản: 2017
• Địa điểm: Cần Thơ

Mục lục chi tiết

• MỞ ĐẦU
• 1. CHƯƠNG 1: TỔNG QUAN
• 1.1. Các tư liệu liên quan đề tài luận án
• 1.2. Giá trị của các công trình nghiên cứu và những vấn đề đặt ra
• 1.3. Lý thuyết nghiên cứu
• 1.4. Một số khái niệm sử dụng cho luận án
• 2. CHƯƠNG 2: QUÁ TRÌNH TRUYỀN GIÁO CỦA ĐẠO TIN LÀNH Ở VÙNG TÂY NAM BỘ
• 2.1. Khái quát những tác nhân ảnh hưởng đến đạo Tin Lành ở vùng Tây Nam Bộ
• 2.2. Quá trình du nhập và phát triển của đạo Tin Lành ở vùng Tây Nam Bộ
• 3. CHƯƠNG 3: THỰC TRẠNG VÀ ĐẶC ĐIỂM CỦA ĐẠO TIN LÀNH VÙNG TÂY NAM BỘ HIỆN NAY
• 3.1. Thực trạng đạo Tin Lành vùng Tây Nam Bộ hiện nay
• 3.2. Thực trạng đạo Tin Lành trên các lĩnh vực kinh tế, văn hóa, xã hội, chính trị vùng Tây Nam Bộ
• 3.3. Đặc điểm của đạo Tin Lành vùng Tây Nam Bộ hiện nay
• 4. CHƯƠNG 4: XU HƯỚNG, NHỮNG VẤN ĐỀ ĐẶT RA VÀ KHUYẾN NGHỊ
• 4.1. Xu hướng phát triển của đạo Tin Lành vùng Tây Nam Bộ
• 4.2. Những vấn đề đặt ra từ đạo Tin Lành vùng Tây Nam Bộ đối với công tác tôn giáo hiện nay
• 4.3. Khuyến nghị đối với hệ thống chính trị nhằm nâng cao hiệu lực, hiệu quả công tác với đạo Tin Lành vùng Tây Nam Bộ
• KẾT LUẬN
• DANH SÁCH CÁC CÔNG TRÌNH KHOA HỌC CỦA TÁC GIẢ CÓ LIÊN QUAN ĐỀ TÀI LUẬN ÁN
• DANH MỤC TÀI LIỆU THAM KHẢO
• PHỤ LỤC

Tóm tắt

I. Giới thiệu về Đạo Tin Lành tại Tây Nam Bộ

Đạo Tin Lành, một tôn giáo có nguồn gốc từ Châu Âu, đã có mặt tại Việt Nam từ năm 1911. Tại Tây Nam Bộ, tôn giáo này đã phát triển mạnh mẽ, với số lượng tín đồ tăng từ 400.000 vào năm 2004 lên 1,4 triệu vào năm 2017. Sự phát triển này không chỉ thể hiện qua số lượng tín đồ mà còn qua sự hình thành của nhiều tổ chức hệ phái. Đạo Tin Lành đã trở thành một phần quan trọng trong bức tranh tôn giáo đa dạng của vùng đất này. Theo báo cáo, Tây Nam Bộ hiện có 8 hệ phái được công nhận, với tổng số tín đồ chiếm khoảng 1,45% tổng số tín đồ các tôn giáo trong khu vực. Sự phát triển này đặt ra nhiều câu hỏi về ảnh hưởng của Đạo Tin Lành đến đời sống xã hội, văn hóa và chính trị tại Tây Nam Bộ.

1.1. Tình hình phát triển của Đạo Tin Lành

Đạo Tin Lành tại Tây Nam Bộ đã trải qua một quá trình phát triển nhanh chóng, với nhiều tổ chức và điểm nhóm được thành lập. Sự gia tăng tín đồ không chỉ đến từ các hoạt động truyền giáo mà còn từ sự hội nhập văn hóa và xã hội. Các nhà nghiên cứu cho rằng, sự phát triển này phản ánh tính linh hoạt trong phương thức truyền giáo và khả năng thích ứng với môi trường văn hóa địa phương. Đặc biệt, các yếu tố như sự hỗ trợ từ cộng đồng và chính sách tôn giáo của Nhà nước đã tạo điều kiện thuận lợi cho Đạo Tin Lành phát triển. Tuy nhiên, sự phát triển này cũng đi kèm với những thách thức, như sự phân hóa trong cộng đồng tín đồ và những định kiến lịch sử đối với tôn giáo này.

II. Thực trạng Đạo Tin Lành tại Tây Nam Bộ hiện nay

Thực trạng Đạo Tin Lành tại Tây Nam Bộ hiện nay cho thấy sự đa dạng trong hoạt động tôn giáo và sự tham gia của tín đồ vào các hoạt động xã hội. Đạo Tin Lành không chỉ là một tôn giáo mà còn là một phần của đời sống văn hóa và xã hội tại đây. Các tín đồ tham gia vào nhiều hoạt động cộng đồng, từ giáo dục đến từ thiện, góp phần nâng cao chất lượng cuộc sống cho người dân. Tuy nhiên, vẫn còn tồn tại những vấn đề như sự phân biệt đối xử và những khó khăn trong việc thực hiện quyền tự do tín ngưỡng. Những vấn đề này cần được giải quyết để đảm bảo sự phát triển bền vững của Đạo Tin Lành trong bối cảnh xã hội đa dạng tại Tây Nam Bộ.

2.1. Đặc điểm của Đạo Tin Lành tại Tây Nam Bộ

Đạo Tin Lành tại Tây Nam Bộ có những đặc điểm riêng biệt, phản ánh sự giao thoa văn hóa giữa các dân tộc và tôn giáo khác nhau. Các hệ phái Tin Lành thường có cách tiếp cận khác nhau trong việc truyền giáo và xây dựng cộng đồng. Sự đa dạng này không chỉ thể hiện qua các nghi lễ tôn giáo mà còn qua các hoạt động văn hóa, xã hội. Các tín đồ Tin Lành thường có xu hướng tham gia vào các hoạt động cộng đồng, từ thiện, và giáo dục, góp phần tạo nên một bức tranh phong phú về đời sống xã hội tại Tây Nam Bộ. Tuy nhiên, sự phát triển này cũng đối mặt với những thách thức từ các định kiến xã hội và sự thiếu hiểu biết về tôn giáo này.

III. Xu hướng phát triển của Đạo Tin Lành

Xu hướng phát triển của Đạo Tin Lành tại Tây Nam Bộ hiện nay cho thấy sự gia tăng trong số lượng tín đồ và sự hình thành của nhiều tổ chức tôn giáo mới. Các nhà nghiên cứu chỉ ra rằng, sự phát triển này không chỉ đến từ các hoạt động truyền giáo mà còn từ sự thay đổi trong nhận thức của cộng đồng về tôn giáo. Đạo Tin Lành đang dần trở thành một phần không thể thiếu trong đời sống văn hóa và xã hội của người dân Tây Nam Bộ. Tuy nhiên, để đảm bảo sự phát triển bền vững, cần có những chính sách hỗ trợ từ Nhà nước và sự hợp tác từ các tổ chức xã hội.

3.1. Những vấn đề đặt ra từ sự phát triển của Đạo Tin Lành

Sự phát triển nhanh chóng của Đạo Tin Lành tại Tây Nam Bộ đặt ra nhiều vấn đề cần được giải quyết. Một trong những vấn đề lớn nhất là sự phân hóa trong cộng đồng tín đồ, dẫn đến những xung đột nội bộ và sự thiếu đồng thuận trong các hoạt động tôn giáo. Bên cạnh đó, sự gia tăng số lượng tín đồ cũng tạo ra áp lực lên các cơ sở tôn giáo, yêu cầu phải có sự quản lý và điều phối hiệu quả hơn. Để giải quyết những vấn đề này, cần có sự tham gia của các cơ quan chức năng và sự hỗ trợ từ cộng đồng để đảm bảo quyền tự do tín ngưỡng và phát triển bền vững của Đạo Tin Lành.

Nội dung chính

Tổng quan luận án

Đạo Tin Lành xuất hiện tại châu Âu từ đầu thế kỷ XVI qua phong trào cải cách tôn giáo và chính thức truyền vào Việt Nam năm 1911 với Hội thánh đầu tiên được thành lập tại Đà Nẵng. Trước năm 2004, khi Pháp lệnh Tín ngưỡng, tôn giáo được ban hành, đạo Tin Lành tại Việt Nam có khoảng 40 vạn tín đồ. Đến năm 2017, theo số liệu của Vụ Tin Lành thuộc Ban Tôn giáo Chính phủ, tôn giáo này đã có 10 tổ chức hệ phái được Nhà nước công nhận với 1,4 triệu tín đồ (tăng hơn 3 lần sau 13 năm), 4.000 điểm nhóm, hơn 600 chi hội, hơn 900 mục sư, hơn 600 mục sư nhiệm chức, khoảng 1.000 truyền đạo và hơn 300 nhà thờ.

Tại vùng Tây Nam Bộ, theo báo cáo của Ban Tôn giáo 13 tỉnh, thành phố trực thuộc Trung ương, tính đến năm 2016 có 08 hệ phái được công nhận tổ chức và cấp đăng ký hoạt động, bên cạnh nhiều hệ phái và điểm nhóm chưa được công nhận. Tổng số tín đồ Tin Lành trong vùng đạt 86.684 người, chiếm tỷ lệ 1,45% tổng số tín đồ các tôn giáo tại Tây Nam Bộ (5.968.807 người) và bằng 0,49% tổng dân số toàn vùng (17.400.000 người). Mặc dù số lượng tín đồ không chiếm tỷ trọng lớn so với các tôn giáo truyền thống và nội sinh khác trong vùng, đạo Tin Lành tại Tây Nam Bộ lại có tốc độ gia tăng nhanh chóng, đặc biệt là sau khi có Chỉ thị số 01/2005/CT-TTg ngày 04/02/2005 của Thủ tướng Chính phủ về một số công tác đối với đạo Tin Lành.

Khoảng trống nghiên cứu được tác giả xác định xuất phát từ thực tế: các nhà tôn giáo học Việt Nam trước đây thường tập trung giải thích sự phát triển của đạo Tin Lành qua các yếu tố tự thân (tính chất cải cách, hiện đại, hội nhập quốc tế, phương thức truyền giáo linh hoạt). Các công trình nghiên cứu hệ thống, toàn diện về sự phát triển của đạo Tin Lành từ phương diện môi trường kinh tế, xã hội, văn hóa và địa - chính trị đặc thù của vùng đất Tây Nam Bộ còn hạn chế về số lượng và quy mô.

Mục đích nghiên cứu của luận án là làm rõ thực trạng và những vấn đề đặt ra từ đạo Tin Lành ở vùng Tây Nam Bộ, từ đó đề xuất các khuyến nghị đối với công tác tôn giáo của hệ thống chính trị nhằm bảo đảm quyền tự do tín ngưỡng, tôn giáo, đồng thời phát huy nguồn lực của tín đồ, chức sắc Tin Lành đóng góp cho sự phát triển bền vững của vùng.

Để đạt được mục đích trên, luận án xác định 3 nhiệm vụ nghiên cứu:

1. Nghiên cứu quá trình phát triển của đạo Tin Lành ở vùng Tây Nam Bộ.
2. Làm rõ thực trạng, đặc điểm của đạo Tin Lành trên địa bàn vùng Tây Nam Bộ và những vấn đề đặt ra hiện nay.
3. Dự báo tình hình và đề xuất khuyến nghị nhằm đảm bảo quyền tự do tín ngưỡng, tôn giáo, để tín đồ, chức sắc, chức việc của đạo Tin Lành đồng hành cùng sự phát triển bền vững vùng Tây Nam Bộ.

Hệ thống câu hỏi nghiên cứu gồm:

• Câu hỏi 1: Thực trạng tình hình và đặc điểm của đạo Tin Lành ở vùng Tây Nam Bộ hiện nay ra sao, tại sao đạo Tin Lành có thể phát triển nhanh, mạnh ở vùng đa tôn giáo - Tây Nam Bộ?
• Câu hỏi 2: Đạo Tin Lành ở vùng Tây Nam Bộ hiện nay, từ yếu tố cộng đồng, đức tin cho đến hành vi tôn giáo, có những đặc điểm và những vấn đề gì đặt ra cần quan tâm?
• Câu hỏi 3: Trách nhiệm trực tiếp của chủ thể công tác đối với đạo Tin Lành - hệ thống chính trị các cấp vùng Tây Nam Bộ, phải như thế nào để đạo Tin Lành hoạt động tuân thủ pháp luật, hài hòa cùng xã hội?

Hệ thống giả thuyết nghiên cứu gồm:

• Giả thuyết 1: Quá trình đạo Tin Lành truyền giáo vào vùng Tây Nam Bộ với những khó khăn nhiều hơn thuận lợi, nhưng đạo Tin Lành vẫn trụ vững ở vùng đất này.
• Giả thuyết 2: Đạo Tin Lành ở vùng Tây Nam Bộ hiện nay đang thể hiện như một thực thể tôn giáo và cùng các tôn giáo khác tạo nên sự đa dạng hóa tôn giáo vùng Tây Nam Bộ.
• Giả thuyết 3: Chủ thể công tác đối với đạo Tin Lành - hệ thống chính trị các cấp vùng Tây Nam Bộ, cần chủ động tác động để đạo Tin Lành phát triển hài hòa cùng xã hội Tây Nam Bộ.

Đối tượng và phạm vi nghiên cứu:

• Đối tượng nghiên cứu: Đạo Tin Lành ở vùng Tây Nam Bộ.
• Phạm vi thời gian: Tập trung từ năm 2004 (thời điểm ban hành Thông báo số 160-TB/TW của Ban Bí thư Khóa IX về chủ trương công tác đối với đạo Tin Lành) đến thời điểm thực hiện luận án.
• Phạm vi không gian: Địa bàn 13 tỉnh, thành phố vùng Tây Nam Bộ, trong đó tập trung điền dã, khảo sát chuyên sâu tại thành phố Cần Thơ (Quận Ninh Kiều, Ô Môn, huyện Phong Điền, Thới Lai) và tỉnh Vĩnh Long. Luận án khảo sát trọng tâm 2 hệ phái đại diện: Hội thánh Tin Lành Việt Nam (Miền Nam) và Giáo hội Báp-tít Việt Nam.

Tổng quan tài liệu và vị trí của luận án

Tác giả luận án đã phân loại và tổng quan các nguồn tài liệu nghiên cứu liên quan theo 5 nhóm chính:

Nhóm công trình nghiên cứu về vùng đất và cư dân Tây Nam Bộ:

• Sơn Nam trong tác phẩm Đồng bằng sông Cửu Long: Nét sinh hoạt xưa và văn hóa miệt vườn hệ thống hóa quá trình khai khẩn đất đai và sự hình thành tính cách phóng khoáng của cư dân vùng sông nước.
• Phạm Văn Búa với bài viết Tìm hiểu đặc điểm cư dân và tâm lý người dân đồng bằng sông Cửu Long nhằm thực hiện có hiệu quả chiến lược đại đoàn kết toàn dân tộc đúc kết các phẩm chất tự lực, năng động của 4 cộng đồng dân tộc Kinh, Khmer, Hoa, Chăm.
• Phan Huy Lê (chủ nhiệm đề tài) trong Quá trình hình thành và phát triển vùng đất Nam Bộ trình bày quá trình giao thoa văn hóa tạo tiền đề hình thành các tôn giáo bản địa.
• Trần Ngọc Thêm trong cuốn sách Văn hóa người Việt vùng Tây Nam Bộ phân tích đặc trưng văn hóa tổ chức, văn hóa ứng xử và tín ngưỡng của cư dân.
• Vũ Minh Giang (chủ biên) cùng Nguyễn Quang Ngọc, Lê Trung Dũng, Cao Thanh Tân, Nguyễn Sĩ Tiến trong Lược sử vùng đất Nam Bộ Việt Nam cung cấp các cứ liệu lịch sử tổng quát từ thế kỷ I đến nay.

Nhóm công trình nghiên cứu về đạo Tin Lành trên thế giới và ở Việt Nam:

• Nguyễn Thanh Xuân với Bước đầu tìm hiểu đạo Tin Lành trên thế giới và ở Việt Nam và Tôn giáo và chính sách tôn giáo ở Việt Nam.
• Hoàng Minh Đô (chủ nhiệm đề tài) với Đạo Tin Lành ở Việt Nam - Thực trạng, xu hướng phát triển và những vấn đề đặt ra trong lãnh đạo, quản lý.
• Phạm Hồng Thái (chủ biên) với Sự truyền bá và phát triển của đạo Tin Lành ở một số nước và vùng lãnh thổ Đông Bắc Á.
• Đỗ Quang Hưng với bài viết Vài nhận xét về Tin Lành Mỹ và chuyên khảo Tôn giáo và tính hiện đại.
• Các tác giả nghiên cứu về sự cải đạo và phương thức truyền giáo: Trần Hồng Liên (Sự chuyển đổi tôn giáo trong người Khmer ở Trà Vinh hiện nay), Trần Hữu Hợp (Sự cải giáo của một bộ phận người Khmer vùng Tây Nam Bộ), Vũ Thị Thu Hà (Nguyên nhân Tin Lành phát triển nhanh trong vùng dân tộc đồng bào dân tộc thiểu số ở Tây Nguyên hiện nay; Những đóng góp của Tin Lành thời kỳ đầu du nhập vào Trung Quốc và Việt Nam), Trần Thị Phương Anh (Quan niệm của Tin Lành về các mối quan hệ gia đình qua Kinh Thánh), Nguyễn Lương Chung (Công tác tôn giáo đối với đạo Tin Lành ở tỉnh Đồng Nai hiện nay), Lê Minh Quang (Đạo Tin Lành ở Lâm Đồng giai đoạn 1929-1975).
• Nhóm tác giả Thi Tú, Thúy Ly, Ngô Đại Đức, Thảo Nguyên tổng kết việc thực hiện Chỉ thị 01/2005/CT-TTg tại các tỉnh Đắk Lắk, Đắk Nông, Kon Tum, Tây Ninh.
• Các tài liệu nước ngoài: Jean Baubérot (Lịch sử đạo Tin Lành), Philip Taylor (Modernity and Re-enchantment in Post-revolutionary Vietnam), Mark Sidel (The Emergence of a Nonprofit Sector and Philanthropy in the Socialist Republic of Vietnam), Chang-Yau Hoon (Truyền bá phúc âm và đa văn hóa: sự năng động của Tin Lành ở Indonesia), Marion Aubrée (Tân Tin Lành ở Châu Á và Mỹ Latinh: Nghiên cứu so sánh).

Nhóm công trình nghiên cứu trực tiếp về đạo Tin Lành ở Tây Nam Bộ:

• Lê Hùng Yên với luận văn Quản lý nhà nước đối với hoạt động của đạo Tin Lành ở thành phố Cần Thơ hiện nay.
• Phạm Châu Hải với luận văn Đạo Tin Lành và ảnh hưởng của nó trong đời sống xã hội tỉnh Vĩnh Long hiện nay.
• Nguyễn Mạnh Cường, Nguyễn Minh Ngọc trong cuốn Tôn giáo - Tín ngưỡng của các cư dân vùng đồng bằng sông Cửu Long.
• Nguyễn Xuân Hùng (Đạo Tin Lành tại Tây Nam Bộ: Lịch sử, hiện trạng và những vấn đề đặt ra), Nguyễn Khắc Đức (Một số vấn đề về đạo Tin Lành ở Việt Nam).
• Trần Hữu Hợp (Tin Lành vùng đồng bằng sông Cửu Long - hiện trạng và vài vấn đề đặt ra trong quá trình phát triển; Việc đào tạo giáo sĩ của Tin Lành - Trường hợp Báp-tít Việt Nam (Nam Phương) và những vấn đề đặt ra cho công tác quản lý nhà nước).
• Nguyễn Văn Diệu (Tìm hiểu quá trình truyền giáo Kitô giáo vào các dân tộc thiểu số thuộc nhóm ngôn ngữ Môn - Khmer ở đồng bằng sông Cửu Long và Đông Nam Bộ).

Nhóm công trình về chính sách, pháp luật và giải pháp quản lý:

• Lê Quang Vịnh (Đằng sau việc vu cáo Việt Nam đàn áp tôn giáo), Ngô Hữu Thảo (Công tác tôn giáo - Từ quan điểm Mác-Lênin đến thực tiễn Việt Nam; Công tác tôn giáo hiện nay - một số vấn đề đặt ra từ hệ thống chính trị ở nước ta), Phạm Dũng (Tiếp tục đổi mới công tác tôn giáo đáp ứng yêu cầu, nhiệm vụ trong tình hình mới; Thành tựu và bài học kinh nghiệm trong đổi mới công tác tôn giáo gần 30 năm qua).
• Nguyễn Hồng Dương với các chuyên khảo về quan điểm, đường lối của Đảng và chính sách tôn giáo; Đỗ Quang Hưng (Vấn đề tôn giáo trong cách mạng Việt Nam - Lý luận và thực tiễn; Chính sách tôn giáo và nhà nước pháp quyền); Hoàng Minh Đô, Lê Văn Lợi (10 năm thực hiện Nghị quyết Hội nghị lần thứ VII Ban chấp hành Trung ương khóa IX về công tác dân tộc và tôn giáo); Hoàng Minh Đô, Đỗ Lan Hiền (Quan điểm, đường lối của Đảng và chính sách của Nhà nước về tôn giáo và Công giáo...).
• Phạm Huy Thông (Pháp lệnh Tín ngưỡng, tôn giáo: gần 10 năm nhìn lại), Bùi Hữu Dược (Quản lý nhà nước về tôn giáo ở Việt Nam từ năm 1975 đến nay), Hồ Tấn Sáng, Nguyễn Quang Hưng, Phạm Thanh Hằng, Chu Văn Tuấn, Huỳnh Ngọc Thu, Nguyễn Thị Minh Ngọc, Nguyễn Văn Bắc, Nguyễn Xuân Nghĩa.

Nhóm tư liệu của Hội thánh và các chức sắc Tin Lành:

• Bộ Thánh Kinh Báo từ số 01 đến số 19 (1931-1975); tài liệu của Mục sư Lê Hoàng Phu (Lịch sử Hội thánh Tin Lành Việt Nam 1911-1965), Mục sư Phạm Xuân Tín (Đời tận tụy), Mục sư Thái Phước Trường (Hội thánh Tin Lành Việt Nam 100 năm hình thành và phát triển), Luận án của Mục sư Mã Phúc Thanh Tươi (Đạo đức Tin Lành và lối sống đạo đức của tín đồ tại Việt Nam hiện nay), Luận án của Mục sư Nguyễn Võ Khánh Giám (Mục vụ truyền giảng di động cho người Việt Nam).

Vị trí của luận án: Tác giả chỉ ra rằng các công trình trước đây chủ yếu nghiên cứu ở phạm vi hẹp từng địa phương (Cần Thơ, Vĩnh Long) hoặc từng lát cắt lịch sử. Luận án xác định khoảng trống cần giải quyết là nghiên cứu toàn diện, có hệ thống lịch sử truyền giáo từ năm 1919 đến nay trên bình diện toàn vùng Tây Nam Bộ, phân tích sâu các mối quan hệ qua lại giữa đời sống Tin Lành với các lĩnh vực kinh tế, văn hóa, xã hội, chính trị của vùng đất này.

Cơ sở lý thuyết và phương pháp nghiên cứu

Luận án vận dụng 4 lý thuyết chuyên ngành và liên ngành:

1. Lý thuyết văn hóa vùng (N. Trêbôcxarôpva): Sử dụng để phân tích sự tương tác, tiếp biến giữa văn hóa bản địa của các tộc người (Kinh, Khmer, Hoa, Chăm) với các yếu tố văn hóa phương Tây do Tin Lành mang đến trong Chương 2 và Chương 3.
2. Lý thuyết đa dạng tôn giáo (Diana L. Eck, Harold Coward, Nguyễn Thị Minh Ngọc): Sử dụng trong Chương 3 và Chương 4 để phân tích sự đa dạng tự thân của các hệ phái Tin Lành và vị trí của Tin Lành trong không gian đa tôn giáo tại Tây Nam Bộ ở 3 cấp độ: tôn giáo, xã hội, thể chế.
3. Lý thuyết sự lựa chọn hợp lý / duy lý (Rational Choice theory - khởi xướng từ Adam Smith): Ứng dụng trong Chương 3 và Chương 4 nhằm luận giải động cơ theo đạo của cư dân dựa trên tính toán chi phí - lợi ích và sự đáp ứng của nguồn cung tôn giáo hiện đại.
4. Lý thuyết cấu trúc - chức năng (Émile Durkheim): Vận dụng xuyên suốt Chương 2, 3 và 4 nhằm phân tích chức năng của các yếu tố cấu thành đời sống tôn giáo Tin Lành trong mối liên hệ hữu cơ với cấu trúc xã hội Tây Nam Bộ.

Các khái niệm công cụ được chuẩn hóa trong luận án gồm 17 thuật ngữ: Tín đồ Tin Lành, Chức sắc của đạo Tin Lành, Chức việc của đạo Tin Lành, Tổ chức Tin Lành, Cơ sở tôn giáo của đạo Tin Lành, Hội Thánh Tin Lành, Hội thánh độc lập, Chi hội (gồm chi hội tự lập và chi hội tự dưỡng), Điểm nhóm Tin Lành, Hệ phái (giáo phái), Địa hạt, Đời sống tôn giáo của đạo Tin Lành, Thần học (theology), Bồi Linh và Đại Hội đồng, Hội Truyền giáo Phúc âm Liên hiệp (C&MA), Baptist (Báp-tít), Phong trào Ngũ Tuần.

Phương pháp nghiên cứu thực tế và nguồn dữ liệu:

• Phương pháp luận triết học: Chủ nghĩa duy vật biện chứng và chủ nghĩa duy vật lịch sử.
• Phương pháp liên ngành: Xã hội học tôn giáo, nhân học tôn giáo, văn hóa tôn giáo, chính trị học, kết hợp phương pháp lịch sử và logic.
• Kỹ thuật thu thập và xử lý dữ liệu xã hội học:
  • Điều tra, phỏng vấn sâu và khảo sát bằng bảng hỏi đối với 200 đối tượng tại 50 điểm nhóm và chi hội Tin Lành.
  • Phỏng vấn sâu 30 chức sắc các hệ phái Tin Lành.
  • Phỏng vấn 20 cán bộ, công chức làm công tác tôn giáo tại cơ sở thuộc hệ thống chính trị.
  • Lấy ý kiến bằng bảng hỏi đối với 100 chức sắc, tín đồ Tin Lành (trong đó có 30 tín đồ là người dân tộc Khmer).
• Nguồn tư liệu: Số liệu thống nhất từ Ban Tôn giáo 13 tỉnh, thành phố vùng Tây Nam Bộ, báo cáo của Ban Dân vận, Ủy ban nhân dân, cơ quan Công an các tỉnh, văn bản pháp quy của Đảng và Nhà nước, hồ sơ lưu trữ và báo cáo mục vụ của các hệ phái Tin Lành.

Nội dung chính theo từng chương

Chương 1: Tổng quan

Chương 1 hệ thống hóa các tài liệu liên quan đến đề tài thành 5 nhóm công trình chính, đánh giá giá trị khoa học của các nghiên cứu đi trước và xác định 3 vấn đề trọng tâm mà luận án tiếp tục giải quyết. Chương này trình bày chi tiết 4 khung lý thuyết tiếp cận (văn hóa vùng, đa dạng tôn giáo, lựa chọn hợp lý, cấu trúc - chức năng) và chuẩn hóa hệ thống 17 khái niệm công cụ làm cơ sở lý luận cho toàn bộ luận án.

Chương 2: Quá trình truyền giáo của đạo Tin Lành ở vùng Tây Nam Bộ

Chương 2 phân tích các tác nhân ảnh hưởng và quá trình lịch sử du nhập của đạo Tin Lành tại Tây Nam Bộ:

• Tác nhân tự nhiên, kinh tế, xã hội: Diện tích tự nhiên toàn vùng là 40.576 km², dân số 17.400.000 người, mật độ 434 người/km². Địa hình kênh rạch chằng chịt khiến các giáo sĩ nước ngoài ban đầu gặp trở ngại khi phải di chuyển bằng ghe thuyền và bất đồng ngôn ngữ. Về kinh tế, việc các giáo sĩ yêu cầu tín đồ nghèo nàn đóng góp 1/10 thu nhập (tổng tiền dâng hiến đạt 5.432,98 USD năm 1925; 7.882,93 USD năm 1926; 7.217 USD năm 1927) đã hạn chế sự phát triển của đạo trong nông dân.
• Tác nhân cư dân, văn hóa, tín ngưỡng: Vùng đất có 4 dân tộc chính với số liệu thống kê năm 2015 như sau:

Dân tộc	Dân số (người)	Tỷ lệ / Đặc điểm cư trú, tôn giáo chính
Kinh	15.688.217	Chiếm đa số, phân bố đều 13 tỉnh; tín ngưỡng thờ cúng tổ tiên, Tam giáo, các tôn giáo nội sinh.
Khmer	1.186.369	Chiếm 6,8% dân số vùng; gắn bó với Phật giáo Nam tông Khmer (443 chùa, 7.701 thành viên Ban Quản trị).
Hoa	192.486	Tập trung tại Bạc Liêu, Tiền Giang, An Giang, Vĩnh Long, Cà Mau; tín ngưỡng dung hợp Nho - Phật - Đạo.
Chăm	14.150	Cư trú trong các palay (50-70 hộ) tại An Giang; theo Hồi giáo (Islam).

Văn hóa thờ cúng tổ tiên và truyền thống chống ngoại xâm khiến người dân có tâm lý đề kháng, gọi Tin Lành là "đạo Huê kỳ", "đạo bỏ ông bà".

• Tác nhân chính trị và tiến trình lịch sử:
  • Ý tưởng truyền giáo bắt đầu từ A.B. Simpson (1882, 1887, 1892), giáo sĩ C&MA đến miền Bắc năm 1896, chính thức lập Hội thánh năm 1911 tại Đà Nẵng và bắt đầu truyền vào Tây Nam Bộ từ năm 1919.
  • Thời Pháp thuộc: Năm 1915, Pháp trục xuất 6/9 giáo sĩ người Đức. Tháng 4/1943, phát xít Nhật quản thúc toàn bộ giáo sĩ tại Mỹ Tho. Năm 1944, có 38 Hội thánh bị đóng cửa, 7 Hội thánh bị phá hủy.
  • Giai đoạn 1954-1975: Dưới chế độ Việt Nam Cộng hòa, Nha Tuyên úy Tin Lành được thành lập năm 1955. Sau năm 1975, đạo Tin Lành rơi vào khủng hoảng khi mất viện trợ hải ngoại và bị hạn chế hoạt động do một số chức sắc tham gia tổ chức FULRO.
  • Giai đoạn đổi mới: Sau Nghị quyết 24/NQ-TW (1990), Nghị quyết 25-NQ/TW (2003), Thông báo 160-TB/TW (2004) và Chỉ thị 01/2005/CT-TTg (2005), đạo Tin Lành tại Tây Nam Bộ bước vào giai đoạn phục hồi và phát triển mạnh mẽ.

Chương 3: Thực trạng và đặc điểm của đạo Tin Lành vùng Tây Nam Bộ hiện nay

Chương 3 trình bày bức tranh toàn diện về đạo Tin Lành tại Tây Nam Bộ:

• Về quy mô tổ chức và tín đồ: Toàn vùng có 8 hệ phái được công nhận/đăng ký với 86.684 tín đồ. Hai hệ phái tiêu biểu nhất là Hội thánh Tin Lành Việt Nam (Miền Nam) (hoạt động lâu đời, số lượng chi hội và tín đồ đông nhất) và Giáo hội Báp-tít Việt Nam (đại diện cho các hệ phái mới phát triển nhanh). Trung tâm hoạt động tôn giáo tập trung tại thành phố Cần Thơ và tỉnh Vĩnh Long.
• Tác động trên các lĩnh vực:
  • Kinh tế: Thúc đẩy tín đồ thực hành tiết kiệm, làm kinh tế gia đình, đóng góp tài chính cho hội thánh.
  • Văn hóa - xã hội: Tạo lập lối sống không rượu chè, cờ bạc, tham gia hoạt động thiện nguyện; tuy nhiên vẫn tồn tại xung đột văn hóa đối với nghi lễ thờ cúng tổ tiên của cộng đồng.
  • Chính trị: Đa số tín đồ thực hiện nghĩa vụ công dân, song vẫn còn định kiến xã hội do yếu tố lịch sử để lại.
• Đặc điểm của đạo Tin Lành Tây Nam Bộ: Tỷ lệ tín đồ thấp (0,49% dân số) nhưng tốc độ tăng nhanh; cơ cấu đa hệ phái; mô hình quản trị cơ sở mang tính tự lập, tự dưỡng, tự truyền; bắt đầu thâm nhập vào vùng đồng bào Khmer nhưng mức độ bám rễ chưa thực sự vững chắc so với địa bàn Tây Nguyên.

Chương 4: Xu hướng, những vấn đề đặt ra và khuyến nghị

Chương 4 dự báo xu hướng và đề xuất giải pháp:

• Xu hướng phát triển: Tiếp tục gia tăng số lượng tín đồ và điểm nhóm mới; gia tăng các hệ phái thuộc phong trào Ngũ Tuần (Pentecostalism) và Ân tứ; đẩy mạnh hoạt động xã hội hóa y tế, từ thiện; xu hướng dung hợp văn hóa nhằm giảm bớt sự xung đột với phong tục bản địa.
• Vấn đề đặt ra cho công tác tôn giáo: Tình trạng sinh hoạt chưa đăng ký tại các điểm nhóm vùng sâu, vùng xa; tranh chấp cơ sở vật chất, đất đai thờ tự; bất cập trong công tác đào tạo chức sắc (như trường hợp hệ phái Báp-tít Nam Phương); nguy cơ bị lợi dụng về mặt chính trị từ bên ngoài.
• Khuyến nghị đối với hệ thống chính trị vùng Tây Nam Bộ:
  • Thống nhất nhận thức và quán triệt chính sách, pháp luật về tín ngưỡng, tôn giáo trong toàn bộ cán bộ, đảng viên.
  • Hoàn thiện cơ chế thực thi Luật Tín ngưỡng, tôn giáo; đơn giản hóa thủ tục hành chính trong việc đăng ký sinh hoạt điểm nhóm và cấp phép xây dựng cơ sở thờ tự.
  • Củng cố tổ chức bộ máy, đào tạo bồi dưỡng chuyên môn cho đội ngũ công chức làm công tác tôn giáo các cấp.
  • Đổi mới công tác vận động quần chúng tín đồ, chức sắc; tạo điều kiện cho các tổ chức Tin Lành hợp pháp mở trường đào tạo chức sắc nhằm chủ động nguồn nhân lực tôn giáo thuần túy.

Kết quả và những đóng góp mới

Các đóng góp mới của luận án:

• Về mặt lý luận: Luận án bổ sung, làm phong phú lý luận chuyên ngành Tôn giáo học thông qua việc làm rõ mối quan hệ biện chứng mang tính quy luật giữa sự vận động của đạo Tin Lành với môi trường kinh tế, văn hóa, xã hội và địa - chính trị đặc thù của vùng đồng bằng sông Cửu Long.
• Về mặt thực tiễn:
  • Đây là công trình đầu tiên nghiên cứu có hệ thống và toàn diện quá trình truyền giáo và phát triển của đạo Tin Lành tại vùng Tây Nam Bộ từ năm 1919 đến nay.
  • Khảo sát thực trạng hoạt động của hơn 10 hệ phái Tin Lành trên địa bàn 13 tỉnh, thành phố Tây Nam Bộ, chỉ ra những đặc thù so với các khu vực khác (như Tây Nguyên, Tây Bắc).
  • Cung cấp hệ thống luận cứ khoa học và khuyến nghị thực tiễn cho hệ thống chính trị các cấp tại Tây Nam Bộ nhằm đổi mới công tác tôn giáo, bảo đảm quyền tự do tín ngưỡng, đồng thời phát huy các nguồn lực tích cực của đạo Tin Lành phục vụ sự phát triển bền vững của vùng.

Các kiến nghị, giải pháp chính:

• Hệ thống chính trị cần xóa bỏ định kiến lịch sử đối với đạo Tin Lành, nhất quán trong chỉ đạo và thực hiện chính sách tôn giáo.
• Tạo điều kiện thuận lợi cho các hệ phái hợp pháp mở rộng cơ sở đào tạo chức sắc (giải quyết các bất cập trong đào tạo giáo sĩ của hệ phái Báp-tít).
• Hướng dẫn các điểm nhóm đủ điều kiện đăng ký hoạt động tiến tới thành lập chi hội, hạn chế các hoạt động tôn giáo tự phát gây phức tạp về an ninh trật tự.

Hạn chế và hướng nghiên cứu tiếp

Hạn chế của nghiên cứu:

• Do địa bàn Tây Nam Bộ rộng lớn và số lượng hệ phái Tin Lành đa dạng, phạm vi khảo sát thực địa của tác giả tập trung chủ yếu vào 2 địa phương đại diện (thành phố Cần Thơ, tỉnh Vĩnh Long) và 2 hệ phái chính (Hội thánh Tin Lành Việt Nam miền Nam và Giáo hội Báp-tít Việt Nam).
• Nguồn tư liệu định lượng về tín đồ cải đạo là người dân tộc thiểu số Khmer mới chỉ dừng lại ở quy mô khảo sát mẫu (30 tín đồ) tại Cần Thơ.

Hướng nghiên cứu tiếp theo:

• Mở rộng nghiên cứu điền dã đối với các hệ phái Tin Lành mới hình thành thuộc trào lưu Ngũ Tuần và Ân tứ tại các tỉnh biên giới Tây Nam Bộ.
• Nghiên cứu chuyên sâu về hiện tượng cải đạo sang Tin Lành của đồng bào dân tộc Khmer tại các tỉnh Trà Vinh, Sóc Trăng, An Giang trong bối cảnh biến đổi sinh hoạt của Phật giáo Nam tông Khmer.

Giá trị tham khảo

Luận án là nguồn tài liệu tham khảo cho các nhóm đối tượng:

• Giảng viên, nghiên cứu sinh và học viên cao học thuộc các chuyên ngành Tôn giáo học, Triết học, Xã hội học, Văn hóa học và Chính trị học. Phần tổng quan tài liệu (Chương 1) và phân tích lịch sử truyền giáo (Chương 2) cung cấp hệ thống tư liệu lịch sử và khung khái niệm chuẩn xác.
• Cán bộ làm công tác tôn giáo, công chức Ban Dôn giáo, Ban Dân vận, cơ quan quản lý nhà nước tại 13 tỉnh, thành phố vùng Tây Nam Bộ. Phần thực trạng (Chương 3) và khuyến nghị chính sách (Chương 4) là cơ sở tham khảo trong việc xây dựng và thực thi chính sách quản lý nhà nước đối với đạo Tin Lành.
• Các trường đại học, Học viện Chính trị khu vực và Trường Chính trị các tỉnh, thành vùng Tây Nam Bộ sử dụng làm giáo trình tham khảo chuyên đề về tôn giáo và công tác tôn giáo.

Câu hỏi thường gặp

1. Số lượng tín đồ và tỷ lệ của đạo Tin Lành tại vùng Tây Nam Bộ theo số liệu khảo sát của luận án là bao nhiêu?
Theo báo cáo của Ban Tôn giáo 13 tỉnh, thành phố Tây Nam Bộ tính đến năm 2016, toàn vùng có 08 hệ phái được công nhận/đăng ký hoạt động với 86.684 tín đồ, chiếm 1,45% tổng số tín đồ các tôn giáo trong vùng (5.968.807 người) và chiếm 0,49% tổng dân số vùng Tây Nam Bộ (17.400.000 người).

2. Những rào cản văn hóa lớn nhất đối với việc truyền bá đạo Tin Lành tại Tây Nam Bộ là gì?
Rào cản lớn nhất là truyền thống thờ cúng tổ tiên, ảnh hưởng sâu sắc của Tam giáo trong đời sống thường nhật và cấu trúc tín ngưỡng bền vững của Phật giáo Nam tông Khmer, Hồi giáo Chăm. Việc đạo Tin Lành không chấp nhận thờ cúng hình tượng khiến tôn giáo này từng bị người dân bản địa định kiến là "đạo bỏ ông bà".

3. Luận án sử dụng những khung lý thuyết nào để phân tích dữ liệu?
Luận án vận dụng 4 lý thuyết chính: Lý thuyết văn hóa vùng của N. Trêbôcxarôpva, Lý thuyết đa dạng tôn giáo của Diana L. Eck, Harold Coward và Nguyễn Thị Minh Ngọc, Lý thuyết sự lựa chọn hợp lý của Adam Smith, và Lý thuyết cấu trúc - chức năng của Émile Durkheim.

4. Mẫu khảo sát xã hội học thực nghiệm của luận án được thực hiện với quy mô như thế nào?
Tác giả tiến hành khảo sát và phỏng vấn sâu 200 đối tượng tại 50 điểm nhóm và chi hội Tin Lành; phỏng vấn sâu 30 chức sắc các hệ phái; 20 công chức làm công tác tôn giáo cơ sở; và điều tra bằng phiếu hỏi đối với 100 chức sắc, tín đồ (bao gồm 30 tín đồ là người dân tộc Khmer), tập trung chủ yếu tại thành phố Cần Thơ và tỉnh Vĩnh Long.

Kết luận

Luận án Đạo Tin Lành ở vùng Tây Nam Bộ hiện nay là công trình nghiên cứu hệ thống thuộc chuyên ngành Tôn giáo học, phản ánh toàn diện lịch sử truyền giáo từ năm 1919 đến thực trạng hoạt động của các hệ phái Tin Lành tại đồng bằng sông Cửu Long. Bằng phương pháp tiếp cận liên ngành kết hợp khảo sát xã hội học thực nghiệm, tác giả đã làm rõ các tác nhân tự nhiên, kinh tế, văn hóa và chính trị chi phối sự phát triển của đạo Tin Lành. Công trình cung cấp cơ sở khoa học và hệ thống khuyến nghị nhằm hoàn thiện chính sách tôn giáo, góp phần củng cố khối đại đoàn kết toàn dân tộc và phục vụ sự phát triển bền vững của vùng Tây Nam Bộ.

Trích đoạn nội dung tài liệu

Chương 1 TỔNG QUAN 1. CÁC TƯ LIỆU LIÊN QUAN ĐỀ TÀI LUẬN ÁN 1. Các công trình nghiên cứu về vùng đất và cư dân vùng Tây Nam Bộ Nghiên cứu về vùng đất và con người Tây Nam Bộ, đã có nhiều công trình khoa học và tiêu biểu là: Sơn Nam với sách Đồng bằng sông Cửu Long: Nét sinh hoạt xưa và văn hóa miệt vườn [99], đã hệ thống quá trình khai khẩn vùng đất Tây Nam Bộ thuở xa xưa, nơi "rừng thiêng, nước độc", song được cư dân nơi đây dày công biến thành vùng đất trù phú, thành vựa lúa lớn nhất Việt Nam. Cũng ở nơi đây, cư dân đã lập nên những "miệt vườn" với những nét riêng có ở vùng Tây Nam Bộ.

Môi trường sống được cải thiện, dưới nước có cá, có lúa, trên bờ có cây trái, chim, thú. Tất cả tạo ra môi trường sống khá thuận lợi, từ đó cũng dần tạo nên đời sống tinh thần phong phú và phóng khoáng của cư dân ở đây. Cuốn sách là tài liệu có ý nghĩa giúp nghiên cứu sinh đưa ra nhận định và giải pháp nhằm hài hòa các giá trị văn hóa trong đời sống tinh thần người dân vùng Tây Nam Bộ với văn hóa đạo Tin Lành. Phạm Văn Búa, "Tìm hiểu đặc điểm cư dân và tâm lý người dân đồng bằng sông Cửu Long nhằm thực hiện có hiệu quả chiến lược đại đoàn kết toàn dân tộc" [15].

Bài viết nghiên cứu nhiều tài liệu lịch sử, như: "Văn hóa và cư dân đồng bằng sông Cửu Long" của các tác giả Nguyễn Công Bình, Lê Xuân Diệm, Mạc Đường; "Phủ Biên Tạp Lục" của Lê Quý Đôn; quyển "Lịch sử khẩn hoang Nam Bộ" của nhà Sử học Huỳnh Lứa;… Qua đó, bài viết đúc kết: 4 cộng đồng dân tộc chính ở TNB, mặc dù có lịch sử hình thành, ngôn ngữ và một số nét văn hóa khác nhau nhưng qua quá trình cộng cư, đã đoàn kết hỗ trợ nhau vượt qua thiên tai, dịch họa, tạo nên điều kiện tự nhiên, xã hội, con 8 người, dân tộc, tôn giáo mang nét riêng ở vùng Tây Nam Bộ, đặc biệt là các đức tính quí báu của cư dân: tự lực, tự cường, phóng khoáng, chịu thương, chịu khó, sáng tạo, năng động, kiên cường, bất khuất. Phan Huy Lê, Chủ nhiệm đề tài: Quá trình hình thành và phát triển vùng đất Nam Bộ [86]. đã hệ thống hóa khá đầy đủ về quá trình hình thành, phát triển, cùng các thiết chế văn hóa, đặc điểm dân cư, dân tộc, tín ngưỡng, tôn giáo vùng TNB. Sự hấp dẫn của vùng đất mới TNB đã thu hút nhiều dân tộc, mà nhiều nhất là 4 dân tộc Kinh, Khmer, Chăm, Hoa.

Sự giao thoa văn hóa là một nguyên nhân để vùng này trở thành cái nôi hình thành nhiều tôn giáo bản địa mang bản sắc khu vực, ít lan tỏa sang khu vực khác, đã tạo nên bức tranh phong phú, đa sắc màu tâm linh của cư dân vùng TNB. Qua tác phẩm này, tác giả thấy mối quan hệ giữa đời sống vật chất với đời sống tinh thần của cư dân vùng TNB, từ đó làm rõ hơn ảnh hưởng của đạo Tin Lành đến đời sống tinh thần, tôn giáo của cư dân TNB hiện nay. Trần Ngọc Thêm, Văn hóa người Việt vùng Tây Nam Bộ [126]. Tác giả đặt TNB là một vùng văn hóa riêng biệt thuộc "miền văn hóa Nam Bộ", nơi có sự hòa nhập văn hóa Việt - Khmer - Hoa - Chăm, nơi có sự giao thoa, hội nhập với văn hóa Phật giáo, văn hóa Nho giáo, nơi có sự ứng xử với văn hóa phương Tây.

Tác giả đã hệ thống nét văn hóa đặc trưng qua tính cách con người, văn hóa nhận thức, văn hóa tổ chức, văn hóa ứng xử, tín ngưỡng, tôn giáo của người Việt ở TNB. Cuốn sách giúp nghiên cứu sinh nhận thức rõ hơn về văn hóa truyền thống và khuynh hướng biến đổi ở TNB hiện nay, từ đó có khuyến nghị sát hợp. Nhóm tác giả thuộc Hội Khoa học lịch sử Việt Nam do Vũ Minh Giang chủ biên, cùng với Nguyễn Quang Ngọc, Lê Trung Dũng, Cao Thanh Tân, Nguyễn Sĩ Tiến, có sách Lược sử vùng đất Nam Bộ Việt Nam [105]. Nội dung cuốn sách khái quát những nét cơ bản nhất của vùng đất và con người Nam Bộ, từ thế kỷ thứ I đến nay.

9 Cuốn sách có giá trị tham khảo, giúp nghiên cứu sinh cập nhật thêm những vấn đề cơ bản về quá trình hình thành và phát triển của vùng TNB và là cơ sở để giải quyết các vấn đề xã hội liên quan của đạo Tin Lành. Kết quả nghiên cứu của các công trình khoa học nêu trên là nguồn tư liệu liên quan trực tiếp đến đề tài luận án. Qua đó, nghiên cứu sinh có cơ sở khoa học để so sánh, đánh giá, khuyến nghị một cách khách quan về mối quan hệ biện chứng, quyết định của tồn tại xã hội đối với ý thức xã hội khi nhận thức về xã hội, con người vùng TNB với sự phát triển của đạo Tin Lành. Các công trình nghiên cứu về đạo Tin Lành 1.

Các công trình nghiên cứu liên quan đến đạo Tin Lành trên thế giới và ở Việt Nam nói chung Nguyễn Thanh Xuân, Bước đầu tìm hiểu đạo Tin Lành trên thế giới và ở Việt Nam [143]; Nguyễn Thanh Xuân (chủ biên), Tôn giáo và chính sách tôn giáo ở Việt Nam [146]. Qua 02 công trình này, tác giả đã trình bày bao quát quá trình ra đời và phát triển của đạo Tin Lành ở Việt Nam và trên thế giới; giáo lý, giáo luật, tổ chức giáo hội; sự giống và khác nhau giữa Tin Lành và Công giáo, cung cấp cho đọc giả kiến thức cơ bản về đạo Tin Lành trên thế giới và ở Việt Nam. Với hai công trình này, nghiên cứu sinh hiểu thêm về đạo Tin Lành; về sự hình thành, du nhập, phát triển của đạo Tin Lành ở Việt Nam; về chính sách, pháp luật đối với tôn giáo nói chung và với Tin Lành nói riêng. Hoàng Minh Đô - Chủ nhiệm đề tài, Đạo Tin Lành ở Việt Nam - Thực trạng, xu hướng phát triển và những vấn đề đặt ra trong lãnh đạo, quản lý [35].

Chủ nhiệm đề tài khái quát tương đối đầy đủ về đạo Tin Lành ở Việt Nam, thực trạng hoạt động, nguyên nhân, ảnh hưởng, xu hướng phát triển và vấn đề đặt ra cho công tác đối với đạo Tin Lành ở Việt Nam. Kết quả nghiên cứu của đề tài giúp nghiên cứu sinh khái quát về những vấn đề đặt ra cho công tác đối với đạo Tin Lành ở Việt Nam, từ đó có cơ sở để nhận định về vấn đề đặt ra cho công tác đối với đạo Tin Lành ở TNB. 10 Phạm Hồng Thái (chủ biên), Sự truyền bá và phát triển của đạo Tin Lành ở một số nước và vùng lãnh thổ Đông Bắc Á [119]. Đề tài chỉ rõ, đạo Tin Lành có mặt tại vùng Đông Bắc Á gắn liền với hoạt động củng cố địa bàn thực dân và mở rộng thị trường của các Đế quốc phương Tây, điển hình là Mỹ, Anh, Hà Lan.

Tin Lành có đóng góp nhất định vào đời sống văn hóa xã hội. Quan hệ của đạo Tin Lành với nhà nước ở từng nước cũng có nét đặc thù. Ở các nước theo mô hình tư bản chủ nghĩa, các tổ chức Tin Lành dù chưa có xung đột với chính quyền, nhưng cũng không đơn giản xuôi chiều. Tại các nước theo mô hình xã hội chủ nghĩa, đạo Tin Lành nhiều khi bị lợi dụng làm công cụ gây chia rẽ dân tộc, làm mất ổn định xã hội, can dự vào đời sống chính trị âm mưu lật đổ chính quyền do Đảng Cộng Sản lãnh đạo.

Vậy, các nhà nước vẫn kiểm soát các hoạt động tôn giáo nói chung và hoạt động của đạo Tin Lành nói riêng. Công trình này là cơ sở để nghiên cứu sinh nhận xét về mặt tích cực của đao Tin Lành trong đời sống xã hội vùng TNB, đồng thời quan tâm đến vấn đề đạo Tin Lành bị chính trị lợi dụng. Đỗ Quang Hưng, "Vài nhận xét về Tin Lành Mỹ'' [70], tác giả đã chỉ ra một số nhận xét và một số đặc trưng của Tin Lành Mỹ. Điều đó đã giúp nghiên cứu sinh có thêm cơ sở để nhận định sâu sắc hơn về ảnh hưởng của Tin Lành đối với vùng TNB, nơi có nhiều hệ phái Tin Lành xuất thân từ Mỹ.

Trần Hồng Liên "Sự chuyển đổi tôn giáo trong người Khmer ở Trà Vinh hiện nay'' [88, tr. Trần Hữu Hợp, "Sự cải giáo của một bộ phận người Khmer vùng Tây Nam Bộ" [65, tr. Hai tác giả đã khái quát sự chuyển đổi tôn giáo sang đạo Tin Lành trong người Khmer, nhất là từ 10 năm trở lại đây, nêu một số nguyên nhân từ những biến đổi trong sinh hoạt của tu sĩ Phật giáo Nam tông Khmer đưa đến tình trạng cải đạo, dự báo xu hướng truyền đạo vào cộng đồng người Khmer trong thời gian tới. 11 Hai bài viết có giá trị tham khảo cho tác giả luận án khi viết về vấn đề đạo Tin Lành phát triển vào dân tộc Khmer ở vùng TNB.

Vũ Thị Thu Hà, "Nguyên nhân Tin Lành phát triển nhanh trong vùng dân tộc đồng bào dân tộc thiểu số ở Tây Nguyên hiện nay [42, tr. Bài viết đã khái quát một số nguyên nhân Tin Lành phát triển nhanh trong vùng dân tộc thiểu số ở Tây Nguyên. Đó là: sự thay đổi thể chế chính trị, hoàn cảnh sống, phương thức truyền giáo, giá trị đạo đức của đạo Tin Lành và một số nguyên nhân khác. Bài viết thêm dữ liệu để nghiên cứu sinh so sánh và đánh giá tại sao Tin Lành khó phát triển vào vùng dân tộc ở TNB so với vùng Tây Nguyên.

Vũ Thị Thu Hà, "Những đóng góp của Tin Lành thời kỳ đầu du nhập vào Trung Quốc và Việt Nam" [43, tr. Bài viết phân tích nguyên nhân chính dẫn đến sự khác biệt về mức độ ảnh hưởng đến xã hội của Tin Lành đến Trung Quốc và Việt Nam ở thời kỳ đầu truyền giáo thông qua các lĩnh vực như y tế, thông tin, báo chí, từ thiện xã hội, và thúc đẩy giao lưu văn hóa. Những nguyên nhân có thể được nghiên cứu sinh tham khảo, vận dụng vào thực tế ảnh hưởng của đạo Tin Lành ở vùng TNB. Trần Thị Phương Anh, "Quan niệm của Tin Lành về các mối quan hệ gia đình qua Kinh Thánh'' [1, tr.

Bài viết đã tìm hiểu các qui tắc ứng xử liên quan đến mối quan hệ trong gia đình của đạo Tin Lành được thể hiện trong Kinh Thánh như: hôn nhân, cha mẹ - con cái, anh chị em, qua đó chỉ ra yếu tố tích cực của các mối quan hệ đó.